GIEŁDZIE. oszukać... Czy się stoi, czy się leży... Zacznij inwestować. systematyczności. str. Jak nie dać się. str. str. str.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GIEŁDZIE. oszukać... Czy się stoi, czy się leży... Zacznij inwestować. systematyczności. str. Jak nie dać się. str. str. str."

Transkrypt

1 MG młodzież i gospodarka Nr 1(3)/2013 str. 17 Jak nie dać się oszukać... Czy się stoi, czy się leży... czyli o płacy minimalnej str. 5 9 Cena systematyczności str. Co z naszymi emeryturami? str. 13 Zacznij inwestować GIEŁDZIE na str. 19

2 2 Redakcja spis treści Drodzy Czytelnicy, mamy nadzieję, iż, wypoczęci po przerwie świątecznej, z chęcią sięgniecie po trzeci numer gazety Młodzież i Gospodarka, wydawanej w ramach projektu dofinansowanego z programu Młodzież w Działaniu pod auspicjami Stowarzyszenia Przyjaciół Wydziału Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego Mercatus. Tym razem poznamy temat płacy minimalnej, zastanowimy się nad swoją przyszłością finansową - kolejnymi formami oszczędzania oraz emeryturami. Przeczytamy też o giełdzie i sposobach, jakich używają sprzedawcy, aby omamić nas swoją ofertą. Życzymy sobie i Wam, aby wszystkie artykuły okazały się ciekawe oraz przydatne - zarówno w nauce, jak i w życiu. Po raz pierwszy zamieszczamy też mini-konkurs - potrzebne informacje znajdziecie na jednej z pierwszych stron MiG. Zachęcam więc do czytania, a także wysiłku umysłowego i rywalizacji o nagrodę - niespodziankę, Mirosław Kazior Redaktor naczelny Sylwia Jargieło 5Czy się stoi, czy się leży... czyly o płacy minimalnej CENA 9systematyczności 13 Zacznij inwestować na giełdzie Dominika Smoleń 17 Jak nie dać się oszukać 19 Co z naszymi emeryturami? Przemyslaw Kołodziej 22 Studenci UR w drugim etapie Global Management Challenge! MAŁGORZATA WALCZYK Korekta 23 Akcja 1.2 Inicjatywy Młodzieżowe Wszystkie materiały chronione są prawem autorskim. Rozpowszechnianie w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy jest zabronione. 3

3 4 UWAGA KONKURS!!! "Czy się stoi czy sie leży..." czyli o płacy minimalnej Od stycznia roku 2013 w naszym kraju podniesiona została płaca minimalna. Osoby zarabiające najmniej dostaną 1600 zamiast dotychczasowych 1500 złotych brutto. Dzięki temu będą mogli kupić więcej produktów lub skorzystać z większej ilości usług, przez co wspomogą gospodarkę, co przyniesie obopólną korzyść Czy jednak rzeczywiście ta relacja jest tak prosta? Drodzy Czytelnicy! Specjalnie dla Was przygotowaliśmy KONKURS z nagrodą niespodzianką! Pojęciem płacy minimalnej określa się wysokość najniższego możliwego wynagrodzenia, jakie może otrzymać pracownik za wykonywaną pracę. Oznacza to, że, zgodnie z prawem, za pracę na pełny etat nie można wypłacić mniejszej pensji. Z założenia takie ujęcie ma uchronić osoby zarabiające najmniej przed wyzyskiem ze strony pracodawców. Jak w wielu kwestiach ekonomicznych, także w tym przypadku mamy do czynienia ze zwolennikami i przeciwnikami takiego rozwiązania. Od początku Po raz pierwszy minimalną płacą (w trochę innej formie niż obecnie) zainteresowały się w ostatniej dekadzie XIX wieku władze Australii i Nowej Zelandii. Ustalenia dotyczyły powstania specjalnych komisji, które miały debatować nad stosunkami pracy w poszczególnych gałęziach przemysłu. Analiza efektów wdrożenia nowego prawa w tych krajach sprawiła, że u progu XX wieku na takie samo rozwiązanie zdecydowała się Wielka Brytania. Podobnie zareagowali Amerykanie, choć ogólnokrajowe płace minimalne wprowadzono w USA dopiero w roku W Polsce wysokość tego wynagrodzenia ustalana jest od roku 1956, a sposób, w jaki się to dokonuje, zmieniał się wielokrotnie.. Obecnie nad zagadnieniem debatuje Trójstronna Komisja ds. Społeczno-Gospodarczych, powołana w roku W jej skład wchodzą przedstawiciele rządu, największych organizacji związkowych oraz związków pracodawców. Rokrocznie Komisja, na podstawie danych makroekonomicznych Aby ją zdobyć należy ułożyć jak największą ilość słów o znaczeniu powiązanym z ekonomią z liter STOWARZYSZENIE MERCATUS i przesłać na adres redakcji: do dnia Szczegóły i regulamin konkursu na stronie 5

4 6 i społecznych, próbuje ustalić najkorzystniejszą (kompromisową) podwyżkę płacy minimalnej (debata nie dotyczy obniżenia, ale właśnie podwyższenia tej kwoty). Zależnie od efektów pracy następuje jedna (od 1 stycznia gdy ustalona zmiana jest mniejsza niż 105%) lub dwie (od 1 stycznia i 1 lipca gdy wynosi ponad 105%) zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia. Ratunek dla pracowników czy przyczyna problemów gospodarki? Zasadność płacy minimalnej wydaje się oczywista dzięki niej każdy pracownik dostanie za swoją pracę przynajmniej tyle, by móc przeżyć na pewnym poziomie. Zwolennicy ustalania takiego wynagrodzenia wymieniają następujące zalety: zapewnia minimalne potrzebne środki do życia (gdy człowiek jest w stanie wytworzyć mniej, niż powinien, aby utrzymać siebie i rodzinę), zmusza przedsiębiorców do dzielenia się zyskami z pracownikami (gdyż bez płacy minimalnej pensje mogłyby być niższe), a więc sprzeciwia się wyzyskowi, sprzyja podnoszeniu konkurencyjności firm, które chcą uczciwie wynagradzać swoich pracowników (wyklucza firmy dopuszczające się wyzysku), Wykres "Wysokość płacy minimalnej według parytetu siły nabywczej waluty w krajach UE, Turcji i USA w roku Źródło: Eurostat zwiększa popyt konsumpcyjny (gdyż pracownicy mają więcej pieniędzy). Warto jednak pamiętać, że istnieje też druga strona medalu. Płaca minimalna jest bowiem swego rodzaju ceną (za wykonywaną pracę). Ustalenia komisji trójstronnej są więc sztucznym zawyżaniem cen. Z założenia ma to służyć najuboższym, jednak trzeba zdawać sobie sprawę z wad, jakie niesie z sobą ta forma interwencji w gospodarkę, a mianowicie: zniechęca do zatrudniania na umowę o pracę osób, których działalność zawodowa jest mniej warta niż ustalona (jest to niekorzystne np. dla studentów i osób chcących dorobić ), może prowadzić do wniosków, że nieuzasadnione podniesienie płacy najłatwiej jest przenieść na cenę produktów i usług, co może skutkować zwiększeniem importu bądź koniecznością przeznaczenia podwyżki właśnie na wyższą cenę towarów, pokazuje, że jedna, krajowa płaca minimalna nie uwzględnia różnic regionalnych koszty życia (a także średnia krajowa) są bardzo zróżnicowane geograficznie, natomiast najniższe wynagrodzenie jest jedno dla całego kraju, może przyczynić się do wzrostu bezrobocia, gdyż, mimo utrzymania poziomu zatrudnienia w firmie, koszty rosną (wskutek podniesienia płacy minimalnej), co zachęca do zwalniania i outsourcingu (czyli zlecania pewnych działań przedsiębiorstwa na zewnątrz) do krajów o niższych wynagrodzeniach, sprzyja zatrudnianiu na umowy cywilno-prawne (ostatnio lepiej znane jako śmieciowe ), dla których nie obowiązuje płaca minimalna, może skutkować obniżeniem podaży dóbr i usług, jako, że płaca minimalna często stanowi punkt odniesienia dla innych płac, może, w dłuższym okresie, przyczyniać się do powstawania presji inflacyjnej (wyższa płaca większy popyt wzrost cen). Polska a Europa W naszym kraju za płacę minimalną w roku 2005 pracowało około 4% zatrudnionych. Wydaje się więc, że, z perspektywy makro, jest to problem nieznaczny, jednak dotyczy on kilkuset tysięcy pracowników. Sytuacja w innych krajach Unii Europejskiej jest podobna m.in. w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Czechach, Słowacji czy Słowenii procent pracujących za taka stawkę w 2005 wahał się w przedziale 1-5%, na Litwie jednak dochodził on do ok. 18%, na Łotwie prawie do 16%, a we Francji do 13%. Tym, co różnicuje kraje Unii o wiele bardziej niż powyższy współczynnik jest sama wysokość płacy minimalnej: w roku 2012 jej wysokość wahała się od 148 euro w Bułgarii do 1801 euro w Luksemburgu. Jeśli natomiast zastosować urealnienia poprzez parytet siły nabywczej (patrz: artykuł Kilka słów o inflacji w MiG 2/2012), najniższe wynagrodzenie minimalne zanotowano w Rumunii (276 euro PSN) a najwyższe w Luksemburgu (1478 euro PSN). Wysokość płacy minimalnej w poszczególnych krajach Unii, a także Turcji, Chorwacji i USA przedstawia wykres na poprzedniej stronie. Polska w tej statystyce mieści się w grupie państw o najniższej płacy minimalnej, z wynikiem ponad dwukrotnie niższym od pierwszego w klasyfikacji Luksemburga oraz ponad dwukrotnie wyższym od ostatniej Rumunii. Najwyższą nominalną płacę minimalną w Polsce odnotowano w ostatnim kwartale roku Wynosiła ona złotych. Oczywiście było to spowodowane panującą wtedy hiperinflacją. Już od stycznia 1995 roku wartość ta została zdenominowana i podniesiona do poziomu 260 złotych. Jeśli chcemy dokonywać porównań międzynarodowych ciekawym, choć niekoniecznie do końca skutecznym, miernikiem wysokości minimalnej płacy jest BigMac Index. Działa on na podstawie przyjęcia parytetu siły nabywczej waluty (w oparciu o tylko jeden produkt) i pokazuje, ile czasu muszą pracować obywatele poszczególnych krajów (za płacę równą minimalnej w danym państwie), by stać ich było na kupienie jednego Big Maca. Patrząc w ten, nieco żartobliwy, sposób, zauważamy znaczne dysproporcje pomiędzy krajami: w Danii na jednego hamburgera wystarczy pracować za minimalną stawkę 0,30 godziny, w Wielkiej Brytanii 0,41 godziny, a w Szwajcarii 0,45 godziny. W Polsce musimy poświęcić 1,40, a na Węgrzech 2,21 godziny (nie mówiąc o Pakistanie, gdzie wskaźnik ten wynosi 5,73 godziny). Inna metoda porównań dotyczy informacji, jak duże rozbieżności występują między zarabiającymi najmniej, a tymi, których dochody są równe średniej krajowej stosunek płacy minimalnej do średniego wynagrodzenia. Najwyższa wartość tego wskaźnika w 2010 roku wystąpiła w Grecji i Słowenii płaca minimalna stanowiła w tych krajach 50% wartości średniego wynagrodzenia (podobne liczby zanotowały Francja, Malta i Luksemburg). Najniższy wynik zanotowała Rumunia ok 32%. Polska w tej klasyfikacji uplasowała się poniżej średniej z wynikiem niewiele ponad 38%. Warto wiedzieć, że istnieją kraje, które nie wprowadziły płacy minimalnej w formie, jaką znamy z polskich realiów. Dania, Finlandia, Liechtenstein, Niemcy, Norwegia, Szwajcaria, Szwecja oraz Włochy nie narzucają wysokości wynagrodzenia odgórnie. Funkcjonują tam inne sposoby zapewnienia godziwej płacy, na przykład poprzez ustalenia lokalne pomiędzy zainteresowanymi stronami. Łatwo zauważyć, że brak państwowej płacy minimalnej nie sprawił, iż wyżej wymienione kraje pogrążyły się w problemach społecznych, wręcz przeciwnie, stały się celem emigracji (m.in. Polaków). Skutki podniesienia minimalnego wynagrodzenia Jak wspomniano we wstępie, w roku 2013 płaca minimalna w Polsce wzrośnie do 1600 złotych brutto. Stanowi to wzrost o ponad 6,5% (na co składa się spodziewany poziom inflacji oraz część planowanego wzrostu PKB). Z punktu widzenia pracodawcy podniesienie minimalnej płacy przyniesie straty w wysokości prawie 121 złotych (oprócz płacy także przez wzrost kosztów ubezpieczeń społecznych) od około 1811 do prawie 1932 złotych. Podwyżka ma też inne skutki bezpośrednie (przeważnie negatywne dla przedsiębiorcy, a pozytywne dla pracownika). Wpływa bowiem m.in. na wzrost kwoty: dodatków za pracę w nocy, odpraw z tytułu zwolnień grupowych, 7

