EFEKT PREDYSPOZYCJI I JEGO ZNACZENIE W PROCESIE INWESTYCYJNYM PRZEGLĄD LITERATURY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EFEKT PREDYSPOZYCJI I JEGO ZNACZENIE W PROCESIE INWESTYCYJNYM PRZEGLĄD LITERATURY"

Transkrypt

1 EFEKT PREDYSPOZYCJI I JEGO ZNACZENIE W PROCESIE INWESTYCYJNYM PRZEGLĄD LITERATURY Anna Janiszewska *, Karolina Kozłowska ** Abstrakt Słowa kluczowe PowyŜszy artykuł rozpatruje problem występowania efektu predyspozycji na rynkach kapitałowych. Przedstawiona analiza ma na celu wykazanie istoty efektu dyspozycji zarówno w funduszach zbiorowych, jak i w przypadku indywidualnych inwestorów. Celem artykułu jest przybliŝenie wagi problemu oraz zapoznanie z czynnikami wpływającymi na jego istnienie. Artykuł ten jest równieŝ zbiorem badań potwierdzających i odrzucających istnienie efektu predyspozycji. efekt predyspozycji, inwestycje, giełda, akcje, psychologia inwestowania. WPROWADZENIE Obecnie coraz więcej osób próbuje wzbogacić się poprzez grę na giełdzie, jednak większość z nich nie jest w pełni świadoma, Ŝe inwestycje na rynku kapitałowym to nie jedynie trafne przewidywanie wzrostów i spadków akcji za pomocą analizy fundamentalnej i technicznej. Na decyzje inwestorów duŝy wpływ ma psychika i emocje towarzyszące inwestowaniu [Nofsinger 2011: 57]. DuŜą rolę odgrywa tutaj równieŝ socjologiczny aspekt pomnaŝania kapitału. Ludzie wstydzą się przyznać do straty pieniędzy, a z drugiej strony pragną by otoczenie wiedziało, gdy osiągają zyski. To właśnie lęk przed uczuciem zaŝenowania i poszukiwanie dumy sprawia, Ŝe inwestorzy podejmują irracjonalne decyzje. Gracze giełdowi wykazują tendencję do trzymania akcji, których cena * Licencjat, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki. ** Licencjat, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki. JCMBF 7

2 spada oraz do sprzedaŝy papierów wartościowych, których wartość rynkowa rośnie [Shefrin i Statman 1985: ]. Przedstawione zjawisko zostało opracowane przez dwóch ekonomistów Hersha Shefrina i Meira Statmana. W artykule The Disposition to Sell Winners Too Early and Ride Loseres Too Long nazwali oni omówioną anomalię w zachowaniu inwestorów efektem predyspozycji. Występowanie efektu predyspozycji jest paradoksalnym zjawiskiem, gdyŝ cena nabycia aktywów nie powinna wpływać na decyzje o sprzedaŝy. Racjonalnym zachowaniem uczestników rynkowych powinno być postanowienie kupna lub sprzedaŝy na podstawie przewidywanych wzrostów lub spadków kursu akcji [Cieślak 2003: 102]. W naszym artykule skupimy się na analizie badań przeprowadzonych przez naukowców w celu oceny, czy efekt predyspozycji rzeczywiście występuje oraz jakie czynniki mają wpływ na jego istnienie. 1. TŁUMACZENIA EFEKTU PREDYSPOZYCJI Współcześni ekonomiści wyróŝniają cztery moŝliwe interpretacje efektu dyspozycji. PoniŜsze teorie mają za zadanie przedstawić, dlaczego inwestorzy ulegają omawianemu zjawisku. Źródło: Czajkowska [2005: 14]. Wykres 1. S-kształtna funkcja wartości 8 JCMBF

3 Pierwsza z nich została przedstawiona przez Kahnemana i Tversky ego. Jest to tak zwana teoria perspektywy, która przedstawia S-kształtną funkcję wartości [Czajkowska 2005: 10]. Według autorów, efekt predyspozycji wynika w duŝej mierze ze zmniejszającej się wraŝliwości na zmiany dotyczące zysków i strat. Bardziej zrozumiałą definicję teorii perspektywy przedstawiają Monika Czerwonka i Bartłomiej Gorlewski, którzy tłumaczą to zjawisko w ten sposób, Ŝe inwestor bardziej cieszy się z pierwszego zarobionego złotego niŝ z drugiego oraz Ŝe strata pierwszej złotówki jest bardziej bolesna niŝ strata drugiej [Czerwonka i Gorlewski 2012: 81]. Kolejną teorią wyjaśniającą występowanie efektu predyspozycji jest załoŝenie, Ŝe walory naleŝące do portfela inwestycyjnego są wybierane nie tylko na podstawie występującego ryzyka i stopy zwrotu. W tym miejscu naleŝy wspomnieć o teorii Ŝalu (regret theory), która zakłada, Ŝe uczestnik rynkowy oprócz zainteresowania zyskiem lub stratą z akcji, zwraca uwagę na odczucia związane z wyborem papierów wartościowych. Teoria Ŝalu skupia się na motywacjach inwestorów przy podejmowaniu decyzji kupna lub sprzedaŝy walorów. Gracze giełdowi wolą przypisać poniesione straty nieoczekiwanym zmianom na rynku kapitałowym niŝ niekorzystnie podjętym przez siebie decyzjom. Odczuwają wówczas większy komfort psychiczny [Czerwona i Gorlewski 2012: 65 66]. Efekt dyspozycji ukazuje się, gdy inwestor, próbując uniknąć odczucia Ŝalu, trzyma akcje, których kursy spadają oraz zbyt pochopnie podejmuje decyzję o sprzedaŝy walorów, których ceny wykazują tendencję rosnącą. Ostatnią interpretacją przedstawianą we współczesnej literaturze jest zjawisko pułapki. Polega ono na tym, Ŝe inwestorzy pragnąc usprawiedliwiać swe niekorzystne decyzje inwestycyjne trzymają akcje pomimo spadku ich wartości. Poprzez takie zachowanie liczą, Ŝe dana inwestycja przyniesie jednak po pewnym czasie zysk i nie będą czuli wstydu związanego z utratą pieniędzy. Jest to tak zwana hipoteza samousprawiedliwienia [Czerwona i Gorlewski 2012: 81]. 2. EFEKT PREDYSPOZYCJI W PRAKTYCE Przyjmijmy, Ŝe inwestor giełdowy ma moŝliwość zakupu akcji, które wydają się atrakcyjne. Z powodu braku wolnych środków pienięŝnych zostaje zmuszony do sprzedaŝy obecnie posiadanych walorów, które tworzą portfel inwestycyjny. Rynek stwarza opcje wyboru między sprzedaŝą akcji spółki X, na których został zanotowany zysk, albo spółki Y, które przyniosły straty. Zakładając, Ŝe na obu walorach inwestor zarobił i stracił ten sam procent, jaką decyzję powinien podjąć zarządzający portfelem inwestycyjnym? JeŜeli nastąpi sprzedaŝ akcji spółki X, to u inwestora wystąpi poczucie dumy z dobrze ulokowanych środków. Natomiast, gdy papiery wartościowe spółki Y zostaną zbyte, inwestor JCMBF 9