5 8 Cena systematyczności Oszczędzanie Z klasycznej definicji wynika, że jest to nic innego, jak odmawianie sobie finansowania przyjemności dziś, by w późniejszym okresie móc wykorzystać zgromadzone dzięki temu środki. Jest to także, obok rzucania palenia i fitnessu najczęściej wymieniane postanowienie noworoczne. Oszczędzanie jest procesem pozytywnym, jednak sposobów na gromadzenie oszczędności jest wiele i niekoniecznie wszystkie pozwalają na efektywne powiększanie majątku. Zatem po czym poznać, w które z nich warto zainwestować? odszkodowań związanych z naruszeniem przepisów prawa pracy przez pracodawców, świadczeń za czas gotowości do pracy lub przestoju. Ponadto z tego samego powodu od roku 2013 wzrosną koszty składek na ubezpieczenia społeczne dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą. Od strony pracownika sprawa również nie wygląda optymistycznie. Dodatkowe 100 złotych (stanowiące wartość brutto) nie trafi w całości do kieszeni pracownika, ponieważ podatki i inne koszty pochłoną około 1/3 podwyżki. Mimo wszystko wzrost przyczyni się do minimalnej poprawy sytuacji pracujących. Gorzej może być w sytuacji, gdy wielu zatrudnionych pracuje za najniższą stawkę w takim przypadku jej podniesienie może skutkować zwolnieniem jednej lub kilku osób, by zminimalizować wzrost kosztów. Negatywne skutki omawianego zjawiska z pewnością dotkną osób bezrobotnych. Zgodne z prawem podniesienie płacy kilkunastu pracownikom stanowi bowiem koszt podobny do zatrudnienia nowego na starych zasadach (oczywiście brak podwyżek minimalnego wynagrodzenia nie wpłynąłby bezpośrednio na wzrost zatrudnienia). Być może lepszym rozwiązaniem byłoby więc propagowanie zatrudnienia nowych osób za starą stawkę? Budżet państwa z kolei po części zyskuje z powodu wyższych wpływów od pensji minimalnej, jednak musi też stawić czoła większym wydatkom. Dotyczą one: składek na ubezpieczenie zdrowotne osób duchownych i strażaków, minimalnej podstawy wymiaru zasiłków, wynagrodzenia za pracę skazanych czy dofinansowania wynagrodzeń osób niepełnosprawnych. Jak rozwiązać problem? Niestety obecna forma ustalania płacy minimalnej oraz jej podnoszenia, w połączeniu z wysokimi kosztami pracy w Polsce, nie jest optymalna przynosi duże starty pracodawcom oraz jedynie niewielkie korzyści pracownikom. Oferowane kilkadziesiąt złotych podwyżki przynoszą obecnie więcej szkód niż pożytku. Co gorsza, opinie w tej sprawie, jak i propozycje rozwiązań problemu są ściśle związane z sytuacją osobistą poszczególnych osób. Przedsiębiorca zapewne wolałby nie podwyższać wynagrodzenia, pracownicy byliby za tym rozwiązaniem, bezrobotni raczej znów przeciw (do momentu znalezienia pracy). Dlatego ważne jest, by w pracach komisji trójstronnej oraz w debacie publicznej znalazło się miejsce nie tylko na omówienie dylematu o ile podnieść płacę minimalną, ale także na poszukiwanie nowych, lepszych rozwiązań, które będą korzystniejsze zarówno dla pracowników, jak i całej gospodarki. Mirosław Kazior Przy pisaniu artykułu korzystano z: - Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U nr 200 poz. 1679). - Henry Hazzlit, "Ekonomia w jednej lekcji". Wyd. SIGNUM, Kraków html - kalkulatory/plac/ - portal/page/portal/eurostat/home/ - https://www.econstor.eu/dspace/ bitstream/10419/41923/1/ pdf - edu/~dgomez/articles/poverty/purchasingpower01.php mosc/komu-oplaci-sie-wzrost-placy- -minimalnej html Będąc na studiach rzadko kiedy zastanawiamy się co będzie za lat kilkanaście, kilkadziesiąt. I nie jest to wada jedynie ludzi młodych. Oszczędzanie dla znacznej części Polaków wiąże się z perspektywą okresu jedynie do 3 lat (65%), nieliczni myślą o nim w perspektywie długookresowej. Tymczasem przyszłość finansowa nie jest wcale pewna, nie można liczyć tylko na system emerytalny, będący coraz bliżej załamania. Wedle szacunków Komisji Nadzoru Finansowego w roku 2046 roku kwota comiesięcznego świadczenia emerytalnego (w ujęciu brutto) okaże się o 52,5% mniejsza od ostatniej pensji (brutto). Obecnie zaś na emeryturę oszczędza jedynie ok. 14% społeczeństwa. A, żeby tego było mało, dwie trzecie nie ma odłożonej na tzw. czarną godzinę nawet złotówki. Wypracowanie w sobie zdolności do oszczędzania to w czasach obecnych konieczność. Nasze finansowe bezpieczeństwo w dużej mierze zależy od tego kiedy i w jaki sposób zaczniemy odkładać na potem. Nawet pozornie drobne oszczędności po latach mogą stać się sporym majątkiem. Dzieje się tak za sprawą procentu składanego, znanego nam chociażby z lekcji matematyki. Odsetki doliczone do zgromadzonego kapitału zaczną przynosić kolejne odsetki, kapitał będzie rósł coraz szybciej i szybciej. Jednak, aby ten mechanizm zadziałał, pieniądze muszą być odkładane przez długi okres i, co ważniejsze, systematycznie. Z badań przeprowadzonych we wrześniu 2012 roku przez Fundację Kronenberga wynika, że Polacy mają świadomość tego, że warto oszczędzać, jednak nie idzie to w parze z zachowaniami faktycznymi - ponad połowa badanych przyznaje, że przeznacza swoje dochody na bieżące potrzeby. Zaś wśród oszczędzających największym powodzeniem cieszą się podstawowe produkty bankowe. Coraz większą popularność zyskuje konto osobiste/ ROR (44% w porównaniu do 35% w roku 2011), mimo że jest to najbardziej nieefektywna forma oszczędzania. Znaczna część rachunków bieżących jest bowiem nieoprocentowana, co sprawia, że pieniądze nie tylko nie zyskują na wartości, ale wręcz topnieją ze względu na inflację. Chętnie wybierane są także produkty takie jak lokata terminowa (14%) lub konto oszczędnościowe (10%). Niepokojące może być to, że trzymanie gotówki w domu jest wciąż dość popularnym sposobem oszczędzania. I co gorsza dla 9% Polaków (w porównaniu do 4% w roku 2011) jest ono główną metodą gromadzenia pieniędzy. Taki wzrost może wynikać z faktu, że po aferze Amber Gold wzrosła nieufność do instytucji finansowych, a jednocześnie spadło zaufanie do wiary we własną, finansową intuicję (z 54% do 45%). Na znaczeniu z kolei zyskały przekazy medialne zarówno te o charakterze czysto reklamowym (16%) jak i programy, audycje oraz artykuły związane z tematyką oszczędzania (13%). Ten fakt nie pozostał niezauważony i, jak grzyby po deszczu, mnożą się coraz korzystniejsze sposoby na gromadzenie pieniędzy. Wykres: Sposoby inwestowania i oszczędzania Polaków. Źródło: Postawy Polaków wobec oszczędzania raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy, TNS Polska, wrzesień