4 przyznałby się przed samym sobą do błędu przy ocenie momentu zakupu akcji. Postępując zgodnie ze zjawiskiem efektu predyspozycji, zadecydowałby o sprzedaŝy akcji spółki X, gdyŝ pozwoliłoby to odczuć satysfakcję z udanej transakcji, a tym samym umoŝliwi to ustrzeŝenie się od poczucia wstydu [Nofsinger 2011: 59]. 3. WPŁYW INFORMACJI NA DECYZJE INWESTYCYJNE Powszechnie wiadomo, Ŝe doświadczeni inwestorzy giełdowi podejmują decyzje inwestycyjne nie tylko na podstawie analizy trendów cenowych lub fundamentów spółki, ale równieŝ na podstawie wiadomości z całej gospodarki. Informacje na temat danej spółki mają duŝy wpływ na wysokość cen akcji. W zaleŝności, czy dana informacja jest pozytywna lub negatywna wartość akcji na giełdzie wzrasta lub maleje. ZauwaŜono, Ŝe spadek wartości akcji spowodowany złymi wiadomościami wcale nie powoduje decyzji o zbyciu akcji przez inwestorów. Jest to potwierdzeniem, Ŝe ludzie unikają poczucia wstydu i poszukują moŝliwości odczuwania dumy. Analizując zachowania uczestników rynku kapitałowego pod wpływem napływających informacji dotyczących gospodarki ogółem, moŝna stwierdzić, Ŝe nie mają one wpływu na ilość zawieranych transakcji. Wbrew załoŝeniom efektu predyspozycji, napływ pozytywnych informacji powoduje u inwestorów niechęć do sprzedawania zyskownych papierów wartościowych. Jednocześnie udowodniono, Ŝe poczucie wstydu jest mniejsze w przypadku decyzji podjętych w oparciu o informacje z zewnątrz, niŝ jedynie oparte na naszej wiedzy i osobistych przeczuciach [Nofsinger 2006: 71]. 4. BADANIA POTWIERDZAJĄCE ISTNIENIE EFEKTU PREDYSPOZYCJI G. G Schlarbaum przeprowadził badania dotyczące analizy intensywności obrotu i struktury portfela inwestorów indywidualnych [Schlarbaum i in. 1978: ]. Swoją pracę oparł na danych z lat i opublikował w Journal of Business. Analiza pokazywała, jak długo inwestorzy utrzymywali dane pozycje i jakie zyski przynosiła im później tak objęta strategia. Wyniki przeprowadzonego badania wskazują, Ŝe zysk z dłuŝej trzymanych akcji miał tendencję spadkową na przestrzeni badanych okresów. Wykres 2 ukazuje opisaną zaleŝność. Przedstawia średnioroczny poziom zysku z kupionych i sprzedanych akcji. Papiery wartościowe, które były trzymane do 30 dni przynosiły najwyŝszy zysk w skali roku (45%), natomiast walory, które pozostawały w portfelu przez kolejne okresy przynosiły znacznie mniejsze zyski. Opisane zjawisko potwierdza istnienie efektu predyspozycji, poniewaŝ zgodnie z załoŝeniem inwestorzy zbyt szybko pozbywali się papierów zyskownych. 10 JCMBF

5 Roczna stopa zwrotu (%) do do do 365 powyŝej 365 Okres w dniach Wykres 2. Roczna stopa zwrotu w zaleŝności od czasu utrzymywania pozycji Źródło: Nofsinger [2006: 66]. Następny eksperyment, który potwierdza występowanie zjawiska dyspozycji został przeprowadzony przez Terrance a Odeana [Odean 1998: ]. Korzystając z danych dotyczących inwestorów indywidualnych (brana była pod uwagę próba rachunków maklerskich) w latach , T. Odean badał udział zysku lub straty ze zrealizowanej transakcji w stosunku do zysku lub straty z całego portfela inwestycyjnego. Autor badania poświęcił duŝo czasu na szczegółową analizę zachowania kaŝdego z inwestorów śledząc kursy nabytych przez nich akcji. Następnie sprawdzał zaleŝność między liczbą dni, w których dany inwestor sprzedał akcje ze stratą a liczbą dni, w których mógł sprzedać akcję ze stratą [Zielonka 2006: 95]. Ukazuje to, jak szybko uczestnik rynku pozbywał się akcji generujących stratę. Wyniki przedstawione przez Odeana potwierdziły, Ŝe gracze giełdowi szybciej sprzedają akcje przynoszące zyski niŝ akcje przynoszące straty. Autor obliczył, Ŝe udział akcji sprzedanych z zyskiem w stosunku do zwrotu z całości portfela wynosi 23%, podczas gdy stosunek akcji sprzedanych ze stratą do ogółu niezrealizowanych strat z portfela wyniósł 15,5%. Badanie w znakomity sposób potwierdziło teorię efektu predyspozycji, ukazując, Ŝe inwestorzy są skłonni szybciej sprzedawać papiery przynoszące zyski niŝ te, które przynoszą straty. W połowie lat 90., M. Grinblatt i M. Keloharju przeprowadzili badanie, którego celem było określenie, w jakim stopniu zyski z poprzedniego tygodnia wpływały na decyzje o sprzedaŝy papierów wartościowych [Grinblatt i Keloharju 2001: ]. Odkryli, Ŝe chęć sprzedaŝy akcji wzrasta wraz z osiąganiem wysokich zysków, natomiast osiąganie strat w ostatnim okresie skłania inwestorów do przetrzymywania stratnych papierów wartościowych. JCMBF 11

6 M. Weber wraz z C. F. Camarer postanowili przeprowadzić doświadczenie na grupie studentów. Stworzyli symulator giełdowy, w którym do wyboru było kupno lub sprzedaŝ akcji sześciu fikcyjnych spółek [Weber i Camerer 1998: ]. KaŜdy z uczestników badania dostał na początku eksperymentu marek, które następnie mieli za zadanie zainwestować według własnej intuicji co do kształtowania się trendu. Przyjęto, Ŝe podczas badania kursy cenowe spółek pozostawały w dotychczasowych trendach, czyli w trendzie spadkowym lub wzrostowym. W takich warunkach, studenci powinni trzymać akcje, których wartości nadal rosną, a sprzedawać akcje spadkowe. Jednak przeprowadzony eksperyment udowodnił, Ŝe uczestnicy badania częściej pozbywali się papierów wartościowych przynoszących zyski, niŝ tych, które powodowały stratę, co potwierdziło istnienie efektu predyspozycji. W 2005 r. Grinblatt i Han przeanalizowali działania graczy giełdowych inwestujących zgodnie z efektem predyspozycji, który wpływa na tzw. strategię momentum, która polega na stałym inwestowaniu w akcje, których ceny rosną, a sprzedawaniu tych których ceny spadają. WiąŜe się to bezpośrednio ze zwiększoną awersją inwestorów do podejmowania ryzyka. Inwestorzy sprzedając walory o wzrastającej stopie zwrotu zwiększają ich podaŝ na rynku [Szyszka 2009: 124]. ZauwaŜono, Ŝe efekt dyspozycji istnieje takŝe w przypadku występowania pierwszej oferty publicznej (ang. Initial Public Offering). Efekt jest łatwo zauwaŝalny, gdyŝ inwestorzy kupują akcje po tej samej cenie. Markku Kaustia podczas swoich badań w 2004 r. wywnioskował, Ŝe obroty akcji, które w pierwszym dniu notowań wykazały stratę, były niŝsze od obrotu akcji posiadających dodatnią stopę zwrotu [Zielonka 2011: 99]. Polscy naukowcy A. Szyszka i P. Zielonka równieŝ przeprowadzili badanie dotyczące występowania efektu predyspozycji. Wzięli pod uwagę wszystkie spółki debiutujące na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w latach Doświadczenie rozpoczęli od podzielenia spółek na dwie grupy. W pierwszej znalazły się przedsiębiorstwa, w przypadku których wartość akcji po pierwszym dniu notowań wzrosła, zaś w drugiej walory spółek, które odnotowały stratę. Następnie obliczyli stosunek liczby zawartych transakcji do liczby akcji dopuszczonych do obrotu. Wykazali, Ŝe w przypadku spółek zyskownych liczba akcji, które zmieniły właściciela była znacznie wyŝsza niŝ w przypadku spółek wykazujących stratę [Szyszka 2009: 125]. Wyniki badań A. Szyszki i P. Zielonki potwierdziły wnioski wyciągnięte przez Markku Kaustia. Zostały przeprowadzone równieŝ badania co do występowania efektu predyspozycji w zaleŝności od płci osób inwestujących. Eksperyment przeprowadzony w 2013 r. przez Teng Yuan Cheng, Chun I Lee, Chao Hsien Lin i opisany w Journal of Empirical Finance wykazał, Ŝe płeć ma istotny wpływ na zachowania inwestorów. Wyniki przedstawiają, Ŝe średni poziom efektu predyspozy- 12 JCMBF