6 10 PSO a więc co? PSO, czyli program (ew. plan) systematycznego oszczędzania, jest to marketingowe pojęcie używane przez Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych, w celu określenia swoistego procesu gromadzenia oszczędności. Opiera się on na regularnych wpłatach określonych kwot, które następnie są inwestowane w wybrane fundusze, charakteryzujące się różnym stopniem ryzyka inwestycyjnego. Inwestycje w regularnych odstępach czasu gwarantują, że nasza inwestycja uśrednia cenę zakupu jednostek uczestnictwa w wybranych funduszach. Instytucje oferujące PSO, z reguły, nie wymagają, aby wpłaty były dokonywane 12 razy w ciągu roku. Pieniądze można uiszczać co miesiąc, kwartał, a czasami nawet raz na rok. Zazwyczaj TFI wymagają jedynie, by w ciągu roku zasilić rachunek określoną sumą (zdeklarowaną przez uczestnika programu przy podpisywaniu umowy). Klient, który nie spełni tego warunku musi liczyć się z rozwiązaniem umowy oraz konsekwencjami natury finansowej (np. utratą dodatkowych jednostek uczestnictwa lub opłatą likwidacyjną). Na przykład BPH TFI w ramach PSO wymaga, by każda wpłata wynosiła co najmniej 50 zł, zaś suma rocznych wpłat nie była mniejsza niż 600 zł. W tym przypadku okres oszczędzania wynosi co najmniej 3 lata. Zaś po tym terminie całość lub część zainwestowanych środków można wycofać, nie tracąc przy tym osiągniętego dochodu. W programach systematycznego oszczędzania istnieje możliwość dobrania odpowiedniej dla siebie strategii inwestycyjnej. Większość TFI oferuje plany oparte na kilku funduszach. Dzięki temu można wybrać regularne oszczędzanie w bezpiecznym funduszu rynku pieniężnego (oczekiwane zyski niewiele się różnią od zysku z lokaty bankowej), funduszu obligacji (zysk o kilka procent wyższy niż na lokacie przy założeniu kilkuletniego oszczędzania), a także w funduszach stabilnego wzrostu, zrównoważonych lub akcyjnych. Niektóre towarzystwa pozwalają na łączenie ze sobą kilku funduszy, tzn. że wpłacone kwoty będą dzielone między kilka z nich. Oczywiście oferty PSO różnią się między sobą w zakresie liczby dostępnych funduszy. I tak, w przypadku Pioneer Pekao TFI w programach Pro i Junior udostępnianych jest ponad 20 funduszy i subfunduszy o różnych strategiach inwestycyjnych. Z kolei w programie w BPH TFI do wyboru jest 11 subfunduszy, ale umowę PSO można podpisać tylko z jednym. Oznacza to, że w trakcie oszczędzania nie można zmienić funduszu, do którego trafiają składki. Każdy plan jest inny. Jeden ma duże zniżki na początku, inny premiuje klientów dopiero po kilku latach regularnego oszczędzania. Zniżki w opłatach manipulacyjnych oferują m.in. BPH TFI (maksymalnie 40%), KBC TFI (od 25% do 100%, zależnie od długości okresu oszczędzania), PKO TFI (do 100% dla 3-letniego okresu oszczędzania), Union Investment TFI (od 30% do 70% w zależności od programu), a także ING TFI czy Pioneer Pekao TFI. Program Inwestycyjny Moja Przyszłość w BZ WBK AIB TFI oparty na wybranym funduszu Arki pozwala zaoszczędzić od 10 do nawet 100% opłaty dystrybucyjnej. Pierwsza składka zwolniona jest z opłaty manipulacyjnej, dla pozostałych wpłat są zniżki uzależnione od wysokości zadeklarowanej wpłaty oraz stażu w programie. Oszczędności te jednak nie trafiają od razu do kieszeni klienta. Są, przy każdej wpłacie, przenoszone na specjalny rachunek i przeznaczane na zakup dodatkowych jednostek uczestnictwa. Klient uzyskuje do nich dostęp najwcześniej po 5 latach regularnego oszczędzania. W przypadku wcześniejszej rezygnacji przepadają. Zaś PZU TFI w ogóle nie pobiera opłat dystrybucyjnych (jest opłata za wyjście przed upływem 5-letniego okresu oszczędzania, wynosząca od 4,5% w pierwszym roku do 1% w piątym). Na opłatach dystrybucyjnych można zaoszczędzić rocznie co najwyżej kilkadziesiąt (przy niższych wpłatach) lub kilkaset złotych. Zyski, jakie przyniesie systematyczne oszczędzanie, zależą jednak głównie od sprawności zarządzającego danym funduszem. Dlatego też warto wybrać towarzystwo, które daje do wyboru dość dużą liczbę funduszy, najlepiej takich, które w przeszłości uzyskiwały dobre wyniki. Co prawda, z programu można wycofać się w każdej chwili, lecz klienci, którzy zerwali umowę przed terminem muszą zazwyczaj zapłacić opłatę wyrównawczą, stanowiącą równowartość całości lub części otrzymanych zniżek. Dlatego należy dokładnie przemyśleć cel, w jakim chcemy zgromadzić środki i odpowiednio do niego dopasować czas trwania umowy. Zwykle minimalny okres zobowiązania do wpłaty składek to trzy lata. Jak łatwo zauważyć, podstawową zaletą takich programów jest to, że zmuszają do oszczędzania. Jest to rozwiązanie dobre dla osób, które nie mają wewnętrznej dyscypliny, aby się zmobilizować ro regularnego odkładania pewnej kwoty pieniędzy. Istotny jest też fakt, że w każdym programie regularnego oszczędzania środki tam wpłacone są całkowicie naszą własnością i nie dotyczy ich zamieszanie wokół OFE czy ZUS-u. Nie uda się wprawdzie ostatecznie uniknąć podatku od zysków kapitałowych, ale zapłacimy go dopiero, gdy zdecydujemy się wycofać pieniądze z programu. Niby wszystko dobrze, ale Największe różnice w programach oszczędzania stanowią opłaty. Pamiętajmy, że mówimy o wieloletnich zobowiązaniach, więc początkowo niewielkie różnice z czasem zmieniają się w gigantyczne rozbieżności. Jeżeli ktoś, nieważne czy będzie to doradca finansowy, bank czy firma ubezpieczeniowa, proponuje nam program systematycznego oszczędzania, trzeba się poważnie zastanowić, jaki ma w tym interes. Decydując się na taką formę odkładania funduszy zobowiązujemy się, że przez odpowiednio długi okres czasu będziemy wpłacać określoną kwotę pieniędzy danej instytucji. Jej interes polega na tym, że zarabia ona na prowizjach, opłatach i innych tego typu kosztach, które niejednokrotnie bywają ukryte w konstrukcji owego produktu. Zapłacisz co najmniej kilkanaście złotych miesięcznie dodatkowych opłat, których nie ponosiłbyś, inwestując samodzielnie. Najpierw są to opłaty za zakup jednostek uczestnictwa w funduszach, następnie opłaty za zarządzanie, czasem dodatkowo istnieją jeszcze opłaty za rezygnację z programu. W wielu przypadkach inwestując w PSO płacimy opłatę manipulacyjną od każdej wpłaty. TFI obniża tę prowizję w porównaniu do standardowej (w zależności od instytucji może to być 1%, ale także nawet 50%). Czy to dużo czy mało? Otóż jeśli uświadomimy sobie, że jednostki uczestnictwa w tych samych funduszach, które są dostępne w PSO, można, w większości przypadków, kupić samodzielnie bez dodatkowych opłat na takich platformach jak chociażby mbank to każda kwota wydaje się za duża. Podpisując umowę PSO zobowiązujemy się do systematycznych wpłat przez określony czas. Jeżeli w tym czasie przestaniemy wpłacać pieniądze, pobrane zostaną dodatkowe opłaty i program ulegnie rozwiązaniu. Opłatami tymi mogą być dotychczas niepobrane (z uwagi na promocję) opłaty manipulacyjne lub kilkuprocentowa prowizja od dotychczas wypracowanego zysku. I tak np. w Aviva Inwestors klient nie ponosi opłat manipulacyjnych w trakcie oszczędzania. Musi zaś uiścić opłatę administracyjną na samym jego początku. Dodatkowo, gdyby zrezygnował z produktu przed zakończeniem ustalonego okresu obowiązywania, musiałby zwrócić opłaty manipulacyjne od wszystkich dokonanych wcześniej wpłat. A zatem należy sobie odpowiedzieć na pytanie czy w ogóle warto korzystać z programów systematycznego oszczędzania, czy lepiej te same pieniądze wpłacać na opracowany przez siebie plan oszczędnościowy zakładać lokaty, inwestować w fundusze czy po prostu odkładać je na koncie oszczędnościowym. Unikamy wtedy płacenia prowizji i innych opłat. Możemy także w każdej chwili zawiesić wpłaty bez żadnych konsekwencji finansowych. Potrzeba wtedy jedynie samodzielnej mobilizacji do systematyczności. Jeśli natomiast wydaje się to zbyt trudne i zdecydujemy się na skorzystanie z PSO przeanalizujmy dokładnie dostępne oferty pod kątem ukrytych kosztów, możliwości dysponowania swoimi pieniędzmi i, co najważniejsze, realistycznie osiągalnych zysków. Pod parasolem, czyli bez podatku Unit-linked to także forma programu systematycznego oszczędzania oferowana przez firmy ubezpieczeniowe. Ma charakter polisy z funduszem inwestycyjnym. Część pieniędzy z wpłacanych składek jest przeznaczana na ubezpieczenie na życie, pozostała na inwestycje, przy czym ochrona ubezpieczeniowa jest zazwyczaj minimalna (na rynku dostępne są polisy, w których ochrona na wypadek śmierci wynosić może nawet 1zł). W ramach polisy unit-linked firma ubezpieczeniowa formuje, pod jednym "parasolem", różne fundusze mające różnych zarządzających (ważne jest jedynie, aby dostępna była szeroka paleta funduszy o różnych strategiach), między którymi klient może swobodnie wybierać. Mało tego, może się także między nimi swobodnie przenosić. Oczywiście, w zamian za tę możliwość ponosi dodatkową opłatę. Fundusze można wybierać samodzielnie, analizując chociażby ich przeszłość i zdecydować się na te, generujące największe zyski. Jeśli zaś nie mamy na to czasu czy możliwości, możemy skorzystać z pomocy specjalisty. Pamiętać jednak trzeba, że możemy wybrać fundusze tylko spośród tych, z którymi ubezpieczyciel podpisuje umowy. Istnieje także możliwość wyboru tzw. portfela modelowego, skonstruowanego przez firmę ubezpieczeniową. Jest on stosunkowo bezpieczny, jednak z reguły nie zarabia zbyt wiele. Podstawową zaletą unit-linków są korzyści podatkowe. Świadczenie ubezpieczeniowe, w przypadku śmierci ubezpieczonego, nie jest obciążone podatkiem od spadków i darowizn. Ponadto, podatek od zysków kapitałowych jest naliczany dopiero w momencie wypłaty środków z programu. Podobnie jest w przypadku transferu środków pomiędzy funduszami dostępnymi w ramach polisy. Oprócz tego, świadczenie ubezpieczeniowe wolne jest od zajęć komorniczych do wysokości 75%. Inną zaletą jest brak prowizji od wpłat, którymi obciążane są osoby lokujące swe środki samodzielnie w fundusze inwestycyjne. Mimo tylu pozytywów, produkty te są obciążone wieloma wadami. Chodzi tu przede wszystkim o wysokie opłaty za zerwanie umowy sięgające od 10 do nawet 100% kapitału. W razie rezygnacji z polisy w ciągu pierwszych 2 lat opłaty są na tyle wysokie, ze praktycznie nie można wycofać zainwestowanych pieniędzy. Oprócz tego, występują liczne opłaty, jak chociażby opłata od składki (z reguły tylko w pierwszym roku), opła- 11

7 12 ta za zarządzanie, opłata za korzystanie z pomocy specjalisty przy wyborze funduszy. Niezależnie od tego swoje opłaty za zarządzanie pobierają także fundusze, do których trafiają nasze składki. Ich wysokość zależy od stosowanych przez nie strategii inwestycyjnych. Łącznie może to stanowić nawet 10 proc. wpłacanej kwoty. Musi przecież zarobić tak sam fundusz, jak i ubezpieczyciel oferujący "parasol". Trzeba więc najpierw przeliczyć, czy nasze inwestycje mogą przynieść zysk przy tak dużych kosztach. Dlatego też polisy unit-linked adresowane są przede wszystkim do osób, które myślą o inwestycji długoterminowej, najczęściej około 10-letniej, i które mają pewność, że nie będą chciały wycofać środków przed terminem wygaśnięcia umowy. Z myślą o dzieciach Polisa posagowa jest to forma inwestycji w przyszłość dziecka, zabezpieczenie na wypadek śmierci któregoś z rodziców. Polisa ma ułatwić rodzicom zapewnienie dzieciom łatwiejszego startu w dorosłość. Polega na regularnym wpłacaniu składek o określonej wysokości, aby na koniec umowy polisy zakład ubezpieczeń mógł wypłacić pewną kwotę na rzecz dziecka. Czasem jest ona ustalona z góry, czasem w pewnej mierze zależy od tego, w jaki sposób inwestowane są powierzone pieniądze. Oprócz funkcji oszczędnościowej polisa pełni funkcję ochronną. W przypadku śmierci rodzica dziecko otrzymuje rentę wyznaczoną w umowie. Niewątpliwą korzyścią z założenia polisy posagowej jest zwolnienie zgromadzonych w jej ramach pieniędzy z podatku Belki. Wadą natomiast jest to, że, w przypadku, gdy nie nastąpi śmierć rodzica, suma pieniędzy zgromadzonych w ramach polisy nie będzie wysoka. Stanie się tak dlatego, że ubezpieczyciel część wpłacanych składek będzie potrącał na poczet ryzyka wypłaty odszkodowania z powodu śmierci rodzica. W najgorszym przypadku okazać się może, że suma opłaconych składek będzie niewiele niższa od kwoty wypłaconej z tytułu polisy posagowej. Stąd też warto się zastanowić czy nie lepiej zawrzeć zwykłe ubezpieczenie na życie i dodatkowo do tego samodzielnie odkładać pieniądze na przyszłość dziecka. A, przede wszystkim, nie sugerować się jedną ofertą, tylko przejrzeć kilka, bo polisa polisie nierówna. Jak zacząć? Przede wszystkim, aby zacząć myśleć o oszczędzaniu, należy dokładnie przeanalizować swój budżet. Oszacować, jaka część jest przeznaczana na bieżące potrzeby, jaką część stanowi nadwyżka finansowa oraz jakie wydatki są ewidentnie zbędne bądź nieefektywne. Często bowiem okazuje się, że płacimy za coś z czego w ogóle nie korzystamy. Po ustaleniu kwoty, jaką jesteśmy w stanie wygospodarować w celu jej odłożenia z domowego budżetu (oczywiście bez nadmiernego go obciążania) należy zastanowić się nad okresem oszczędzania. Im dłużej tym lepiej. Warto też tutaj zaznaczyć, że w długoterminowym oszczędzaniu uwzględnić należy fakt, że nasze dochody wraz z upływem czasu mogą wzrastać chociażby, dlatego, że awansujemy, rozwiniemy swoją działalność itp. W związku z tym odkładnie stałej, założonej na początku kwoty może okazać się niewystarczające. Nie zaoszczędzimy tyle ile rzeczywiście powinniśmy, by na emeryturze nie odczuć drastycznego spadku poziomu życia. Aby tego uniknąć wystarczy oszczędzać stałą część swojego dochodu, ale wyrażoną nie kwotowo, lecz procentowo. Dzięki temu, jeśli po latach będziemy zarabiać dużo więcej, odkładane kwoty będą adekwatne i proporcjonalne do wielkości wynagrodzeń. Dodatkowo niezbędna jest dokładna analiza dostępnych opcji, porównanie opłat i potencjalnego zysku. Wiadomo przecież, że reklama to reklama i często gdzieś kryją się słynne gwiazdki. Długoterminowe, systematyczne oszczędzanie uzasadnia sięganie po te instrumenty finansowe, które charakteryzują się większymi wahaniami wartości, ale jednocześnie przynoszą większe zyski. Warto także przyjrzeć się przeszłości i sprawdzić, jak dane fundusze radziły sobie do tej pory, jakie wyniki wypracowały. Bo może być tak, że wysokie opłaty wcale nie idą w parze z wysokimi wynikami. W dobie Internetu wszelkie rankingi funduszy inwestycyjnych są powszechnie dostępne i można je bez problemu znaleźć. Warto też zapoznać się z "karą" za wyjście z inwestycji przed zadeklarowanym terminem oraz zorientować się, jakie zniżki w opłatach dystrybucyjnych oferuje dane TFI. A czy lepiej oszczędzać samemu czy z pomocą jakiejś instytucji? Cóż, na to pytanie każdy musi odpowiedzieć sobie sam. Wiadomo, że inwestując pieniądze samodzielnie nie ponosimy wszelkich kosztów zarządzania, rezygnacji itd. Jednak często właśnie to koszty są swoistym batem, który ciąży nad oszczędzającym, by nie wycofywał się założonego planu zbyt szybko. Sylwia Jargieło Przy pisaniu artykułu korzystano z: Postawy Polaków wobec oszczędzania raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy, TNS Polska, wrzesień Zacznij inwestować na giełdzie! Rynki finansowe to jeden z najważniejszych i najbardziej złożonych tworów gospodarki wolnorynkowej. Pomimo tego ich rola w ekonomii jest często traktowana po macoszemu, nawet na kierunkach ściśle ekonomicznych. Ten krótki artykuł nie jest w stanie wypełnić owej luki, ale na pewno wytłumaczy podstawy i zachęci do dalszych poszukiwań. Jako miłośnik giełdy i aktywny inwestor, postaram się w prosty sposób wprowadzić Was do świata inwestycji giełdowych. Przygotowałem kilka gotowych strategii i zaproponowałem wskazówki, które będziecie mogli dokładniej poznać, przeczesując internet lub moją stronę internetową (www.karolpelc.com). Wykorzystam własne definicje, by pokazać wam z czym to się je - Zaczynajmy! Cel istnienia rynku jest jasny: stworzyć możliwie nieskrępowaną możliwość obrotu kapitałem tak, aby inwestorzy doprowadzili do rzetelnej wyceny aktywów zabezpieczających za pośrednictwem handlu papierami wartościowymi (w omawianym przypadku będą to akcje spółek notowanych na warszawskim parkiecie). Cel inwestorów jest jeszcze prostszy: kupić taniej i sprzedać drożej ( pozycja długa ) lub pożyczyć i sprzedać akcje, a następnie odkupić je później po niższej cenie i oddać właścicielowi, inkasując różnicę w cenie ( pozycja krótka lub krótka sprzedaż, która umożliwia osiąganie zysków na spadkach kursów akcji). Są to strategie nastawione na zysk kapitałowy stosowane w różnych okresach przez inwestorów: krótko-, średnio- i długoterminowych. Ponadto inwestorzy mogą kupić akcje dla zysków dywidendowych, by uzyskać kontrolę nad spółką lub przejąć całą spółkę. Dlaczego warto inwestować w akcje? Akcje, spośród inwestycji niewykorzystujących dźwigni finansowej, niosą z sobą duże ryzyko, ale także największe zyski. W długim okresie ich stopa zwrotu jest wyższa od stopy zwrotu z obligacji, banknotów skarbowych, złota oraz znacznie przewyższa inflację. Profesor Siegel, wykorzystując skalę logarytmiczną, porównał te instrumenty na przykładzie rynku amerykańskiego: Źródło: H. J. Siegel, Stocks for the Long Run, Kolejny atut stanowi także szeroki i równy dostęp do danych o spółkach. Ta dostępność narzucona jest prawnie na wszystkie spółki w obrocie publicznym, zmuszając je do publikowania kwartalnych i rocznych danych finansowych oraz bieżącego informowania inwestorów o wszelkich ważnych poczynaniach, takich jak sprzedaż akcji przez członków zarządu lub zmiany w jego składzie. W świetle tego prawa inwestor indywidualny jest zawiadamiany tak efektywnie jak duży fundusz inwestycyjny. Ma on również możliwość szybkiego reagowania na napływające informacje. Dostępne dane są badane przez wielu specjalistów udostępniających je bezpłatnie lub płatnie. Następną zaletą jest sam sposób analizy, w którym inwestor/akcjonariusz zachowuje się jak współwłaściciel firmy, a więc analizuje akcje podobnie do badania biznesu. Dostarcza ona wiadomości o tym, czy spółka jest niedowartościowana lub przewartościowana, dając nam możliwość zarobienia na spadkach lub wzrostach jej ceny. Ponadto dzięki dostępności spółek z wielu dziedzin gospodarki, mamy przywilej wyboru tych z zakresu naszych zainteresowań i specjalizacji. Pozwala to lepiej zrozumieć inwestycje i obniżyć ryzyko. Inwestycje w akcje charakteryzują się dużą płynnością i łatwością zawierania transakcji. Dzieje się tak, dlatego że handel nimi to kluczowy serwis świadczony przez większość brokerów. Sprzyja temu również wysoki obrót dzienny na rozwiniętych rynkach. Oprócz tych zalet istnieje ogromna satysfakcja z obserwowania rozwoju nabytych firm i dostarczania kapitału potrzebnego gospodarce do dalszego wzrostu. Na końcu warto dodać, że w długim terminie na akcjach zarabiają wszyscy, w kontekście pozytywnej wartości dodanej. Dla porównania, w większości transakcji na rynkach walutowych, kontraktów terminowych lub surowców, zysk jednej strony może być osiągnięty jedynie dzięki stracie drugiej strony (bi- 13