7 cji w przypadku męŝczyzn kształtuje się na poziomie 1,25%, a u kobiet jest on wyŝszy i osiąga średnią wielkość 1,82%. MoŜe to być spowodowane faktem, iŝ badania psychologiczne i socjologiczne wykazują, Ŝe kobiety posiadają większą awersję do ryzyka niŝ męŝczyźni. Autorzy badania wykazali równieŝ, Ŝe na występowanie efektu predyspozycji ma wpływ wiek inwestora giełdowego. Wysnuli wnioski, Ŝe efekt dyspozycji jest silniejszy u dojrzałych graczy (około 50 lat) niŝ u młodych inwestorów. Wynika to z nadmiernego wyrachowania osób starszych, pewności siebie oraz faktu, Ŝe kapitał przez nich posiadany jest znacznie wyŝszy [Yuan Cheng i in. 2013: 207, 209]. 5. BADANIA POTWIERDZAJĄCE ISTNIENIE EFEKTU PREDYSPOZYCJI W FUNDUSZACH ZBIOROWYCH Osoby lokujące swój kapitał w funduszach zbiorowych spodziewają się, Ŝe ich portfele są zarządzane przez zawodowych doradców inwestycyjnych z odpowiednim doświadczeniem, na których decyzje nie mają wpływu emocje. W związku z tym behawioralne anomalie nie powinny mieć miejsca w przypadku inwestowania przez profesjonalistów [Cici 2012: 818]. Jednak ostatnio przedstawione badania wykazują, Ŝe efekt predyspozycji jest równieŝ zauwaŝalny w przypadku funduszy zbiorowych. Przyczyną występowania efektu dyspozycji moŝe być presja wywierana na zarządzających portfelami, związana zarówno z czasem, jak i potrzebą zrealizowania zysków. Badanie Dror a, Busemeyer a i Basola przeprowadzone w 1999 r. ukazało, Ŝe pod presją gracze giełdowi byli skłonni do inwestycji w bardziej ryzykowne papiery wartościowe niŝ papiery o niŝszej stopie ryzyka. Udowodniono równieŝ, Ŝe potrzeba sprzedaŝy walorów w celu uzyskania wpływu gotówki wywiera na inwestorach presję sprostania wymaganiom klientów i zagwarantowaniu im pewnych zysków. Dlatego często wolą oni sprzedawać akcje wcześniej, kiedy mają zapewnioną stopę zwrotu, niŝ czekać na pierwsze spadki w obawie, Ŝe przewyŝszą one do tej pory wypracowany dochód. Z rozwaŝań G. Cici wynika, Ŝe działanie pod presją czasu powoduje, Ŝe zawodowi inwestorzy częściej sprzedają akcje wygrywające niŝ akcje przegrywające [Cici 2012: 796]. Inwestorzy handlujący akcjami na rynkach finansowych, są równieŝ pod presją związaną z nagłymi zmianami płynności papierów wartościowych, co wzmacnia wpływ na behawioralne anomalie graczy giełdowych takie jak np. efekt predyspozycji. Kolejne badania wykazują, Ŝe zarządzający portfelami inwestycyjnymi, którzy wykazują niską skłonność do przedwczesnej sprzedaŝy akcji zyskownych i trzymania walorów przynoszących stratę, lokują kapitał w akcje większych spółek o wysokim wolumenie obrotów na giełdzie, a takŝe o lepszych wynikach JCMBF 13

8 zanotowanych w przeszłości, o niŝszym ryzyku oraz o wyŝszych wynikach skorygowanych o ryzyko [Ammann i in. 2012: 1]. M. Ammann, A. Ising and S. Kessler przeprowadzili badanie w którym porównali wielkość zrealizowanych transakcji zyskownych jak i stratnych w okresie r. Wykres 3. Kształtowanie się indeksu S&P500 oraz zrealizowanych zysków i strat w latach Źródło: Ammann i in. [2012: 5]. Załączony wykres przedstawia kształtowanie się indeksu S&P500, a takŝe zrealizowanych zysków, strat oraz ich sumę. Jak widać w okresie hossy na rynku, inwestorzy realizują zyski szybciej niŝ w momencie, gdy następuje odwrócenie trendu. Przesądza o tym ułoŝenie linii przedstawiającej sumę zrealizowanych zysków i strat. W okresie dobrej koniunktury na rynku od 1998 r. zrealizowane zyski przewyŝszały poniesione straty. Co oznacza, Ŝe inwestorzy chętniej sprzedawali akcje niŝ je zatrzymywali. Natomiast w okresie bessy od połowy 2000 r. suma zrealizowanych zysków i strat pozostawała przez dłuŝszy okres na niezmienionym poziomie, co wynika z faktu, Ŝe inwestorzy niechętnie sprzedawali posiadane papiery wartościowe licząc na odwrócenie się trendu. Od około 2003 r. do 2005 r. moŝna zauwaŝyć trend wzrostowy indeksu S&P500. W początkowej fazie trendu zarządzający funduszami nie wykazywali tendencji do przedwczesnej sprzedaŝy akcji (biorąc pod uwagę sumę zrealizowanych zysków i strat). Natomiast mimo wciąŝ panującego na giełdzie rynku byka moŝna zauwaŝyć przedwczesną sprzedaŝ akcji. 14 JCMBF

9 6. BADANIA ODRZUCAJĄCE ISTNIENIE EFEKTU PREDYSPOZYCJI Badania przeprowadzone przez Itzhak a Ben-David a oraz David a Hirshleifer a podwaŝają znaczenie opisanych powyŝej wniosków wyciągniętych przez ekonomistów na temat efektu dyspozycji. Naukowcy przedstawiają w swoim artykule, Ŝe dokonane eksperymenty ukazują jedynie ilość przeprowadzonych zyskownych i stratnych transakcji, a nie ich indywidualną wartość. Innymi słowy, badania nie biorą pod uwagę czy transakcja stratna opiewa na 10 zł czy teŝ na zł. Ben-David i Hirshleifer dochodzą do wniosku, Ŝe w krótkim okresie czasu inwestorzy wykazują większą skłonność do realizowania znaczących strat, niŝ do sprzedawania akcji, na których nie została zanotowana aŝ tak istotna strata, co stoi w opozycji do załoŝenia, Ŝe gracze giełdowi unikają duŝych strat w krótkim okresie [Ben-David i Hirshleifer 2012: 2493, 2522]. PODSUMOWANIE Efekt dyspozycji jest zjawiskiem, które bardzo często występuje na rynku kapitałowym. Przedstawione w artykule badania w znacznej większości potwierdzają istnienie tego efektu. Przez lata naukowcy badali występowanie tej anomalii w zachowaniu inwestorów. Mimo licznych udokumentowanych badań, gracze giełdowi dalej popełniają błędy kierując się w duŝej mierze emocjami i strachem przed poraŝką. Efekt predyspozycji nie dotyczy jedynie początkujących graczy, ale równieŝ inwestorów, którzy pomnaŝają kapitał na giełdzie od wielu lat. Panowanie nad emocjami wpływa na zachowanie spokoju podczas osiągania zysków i ponoszenia strat. Doświadczeni gracze giełdowi dzięki zdobytej wiedzy mogą wykorzystywać efekt predyspozycji do tworzenia odwrotnej strategii inwestycyjnej. Osiąganie ponadprzeciętnych zysków moŝliwe jest równieŝ poprzez przyjęcie, Ŝe wpływ na kształtowanie się kursu cen akcji mają zachowania inwestorów na rynkach kapitałowych. BIBLIOGRAFIA Ammann M., Ising A., Kessler S., 2012, Disposition effect and mutual fund performance, Applied Financial Economics, vol. 22. Ben-David I., Hirshleifer D., 2012, Are Investors Really Reluctant to Realize Their Losses? Trading Responses to Past Returns and the Disposition Effect, The Review of Financial Studies, vol. 8. Cici G., 2012, The Prevalence of the Disposition Effect in Mutual Funds Trades, Journal of Financial and Quantitative Analysis, vol. 47. Cieślak A., 2003, Behawioralna ekonomia finansowa, Materiały i Studia NBP, Zeszyt nr 165, NBP, Warszawa. JCMBF 15

10 Czajkowska M., 2005, Interpretacja efektu predyspozycji w kontekście teorii finansów behawioralnych, Studia i prace kolegium zarządzania i finansów, Zeszyt naukowy 54, SGH, Warszawa. Czerwonka M., Gorlewski B., 2012, Finanse behawioralne. Zachowania inwestorów i rynku, SGH, Warszawa. Grinblatt M., Keloharju M., 2001, What Makes Investors Trade?, Journal of Finance, vol. 56. Nofsinger J. R., 2006, Psychologia inwestowania, Wydanie II, HELION, Gliwice. Nofsinger J. R., 2011, Psychologia inwestowania, Wydanie IV, HELION, Gliwice. Odean T., 1998, Are Investors Reluctant to Realize Their Looses?, Journal of Finance, vol. 53. Schlarbaum G. G., Lewellen W. G., Lease R. C., 1978, Realized Returns on Common Stock Investments: The Experience of Individual Investors, Journal of Business, vol. 51. Shefrin H., Statman M., 1985, The Disposition to Sell Winners Too Early and Ride Loseres Too Long: Theory and Evidence, Journal of Finance, vol. 40. Szyszka A., 2009, Finanse behawioralne. Nowe podejście do finansowania na rynku kapitałowym, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań. Weber M., Camerer C. F., 1998, The Disposition Effect in Securities Trading: An Experimental Analysis, Journal of Economic Behaviour & Organization, vol. 33. Yuan Cheng T., Lee C. I., Hsien Lin C., 2013, An examination of the relationship between the disposition effect and gender, age, the traded security, and bull-bear market conditions, Journal of Empirical Finance, vol. 21. Zielonka P., 2006, Behawioralne aspekty inwestowania na rynku papierów wartościowych, CeDeWu, Warszawa. Zielonka P., 2011, Giełda i psychologia, CeDeWu, Wydanie III rozszerzone, Warszawa. THE DISPOSITION EFFECT AND ITS IMPORTANCE IN THE INVESTMENT PROCESS A LITERATURE REVIEW Abstract Key words: The article considers the presence of the disposition effect on the stock markets. The aim of the analysis is to demonstrate the essence of the disposition effect among both mutual funds and private investors. The purpose of the scientific paper is to establish importance of the problem and acquaint with the factors that have influence on the disposition effect. This article presents also the collection of the confirming and rejecting studies of the discussed issue. disposition effect, investitions, stock, shares, psychology of investing. 16 JCMBF

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

Wykład 8 Rynek akcji nisza inwestorów indywidualnych Rynek akcji Jeden z filarów rynku kapitałowego (ok 24% wartości i ok 90% PK globalnie) Źródło: http://www.marketwatch.com (dn. 2015-02-12) SGH, Rynki

Bardziej szczegółowo

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Akcje na giełdzie Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 16 maja 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

Emocje, czy chłodna kalkulacja

Emocje, czy chłodna kalkulacja Emocje, czy chłodna kalkulacja zasady podejmowania decyzji inwestycyjnych Dr Robert Jagiełło Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Plan Podstawy analizy technicznej wykresy, formacje, Podstawy analizy behawioralnej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na Giełdzie dr Witold Gradoń Akademia Ekonomiczna w Katowicach 19 Kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 9 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel. +48

Bardziej szczegółowo

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A.