8 14 lans pozostaje bez zmian - nie osiąga się wartości dodanej). Zatem akcjonariusze czerpią bezpośrednio benefity z rozwoju gospodarczego państwa i przedsiębiorstw, który w długim okresie zawsze jest dodatni. Kupowanie akcji ma wiele plusów. Dla zdecydowanych inwestorów nagrodą mogą być zyski kapitałowe (różnica między ceną kupna i sprzedaży) i przychody z dywidend. Obie korzyści zostaną omówione w kolejnym podrozdziale artykułu. Zaproponuję także proste strategie pozwalające z nich korzystać. Inwestycje dla dywidend Jako pierwszą, krótko omówię strategię dywidendową, która skupia się na inwestowaniu w spółki, dzielące się zyskiem netto ze swoimi akcjonariuszami. Jej wysokość zależy od rocznego wyniku finansowego spółki, a ustala ją walne zgromadzenie akcjonariuszy. Wypłacana jest z zysku netto, zysków z poprzednich lat, kapitału zapasowego spółki lub nowo zaciągniętych zobowiązań. Choć większość spółek przynoszących stratę nie decyduje się na wypłacenie dywidendy akcjonariuszom, to taka taktyka może być stosowana przez niektóre z nich. W ten sposób zarząd chce utwierdzić inwestorów w przekonaniu, że problemy z rentownością w danym okresie są jedynie tymczasowe, a spółce nie grozi nierentowność czy upadłość. Takich spółek należy unikać, gdyż istnieje podwyższone ryzyko, iż sytuacja w przyszłości powtórzy się, doprowadzając do braku płynności spółki i gwałtownego spadku wartości jej akcji. W strategii dywidendowej najważniejsza jest stopa dywidendy (wartość przypadająca na akcję w stosunku do ceny akcji), jej wypłacalność i stabilność spółki. Ta ze stopą dywidendy poniżej oprocentowania obligacji krótkoterminowych lub krótkoterminowej lokaty bankowej (np. dywidenda na poziomie 2-3% wartości inwestycji) jest mało atrakcyjna, szczególnie, jeśli weźmiemy pod uwagę, ryzyko, jakie niesie z sobą inwestowanie w akcje. Inwestowanie w spółki z niską dywidendą ma sens wyłącznie w wypadku strategii mieszanej, gdzie oprócz zysku z dywidend spodziewamy się także dochodu kapitałowego. W wypadku skupienia się wyłącznie na dywidendzie powinniśmy inwestować w spółki ze stopą dywidendy wysokości czterech, lub więcej procent, ze stabilną historią finansową i silną pozycją na rynku. Stabilność finansowa może być mierzona na wiele sposobów; najprościej jest analizować zyski spółki z ostatnich pięciu lat. Jeśli zyski, jak i dywidendy są stabilne, lub w nieznacznym trendzie wzrostowym, a stopa dywidendy jest równa lub większa niż cztery procent, warto rozważyć umieszczenie takiej spółki w naszym portfolio. Przydatny będzie tu indeks WIGdiv zawierający 30 spółek z najwyższą stopą dywidendy, gdzie niektóre wypłacają ponad 10% w stosunku do obecnego kursu akcji. Podczas zakupu akcji firmy wypłacającej dywidendę należy pamiętać, że jej stopa wzrasta w okresach korekty (krótkotrwały spadek podczas długotrwałego trendu wzrostowego) i często spada w okresach bumu. Przy silnym wzroście gospodarczym spółki często decydują się zainwestować zyski, przez co nie muszą zachęcać inwestorów wysokimi dywidendami. Należy więc porównać stopę dywidendy do średnich rynku oraz spółek z danego sektora, a także do oprocentowania lokat i obligacji, które stanowią płynną inwestycję alternatywną. Wiele portali inwestycyjnych doradza sprzedawanie spółek dywidendowych zaraz po otrzymaniu prawa do jej podziału, a następnie kupowanie kolejnej i powtarzanie procesu wielokrotnie w ciągu jednego roku. Ta strategia była przedmiotem wielu badań naukowych, spośród których większość udowodniła jej niską rentowność. Spowodowane jest to faktem, iż wartość akcji jest dyskontowana o sumę otrzymanych dywidend, doprowadzając do spadku cen akcji o wartość otrzymanej dywidendy (zgodnie z teorią finansów rynek efektywny dokonuje natychmiastowej korekty w wycenie). Dodatkową wadą tej metody jest nieefektywność podatkowa i znaczne podwyższenie obrotu w naszym portfelu inwestycyjnym, co wiąże się ze wysokimi kosztami transakcyjnymi. Osobom zainteresowanym inwestowaniem w spółki dywidendowe doradzam trzymanie średnio- zdywersyfikowanego portfela zawierającego od 15 do 30 spółek ze średnią stopą dywidendy, powyżej 5%, których sytuacja finansowa wykazuje: zysk w każdym z pięciu ostatnich lat; zysk w każdym z czterech ostatnich kwartałów. W idealnej sytuacji spółka powinna także: posiadać minimum 10-20% rynku sprzedawanych dóbr lub usług w ciągu ostatnich pięciu lat; nie stracić więcej niż 5-10% rynku na rzecz konkurencji w ostatnich trzech latach działalności; regularnie podwyższać dywidendę. Jeśli spółka spełnia dwa pierwsze kryteria, a także jedno z pozostałych, staje się bardzo dobrym kandydatem, który może zagościć w naszym portfolio na pięć lub więcej lat. Takie portfolio można kontrolować co pół roku lub nawet rok, wymieniając spółki w taki sposób, aby w każdym półroczu/roku spełniały przedstawione wymagania. Zaletami przedstawionej strategii są: przejrzystość; prostota analizy i stosowanych reguł; mniejsze ryzyko związane z tym, że spółki dywidendowe to najczęściej duże, stabilne spółki z ugruntowaną pozycją na rynku i niskimi zobowiązaniami długoterminowymi; okresowe przychody, które mogą być przeznaczone na wydatki lub reinwestowane. Inwestycje dla zysków kapitałowych Inwestowanie koncentrujące się na zyskach kapitałowych jest o wiele trudniejsze od tego skupionego na dywidendach. Można stosować bardzo wiele strategii, z których wymienię kilka, moim zdaniem, kluczowych: techniczne: o inwestycja z trendem (krótka oraz długa pozycja). fundamentalne: o strategia spółek o dynamicznym wzroście; o strategia dużych i stabilnych spółek; o strategia małych spółek; o strategia spółek o głębokich trudnościach finansowych; o strategia spółek z przejściowymi trudnościami; o zagranie na aktywa; o screening fundamentalny; mieszane: o oferty publiczne; o contrarian (przewidywanie odwrócenia trendu.) Ramy artykułu nie pozwalają na opis każdej z wybranych strategii; chciałem tu natomiast w prosty sposób pokazać różnorodność podejścia do inwestycji. Przykładowo: jedna strategia preferuje inwestycje w małe spółki, inna w duże, a pomimo ich przeciwieństwa zwolennicy obu uważają, że to właśnie ich wybór zagwarantuje najlepsze rezultaty. Wśród profesjonalistów dominuje działanie łączące kilka strategii podstawowych. W rzeczywistości istnieje o wiele więcej strategii, a niektóre przynoszące duże korzyści, nigdy nie zostały opublikowane. W finansach funkcjonuje nawet teoria mówiąca, że przewaga strategii zdolnej wyprodukować wyższą stopę zwrotu niż średnia długoterminowa rynku, znika zaraz po jej opublikowaniu. Dzieje się tak, ponieważ wielu innych inwestorów zaczyna ją stosować i po pewnym czasie nie przynosi już przewagi. Zainteresowanych inwestowaniem skupionym wokół zysków kapitałowych polecam trzymanie portfela starannie wybranych spółek, które spełniają podaną niżej wstępną charakterystykę: wskaźnik Cena/Wartość Księgowa < średniej rynkowej dla danego okresu; wskaźnik Cena/Zysk < 17 oraz < średniej rynkowej dla danego okresu; przynoszące zysk netto w każdym z ostatnich 3 lat; których cena w ciągu ostatnich 52 tygodni nie wrosła więcej niż 25%. Pierwsze trzy punkty dotyczą charakterystyki fundamentalnej (warto dobrze przestudiować nieznane pojęcia i wskaźniki), a czwarty - technicznej. Reguły te są dobrymi radami na początek, pokazują bowiem na co warto zwrócić uwagę. Można je modyfikować w procesie rozwoju wiedzy inwestycyjnej. Chciałbym też zachęcić do ich zmieniania oraz opracowania własnego systemu. W rzeczywistości profesjonalny wybór spółek jest dużo trudniejszy niż wyłączne trzymanie się przedstawionych reguł, które mogą być odpowiednie dla bardziej zdywersyfikowanego (zawierającego większą ilość spółek) portfolio, ale są zdecydowanie niewystarczającym kryterium dla stworzenia skupionego ich zbioru. Osobiście stosuję pełną analizę fundamentalną, której zgłębianie może zająć kilka lat i wymaga specjalizacji w analizie maksymalnie kilku różnych obszarów. Jest to związane z dużymi różnicami w charakterystyce spółek z różnych sektorów, które doprowadzają do specyficznego i indywidualnego podejścia. Szansa na sukces wzrasta wraz z doświadczeniem i ilością przeanalizowanych spółek w czasie różnych faz cyklu gospodarczego. Najbardziej doświadczeni analitycy są w stanie trzymać portfolio zawierające jedynie 6-8 spółek i wciąż mieć pewność, że ich ryzyko jest zbalansowane. Jak długo muszę czekać? - perspektywa inwestycyjna Każdy inwestor może mieć inną perspektywę na okres inwestycji, której termin jest krótki, średni bądź długi. Osobiście wzbraniam się od jednoznacznego określenia długości czasu dla każdej z tych perspektyw, gdyż zależy to od rodzaju rynku, analizy i strategii inwestycyjnej, podatkowej, a także temperamentu oraz indywidualnego podejścia inwestora. Pomimo tego, powszechnie przyjmuje się, że krótki termin inwestycji w akcje trwa do roku, średni - od roku do czterech/pięciu lat, a długoterminowa inwestycja trwa pięć lub więcej lat. W krótkoterminowym podejściu inwestor szuka najczęściej silnego trendu, jego gwałtownej modyfikacji lub informacji, która spowoduje dynamiczną zmianę wyceny. Dominuje tu analiza techniczna (badanie wykresów i trendów) doskonale odczytująca nastroje rynku i emocje inwestorów. Niezbędny jest ogromny nakład pracy i regularne badanie wszystkich posiadanych spółek. Należy pamiętać, że źródło sukcesu stanowi właściwy timing rynku (działanie w odpowiednim momencie) będący jedną z najtrudniejszych umiejętności inwestycyjnych. Stosowanie podejścia krótkoterminowego wiąże się z wieloma problemami, takimi jak: fake outs zawirowania ceny po otwarciu notowań występujące przed rozpoczęciem formowania się trendu i gwałtowne zmiany płynności, czy set-up moves ogromne zlecenia przed rozpoczęciem notowań, które w znacznym stopniu wpływają na przebieg sesji. W inwestowaniu średnioterminowym wyżej wymienione problemy nie mają znaczenia. Dzienne notowania i krótkotrwałe fluktuacje są najczęściej ignorowane. Liczą się trend, dynamika oraz właściwości fundamentalne spółki. Inwestycje średnioterminowe łączą wady i zalety inwestycji krótko- i długoterminowych, wymagają jednak znacznego nakładu pracy i ciągłej analizy. Zdecydowanie największą zaletą inwestowania w okresie długoterminowym jest to, że taki horyzont pozostawia nam wiele czasu na analizę naszych działań, czyli na najważniejszy czynnik wpływający na sukces inwestycji. Ponadto, inwestor długoterminowy śpi spokojnie, dzięki temu, że z jego perspektywy krótkoterminowe wahania nie są nawet brane pod uwagę. W niektórych podejściach niestraszny jest nawet kryzys finansowy! Przykładowo Peter Lynch (jeden z najskuteczniejszych inwestorów wszechczasów, który zarządzał wielomiliardowym funduszem inwestycyjnym) uważa, że kryzysy finansowe nie determinują sukcesu inwestycyjnego, ponieważ i tak nie da się ich przewidzieć. Jego zdaniem inwestor lepiej spędzi czas na wybieraniu właściwych spółek niż na śledzeniu cyklów i tzw. timingu rynku. Lynch podpowiada także, że im większą rację mamy na temat inwestycji w jedną spółkę, tym bardziej możemy mylić się w wyborze innych, ale i tak, jako inwestor, osiągniemy sukces. Ważne jest więc, aby zmniejszyć nasze ryzyko i, pomimo wnikliwej analizy, inwestować w przynajmniej kilka/kilkanaście spółek z różnych sektorów, które reagują w odmienny sposób na cykle koniunkturalne. Reasumując: podejście długoterminowe uczy nas, że inwestowanie to nie wyścig (jak podpowiada nam jeden z polskich brokerów w swojej kampanii reklamowej, generujący przychód z każdej wykonanej przez nas transakcji), lecz maraton. Daje nam możliwość analizowania popełnionych błędów, dostarcza mniej stresu, pozostawiając więcej czasu, który możemy wykorzystać w innych sferach życia. Jak przygotować się do analizy spółek i tworzyć własne strategie? Zarówno inwestowanie skupione na zyskach kapitałowych, jak i to skupione na dywidendach, wymagają wiedzy oraz gruntownej analizy. Żaden inwestor nie uzyska dobrych wyników bez własnych badań i ciężkiej pracy. Analizowanie rynków i zdobywanie wiedzy jest czasochłonne. Najlepiej korzystać z płatnych półprofesjonalnych serwisów informacyjnych oferujących tutoriale i analizy. Dostęp do takich serwisów kosztuje w granicach złotych miesięcznie i jest 15