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Spekulacja na rynkach finansowych znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Narzędzia 2 Analiza techniczna Analiza fundamentalna Narzędzia (2) 3 AT astrologia rynków finansowych AF alchemia

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. Kontrakty terminowe Slide 1 Podstawowe zagadnienia podstawowe informacje o kontraktach zasady notowania, depozyty zabezpieczające, przykłady wykorzystania kontraktów, ryzyko związane z inwestycjami w kontrakty,

Bardziej szczegółowo

Strategie: sposób na opcje

Strategie: sposób na opcje X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. Strategie: sposób na opcje z wykorzystaniem systemu Option Trader Tomasz Uściński X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. www.xtb.pl 1 Definicja opcji Opcja: Kontrakt finansowy,

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A.

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A. Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Zarządzania Finansami Studia Stacjonarne Ekonomii pierwszego stopnia Krzysztof Maruszczak WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 1 TROCHĘ HISTORII 1973 Fisher Black i Myron Scholes opracowują precyzyjną metodę obliczania wartości opcji słynny MODEL BLACK/SCHOLES 2 TROCHĘ HISTORII 26 kwietnia 1973

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych Krzysztof Mejszutowicz Zespół Instrumentów Pochodnych Dział Instrumentów Finansowych Zakopane, 1 czerwca 2007 STRATEGIE OPCYJNE

Bardziej szczegółowo

Wolumen, obrót, LOP kluczowe czynniki, o których często się zapomina

Wolumen, obrót, LOP kluczowe czynniki, o których często się zapomina Wolumen, obrót, LOP kluczowe czynniki, o których często się zapomina Wolumen obok ceny stanowi podstawową daną badaną przez analizę techniczną. Pokazuje on aktywność Inwestorów na rynku wielkość wolumenu

Bardziej szczegółowo

Psychologia gracza giełdowego

Psychologia gracza giełdowego Psychologia gracza giełdowego Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Hipoteza rynku efektywnego 2 Ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Hipoteza rynku efektywnego (2)

Bardziej szczegółowo

Zmienność. Co z niej wynika?

Zmienność. Co z niej wynika? Zmienność. Co z niej wynika? Dla inwestora bardzo ważnym aspektem systemu inwestycyjnego jest moment wejścia na rynek (moment dokonania transakcji) oraz moment wyjścia z rynku (moment zamknięcia pozycji).

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ.

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. Kamila Opasińska Katarzyna Deleżuch INWESTYCJE W NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE RODZAJE

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Wyniki Legg Mason Akcji Skoncentrowany FIZ

Wyniki Legg Mason Akcji Skoncentrowany FIZ Inwestowanie w fundusze inwestycyjne wiąże się z ryzykiem i nie gwarantuje realizacji założonego celu inwestycyjnego, ani uzyskania określonego wyniku inwestycyjnego. Należy liczyć się z możliwością utraty

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Historia giełdy, Plan wykładu Pojęcie i rodzaje

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Prezentuje: Paweł Cymcyk Analityk Przygotował: Krzysztof Dresler Chief Financial Officer Xelion. Doradcy Finansowi UniCredit Group O giełdzie Tradycje

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 Podstawowym pojęciem dotyczącym transakcji arbitrażowych jest wartość teoretyczna kontraktu FV. Na powyższym diagramie przedstawiono wykres oraz wzór,

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego ZALETY POLIS Z FUNDUSZEM INWESTYCYJNYM Ponadprzeciętna stopa zwrotu inwestycji Inwestycja w oparciu o portfel funduszy pozwala przynieść ponadprzeciętną stopę zwrotu. MoŜna to uzyskać dzięki inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Psychologia inwestora

Psychologia inwestora Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia inwestora Katarzyna Sekścińska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 21 kwietnia 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

Fundusze nieruchomości w Polsce

Fundusze nieruchomości w Polsce Fundusze nieruchomości w Polsce Oferta funduszy inwestycyjnych zamkniętych jest liczy sobie kilka funduszy, które prowadziły subskrypcję certyfikatów w różnym czasie. Klienci, którzy poprzez nabycie certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Interwały. www.efixpolska.com

Interwały. www.efixpolska.com Interwały Dobór odpowiednich ram czasowych na których inwestor zamierza dokonywać transakcji jest podstawowym elementem strategii inwestycyjnej. W żargonie traderów sposób przedstawienia zmian ceny a w

Bardziej szczegółowo

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji.

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Możesz być pewien, że będziemy się starać by Twoja inwestycja była zyskowna. Dlaczego? Bo zyskujemy tylko wtedy, kiedy Ty zyskujesz. Twój

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2014 roku

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 25.06.2015 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2014 roku Wartość aktywów ogółem zgromadzonych przez

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 12 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel.

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. OPCJE Slide 1 Informacje ogólne definicje opcji: kupna (call)/sprzedaŝy (put) terminologia typy opcji krzywe zysk/strata Slide 2 Czym jest opcja KUPNA (CALL)? Opcja KUPNA (CALL) jest PRAWEM - nie zobowiązaniem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 11 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel.

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Łukasz Kanar UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH WARSZAWA 2008 1. Portfel Markowitza Dany jest pewien portfel n 1 spółek giełdowych.