9 16 niedrogi w porównaniu do profesjonalnych baz danych, raportów, analiz i rekomendacji, których cena, w zależności od wykupionego pakietu, waha się od 1000 do 3500 dolarów miesięcznie. Stanowczo odradzam amatorskie darmowe serwisy, ponieważ zawierają wiele niesprawdzonych koncepcji, błędy w podawanych danych oraz nieścisłości. Korzystanie z nich pochłonie sporo czasu, a zastosowanie zdobytej wiedzy w praktyce może być bardzo ryzykowne. Początkujący inwestorzy powinni sięgnąć po książki napisane przez znawców tematu, takich jak Warren Buffett, Peter Lynch, John Templeton czy Philip Fisher. Pozycje te w prosty sposób przybliżają logikę inwestycyjną, jednak wadą tych publikacji jest brak gruntownej wiedzy z zakresu finansów, rachunkowości, matematyki i statystyki niezbędnych do stosowania bardziej zaawansowanych strategii. Spośród umiejętności posiadanych przez studentów przydatne będą: programowanie (szczególnie w układaniu i testowaniu strategii wykorzystujących analizę techniczną), ekonometria (zwłaszcza w badaniu poziomu ryzyka) oraz rachunkowość (do analizy fundamentalnej spółek). Dodatkowo niezbędna okaże się wiedza z obszaru ekonomii, zarządzania, finansów i innych dziedzin, które pomogą nam zgłębić meandry danego sektora (np. chemia dla zrozumienia sektora chemicznego). Co jednak, w sytuacji, kiedy nie chcemy spędzić życia na analizie danych, tylko za wszelką cenę wystartować z inwestycjami? Szybki start Uratować może nas analiza wskaźników, które, co prawda, nie zawsze pozwolą nam na bardzo dobrą inwestycję, ale na pewno zmniejszą prawdopodobieństwo porażki (w teorii stworzenie portfela ze wszystkich akcji, wyłączając te najgorsze, da nam wyniki powyżej średniej). Na początek polecam zapoznanie się z podstawowymi wskaźnikami. znajdziecie je na wielu portalach finansowych, a należą do nich: C/Z Cena do Zysku; C/WK Cena do Wartości Księgowej; C/S Cena do Sprzedaży; ROA - Wskaźnik rentowności aktywów; ROE - Zwrot z kapitału własnego. Karol Pelc jest absolwentem Wydziału Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ukończył także zarządzanie finansami i biznes serwisów finansowych na Politechnice Rzeszowskiej i Uniwersytecie w Huddersfield, oraz inwestycje na uniwersytecie w Birmingham. Obecnie pracuje w bankowości inwestycyjnej dla Deutsche Banku, jest niezależnym doradca inwestycyjnym i autorem bloga Stanowią one bardzo dobry i szybki wstęp do dalszej analizy, umożliwiają szybki przegląd właściwości spółki oraz wstępną eliminację spółek przed przystąpieniem do dalszej, bardziej skomplikowanej i czasochłonnej analizy. Są one dostępne na wielu portalach inwestycyjnych, a także łatwe do policzenia bezpośrednio z bilansu spółki. Upraszczając: pierwsze trzy wskaźniki pokazują ile złotych musimy zapłacić za jedną złotówkę sprzedaży/ przychodów, zysków czy wartości księgowej; dla przykładu C/Z = 10 oznacza, że cena spółki wynosi dziesięciokrotność obecnych zysków (najczęściej stosuje się sumę zysków z ostatnich 4 kwartałów), i przy założeniu, iż zyski pozostaną na obecnym poziomie, kupno tej firmy zwróci się w ciągu 10 lat. W tym wypadku im wyższy C/Z tym dłużej będziemy musieli czekać na zwrot z inwestycji. Nie oznacza to jednak, że niższy C/Z jest automatycznie lepszy, ponieważ w przypadku dynamicznie rozwijającej się spółki, możemy zauważyć znaczny wzrost zysków, a zatem inwestorzy wycenią firmę wyżej, podwyższając jej cenę i wskaźnik C/Z. Podobna interpretacja obowiązuje wskaźniki C/WK i C/S. Z drugiej strony, wskaźniki ROA i ROE powinny być jak najwyższe. W zależności od struktury kapitałowej będzie zmieniać się różnica pomiędzy ROA a ROE dla tej samej spółki. Bez wchodzenia w detale pokazują one, jak efektywnie wykorzystywane są aktywa oraz kapitał własny spółki. W stosowaniu wskaźników pomaga doświadczenie. Po pewnym czasie z łatwością będziecie mogli ocenić, czy dana spółka spełnia wasze wstępne wymogi i zaczniecie stosować je automatycznie. Ich dokładny opis możecie znaleźć na portalach inwestycyjnych a także na mojej stronie. Podsumowanie Rynek papierów wartościowych jest niezbędny dla efektywnej pracy gospodarki. Korzystają z niego wszyscy, nawet ci, którzy nie inwestują aktywnie w akcje. Należy pamiętać, że inwestowanie bez wcześniejszego zbadania spółki i charakterystyki sektora to czysta spekulacja. Ogromna część inwestorów-amatorów traci pieniądze. Najczęstszymi błędami są: nieudolna próba timingu rynku, brak dywersyfikacji i gruntownej analizy posiadanych spółek. Amatorzy mogliby uniknąć strat, zachowując długoterminową perspektywę oraz zimną krew w okresie kryzysu. Gospodarka oraz przedsiębiorstwa rozwijają się długoterminowo, a wraz z nimi rośnie wycena tych ostatnich. (warto o tym pamiętać podczas kolejnych spadków). W artykule przedstawiłem metody mogące być z powodzeniem stosowane przy bardziej zdywersyfikowanym portfelu, oraz będące dobrym zaczynem do stworzenia własnej strategii. Wymieniłem także przydatne wskaźniki i narzędzia, które obok bardziej zaawansowanych sposobów, są wykorzystywane przeze mnie i profesjonalistów osiągających największe sukcesy w codziennej analizie. Życzę Wam sukcesów w inwestycjach i rozwijaniu swojej pasji! Większość z nas widząc hasła: promocja, gratis czy wyprzedaż staje się bardziej skłonna do zakupów. Podświadomość podpowiada nam, że taka oferta jest korzystna dla naszego portfela i umożliwi kupno drogiej rzeczy dobrej cenie. Niestety sklepy skrzętnie wykorzystują naszą łatwowierność i wielokrotnie wciskają nam mniej za więcej. Wystarczy jednak przestrzegać kilku zasad, a zakupy staną się przyjemniejsze i mniej zgubne dla naszego budżetu. Jak nie dać się oszukać Już od połowy grudnia część sklepów kusi zimowymi wyprzedażami i promocjami. W wielu przypadkach jest to jednak złudna oszczędność. Postaram się podpowiedzieć, jak nie przepłacać i ustrzec się przed różnego typu chwytami marketingowymi. Promocja nie jest przeceną Słowo promocja oznacza działanie mające na celu zwiększenie popularności danego towaru lub usługi. Handlowcy często wykorzystują wpływ, jaki wywiera ono na naszą świadomość, celowo umieszczając je na wielkich tablicach reklamowych, przy jednoczesnym podnoszeniu ceny promowanego produktu. Konsumentów kusi się też obniżkami, podkreślając wyższe ceny, które tylko w teorii obowiązywały przed wyprzedażą. Pokusa prowizorycznej oszczędności jest tak duża, że często kupujemy rzeczy zupełnie niepotrzebne. Trzeba koniecznie przyglądać się cenom na metkach, ponieważ niejednokrotnie odbiegają one od tych znajdujących się w ofercie handlowej. Pamiętajmy, że obowiązująca jest cena na półce. Jeśli więc przy kasie okaże się, że towar kosztuje więcej niż napisano na sklepowym regale, mamy prawo żądać zwrotu nadpłaty. Inny znany już trik, to słynne 0,99 zł. Jak wynika z badań konsumenckich, wciąż większość klientów ulega iluzorycznej mocy tej końcówki. Prawo do zwrotu towaru Przepisy nie gwarantują konsumentom prawa do zwrotu towaru, który nie posiada wad. To, czy sprzedawca przyjmie dany przedmiot i zwróci nasze pieniądze zależy tylko od polityki sklepu. Wyjątek stanowią zakupy przez internet w tym przypadku, w ciągu 10 dni, możemy bez podania przyczyny oddać nienaruszony produkt. Ważny jest tutaj dowód zakupu. Najpowszechniejszym potwierdzeniem zawartej transakcji handlowej jest paragon. Przysługuje nam prawo do reklamacji naszego zakupu w sytuacji, gdy po powrocie do domu okaże się, że nabyty towar jest uszkodzony lub przedwcześnie (nie z naszej winy) uległ zniszczeniu. Jeśli sprzedawca pozytywnie rozpatrzy nasze zgłoszenie, zaoferuje nam zwrot pieniędzy, wymianę lub naprawę przedmiotu. Handlowców obowiązuje zgodność towarów z umową przez 2 lata i nie mają oni prawa odmówić klientowi prawa do reklamacji (także za granicą). Klauzula przeceniony towar nie podlega reklamacji, jest więc niezgodna z prawem. W skrajnych przypadkach możemy dochodzić swoich roszczeń u miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Poradnictwem konsumenckim zajmują się w Polsce organizacje takie, jak Federacja Konsumentów, czy Stowarzyszenie Konsumentów Polskich. Problemy dużych grup konsumentów rozpatruje Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Magia wyprzedaży Wyprzedaże to kolejna pułapka, ponieważ wydaje nam się, że wszystko jest bardzo tanie, więc warto to kupić. Często ulegamy manii kupowania i nabywamy mnóstwo (bardzo często nieprzydatnych) artykułów. W ten sposób lekką ręką wydajemy pieniądze. Zwłaszcza, że rzekome obniżki w jednym sklepie mogą oznaczać taką samą cenę za identyczny produkt 17

10 18 Co z naszymi emeryturami? w innym. Dlatego przed zakupem warto zastanowić się dwa razy, czy naprawdę jest to przedmiot potrzebny i czy w innym miejscu nie kupimy go za połowę ceny. Jak zaoszczędzić? Aby nie tylko nie wydać fortuny, ale nawet zaoszczędzić parę groszy, warto pamiętać o kilku zasadach: Zaopatruj się w kilku różnych miejscach. Warto porównywać ceny, by wybrać ten sklep, w którym poszukiwany produkt jest tańszy. Pomocne są tutaj gazetki promocyjne. Porównuj ceny na metkach i na paragonie. Często w dużych sklepach okazuje się, że kwota na paragonie jest inna niż na półce, czy metce W ferworze zakupów klienci nie zwracają na to uwagi; Kiedy jesteś głodny nie idź na zakupy. Najedzony człowiek wyda mniej, gdyż nie czuje potrzeby zaspokojenia głodu; Patrz na pojemność produktu. Często do dużego pudełka pakowane są przedmioty o małych pojemnościach. Widać to szczególnie w przypadku kosmetyków; Uważaj na lustra wyszczuplające. Zdarza się, że w sklepach z odzieżą montowane są lustra pokazujące skorygowanyobraz sylwetki kupującego; Zawsze sprawdzaj daty ważności Gdzie uzyskasz pomoc: produktów, ponieważ okazuje się, że przyczyną obniżki ceny jest upływający czas przydatności do spożycia. Kluczem do sukcesu są mądre zakupy. Warto poświęcić kilka minut, by sporządzić listę potrzebnych produktów, przejść się do sklepu obok i analizować paragony. Pozwoli to zaoszczędzić i w świadomy sposób zarządzać swoimi funduszami. Dominika Smoleń Zapewne niewielu z nas zastanawia się, jak będzie wyglądać nasza emerytura. Nie jest to ciekawy temat, zwłaszcza, że tempo życia nie pozwala na chwilę refleksji i zaznajomienia się z polskim systemem emerytalnym, mającym być gwarantem godnej starości. Musimy pamiętać, że pieniądze z naszej pracy są przeznaczane również na ten cel. Z ufnością oddajemy je specjalistom ze szczebla administracyjnorządowego. Co jakiś czas odbieramy sygnały o zagrożeniach, które mogą nas dotknąć. Niestety, są one często zamglone, ponieważ rozmywa je daleka perspektywa czasowa; dystans od tu i teraz do czasu spoczynku zawodowego, wydaje się abstrakcyjne odległy. Niemniej, nikt nie lubi, gdy coś się marnuje. A takie właśnie uczucie towarzyszy mi, ilekroć pomyślę o pieniądzach, które co miesiąc oddaję na składkę emerytalną. Większość społeczeństwa nie wierzy już mitowi, jakoby ZUS zapewniał godną przyszłość. Co zatem robimy, by poprawić ten stan rzeczy? Mamy poczucie rozmytej odpowiedzialności: Czemu ja mam wszczynać alarm albo krytykować sytuację? Nie może zrobić tego ktoś inny? Nikt nie wymaga od nas rozpoczynania rewolucji, ale dobrym początkiem byłoby rozpoznanie sytuacji. Nie wszyscy interesują się ekonomią, to zrozumiałe, aczkolwiek są tematy, którymi powinniśmy się zająć bez względu na nasze zainteresowania, inaczej pozwolimy, by nasze wysiłki szły w innym kierunku, niż byśmy chcieli (czyli na marne). Każdy z nas stanie się w przyszłości (lub już jest) uczestnikiem jednego z celów polityki społecznej, jakim są emerytury. Momentem, w którym dołączymy do grona osób odprowadzających składki ZUS będzie otrzymanie pierwszej wypłaty lub innego źródła dochodu. Sama emerytura to świadczenia wypłacane przez Państwo Polskie po osiągnięciu wieku emerytalnego, który wynosi (według ostatniej reformy) 67 lat dla kobiet i dla mężczyzn. Natomiast składki emerytalne, które odprowadzamy, gdy jesteśmy aktywni zawodowo, oscylują w granicach około 19,5% naszej płacy brutto. Całkowita składka ZUS to około 36-39%, ponieważ zawiera opłatę obejmującą inne ubezpieczenia społeczne. Skupmy się jednak na emeryturach. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów bezpłatna infolinia konsumencka: Powiatowy lub miejski rzecznik konsumentów bezpłatna pomoc lista rzeczników na stronie: Federacja Konsumentów Europejskie Centrum Konsumenckie gov.pl Stowarzyszenie Konsumentów Polskich (022) ; Konsumenci mogą wykorzystać również drogę rozwiązywania sporów oferowaną przez sieć polubownych sądów konsumenckich. Działają one przy wojewódzkich inspektoratach Inspekcji Handlowej 19

11 20 Dokąd idą nasze pieniądze? Przed rokiem 1999 emerytury w Polsce posiadały formę umowy międzypokoleniowej. Po tym okresie nastąpiła reforma, po której wprowadzono podział na trzy tzw. filary. Wprowadzone zmiany dążyły do poprawy funkcjonowania systemu emerytalnego. Czyniono to dzięki wdrażaniu Pracowniczych Programów Emerytalnych(PPE), przekazaniu części składek na otwarte fundusze emerytalne, a także poprzez samodzielne odkładanie pieniędzy na dobrowolne Indywidualne Konta Emerytalne(IKE). Trzy Filary. Filar I, czyli ZUS. Ma formę umowy repartycyjnej. Oznacza to, że stanowi niejako pakt międzypokoleniowy. My - pokolenie pracujące dzisiaj - składamy się na emerytury dla seniorów i rodziców, licząc, że to samo będą robić nasze dzieci. Problem polega na tym, że z roku na rok zaczyna się zmniejszać liczba osób pracujących, a rośnie liczba emerytów. Nasze składki z tego tytułu wynoszą około 15,5% płacy brutto. Filar II, czyli OFE. Wprowadzenie II filaru miało być lekarstwem na pojawiające się problemy ZUS-u. Część składki, tj. 3,3% płacy brutto, trafiać ma do Otwartego Funduszu Emerytalnego, który sami wybraliśmy. Na tych kontach pieniądze powinny wypracowywać zysk. Jeżeli OFE nie spełnia naszych oczekiwań, możemy go zmienić - nie częściej niż co trzy miesiące, gdyż tyle trwa transfer środków z jednego funduszu do innego. Istnieje szereg restrykcji dotyczących sposobu, w jaki prywatne przedsiębiorstwa mogą zarządzać powierzonym mu kapitałem. Inwestycje te muszą być bezpieczne. Tylko 40% portfela powinny stanowić akcje, zaś pozostałą część obejmują obligacje. To ogranicza zysk, ale oddala widmo strat. Fundusze działające na rynku muszą pamiętać o ewentualności dokładania z własnej kieszeni, w przypadku, gdy nie uda im się osiągnąć odpowiedniego zysku. Jeżeli którykolwiek z funduszy, pod względem zyskowności, odbiega od pozostałych, może zostać usunięty przez Komisję Nadzoru Finansowego z listy OFE dostępnych na rynku. Warto więc zainteresować się, czy nasz OFE jest najlepszym z możliwych. Aby to zrobić, należy śledzić notowania, oraz poznać sposób, w jaki nasz fundusz inwestuje. Jeżeli nie zawiedzie nas przeczucie, lub posłuchamy odpowiednich doradców, powinniśmy liczyć na większe emerytury. Trudno przewidzieć, jaka to będzie kwota, gdyż jej wysokość wiąże się z sytuacją na rynkach i trafnością decyzji podejmowanych przez nasz OFE. W połowie 2012 roku kwota pieniędzy trafiających na OFE została przez gabinet ministra Rostowskiego zmniejszona z 7,7% do 3,3%, przez co mniej pieniędzy pozostaje w rękach funduszy, a więcej w ZUS. Powodem tych zmian miały być korzyści dla budżetu państwa. Z drugiej strony manewr ten komentowano jako przekładanie pieniędzy z kupki na kupkę, które może odbić się czkawką dla emerytów. Filar III, czyli Indywidualne Konta Emerytalne i Pracownicze Programy Emerytalne. Są to całkowicie dobrowolne, nieograniczone restrykcjami fundusze mające dużo bardziej wolnorynkową formę. Inwestorzy sami decydują o tym, czy chcą ryzykować, czy wolą bezpieczniejsze formy oszczędzania na przyszłość. Co więcej: od zysków osiąganych w ten sposób nie płaci się 19% podatku Belki. Zdaniem rządu, zachęci to Polaków do oszczędzania właśnie w takiej formie. Filar ma jednak pewne ograniczenia, mianowicie, zgromadzonych środków nie można pobrać przed osiągnięciem wieku emerytalnego, jak również nie odłożymy na nim więcej niż trzydziestokrotność średniej krajowej w ciągu roku. Zalecenia te mają chronić budżet państwa przed stratami wynikającymi z mniejszych wpływów podatkowych. Niewydolność systemu emerytalnego. Ogólnie rzecz biorąc, mamy poważny problem, ponieważ składki, które wpłacamy, wbrew obiegowemu przeświadczeniu, nie są odkładane na oddzielne konto, tylko od razu przeznaczane na wypłatę bieżących zobowiązań Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednostka zajmująca się realizacją transakcji ZUS). Z tego powodu składki na rzecz I filaru mogłyby, wedle mojej opinii, nosić miano zrzutek albo zrzutek na emerytów. Słowo składka sugeruje odkładanie, a prawda jest taka, że środki na ten cel znikają równie szybko, jak się pojawiają. Poprawniejszą formą, proponowaną przez ekonomistów, jest nazwa podatek celowy, która w pełni oddaje obraz sytuacji. Pieniędzy tych jednak nie starcza. Brakującą kwotę uzupełnia się z budżetu państwa. Tylko za ostatni rok obywatele musieli dopłacić do FUS około 17,3 mld złotych. Poważne zastrzeżenia budzi sposób inwestowania. Większość operacji polega na wykupywaniu obligacji skarbu państwa. Nie przynoszą one wielkiego zysku, ale są stosunkowo bezpieczne. Jednak dochody przekazane przez emitenta obligacji i tak pochodzą głównie z naszych pieniędzy, czyli podatków. Tylko około 4% obligacji może być kupowanych od innych krajów, dzięki czemu Skarb Państwa dysponuje pieniędzmi pozwalającymi utrzymać mu płynność finansową. Jak zauważył jeden z polityków: Gdyby polski system emerytalny był dobry, to nie musiał by być obowiązkowy, bo i tak wszyscy by z niego korzystali. Z tego też powodu zastanawiam się czy, w tym ochoczym dbaniu o obywatela państwo nie wzięło na siebie zbyt dużego zakresu obowiązków i teraz, z różnych powodów nie potrafi sobie z nimi poradzić. Czy nie lepiej było by, gdybyśmy sami odkładali na swoje emerytury? Z prostych obliczeń wynika, że ta sama kwota odkładana przez nas na koncie, po czterdziestu latach(przy średnich zarobkach) dzięki Gdyby polski system emerytalny był dobry, to nie musiał by być obowiązkowy, bo i tak wszyscy by z niego korzystali magii procentu składanego wzrosłaby do złotych. Przeciwnego zdania jest wielu polityków. Uważają oni, iż nie bylibyśmy w stanie zadbać o naszą przyszłość, gdyż dodatkowe pieniądze spożytkowalibyśmy od razu, a teraz przynajmniej mamy bezpieczne, choć skromne emerytury. Nie zgadzam się z taką opinią. Co prawda, zawsze znajdzie się kilka procent społeczeństwa, które sobie nie poradzi, ale czy dlatego należy od wszystkich spodziewać się najgorszego? Owszem - ludzie popełniają błędy, ale czy ZUS nie popełnia jeszcze gorszych? Na chwilę obecną jesteśmy zdani na państwowy system emerytalny. Pamiętając, że nie jest on tak pewny, jak się nam wmawia, warto próbować szukać dodatkowych sposobów oszczędzania, tak, by w momencie przejścia na emeryturę nie musieć obniżać standardu swego życia o połowę. Przemysław Kołodziej Przy pisaniu artykułu korzystano z: Money.pl emerytura.gov.pl zus.pl mercer-swiadczenia.com rankingofe.com.pl 21

12 22 Studenci UR w drugim etapie Global Management Challenge! Dnia ogłoszone zostały wyniki pierwszego etapu symulacji GMC. Wśród zakwalifikowanych zespołów znalazły się aż trzy drużyny stworzone przez studentów Uniwersytetu Rzeszowskiego: Marcus Aurelius, EP Team, UR Winners. Global Management Challenge jest największą na świecie biznesową symulacją strategiczną, która odzwierciedla skutki decyzji konkurujących ze sobą firm. Jest rozgrywana od ponad 30 lat w formie ogólnokrajowych konkursów on-line. W chwili obecnej bierze w niej udział ponad 40 państw. GMC został odznaczony certyfikatem CEL (Certificate for technology-enhanced-learning) akredytacją Europejskiej Fundacji Rozwoju Zarządzania. W Polsce konkurs jest organizowany od roku 2000 przez firmę BIGRAM. We wszystkich krajowych odsłonach GMC uczestniczyło łącznie ok osób reprezentantów ponad 250 firm i prawie 100 uczelni wyższych. Każda edycja składa się z programu treningowego i trzech etapów rozgrywanych on-line. W każdym z nich zespoły zostają podzielone na tzw. mini rynki, wewnątrz których prowadzona jest bezpośrednia konkurencja. Zwycięzcy ostatniego etapu biorą udział w Finale Krajowym oraz Finale Światowym (w tym roku odbędzie się on w Bukareszcie). Celem GMC jest prowadzenie wirtualnej firmy w symulowanej rzeczywistości rynkowej tak, by osiągnęła ona jak najwyższą wartość akcji (jest to główne kryterium konkursu). Uczestnicy pełnią rolę menedżerów zarządzających tymi firmami. Gra wymaga decyzji i ustaleń zarówno na poziomie strategicznym jak i operacyjnym obejmującym wszystkie obszary funkcjonowania przedsiębiorstwa takie jak: analiza kondycji finansowej, planowanie produkcji, marketing, sprzedaż, logistyka, zarządzanie zasobami ludzkimi, zarządzanie w sytuacji kryzysowej. Uczestnicy rozpoczynają każdy etap od analizy scenariusza rynkowego (cyklicznie otrzymywane informacje zawierające szczegółowy opis potencjału przedsiębiorstwa oraz warunków otoczenia rynkowego), na podstawie którego opracowują własną strategię. Następnie, przez pięć tygodni, odpowiadającym pięciu kwartałom finansowym, dążą do poprawy sytuacji firmy oraz wzrostu wartości akcji spółki na giełdzie. Gra jest interaktywna, tzn. uzależnia wyniki danej firmy nie tylko od trafnych decyzji wewnętrznych, ale również od umiejętności przewidywania zachowań innych wirtualnych firm, innych zespołów. GMC wymaga od graczy analizy możliwych scenariuszy rynkowych, oceny ryzyka, elastyczności w zmiennym otoczeniu, szybkich reakcji w sytuacji globalnego kryzysu, itp. Konkurs jest swoistym testem umiejętności zarządzania biznesem na rynku międzynarodowym. Uczestnicy mają możliwość doskonalenia tzw. kompetencji miękkich związanych ze współdziałaniem, wzajemną motywacją, komunikacją, prowadzeniem negocjacji, pracą w zespole. Dnia roku rozpoczyna się drugi etap konkursu, w którym wezmą udział trzy uniwersyteckie drużyny: UR Winners, Marcus Aurelius (w składzie: Dawid Krent, Mirosław Kazior, Alicja Jaśkiewicz, Kinga Jakieła, Kamila Harasik) oraz EP Team (w składzie: Marcin Pasek, Piotr Piasek, Kinga Kaproń, Ireneusz Półtorak). Gratulujemy przejścia do drugiego etapu i życzymy dalszych sukcesów!!! osiągnięcia polskich drużyn w Finałach Światowych: Akcja 1.2 Inicjatywy Młodzieżowe Inicjatywy Młodzieżowe to jedna z podakcji programu Młodzież w działaniu. W jej ramach wspierane są projekty (krajowe lub międzynarodowe) obmyślone przez ludzi młodych, w których biorą oni bezpośredni udział. Aktywne uczestnictwo w tych działaniach, odgrywanie w nich kluczowej roli, sprawia, że młodzież rozwija swoją pomysłowość, przedsiębiorczość i kreatywność. Akcja 1.2 stwarza także możliwość zabierania przez młodych ludzi głosu w sprawach dotyczących ich lokalnych potrzeb i zainteresowań oraz najważniejszych światowych wyzwań. Mogą oni sprawdzić w praktyce swoje pomysły poprzez wymyślenie, zaplanowanie i przeprowadzenie własnych projektów mających wpływ na wiele istotnych aspektów z ich życia. Ponadto, Inicjatywy Młodzieżowe mogą stać się pierwszym krokiem do samozatrudnienia czy nawet założenia stowarzyszenia, organizacji pozarządowej lub innego podmiotu działającego w sektorze społeczno-gospodarczym, młodzieżowym i non profit. Realizacja Inicjatywy Młodzieżowej stanowi istotne doświadczenie w ramach edukacji pozaformalnej, a także stwarza młodym ludziom okazję do dyskusji i refleksji nad wybranym tematem w kontekście europejskim oraz buduje poczucie, że wnoszą swój własny wkład w budowanie Europy, stając się dzięki temu jej obywatelami. Inicjatywy młodzieżowe dzielą się na dwa rodzaje: krajowe przygotowywane na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym przez jedną grupę w jej kraju zamieszkania; międzynarodowe realizowane wspólnie w ramach sieci przez dwie lub więcej grup z różnych krajów. Są to projekty oparte na współpracy pomiędzy inicjatywami lokalnymi, gdzie każdy z partnerów pracuje na rzecz swojej społeczności lokalnej. Współpraca z międzynarodowymi partnerami polega na tym, aby uczyć się od siebie nawzajem i korzystać z nabytych doświadczeń. Przykłady projektów zrealizowanych przez młodzież w ramach Akcji 1.2: Schronisko ostoją nadziei (Skierniewice, 2011r., organizator: Nieformalna Grupa Psia Brać ) Projekt miał na celu pomoc bezdomnym zwierzętom. Wolontariusze ze schroniska w Skierniewicach by tego dokonać zorganizowali m.in. happening promujący adopcję, podczas którego odbyła się wystawa fotograficzna, bezpłatne konsultacje weterynaryjne, dyskusje nt. odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami. Dzięki zbiórce pieniędzy udało się nie tylko wyremontować i zakupić nowe budy dla psów, ale także zaopatrzyć schronisko w specjalistyczną karmę i preparaty. Schronisko zyskało też wielu nowych wolontariuszy. Akcja HAMAK (Sopot, Gdańsk, 2010r., organizator: Nieformalna grupa HAMAK) projekt miał na celu neutralizowanie negatywnego wizerunku nastoletnich matek w społeczeństwie. Zorganizowano serię zajęć z psychologami, lekarzami, prawnikami i wszelkimi osobami, które mogłyby pomóc w poradzeniu sobie z problemami, jakimi młoda mama jest obciążona. Oprócz części warsztatowej mamy zacieśniały więzy podczas zajęć rekreacyjnych. W tym czasie ich dziećmi zajmowali się wolontariusze. Dzięki tym działaniom wzrosła świadomość lokalnej społeczności na temat młodych mam. KOBIETA KREATYWNOŚĆ KULTURA (Maniowy, Mizerna (małopolskie), 2011r., organizator: Nieformalna Grupa Kreatywna Kobieta Kultury) Celem projektu było pobudzenie aktywności lokalnej społeczności, odbudowanie więzi i tradycji współpracy między sąsiadami. Skupił się on na kobietach, na co dzień zajmujących się domem i dziećmi, które nie zawsze miały świadomość, że mogą zrobić coś tylko dla siebie. Tematyka prowadzonych zajęć była szeroka i dostosowana do potrzeb uczestniczek. Dzięki temu mogły one rozwijać, a nawet odkrywać swoje talenty. Więcej informacji na stronie projektu: wicemistrzostwo w 2008 roku (Lizbona); IV miejsce w 2007 roku (Bukareszt); II miejsce w 2006 roku (Makao); II miejsce w 2005 roku (Warszawa); mistrzostwo w 2004 roku (Lizbona). 23

13 młodzież i gospodarka

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych

Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych. Inwestowanie w Multiportfele to szereg korzyści prawno-podatkowych Warto pomnażać swoje zyski w funduszach inwestycyjnych Oprócz wielu możliwości inwestowania swojego kapitału jedną z lepszych form stanowią otwarte fundusze inwestycyjne. Programy SKANDII i AEGONA pozwalają

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania Twoje inwestycje Kapitalna Przyszłość Program systematycznego oszczędzania 2/ Różnica między niemożliwym a możliwym leży w ludzkiej determinacji. / Tommy Lasorda Kapitalna przyszłość Kapitalna Przyszłość

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Historia giełdy, Plan wykładu Pojęcie i rodzaje

Bardziej szczegółowo

Listopad 2011. Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu

Listopad 2011. Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu Listopad 2011 Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu Nowa Perspektywa - charakterystyka produktu Ubezpieczenie z elementami inwestycji Nowa Perspektywa to ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a Ubezpieczenie Uniwersalne Diamentowa Strategia 17 październik 2012 Diamentowa Strategia pozwoli Ci zabezpieczyć finansowo rodzinę przed utratą głównych dochodów w przypadku: inwalidztwa, poważnego zachorowania,

Bardziej szczegółowo

Ranking lokat terminowych luty 2010 r.

Ranking lokat terminowych luty 2010 r. Ranking lokat terminowych luty 2010 r. Warszawa, 24.02.2010 Oprocentowanie lokat terminowych systematycznie spada, ale najlepsze depozyty przynoszą jeszcze blisko 6-procentowy zysk. To lokaty z dzienną

Bardziej szczegółowo

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat produkt strukturyzowany Polscy Giganci BIS Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności:

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste.

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Autor: Maciej Rogala Czy fundusz inwestycyjny jest ofertą dla Ciebie? Sprawdź to, zanim powierzysz mu pieniądze... Oceń fundusz inwestycyjny pod kątem swoich

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Fundusze 2w1 za czy przeciw?

Fundusze 2w1 za czy przeciw? Open Finance, 12.02.2009 r. Fundusze 2w1 za czy przeciw? Fundusze mieszane zrównoważone i stabilnego wzrostu są najczęściej wybieranym typem funduszy inwestycyjnych w naszym kraju. Alternatywą dla nich

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r.

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Nordea Life & Pensions. Nordea Efekt. Grupowe ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularną Nordea Efekt

Nordea Life & Pensions. Nordea Efekt. Grupowe ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularną Nordea Efekt Nordea Life & Pensions Nordea Efekt Grupowe ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularną Nordea Efekt Zakres szkolenia: Produkt Nordea Efekt Ubezpieczeniowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

Tabela Opłat Millennium TFI

Tabela Opłat Millennium TFI Tabela Opłat Millennium TFI Fundusze Millennium oferują jednostki uczestnictwa kategorii A, od których opłaty manipulacyjne pobierane są przy nabyciach oraz jednostki uczestnictwa kategorii B, od których

Bardziej szczegółowo

Konta oszczędnościowe. Autor: Maciej Miskiewicz, Money.pl

Konta oszczędnościowe. Autor: Maciej Miskiewicz, Money.pl Konta oszczędnościowe Ranking Money.pl Autor: Maciej Miskiewicz, Money.pl Wrocław, październik 2008 Banki ostro walczą o pieniądze klientów. Kuszą już nie tylko wyższym oprocentowaniem lokat. Na coraz

Bardziej szczegółowo

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych

Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Wynająć fachowca, czyli działalność funduszy inwestycyjnych Skrócony opis lekcji Na zajęciach uczniowie poznają działanie funduszy inwestycyjnych, różne typy funduszy inwestycyjnych oraz opłacalność inwestycji

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE EMERYTALNE

INDYWIDUALNE EMERYTALNE INDYWIDUALNE KONTO EMERYTALNE DLACZEGO WARTO MIEĆ IKE? Rok Źródło Wysokość emertury stopa zastąpienia 1997 Bezpieczeństwo dzięki różnorodności opracowanie Pełnomocnika Rządu ds. Reformy Zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji.

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Możesz być pewien, że będziemy się starać by Twoja inwestycja była zyskowna. Dlaczego? Bo zyskujemy tylko wtedy, kiedy Ty zyskujesz. Twój

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana WIGwam w pigułce: Strategia pozwalająca zyskać na wzroście indeksu WIG20 Okres inwestycji 1 rok Brak podatku od zysków kapitałowych Partycypacja

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Złoża Zysku

lokata ze strukturą Złoża Zysku lokata ze strukturą Złoża Zysku Lokata ze strukturą to wyjątkowa okazja, aby pomnożyć swoje oszczędności w bezpieczny sposób. Lokata ze strukturą Złoża Zysku to produkt łączony, składający się z promocyjnej

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Sierpnień 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Sierpień 2015 r.

Sierpnień 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Sierpień 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa Sierpień 2015 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata

Bardziej szczegółowo

Dobre wyniki w trudnych czasach

Dobre wyniki w trudnych czasach Warszawa, 10 marca 2009 roku Wyniki finansowe Grupy PZU w 2008 roku Dobre wyniki w trudnych czasach W 2008 roku Grupa PZU zebrała 21.515,4 mln złotych z tytułu składek ubezpieczeniowych, osiągając zysk

Bardziej szczegółowo

Mundialowa Inwestycja

Mundialowa Inwestycja inwestycje produkt strukturyzowany Mundialowa Inwestycja Forma prawna indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Okres Odpowiedzialności 0 miesięcy 3 od 25.06.2014 r. do 25.12.2016 r. Maksymalny zysk

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Klient: Jan Kowalski Karta Produktu Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A. Agent ubezpieczeniowy: Zbigniew Nowak Karta

Bardziej szczegółowo

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych 2010 Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych Szymon Wieloch Niniejszy dokument opisuje zjawiska mikroekonomiczne, które występują na polskim rynku funduszy inwestycyjnych. W szczególności rozpatrywane

Bardziej szczegółowo

Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741

Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741 Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741 Gwarantowana Renta Kapitałowa Co to jest? Gwarantowana Renta Kapitałowa (GRK) to możliwość zasilania swojego domowego budżetu dodatkowymi

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na Giełdzie dr Witold Gradoń Akademia Ekonomiczna w Katowicach 19 Kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Raport: Warszawa, 20 październik 2011 Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Eksperci porównywarki finansowej Comperia.pl zbadali preferencje użytkowników dotyczące lokat

Bardziej szczegółowo

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania

Twoje inwestycje. Kapitalna Przyszłość. Program systematycznego oszczędzania Twoje inwestycje Kapitalna Przyszłość Program systematycznego oszczędzania 2/ Różnica między niemożliwym a możliwym leży w ludzkiej determinacji. / Tommy Lasorda Kapitalna przyszłość Kapitalna Przyszłość

Bardziej szczegółowo

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie)

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie) produkt strukturyzowany Kurs na Amerykę Forma prawna Agent Ubezpieczyciel indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1.

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1. Grupy 1-2 Zadanie 1. Sprawdźcie ofertę dowolnych 5 banków i wybierzcie najlepszą ofertę oszczędnościową (lokatę lub konto oszczędnościowe). Obliczcie, jaki zwrot przyniesie założenie jednej takiej lokaty

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Grudzień 2010 r. AKTYWNY PORTFEL FUNDUSZY Korzyści dla klienta - Aktywnie zarządzana strategia inwestycyjna z szansą na ponadprzeciętne zyski -

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Warszawa Lipiec 2015 r.

Warszawa Lipiec 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

Rentowność najmu przebiła lokaty i obligacje

Rentowność najmu przebiła lokaty i obligacje najmu przebiła lokaty i obligacje Autor: Emil Szweda, Bernard Waszczyk, Open Finance 13.09.2010. Portal finansowy IPO.pl Szczyt sezonu najmu, związany z napływem studentów na uczelnie i spadek oprocentowania

Bardziej szczegółowo

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad KBC Globalny Ochrony 90 Listopad Pierwszy i jedyny subfundusz Inwestycyjny Otwarty z wbudowanym mechanizmem ochrony kapitału (CPPI) w Polsce. Zarabiaj, kiedy można, Minimalizuj straty kiedy trzeba. Zmienność

Bardziej szczegółowo

Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA

Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA 1. Opis i charakter produktu Ubezpieczenie bezterminowe o charakterze ochronno-inwestycyjnym łączące szeroki zakres ochrony ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Regulamin otwierania i prowadzenia pakietu Kapitalny Zysk w Raiffeisen Bank Polska S.A. dla klientów indywidualnych

Regulamin otwierania i prowadzenia pakietu Kapitalny Zysk w Raiffeisen Bank Polska S.A. dla klientów indywidualnych Regulamin otwierania i prowadzenia pakietu Kapitalny Zysk w Bank Polska S.A. dla klientów indywidualnych 1 1. Postanowienia zawarte w niniejszym Regulaminie regulują zasady otwierania i prowadzenia pakietu

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Karta Produktu zgodna z Rekomendacją PIU dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczony Klient: Jan Kowalski Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A.

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców

db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców db Firma z Przyszłością Rachunek o charakterze inwestycyjno-rozliczeniowym dla przedsiębiorców Rachunek db Firma z Przyszłością Dla kogo jest to interesujące rozwiązanie: Przedsiębiorcy prowadzący działalność

Bardziej szczegółowo

Podstawy finansów i inwestowania w biznesie. Wykład 6

Podstawy finansów i inwestowania w biznesie. Wykład 6 Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wykład 6 Plan wykładu Cechy inwestycji finansowych: dochód ryzyko płynność Depozyty bankowe Fundusze inwestycyjne 2015-11-05 2 Najważniejszymi cechami inwestycji

Bardziej szczegółowo

Sylabus gry terenowej Skarbiec

Sylabus gry terenowej Skarbiec Sylabus gry terenowej Skarbiec realizowanej w ramach konferencji upowszechniającej projekt Przedsiębiorcze szkoły 17 listopada 2010 W ramach gry terenowej Skarbiec zespoły uczniowskie będą rozwiązywać

Bardziej szczegółowo

Fundusz ING Parasol SFIO Nadchodzi nowa era dla rynku funduszy inwestycyjnych...

Fundusz ING Parasol SFIO Nadchodzi nowa era dla rynku funduszy inwestycyjnych... Nadchodzi nowa era dla rynku funduszy inwestycyjnych... Marcin Sobociński Sebastian Buczek ING TFI 22 820 52 00 Warszawa, 26 czerwca 2006 r. Nowe prawo = nowe możliwości Skąd pomysł? Dzięki zmianom w polskim

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku Warszawa, 2008.04.21 Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku W prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centralnym Rejestrze Członków według stanu na koniec grudnia 2007

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana Hat-trick w pigułce: 4-letnia inwestycja na strategii Long-Short Momentum obejmującej akcje, obligacje oraz surowce Średnia stopa zwrotu

Bardziej szczegółowo

Program Inwestycyjny In Plus

Program Inwestycyjny In Plus PRODUKT NA JAKI OKRES ZAWIERANA JEST UMOWA? DLA KOGO? MINIMALNA SKŁADKA W JAKI SPOSÓB OTWORZYĆ IN PLUS? GDZIE MOŻNA ZŁOŻYĆ WNIOSEK? DOSTĘPNE UBEZPIECZENIOWE FUNDUSZE KAPITAŁOWE (UFK): W FUNDUSZE JAKICH

Bardziej szczegółowo

Marek Połeć, 08.12.2010

Marek Połeć, 08.12.2010 Marek Połeć, 08.12.2010 2.1 od następstw nieszczęśliwych wypadków 2.2 na życie W obecnej rozwiniętej formie ubezpieczenia na życie są dopasowywane do indywidualnych potrzeb klienta. Głównymi celami tych

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Systematycznie taniej

Systematycznie taniej RAPORT Open Finance, 14.09.2009 r. Systematycznie taniej Kupując fundusze inwestycyjne w ramach planów systematycznego oszczędzania można zaoszczędzić na prowizji. Taką możliwość daje większość TFI, a

Bardziej szczegółowo

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY

PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) DRUGA STRONA EMERYTURY Skorzystaj z ulgi podatkowej w ramach Pakietu Emerytalnego PKO TFI (IKE + IKZE) PAKIET EMERYTALNY PKO TFI (IKE + IKZE) Inwestycja w ramach

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Ze względu na przedmiot inwestycji

Ze względu na przedmiot inwestycji INWESTYCJE Ze względu na przedmiot inwestycji Rzeczowe (nieruchomości, Ziemia, złoto) finansowe papiery wartościowe polisy, lokaty) INWESTYCJE Ze względu na podmiot inwestowania Prywatne Dokonywane przez

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Dwuwalutowe

Inwestycje Dwuwalutowe Inwestycje Dwuwalutowe Co to są Inwestycje Dwuwalutowe? Inwestycja Dwuwalutowa to krótkoterminowa inwestycja, w ramach której Klient może otrzymać wysokie oprocentowanie zainwestowanego kapitału w zamian

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 października 2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Informacja sygnalna Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA

EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA EMERYTURY KAPITAŁOWE WYPŁATY Z II FILARA Emerytury indywidualne, renta rodzinna dla wdów i wdowców, waloryzacja według zysków takie emerytury kapitałowe proponuje rząd. Dlaczego? Dlatego, że taki system

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - (w USA, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii powszechnie znana jako coke) to marka bezalkoholowego napoju gazowanego

Bardziej szczegółowo