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

EFEKT DYSPOZYCJI A TEORIA PERSPEKTYWY

EFEKT DYSPOZYCJI A TEORIA PERSPEKTYWY DECYZJE nr 3 czerwiec 25 EFE DYSPOZYCJI A TEORIA PERSPEYWY Piotr Zielonka * Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Efekt dyspozycji polega na skłonności inwestorów do zbyt szybkiego sprzedawania akcji,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Dr Paweł Porcenaluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 4 kwietnia 2016 r. Inwestowanie co to jest? Inwestowanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Krzysztof Szczepaniak Uniwersytet Gdański 17 maja 2016 roku Organizatorzy Zasady zajęć Wykładowca to ja Studenci to Wy Pytania

Bardziej szczegółowo

Testy popularnych wskaźników - RSI

Testy popularnych wskaźników - RSI Testy popularnych wskaźników - RSI Wskaźniki analizy technicznej generują wskazania kupna albo sprzedaży pomagając przy tym inwestorom podjąć odpowiednie decyzje. Chociaż przeważnie patrzy się na co najmniej

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Czy moŝna zarobić na rekomendacjach maklerskich? czyli słów kilka o trafności i skuteczności rekomendacji giełdowych

Czy moŝna zarobić na rekomendacjach maklerskich? czyli słów kilka o trafności i skuteczności rekomendacji giełdowych Czy moŝna zarobić na rekomendacjach maklerskich? czyli słów kilka o trafności i skuteczności rekomendacji giełdowych Prezentację przygotował Piotr Cieślak Analityk SII Co to jest rekomendacja? Rekomendacja

Bardziej szczegółowo

Rynek akcji z ochroną kapitału

Rynek akcji z ochroną kapitału Rynek akcji z ochroną kapitału db Obligacja WIG20 3-letnia obligacja strukturyzowana powiązana z indeksem WIG20 A Passion to Perform. Nowa jakość w inwestycjach giełdowych Polska gospodarka znajduje się

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Radosław Pietrzyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 11 maja 2015 r. Plan prezentacji 1. Co to jest rynek i giełda?

Bardziej szczegółowo

Investor Private Equity FIZ

Investor Private Equity FIZ Kwiecień 2015 Investor Private Equity FIZ Prezentacja funduszu Investor Private Equity FIZ Podstawowe informacje Fundusz powstał we wrześniu 2007 Nadzór KNF Wartość aktywów na koniec marca 2015r.: 158,9

Bardziej szczegółowo

PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ?

PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ? PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ? Emisja z prawem poboru Emisja z prawem poboru może mieć miejsce, gdy spółka potrzebuje dodatkowych środków finansowych i w związku z tym podejmuje decyzję o podwyższeniu

Bardziej szczegółowo

Mądra gra giełdowa - Praktyczny poradnik spekulanta

Mądra gra giełdowa - Praktyczny poradnik spekulanta Polskie-Akcje.pl Serwis o inwestowaniu na giełdzie Mądra gra giełdowa - Praktyczny poradnik spekulanta Darmowa publikacja dostarczona przez serwis www.polskie-akcje.pl Copyright by Polskie-Akcje.pl 2011

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Kapitałem

Zarządzanie Kapitałem Zarządzanie kapitałem kluczem do sukcesu W trakcie prac nad tworzeniem profesjonalnego systemu transakcyjnego niezbędne jest, aby uwzględnić w nim odpowiedni model zarządzania kapitałem (ang. money management).

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SPÓŁEK 21.08.2006. Witam.

ANALIZA SPÓŁEK 21.08.2006. Witam. ANALIZA SPÓŁEK 21.08.2006 Witam. DWORY Spółka zadebiutowała na GPW w grudniu 2004 roku. Przez pierwszych dziesięć miesięcy notowania przebiegały w bardzo wąskiej stabilizacji. Cena akcji wahała się pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Czas na akcje!? Cykle gospodarcze w Polsce

Czas na akcje!? Cykle gospodarcze w Polsce Czas na akcje!? W długim terminie akcje osiągają wyższe stopy zwrotu niż obligacje. Ostatnich kilka lat spowodowało, że coraz więcej osób wątpi w aktualność tej starej zasady inwestycyjnej. Czy rzeczywiście

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2015 roku

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2015 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 21.10.2015 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2015 roku Wartość aktywów ogółem zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

- nowe wyzwania. Paweł Kominek

- nowe wyzwania. Paweł Kominek Informatyzacja przedsiębiorstw - nowe wyzwania Paweł Kominek Poznań, 05-01-2010 Plan prezentacji Zakres przedmiotu krótkie wprowadzenie Zakres przedmiotu krótkie wprowadzenie Systemy zarządzania Gry i

Bardziej szczegółowo

KBC Alokacji Sektorowych FIZ

KBC Alokacji Sektorowych FIZ KBC Alokacji Sektorowych FIZ KBC Alokacji Sektorowych FIZ- idea funduszu Cykliczność gospodarki bazą do racjonalnego zarządzania portfelem funduszu Koncentracja na najlepiej zapowiadających się sektorach

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Akcje na giełdzie dr Wojciech Misterek Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 8 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone.

Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone. Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone. Autor: Adam Zaremba Do rozważnych zysk należy! Na co zwracać uwagę przy wyborze domu maklerskiego? Jak niwelować ryzyko? Czym jest system notowań?

Bardziej szczegółowo

Aktywny Portfel Funduszy. praktyczne zarządzanie alokacją w mbanku. 09.09.2009 r.

Aktywny Portfel Funduszy. praktyczne zarządzanie alokacją w mbanku. 09.09.2009 r. Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją w mbanku 09.09.2009 r. AKTYWNY PORTFEL FUNDUSZY Korzyści dla klienta Aktywnie zarządzana strategia inwestycyjna z szansą na ponadprzeciętne zyski

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002. Mała Giełda

Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002. Mała Giełda Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002 Mała Giełda Opis eksperymentu na zajęcia z Ekonomii Eksperymentalnej prowadzone przez dr Tomasza Kopczewskiego. Wykonali: Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Instumenty rynków finansowych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZZP-2-304-ZF-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: Zarządzanie finansami Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW

METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW Bożena Frączek Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW Wstęp Analizując wartości parametrów stanowiących

Bardziej szczegółowo

PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO. Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan

PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO. Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan KRAKÓW 2012 2 Spis treści Wstęp...3 1. Co jest potrzebne do sukcesu?...3 2. Czy inwestowanie jednosesyjne się opłaca?...5 3. System

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I OCENA SYTUACJI MAJĄTKOWEJ I FINANSOWEJ

ANALIZA I OCENA SYTUACJI MAJĄTKOWEJ I FINANSOWEJ Załącznik do Uchwały Nr 474/141/12 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 2 maja 2012 roku. Opinia w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego Pomorskiego Ośrodka Ruchu Drogowego w Gdańsku za rok

Bardziej szczegółowo

W zależności od horyzontu czasowego wyróżnia się następujące style inwestowania:

W zależności od horyzontu czasowego wyróżnia się następujące style inwestowania: Style inwestowania Wśród inwestujących na giełdzie można wyróżnić osoby posługujące się różnymi stylami inwestowania. Nie ma lepszych lub gorszych stylów, każdy z nich wymaga jednak innych predyspozycji

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Akademia Młodego Ekonomisty Uniwersytet w Białymstoku 13 pażdziernika 2011 r. Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Jarosław Kilon RYNEK KAPITAŁOWY Rynek walutowy Rynek finansowy

Bardziej szczegółowo

Popyt rynkowy. Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności

Popyt rynkowy. Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności Popyt rynkowy Wyprowadzenie funkcji popytu z funkcji uŝyteczności Zadanie 1 (*) Jak zwykle w tego typu zadaniach darujmy sobie tworzenie sztucznych przykładów i będziemy analizować wybór między dwoma dobrami

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy? Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 29 października 2015 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu NAVI GROUP S.A. z działalności Grupy Kapitałowej NAVI GROUP S.A. w 2013 roku. al. Śląska 1, 54-118 Wrocław

Sprawozdanie Zarządu NAVI GROUP S.A. z działalności Grupy Kapitałowej NAVI GROUP S.A. w 2013 roku. al. Śląska 1, 54-118 Wrocław Sprawozdanie Zarządu NAVI GROUP S.A. z działalności Grupy Kapitałowej NAVI GROUP S.A. w 2013 roku al. Śląska 1, 54-118 Wrocław 1. ZDARZENIA ISTOTNIE WPŁYWAJĄCE NA DZIAŁALNOŚĆ JEDNOSTKI, JAKIE NASTĄPIŁY

Bardziej szczegółowo

Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010

Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010 Ekonomia Menedżerska 2011, nr 9, s. 63 74 Tomasz Wójtowicz* Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010 1. Wstęp Badania efektywności rynków kapitałowych zaowocowały wykryciem wielu zjawisk, które

Bardziej szczegółowo

ABC rynku kapitałowego

ABC rynku kapitałowego Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Ministerstwo Skarbu Państwa ABC rynku kapitałowego wiedza o społeczeństwie podstawy przedsiębiorczości lekcje do dyspozycji wychowawcy przedmioty ekonomiczne 25

Bardziej szczegółowo

Akcje. Akcje. GPW - charakterystyka. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Prawa akcjonariusza

Akcje. Akcje. GPW - charakterystyka. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Prawa akcjonariusza Akcje Akcje Akcja papier wartościowy oznaczający prawo jej posiadacza do współwłasności majątku emitenta, czyli spółki akcyjnej Prawa akcjonariusza Podział akcji: akcje imienne i na okaziciela akcje zwykłe

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wprowadzenie do wykładu Prowadzący dr inż. Marta Kraszewska pokój 216, II pę piętro, budynek C3 e-mail: martak@agh.edu.pl www: home.agh.edu.pl/ edu pl/~martak

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-503 Nazwa modułu Rynki finansowe Nazwa modułu w języku angielskim Financial markets Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 10 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel.

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na akcje

Kontrakty terminowe na akcje Kontrakty terminowe na akcje Zawartość prezentacji podstawowe informacje o kontraktach terminowych na akcje, zasady notowania, wysokość depozytów zabezpieczających, przykłady wykorzystania kontraktów,

Bardziej szczegółowo

Zasady jednakowe dla wszystkich. Wirtualna gotówka na start dla kaŝdego. Nagrody tylko dla Ciebie.

Zasady jednakowe dla wszystkich. Wirtualna gotówka na start dla kaŝdego. Nagrody tylko dla Ciebie. Czy chciałbyś handlować na giełdzie papierami wartościowymi? Poczuć emocje, które inwestorzy odciskają na wykresach, odzwierciedlających ich podejście do inwestowania? Skonfrontować doniesienia o ogromnych

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka:

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka: ogół transakcji kupna-sprzedaŝy, których przedmiotem są instrumenty finansowe o okresie wykupu dłuŝszym od roku; środki uzyskane z emisji tych instrumentów mogą być przeznaczone na działalność rozwojową

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy mogą składać zlecenia na giełdę jedynie poprzez biura maklerskie, w których mają rachunki. Można je złożyć na kilka sposobów:

Inwestorzy mogą składać zlecenia na giełdę jedynie poprzez biura maklerskie, w których mają rachunki. Można je złożyć na kilka sposobów: Zlecenia na giełdzie Aby kupić albo sprzedać papiery wartościowe na giełdzie inwestor musi złożyć zlecenie za pośrednictwem domu maklerskiego. Zlecenie to właśnie informacja o tym, co i na jakich warunkach

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo