Program Klimatolubne Przedszkolaki. podręcznik dla nauczycieli

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Program Klimatolubne Przedszkolaki. podręcznik dla nauczycieli"

Transkrypt

1 Program Klimatolubne Przedszkolaki podręcznik dla nauczycieli

2 ORGANIZATOR PARTNER ul. Wawelska 52/ Warszawa ul. Hoża 3 m. 5, Warszawa tel./fax: , Program objęty jest honorowym patronatem Ministra Środowiska, Pana Andrzeja Kraszewskiego. klimat energia woda SPIS TREŚCI ABC zmian klimatu część teoretyczna 2 Klimatyczne ABC, każde dziecko o tym wie! scenariusz zajęć 6 Kłótnia pór roku bajka w wykonaniu dzieci 9 Oszczędność energii a zmiany klimatu część teoretyczna 12 Gdy energię oszczędzamy, o środowisko i klimat dbamy! scenariusz zajęć 16 Wędrówki energooszczędnej żarówki bajka w wykonaniu dzieci 19 Woda a zmiany klimatu część teoretyczna 22 Kto oszczędza wodę, od klimatu dostanie nagrodę! scenariusz zajęć 26 O wędkarzu i smutnej rybce bajka w wykonaniu dzieci 29 Materiały stworzone w ramach programu Klimatolubne Przedszkolaki zostały pozytywnie zaopiniowane przez doradcę metodycznego wychowania przedszkolnego. ISBN:

3 Niniejsza publikacja powstała z myślą o najmłodszych mieszkańcach Ziemi przedszkolakach. To one niedługo dorosną i będą wprowadzać zasady zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi we własne życie. Żeby jednak tak się stało, to Wy, nauczyciele, macie możliwość kształtowania w nich poczucia świadomości i odpowiedzialności za otaczające środowisko. W sposób prosty i zrozumiały możecie przekazywać im wiedzę na temat zmian klimatu i ich wpływu na środowisko oraz na ludzi, a przede wszystkim uczyć, jak można im zapobiegać na co dzień. Dzięki tej broszurze dzieci nie tylko dowiedzą się, co to jest globalne ocieplenie czy odnawialne źródła energii, ale również poznają sposoby oszczędzania wody, energii i ciepła. Wykształcanie postaw proekologicznych jest nie tylko zadaniem rodziców, ale również Waszym osób, które na co dzień zajmują się uczeniem naszych najmłodszych. Gorąco zachęcam do korzystania z broszury! Szanowni Państwo, Zmiany klimatu i ich skutki to jeden z najważniejszych tematów polityki, gospodarki i środowiska. Ważne decyzje dotyczące przeciwdziałania zmianom klimatu podejmują dorośli. Co na to zatem świat dzieci? Minister Środowiska Dr hab. inż. Andrzej Kraszewski Drodzy nauczyciele! Tylko od nas zależy, czy będziemy żyć w świecie zdrowym, pięknym i bezpiecznym. To od Was, jako tych, którzy wychowują najmłodsze pokolenia mieszkańców Ziemi, zależy, czy dzieci będą wiedzieć, jak powinno się postępować wedle zasad rozwoju zrównoważonego. Wiedza przekazana na tak wczesnym etapie zostaje na długo, a nauka poprzez zabawę przynosi najlepsze efekty. W Wasze ręce trafia publikacja oferująca unikalną możliwość pogłębienia wiedzy na temat zmian klimatu i zdobycia umiejętności potrzebnych do przekazywania jej swoim podopiecznym. Przedstawiamy Wam starannie opracowane scenariusze zajęć dla przedszkoli, poświęcone tematyce zmian klimatu, oszczędzania energii oraz wody. Obok konspektów zajęć znajdziecie również odpowiadające im tematycznie scenariusze teatrzyków, przeznaczone do wykorzystania przy organizowaniu przedszkolnych przedstawień. Są one tak skonstruowane, aby starsze przedszkolaki mogły wystawić zielone przedstawienie dla swoich kolegów z młodszych grup. Życzę sukcesów w realizacji przedsięwzięć na rzecz klimatu, Granice nas nie dzielą. Wodę, powietrze, ziemię używamy z ludźmi z całego świata. Każdego dnia mamy wybór: dbamy o środowisko, oszczędzając wodę i energię w domu, w pracy, przemieszczając się transportem publicznym, na rowerze lub pieszo, segregując odpady czy sadząc drzewa; lub nie robimy nic, a wręcz szkodzimy Ziemi. Czy tak nieodpowiedzialnie zachowuje się homo sapiens w XXI wieku? Prezes Fundacji Nasza Ziemia Mira Stanisławska-Meysztowicz

4 część teoretyczna ABC zmian klimatu Wyjątkowo mroźny dzień skłania nas do żartobliwego pytania: a może globalne ocieplenie to fikcja? Zastanówmy się więc, czym różni się pogoda od klimatu. Czym różni się klimat danego miejsca od pogody w tymże miejscu? Pogoda to stan atmosfery w danym momencie. Czasem zmienia się z minuty na minutę. Prognoza pogody określa temperaturę, prędkość wiatru, zachmurzenie, ilość opadów oraz możliwość wystąpienia burz czy gradobić. Klimat to stan składowych pogody (takich jak temperatura, opady, prędkości wiatrów), uśredniony po wielu latach obserwacji. To klimat powie nam, jakiej temperatury spodziewać się w danej porze roku czy miesiącu. I w których miesiącach w Polsce występują burze. Nie powie nam jednak, jaka będzie dokładnie temperatura np. za cztery miesiące. I czy będzie wtedy padać. Klimat to również oczekiwane zmiany pór roku. W Polsce wyróżnia się obecnie przedwiośnie, wiosnę, lato, jesień, przedzimie i zimę. Do czego służy nam informacja o pogodzie, a do czego o klimacie? To prezenter prognozy pogody powie nam, czy jutro będzie padać. A wiedza o klimacie pozwala nam kupić w marcu bilet na grudniowy wypad do Meksyku. Spodziewamy się i słusznie że będzie ciepło i słonecznie. Jak bardzo się ociepla? Odkąd rozpoczęto regularne pomiary w 1850 roku 20 najgorętszych lat w historii pomiarów zdarzyło się w ostatnim ćwierćwieczu. Przez XX wiek temperatura na Ziemi wzrosła średnio o 0,7 0,8 C. Wydaje się, że to niewiele. Z pomiarów i obserwacji wyłania się jednak niepokojący obraz: Temperatura na Ziemi rzeczywiście rośnie, jednak nie wszędzie w takim samym tempie. Najszybciej rośnie w Arktyce i w Azji. Lądy ocieplają się szybciej niż oceany (te drugie charakteryzują się ogromną bezwładnością termiczną). Z uwagi na to, że na półkuli północnej jest więcej lądów niż na półkuli południowej na północy ociepla się szybciej. Ocieplenie wywołuje zjawiska, które jeszcze potęgują ocieplenie. To tzw. dodatnie sprzężenie zwrotne. Topnienie lodu w Arktyce odsłania ciemną powierzchnię wody. Taka woda pochłania więcej światła, po czym oddaje je w postaci promieniowania podczerwonego. Podczerwień jest zatrzymywana przez warstwę gazów cieplarnianych zgromadzonych w atmosferze. Temperatura rośnie jeszcze bardziej, powodując topnienie większej ilości lodu, odsłaniając jeszcze więcej ciemnej powierzchni wody, itd. Badania paleoklimatyczne (przede wszystkim rdzeni lodowych) wskazują, że na przestrzeni ostatnich kilkuset tysięcy lat stężenie dwutlenku węgla (CO 2 ) w atmosferze nigdy nie było tak wysokie. Stąd wiemy, że nastąpiło bezprecedensowe zachwianie naturalnego cyklu obiegu węgla w atmosferze.

5 część teoretyczna Zmiany stężenia CO 2 mierzone na Mauna Loa na Hawajach (skala w ppm ilość cząsteczek CO 2 na milion cząsteczek powietrza). źródło: globalwarmingart.com Stabilny wzrost stężenia gazów cieplarnianych nie oznacza, że temperatura będzie rosła równomiernie z roku na rok. W perspektywie dziesięcioleci zwiększa się nieubłaganie, ale czasem zdarza się przecież rok chłodniejszy niż poprzedni. Z czego to wynika? Na ten wzrost nakładają się naturalne zjawiska, takie jak zmiany w cyrkulacji prądów oceanicznych, erupcje wulkaniczne czy też zmienność aktywności Słońca. To na te czynniki powołują się sceptycy twierdzący, że człowiek nie jest odpowiedzialny za obecnie obserwowane ocieplenie. Klimatolodzy, weryfikując teorię globalnego ocieplenia, uwzględniają jednak te czynniki. Efekt cieplarniany a zmiany klimatu Atmosfera to cieniutka warstewka okalająca Ziemię. Gazy cieplarniane, m.in. dwutlenek węgla (CO 2 ), metan (CH 4 ), podtlenek azotu (N 2 O) i freony (CFC), stanowią zaledwie 0,035% zawartości atmosfery. O co więc ten cały raban? Tak jak ludzki organizm nie jest w stanie funkcjonować bez pierwiastków śladowych, tak życie na Ziemi nie byłoby możliwe bez klimatycznych pierwiastków śladowych, czyli gazów cieplarnianych. Zapewniają one tzw. efekt cieplarniany, zwany czasem efektem szklarniowym. Efekt cieplarniany a globalne ocieplenie Efekt cieplarniany to błogosławieństwo. Bez warstwy gazów cieplarnianych znacznie większa ilość promieniowania słonecznego wracałaby w przestrzeń kosmiczną. Efekt cieplarniany podnosi temperaturę aż o 33 C, zapewniając sprzyjającą życiu, średnią temperaturę 14 C. Wywołane przez człowieka zmiany klimatu potęgują efekt cieplarniany. Dotąd dobroczynny mechanizm staje się dla nas groźny. Zilustrujmy działanie efektu cieplarnianego za pomocą szklarni. Każdy, kto spędził kilka chwil zrywając pomidory szklarniowe wie, że temperatura wewnątrz jest znacznie wyższa niż na zewnątrz. Z czego to wynika? Energia słoneczna dociera do Ziemi głównie jako światło widzialne. Część tej energii jest natychmiast odbijana, część nagrzewa powierzchnię Ziemi. Ziemia zwraca pochłoniętą energię, ale już pod inną postacią jako promieniowanie podczerwone, czyli energię cieplną. Docierające do szklarni promieniowanie świetlne łatwo się tam dostaje. Promieniowanie podczerwone, które chce szklarnię opuścić, ma z tym pewien problem. Jest częściowo zatrzymywane przez szkło. Szkło się nagrzewa, a pod gorącym szkłem nagrzewa się powietrze, ziemia i pomidory. W atmosferze rolę szkła odgrywają gazy cieplarniane. One również przepuszczają promieniowanie widzialne Słońca, a pochłaniają promieniowanie podczerwone emitowane przez Ziemię. Sceptycy wskazują, że najsilniejszym gazem cieplarnianym jest para wodna i że w związku z tym nie powinniśmy przejmować się emisjami CO 2 z kominów elektrowni. To błędne rozumowanie. Sztuczne zmiany stężenia pary wodnej w atmosferze są krótkotrwałe i nie wpływają na klimat. Klimat zmieniają takie gazy jak dwutlenek węgla i metan, które mogą istnieć w atmosferze setki, a nawet tysiące lat. A skutki? Termin globalne ocieplenie nie w pełni oddaje skalę zjawiska. Mówmy raczej o globalnych zmianach klimatu, bo na wzroście temperatury się nie kończy. Zmiany klimatu przejawiają się przez:

6 część teoretyczna fale upałów, susze, pustynnienie i pożary, przesuwanie się stref klimatycznych, a co za tym idzie stref upraw i stref występowania niektórych gatunków roślin i zwierząt, rozpad czapy lodowej Arktyki (co odsłania ciemne powierzchnie i potęguje ocieplenie), topnienie lodów Antarktydy, topnienie lodowców górskich (w tym lodowców w Himalajach i Andach, zapewniających dostęp do wody pitnej setkom milionów ludzi), wzrost intensywności i częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych: powodzi, huraganów, burz i nawałnic, powiększanie zasięgu chorób tropikalnych, podnoszenie się poziomu mórz i oceanów, rozmarzanie wiecznej zmarzliny, co uszkadza drogi i budynki, a w przyszłości może zdestabilizować schowane pod nią hydraty metanu (podobną do lodu krystaliczną formę wody i metanu); uwolniony metan jeszcze pogłębi problem zmian klimatu, zamieranie raf koralowych w wyniku wzrostu zakwaszenia wód oceanicznych. Jak zmiany klimatu przebiegają w Polsce? Bałtyk nie zamarza od 70 lat. Zimy są coraz cieplejsze, śnieg pojawia się późno i szybko się kończy. Wydłuża się okres wegetacji. Według Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej klimat w Europie Środkowej (w tym w Polsce) będzie ocieplał się szybciej, niż wskazuje średnia światowa. Na przestrzeni następnych stu lat temperatura w Polsce może wzrosnąć nawet o 4 C. 35-stopniowa temperatura będzie na porządku dziennym, należy liczyć się z upałami rzędu 40 C. W przeciągu kilkudziesięciu lat może dojść do ujednolicenia pór roku zamiast tradycyjnych czterech pór będziemy mieli dwie: chłodną porę deszczową i ciepłą suchą. Strefy klimatyczne w Europie wędrują na północ dziś klimat na Dolnym Śląsku odpowiada klimatowi węgierskiego regionu Tokaj sprzed 20 lat, a na południu kraju uprawia się afrykańskie sorgo. Wrażliwe na zmiany klimatu są przede wszystkim: wybrzeże Bałtyku, obszary górskie, gminy na terenach zalewowych, Wielkopolska, obszary miejskie. Wiosenne powodzie roztopowe, związane z topnieniem śniegu, ustępują powodziom opadowym, których przyczyną są gwałtowne oberwania chmury i długotrwałe fale opadów. Rośnie częstotliwość tornad i trąb powietrznych. Długotrwałe susze przeplatają się z okresami wielodniowych deszczy. Jak odczujemy wzrost temperatury? Pogoda uważana dziś za upalną będzie na porządku dziennym, wzrośnie częstotliwość występowania rekordowo wysokiej temperatury, takiej jak fala upałów w 2003, która w Europie Zachodniej doprowadziła do śmierci 35 tys. osób. Lub taka, jak na południu Europy w 2007 r., kiedy to temperatura przekraczała 45 C. Zmiany klimatu zawsze miały miejsce. Klimat na naszym terenie różnił się od dzisiejszego spektakularnie. Kilkadziesiąt tysięcy lat temu, w czasie ostatniej epoki lodowcowej, nasz region pokrywał lądolód gruby na kilometr. Dlaczego więc dziś wiążemy je z działalnością człowieka? Choć na przestrzeni ostatnich tysięcy lat klimat zmieniał się często bardzo gwałtownie (weźmy chociażby pod uwagę okresy średniowiecznego ocieplenia klimatu w IX XIII wieku oraz małą epokę lodowcową w XV XVIII wieku), to obserwowane obecnie zmiany temperatury są większe, a ich tempo znacznie szybsze. Ten widoczny wzrost temperatury pokrywa się z nastaniem epoki przemysłowej i znaczną intensyfikacją wykorzystania paliw kopalnych.

7 część teoretyczna Jak oceniają naukowcy, większość notowanego wzrostu jest najprawdopodobniej spowodowana zwiększeniem koncentracji antropogenicznych gazów cieplarnianych, powstających właśnie wskutek spalania węgla, ropy i gazu. Odchylenia temperatury względem średniej z lat źródło: III Raport Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu IPCC Skąd się biorą antropogeniczne gazy cieplarniane? Populacja ludzka rośnie dynamicznie. Siłą logiki rośnie też zapotrzebowanie na energię elektryczną, ciepło i paliwa transportowe. Pozyskujemy je przede wszystkim z paliw kopalnych. Niemalże do końca XIX wieku potrzeby energetyczne naszych przodków zaspokajało drewno. W pierwszej połowie wieku XX dominował węgiel. Dziś króluje ropa, następnie gaz i węgiel, które wspólnie dostarczają 85% energii na świecie. Przyjrzyjmy się trzem najważniejszym gazom cieplarnianym: Emisje dwutlenku węgla są wynikiem spalania ropy, węgla i gazu na potrzeby przemysłu, transportu, rolnictwa, ogrzania i schłodzenia budynków. Oddzielnym problemem jest wylesianie, które zmniejsza powierzchnię naturalnego rezerwuaru, wychwytującego CO 2 z atmosfery, czyli lasów. Szczególnie dotkliwe jest karczowanie lasów równikowych. Metan powstaje przede wszystkim w wyniku beztlenowego rozkładu szczątek roślinnych przez bakterie (naturalne źródła metanu to m.in. bagna czy oceany). Emisje spowodowane działalnością człowieka wiążą się ze spalaniem paliw kopalnych (metan jest głównym składnikiem gazu ziemnego), hodowlą bydła, uprawą ryżu, pożarami, a także ze składowaniem odpadów, gdzie dochodzi do beztlenowego rozkładu materii. Tlenki azotu wydzielane są przede wszystkim przez glebę w strefie tropikalnej, jak również wskutek parowania oceanów. Antropogeniczne emisje stanowią ok. 40% całości i pochodzą głównie ze spalania paliw kopalnych, użytkowania nawozów rolniczych oraz przemysłowej produkcji nylonu. W 2008 roku spowodowana przez człowieka emisja CO 2 wyniosła 35 miliardów ton. Głównym źródłem tych emisji jest spalanie ropy, węgla i gazu w elektrowniach i elektrociepłowniach (do produkcji prądu i ciepła), spalanie paliw w transporcie drogowym i lotniczym oraz produkcja dóbr. Przy emisji 35 miliardów ton CO 2 rocznie, na jednego mieszkańca Ziemi przypada średnio 5 ton CO 2. Tymczasem naukowcy wskazują, że aby zatrzymać zmiany klimatu na bezpiecznym poziomie, trzeba zejść do poziomu 1 tony CO 2 na osobę. Pojedyncze drzewo wychwytuje i wiąże zaledwie 5 kg CO 2 rocznie. Oznacza to, że uśredniony Ziemianin potrzebuje aż tysiąca drzew, by zneutralizować prywatną emisję gazów cieplarnianych, przy czym Polak potrzebuje 2 tysięcy, a Amerykanin 5 tysięcy drzew! Nie tylko klimat Zmiany klimatu będą miały poważne konsekwencje dla światowych gospodarek. Noblista Nicolas Stern wylicza, że straty gospodarcze na przestrzeni najbliższego półwiecza mogą wynieść nawet miliardów euro rocznie. Unia Europejska i amerykański Pentagon przewidują, że brak wody, żywności i podnoszenie się poziomu wód oceanicznych będą skutkować konfliktami zbrojnymi i intensywną migracją klimatyczną do bezpieczniejszych regionów.

8 przebieg zajęć Temat: Klimatyczne ABC, każde dziecko o tym wie! Czas spotkania: 70 minut (z możliwością podziału spotkania na krótsze części) Cele: dziecko odróżnia pogodę od klimatu, dziecko wskazuje podstawowe przyczyny i konsekwencje zmian klimatu, dziecko rozwija umiejętności muzyczne i plastyczne, dziecko pracuje samodzielnie i w grupie. Metody pracy: burza mózgów, gry dydaktyczne, nauka piosenki, praca pod kierunkiem Formy pracy: praca grupowa, zespołowa, indywidualna Środki dydaktyczne: w teczce 4 kolorowanki formatu A3 przedstawiające postaci dzieci ubrane odpowiednio do warunków pogodowych panujących podczas jednej z czterech pór roku; na płycie CD konturowa mapa Polski, ilustracje 3 różnych rodzajów pogody i 3 różnych stref klimatycznych, ilustracje przedstawiające zmiany w porach roku, lizaki z buzią uśmiechniętą i smutną, ilustracje ze zjawiskami przyjaznymi i nieprzyjaznymi dla środowiska i klimatu, 4 rozsypanki przedstawiające konsekwencje zmian klimatu; pozostałe: wata, sreberko, pastele, żółty błyszczący papier, biały i granatowy miękki papier, plastelina, skakanki/gumy do skakania/taśma/sznurek Przebieg zajęć: Wprowadzenie Nauczyciel prosi dzieci, aby spojrzały przez okno i zadaje pytanie, jaka jest dziś pogoda (świeci słońce, pada deszcz/śnieg, wieje łagodny/silny wiatr, niebo jest czyste/zachmurzone). A jaka była wczoraj? Czy ktoś domyśla się, jaka będzie jutro? Realizacja tematu 1. Elementy pogody. Nauczyciel dzieli zespół na cztery grupy. Z materiałów leżących przy stolikach dzieci przygotowują elementy pogody: wycięte przez siebie chmurki (z miękkiego białego i granatowego papieru), słoneczka (błyszczący żółty papier), śnieg (watka), deszcz (kuleczki zrobione ze sreberka), pioruny (czerwona plastelina), wiatr (białe, szare pastele). Elementy pogody do przygotowania można wybrać w zależności od pory roku, np.: zima śnieg, wiatr, słońce, chmury, lato słońce, deszcz, pioruny, chmury. 2. Prognoza pogody. Nauczyciel wiesza planszę z wyrysowanym konturem Polski (z zaznaczonym morzem na północy i górami na południu) i czyta prognozę pogody. Dzieci doczepiają przygotowane przez siebie elementy pogody w odpowiednie miejsca na mapie. 2 min. 10 min. 5 min. Przykładowa prognoza pogody W dniu dzisiejszym nad morzem przewidziana jest piękna, słoneczna pogoda. Na całym wybrzeżu Bałtyku będzie świeciło słońce, a temperatura osiągnie 22 C. Tylko gdzieniegdzie pojawią się chmury. W stolicy Polski, Warszawie, również dużo słońca, jednak wieczorem przez miasto mogą przejść gwałtowne burze. W górach należy spodziewać się nieco gorszej pogody. Temperatura dojdzie jedynie do 15 C, pojawią się gęste chmury, z których będzie padać ulewny deszcz. Będzie wiał silny wiatr.

9 Fot. Marta Szczypek Wspólne malowanie kolorowanki pokazującej właściwy strój na daną porę roku. 3. Nauka piosenki: Słoneczko nasze rozchmurz buzię, bo nie do twarzy ci w tej chmurze, słoneczko nasze rozchmurz się, maszerować z tobą będzie lżej! dzieci śpiewają utwór, stojąc w kółku, wykonując przy tym ruchy: Słoneczko nasze rozchmurz buzię dzieci wskazują na uśmiechniętą buzię, bo nie do twarzy ci w tej chmurze dzieci łapią się za twarz, udają zatroskanie, smutek, słoneczko nasze rozchmurz się dzieci ponownie wskazują na uśmiechniętą buzię, maszerować z tobą będzie lżej dzieci w jednym miejscu maszerują. Piosenkę można zaśpiewać bez muzyki bądź skorzystać z nagrania. 4. Co to jest pogoda? Nauczyciel pokazuje dzieciom sztywne karty z ilustracjami przedstawiającymi trzy różne rodzaje pogody (np. deszczową, słoneczną, wietrzną), przyczepia je na tablicy i wyjaśnia, co to jest pogoda (stan atmosfery w danej chwili; niekiedy zmienia się z godziny na godzinę; pogodę możemy obserwować, np. gdy wyjrzymy za okno: czy pada deszcz/śnieg, czy jest ciepło/zimno, czy jest wietrznie/pochmurnie, itp). 5. Pory roku. Nauczyciel zadaje dzieciom pytanie, którą porę roku lubią najbardziej i dlaczego (odpowiedzi dzieci: zimę, bo jest dużo śniegu, lato jest ciepło, wiosnę wszystko kwitnie, jesień spadają liście, itp.). 6. Kolorowanki. Każda grupa otrzymuje białą kartkę formatu A3 z obrazkiem do pokolorowania; kolorowanki przedstawiają dzieci ubrane odpowiednio do warunków pogodowych panujących podczas jednej z czterech pór roku (lato koszulka, krótkie spodenki/spódniczka, kostium kąpielowy; zima czapka, szalik, kombinezon, itp.); w grupach dzieci mają za zadanie pokolorować wspólnie swoją postać. 7. Co to jest klimat? Nauczyciel pokazuje dzieciom sztywne karty z ilustracjami przedstawiającymi trzy różne rodzaje klimatu (np. równikowy, polarny i umiarkowany), przyczepia je po przeciwnej stronie tablicy niż obrazki dotyczące pogody i wyjaśnia, co to jest klimat (charakterystyczne dla danego obszaru zjawiska pogodowe, np. ilość opadów deszczu lub temperatura, o których wiemy dzięki wieloletnim obserwacjom; klimat danego miejsca nie powinien się zmieniać; w Polsce panuje taki klimat, że występują cztery różne pory roku wiosna, lato, jesień, zima; na tropikalnej wyspie przez cały rok jest ciepło i słonecznie, a w okolicach bieguna północnego klimat polarny charakteryzuje się długą zimą i krótkim latem). Wspólnie dochodzą do wniosku, że pogoda i klimat to dwa różne zjawiska. 8. Nauka wierszyka. Dzieci stają w kółku i uczą się wierszyka. Słowa zawarte w wierszyku ilustrują odpowiednimi ruchami: Gdy o POGODĘ pytamy, za okno wyglądamy, Pór roku następowanie to o KLIMAT pytanie. Pogoda i klimat dwie różne rzeczy, o czym od dziś wiedzą dzieci! 5 min. 2 min. 3 min. 10 min. 3 min. 5 min.

10 przebieg zajęć 9. Zmiany w porach roku. Nauczyciel zadaje dzieciom pytanie, czy zaobserwowały zmiany w porach roku w Polsce. Pokazuje zestawy obrazków przedstawiających sytuację kiedyś i teraz. Dzieci mają za zadanie podać kolejność chronologiczną obrazków: zaśnieżony stok w górach, wielu zjeżdżających narciarzy / stok górski prawie bez śniegu, niewielu narciarzy, ludzie spacerujący po ulicy, lekko ubrani / ludzie kąpiący się w mieście w fontannach, rodzina świętująca Boże Narodzenie, a za oknem śnieg i mróz / rodzina świętująca Boże Narodzenie, a za oknem szarozielone pole. 5 min. 10. Przyczyny zmian klimatu. Nauczyciel prosi dzieci, aby pomogły mu wskazać przyczyny tego, że na Ziemi jest coraz cieplej. Dzieci siadają przodem do nauczyciela, dostają tekturowe lizaki z buzią uśmiechniętą po jednej stronie, po drugiej z buzią smutną; w zależności od pokazanego przez nauczyciela obrazka dzieci mają pokazać lizak z właściwą buźką: zjawiska nieprzyjazne dla środowiska i klimatu (dzieci podnoszą tabliczkę z buzią smutną): samochody stojące w korku, dymiące fabryki, samoloty zostawiające smugi dymu, ludzie spalający odpady na ognisku, wycinanie lasów, zjawiska przyjazne dla środowiska i klimatu (dzieci podnoszą tabliczkę z buzią uśmiechniętą): jeżdżenie na rowerze, chodzenie pieszo, pływanie żaglówką, sadzenie drzew, segregowanie odpadów, chodzenie na zakupy z torbą materiałową. 8 min. 11. Konsekwencje zmian klimatu. Każda z czterech grup otrzymuje od nauczyciela rozsypankę przedstawiającą inną konsekwencję zmian klimatu (np. topniejący lodowiec górski, lodowce zamienione w pływające kry w Arktyce, wysuszone pole, zalewanie wyspy koralowej, pożar szalejący w Australii, zalany Nowy Orlean); każda z grup określa, co ukazuje ich obrazek i omawia z nauczycielem zaobserwowaną sytuację. 5 min. 12. Zwierzęta i zmiany klimatu. Nauczyciel układa na podłodze trzy koła (ze skakanek, gumy do skakania, taśmy czy sznurka, najlepiej koloru niebieskiego), które symbolizują oczka wodne. Podczas gry dzieci naśladują skaczące żaby. Gdy gra muzyka (np. odgłosy natury), żaby poruszają się wokół oczek wodnych, gdy muzyka ucichnie, muszą wrócić do wody. Po pierwszej rundzie nauczyciel głośno zauważa, że temperatura się podnosi, co powoduje, że jedno oczko wysycha (nauczyciel zabiera jedno koło). Gdy milknie muzyka, dzieci-płazy muszą zmieścić się do pozostałych dwóch oczek. Zabawa jest kontynuowana, aż nie pozostanie żadne oczko. Dzieci wspólnie z nauczycielem analizują sytuację. Przedszkolaki za pomocą lizaków ze smutną i uśmiechniętą buzią wskazują zjawiska pozytywne i negatywne dla klimatu. Fot. Marta Szczypek 5 min. Podsumowanie Dzieci siadają przodem do ozdobionej wcześniej elementami pogody mapy Polski, nauczyciel zadaje pytanie, jaka pogoda może być za lat, gdy nie będziemy dbać o klimat i wymienia negatywne czynności przyczyniające się do ocieplenia atmosfery. Zaprasza chętnego przedszkolaka do zostania na chwilę przedszkolnym prezenterem pogody i ułożenia pogody przyszłości np. wszędzie słoneczka, dużo burz z piorunami. 2 min. 8

11 przedstawienie Kłótnia pór roku Bajka w wykonaniu dzieci 5-, 6-letnich OBSADA: NARRATORZY WIOSNA, LATO, JESIEŃ, ZIMA SŁOŃCE 3 CHMURKI WIATR III SCENY Scenografia: dowolna, związana z pogodą, przyrodą, mogą pojawić się w tle obrazki przedstawiające pory roku, symbole pogody, niszczycielską działalność człowieka (np. dymiące kominy, samochody stojące w korku, wycinanie lasów itd.). REKWIZYTY: Symboliczne elementy strojów pór roku mogą być zaznaczone kolorystycznie. Chmurki dobrze wyglądają, gdy przytulają do siebie nieduże białe poduszki. Wiatr potrzebuje kawałek zwiewnej tkaniny, którą trzyma podczas krążenia wokół zgromadzonych. Narratorzy mogą być przebrani za inne elementy pogody (deszcz, śnieg, chmury w innych kolorach, itp.). Scena I (Wchodzi słońce, rozgląda się, przeciąga, kłania się publiczności i siada na środku, najlepiej na dużym krześle. Wchodzi narrator, kłania się i mówi) NARRATOR: Wszystkie cztery pory roku pełne dumy i uroku, kolorowe są i młode, własną mają też pogodę. Wiosną słońce, gwiazdy gasną, zimą śnieg i już jest jasno, z małej chmurki duży deszcz, w ciepłe lato miło jest. A jesienią? Tak, jesienią chłodne wiatry w polu wieją. To jest właśnie polski klimat. Pory roku klimat trzyma. Wszystko ma swe miejsce, czas. Pory roku cieszą nas. (Wchodzą pory roku i głośno dyskutują wszystkie naraz, obok stoją chmurki. Gdy narrator zaczyna mówić, pory roku stają daleko od siebie wielce obrażone) NARRATOR: Kłóciły się pory roku w piękny noworoczny ranek, która z nich jest najważniejsza, która królową zostanie. Pierwsza przemówiła wiosna: WIOSNA: Jestem piękna i radosna, Ze mną życie się zaczyna, nie to, co ta sroga zima. Budzę pąki, sypię kwiatem i przyjemniej jest niż latem Czyż nie jestem najpiękniejsza, najzieleńsza i najszczersza? NARRATOR: Pokiwało głową lato: LATO: A ja na to jak na lato. Zanim się tu zazielenisz, wiele błota jest na ziemi. Zimno, ciemno, deszcz i słota to wiosenna jest robota. Są i burze i roztopy, potem powódź i potopy. Latem wszystko jest inaczej ja na świecie więcej znaczę. Dam jeść wszystkim, to ma rola, bo bogato w lasach, polach. JESIEŃ: Jak nie upał, to znów susza, co do głodu wszystkich zmusza. Bo gdzie susza tam jest głód i pomoże tylko cud. Nie ma to jak sad jesienią: wszystkie jabłka się rumienią, pełne warzyw są ogrody, zanim przyjdą późne chłody. 9

12 przedstawienie ZIMA: Jakie to są twoje chłody dużo błota, dużo wody. Brudno robi się, ponuro brzydkie niebo z ciemną chmurą. No a zimą czysto, jasno, ziemia ma kołderkę własną. Śpią roślinki i zwierzęta, jest wesoło, idą święta. WIOSNA: Zima pora doskonała? Lodem skuta ziemia cała. Twardo, zimno, zawierucha, nie wychodzić bez kożucha. Wiosną można zdjąć czapeczkę i zamienić na chusteczkę. NARRATOR: I tak długo kłótnia trwała. Każda pora rację miała. (Pory roku siadają tyłem do siebie) Scena II NARRATOR: Tej kłótni się przyglądały dwie malutkie chmurki białe. Na niebie się zatrzymały, z kłótni nic nie zrozumiały. (Chmurki mogą stać z boku, blisko przodu sceny) 1 CHMURKA: Taki dzisiaj piękny dzionek. O co kłócą się, szalone? Każda pora jest wspaniała, czemu nie chcą wspólnie działać? 2 CHMURKA: Każda pora roku płynie i ze swych zwiastunów słynie: wiosna ze snu ziemię budzi, lato w mig opala ludzi, a jesień liście maluje, zima śnieżką w nas celuje. (Słońce wstaje z krzesła) SŁOŃCE: Macie rację, moje panie. Lepiej niech już tak zostanie. Choć bywają zagadkowe złe warunki pogodowe, to najbardziej ja się wściekam na działalność złą człowieka. 3 CHMURKA: A co człowiek ma do tego, że w pogodzie dużo złego? Jak człowiek postąpić może, żeby już nie było gorzej? SŁOŃCE: Wszystkim ludziom dobrze znany straszny efekt cieplarniany. No a to się wzięło stąd, że nieoszczędzany prąd. Ludzie mogą porom pomóc, a nie prąd marnować w domu. WIATR: Szszszszszsz! Co za czasy, wycinają ludzie lasy! Gdzie ja teraz się podzieję? Nie powieję oszaleję. I w tornado się zawinę i popsuję coś lub zginę. (Słońce łapie wiatr za ramię) SŁOŃCE: Cicho, wietrze! Plany snuję, kto dziś ciebie potrzebuje?... Błyskawiczny pomysł taki: tam na polu są wiatraki, zatańcz z nimi, niech się kręcą, dużo prądu zaoszczędzą. WIATR: Lecę, pędzę tam na pole, zamiast jęczeć, pomóc wolę! (Odlatuje robiąc okrążenie wokół zgromadzonych) 1 CHMURKA: Takich ludzi nam potrzeba, bo na ziemi działać trzeba: uspokoić roku pory i złagodzić wszystkie spory. 2 CHMURKA: Żeby ludzie na rowerze, albo pieszo, mówiąc szczerze, mogą dla zdrowia żaglówką, a nie wciąż tylko taksówką. 3 CHMURKA: Błyskawicznie działać trzeba, by nie było dymu z nieba, a deszcze czyste padały, zdrową wodę dostarczały. (Wszyscy wzajemnie podają sobie ręce jak do powitania. Potem siadają w jednym kole, razem z nimi pory roku) 10

13 przedstawienie Scena III (epilog) (Jak poprzednio. Wchodzi narrator) NARRATOR: Wiecie, co się stało dalej? Wszyscy ciężko pracowali i uczyli ludzi co dzień, by z klimatem żyli w zgodzie. (W tym momencie aktorzy mogą widzom rozdawać obrazki, np. kolorowanki ekologiczne. Mogą też z tym zaczekać do końca inscenizacji, żeby nie odwrócić obrazkami uwagi dzieci od tego, co przedstawiają) NARRATOR: Wszystko do normy wróciło. I dobrze się zakończyło. Na jakiś czas, daję słowo, każda pora jest królową. (Na te słowa chmurki i słońce zakładają porom roku korony) SŁOŃCE: Ziemia naszym domem jest czy w pogodę, czy też w deszcz. Bądź dziś królem dbaj o klimat. Klimat nas przy życiu trzyma. Pomagajmy póki czas, by był zdrowy każdy z nas. Piosenka Słoneczko, uśmiechnij się muz. K. Gaertner, sł. A. Bernat Słoneczko śpiewa na cały głos, Choćbyś miał bracie kłopotów sto, Słoneczko z góry uśmiecha się, Słoneczko woła przez cały dzień. Refren: Uśmiechnij się, wyprostuj się, Słoneczko śpiewa i woła cię. Uśmiechnij się, wyprostuj się, Słoneczko śpiewa i woła cię. Słoneczko, słonko ma złoty blask, Wędruje ciągle przez cały świat, Słoneczko do nas woła zza gór, A ze słoneczkiem woła nasz bór. Refren: Uśmiechnij się, wyprostuj się... koniec 11

14 część teoretyczna Oszczędność energii a zmiany klimatu Populacja ludzka stale rośnie. Siłą rzeczy rośnie zapotrzebowanie na energię. I to gwałtownie do połowy wieku przewiduje się dwukrotny wzrost popytu na prąd. Ten trend pozostaje w jawnym kontraście do innego fundamentalnego zjawiska czas tanich, łatwo dostępnych źródeł ropy i gazu właśnie dobiega końca. Jak więc sprostać temu wyzwaniu i uniknąć poważnego kryzysu energetycznego? Jak zapobiec kryzysowi klimatycznemu? Należy jak najszybciej odejść od paliw kopalnych (wyczerpywalnych) do źródeł odnawialnych (niewyczerpywalnych). Do wyprodukowania wiatraków, turbin do elektrowni wodnych i paneli słonecznych też trzeba energii. I to na to powinniśmy przeznaczyć nasze ostatnie złoża ropy i gazu. Z czego obecnie czerpiemy energię? W 85% z paliw kopalnych: ropy, węgla i gazu. Pozostałe to energetyka jądrowa i źródła odnawialne: wiatr, słońce, energetyka wodna, geotermalna, energia pływów i fal oceanicznych, biopaliwa pierwszej i drugiej generacji oraz algi (biopaliwa trzeciej generacji). energia wody 6,3% energia nuklearna 5,9% ropa naftowa 36% 6,3% energia geotermalna i inne źródła 27,4% 22,8% węgiel kamienny gaz ziemny Co z tym węglem? Obiegowa opinia głosi, że Polska węglem stoi. Ściśle rzecz ujmując stała. Upieranie się przy inwestycjach w nowe elektrownie węglowe jest zagrożeniem nie tylko dla klimatu, ale też dla naszej gospodarki. Dlaczego? W dłuższej perspektywie ceny węgla będą rosły. Chiny już dziś spalają 3 mld ton węgla rocznie, co stanowi ponad połowę światowego wydobycia. Apetyt Chin stale rośnie, co przełoży się na globalny wzrost cen tego surowca. Wykorzystanie źródeł energii na świecie (2006). źródło: Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) Węgiel jest najbrudniejszym z paliw kopalnych. Ma najwyższą emisję gazów cieplarnianych na jednostkę wyprodukowanej energii. Oprócz gazów groźnych dla klimatu z kominów elektrowni ulatniają się siarka i metale ciężkie, zwiększając zachorowalność na choroby cywilizacyjne. Co więcej, węgiel spalany jest w elektrowniach wysoce nieefektywnie. W przestarzałych polskich zakładach zaledwie 25 35% energii zawartej w węglu przetwarza się na elektryczność. Energetyka wiatrowa Energetyka wiatrowa rzeczywiście nabrała wiatru w żagle. Spośród źródeł odnawialnych rozwija się najbardziej dynamicznie instalowana moc rośnie o około 30% rocznie. Przez 10 lat, między 1999 a 2009 rokiem, produkcja energii z wiatru wzrosła ponad sześć razy! Liderem są Stany Zjednoczone, z ponad dwudziestoprocentowym udziałem w światowym rynku produkcji energii wiatrowej. Farmy wiatrowe stają i na lądzie, i na morzu. Siła wiatru, a więc i moc elektrowni, jest na morzu wyższa, ale wyższe też są koszty postawienia morskiej farmy wiatrowej. Nie zniechęca to inwestorów. Brytyjczycy budują u ujścia Tamizy elektrownię o mocy 1,3 GW. Tylko ta jedna elektrownia zaspokoi zapotrzebowanie na prąd 1/3 Londynu. Energetyka wiatrowa to nie tylko wielkie elektrownie. W Europie Zachodniej coraz popularniejsze stają się nieduże elektrownie przydomowe, do nabycia w marketach budowlanych. 12

15 część teoretyczna Nasycenie elektrowniami wiatrowymi w Polsce należy do najniższych w Europie. Moc zainstalowana w energetyce wiatrowej to zaledwie 1005 MW. Należymy do krajów średnio zasobnych w energię wiatru. Najlepsze warunki wiatrowe ma wybrzeże Bałtyku, Pobrzeże Kaszubskie i Suwalszczyzna. Wiatraki warto stawiać również na Nizinie Mazowieckiej, w centralnej Wielkopolsce, w Beskidzie Śląskim i Żywieckim. Roczne promieniowanie całkowite na terenie Polski źródło: thermalenergy.com.pl Energetyka słoneczna Energia słoneczna ma mnóstwo zalet. Jest powszechnie dostępna, w czasie eksploatacji nie szkodzi środowisku naturalnemu. Co ważne, panele fotowoltaiczne (służące do produkcji prądu) nie zużywają się. Po 20 latach produkują prawie tyle samo prądu, co na początku. Koszt eksploatacji jest minimalny i ogranicza się do serwisowania instalacji. Słońce jest uniwersalnym źródłem energii pozwala zaspokoić nasze zapotrzebowanie na prąd (panele fotowoltaiczne), ciepło (kolektory słoneczne), a nawet potrzeby transportowe (prąd zasili akumulatory samochodu elektrycznego). Wbrew obiegowej opinii nasłonecznienie w Polsce (1600 godzin w ciągu roku) jest wystarczające, by instalowanie paneli fotowoltaicznych miało sens. Panele pracują również przy zachmurzonym niebie, pochłaniając światło rozproszone. Ogniwa fotowoltaiczne są kosztowne. Ich cena jednak stale spada wraz z postępem technologicznym i zwiększaniem produkcji. Dziś energia ze słońca jest 2 3 razy droższa od energii z węgla, gazu i ropy. Eksperci oceniają jednak, że na przestrzeni najbliższych 10 lat energetyka słoneczna stanie się w pełni konkurencyjna wobec tradycyjnych źródeł energii. Prąd z dobrze zlokalizowanych farm słonecznych może być nawet dwa razy tańszy niż prąd z węgla. Energia z wody To źródło odnawialne wykorzystywane na największą skalę. Potężne elektrownie wodne lokuje się zazwyczaj w regionach górzystych (o wysokich spadkach wody). Liderem hydroenergetyki jest Norwegia (energia z wody zapewnia tam niemalże 100% zapotrzebowania na prąd). Elektrownie wodne częściowo rozwiążą problem niestabilności produkcji energii z innych źródeł odnawialnych. Tzw. elektrownie szczytowo-pompowe potrafią magazynować energię. W dni wietrzne lub słoneczne mogą wykorzystać nadwyżki odnawialnego prądu do wpompowania wody ze zbiornika na dole do zbiornika na górze. Kiedy nie ma słońca i wiatru, odzyskują ten prąd, przepuszczając zgromadzoną wodę przez turbiny. Ocenia się, że w Polsce wykorzystujemy nasze wodne zasoby zaledwie w 12%. Rozwój dużych hydroelektrowni jest jednak rozwiązaniem kontrowersyjnym ekologicznie instalacje przerywają szlaki migracyjne ryb, mieląc je w turbinach prądotwórczych. Mniej problematyczne są małe elektrownie wodne, usytuowane na rzeczkach, a zarządzane przez lokalnych, indywidualnych inwestorów. Geotermia W przypadku energii geotermalnej sięgamy po ciepło zgromadzone we wnętrzu Ziemi. Geotermia wykorzystywana jest głównie do ogrzewania budynków (produkcja prądu możliwa jest tylko w przypadku bardzo gorących źródeł). Liderem wykorzystania energii geotermalnej jest Islandia ciepłem wnętrza Ziemi ogrzewa się tam niemal 90% budynków. Sęk w tym, że z dobrodziejstw energii Ziemi mogą korzystać tylko miejscowości położone w pobliżu instalacji geotermalnych tak jak Pyrzyce, gdzie wody geotermalne zaspokajają zapotrzebowanie na ciepło 13 tysięcy mieszkańców. Co więcej, liczba miejsc o sprzyjających warunkach do produkcji energii geotermalnej jest ograniczona. Polska ma ponoć niezłe warunki geotermalne, jednak wobec rozbieżności szacunków konieczne jest dokładniejsze zbadanie naszego potencjału. 13

16 część teoretyczna Biomasa i biopaliwa Skąd się bierze energia w biomasie? Rośliny w procesie fotosyntezy wiążą w swoich strukturach pierwiastek węgla. A to węgiel (tak jak w paliwach kopalnych) jest źródłem energii. Energię zawartą w biomasie można przekształcić na energię użyteczną w postaci prądu, ciepła i paliw transportowych. Spalanie biomasy a spalanie węgla i ropy Spalanie biomasy i umieranie drzew również uwalnia do atmosfery dwutlenek węgla. Dlaczego więc postrzegamy to jako receptę na zmiany klimatu, a piętnujemy emisje ze spalania węgla i ropy? Teoretycznie, spalanie biomasy nie zwiększa zawartości CO 2 w atmosferze, gdyż wcześniej, wzrastając, drzewa wychwytywały z atmosfery dwutlenek węgla. Spalając drewno wypuszczamy to, co wcześniej zostało związane. Wychodzi na zero. Inaczej ma się sprawa z paliwami kopalnymi. Węgiel był w nich wiązany przez miliony lat, głęboko pod ziemią. Teraz w bardzo krótkim czasie wypuszczamy dodatkowe ilości CO 2, których nie jest w stanie pochłonąć naziemna roślinność. Biopaliwa pierwszej generacji to rośliny uprawne (rzepak, kukurydza, buraki cukrowe, trzcina cukrowa). Ich rozwój jest problematyczny, bo potrzeby energetyczne pozostają w bezpośredniej konkurencji wobec potrzeb żywnościowych. Biopaliwa drugiej generacji to pozostałe formy biomasy. To m.in. celulozowe resztki organiczne, odpady leśne i rolne, ale też biogaz. Na razie technologie wykorzystania resztek organicznych mają niewielkie zastosowanie. Są droższe i charakteryzują się wyższym stopniem skomplikowania niż technologie dla biopaliw pierwszej generacji. Negawaty złota żyła efektywności energetycznej Nie wolno zapominać, że najlepsza energia to ta niewykorzystana. Inwestycje w efektywność energetyczną pozwolą nam ograniczyć zapotrzebowanie na prąd i ciepło. Ocenia się, że najbardziej obiecujące jest inwestowanie właśnie w efektywne wykorzystanie energii, energetykę słoneczną, wiatrową, a także rozwijanie biopaliw z alg, hodowanych obecnie w instalacjach eksperymentalnych. Jak oszczędzać energię? Oto cztery filary oszczędzania energii w domu i w biurze: 1) wymiana urządzeń na bardziej energooszczędne; 2) wyłączenie trybu czuwania urządzeń (tzw. stand-by); 3) pozbycie się tych urządzeń, które nie są nam potrzebne; 4) krótsze lub rzadsze używanie urządzeń, zmiana nawyków. Wymiana urządzeń na bardziej energooszczędne Wymiana żarówki żarowej na świetlówkę energooszczędną pozwala zaoszczędzić 80% energii. Wyższy koszt świetlówki zwraca się dzięki oszczędnościom na rachunkach za prąd. Wysoki pobór mocy przy zapalaniu świetlówki to pieśń przeszłości nowoczesne świetlówki rozpalają się szybko i nie pobierają wtedy więcej prądu. Nie psują się częściej niż żarówki, o ile wybieramy wiarygodnego producenta. Lodówka jest najbardziej prądożernym urządzeniem w domu. Wymiana starej lodówki (o zużyciu 800 kwh energii rocznie) na lodówkę klasy A++ (zużycie 200 kwh rocznie) to oszczędność rzędu nawet kilkuset złotych rocznie. Różnice w zużyciu energii pomiędzy klasą A+ i A++ jest na tyle duża, że warto od razu inwestować w sprzęt wysoce energooszczędny. Przykładowa etykieta efektywności energetycznej. 14

17 część teoretyczna Komputer z monitorem w wielu domach detronizuje lodówkę w zakresie zużycia prądu. Przy wymianie komputera warto zwrócić uwagę na zużycie energii procesora i karty graficznej. Pomocne będzie również zainstalowanie specjalnego programu dostosowującego wydajność procesora do aktualnych potrzeb. Etykieta efektywności energetycznej określa energochłonność całej gamy produktów dostępnych na rynku. Klasy efektywności energetycznej obejmują zakres od G do A++, gdzie A++ oznacza urządzenie najbardziej efektywne. Taką etykietę znajdziemy na urządzeniach RTV i AGD, takich jak chłodziarki i zamrażarki, pralki, zmywarki, piekarniki elektryczne, kuchenki mikrofalowe, klimatyzatory, bojlery i kotły centralnego ogrzewania oraz żarówki i świetlówki. Inną formą promowania sprzętu energooszczędnego są certyfikaty dla najlepszych dostępnych produktów. Warto szukać produktów oznaczonych znaczkiem Energy Star (który gwarantuje, że sprzęt jest co najmniej o 30% wydajniejszy niż inne urządzenia w tej samej klasie). Wyłączenie trybu czuwania Tryb stand-by to złodziej energii. Wiele urządzeń pochłania więcej prądu w trybie czuwania, niż kiedy z nich rzeczywiście korzystamy. Na przykład w przypadku drukarek średnio 93% prądu idzie na czuwanie, a jedynie 7% na drukowanie. Co więcej, większość używanych przez nas sprzętów pracuje średnio tylko kilka godzin dziennie, a przez resztę czasu pozostaje w trybie czuwania, co powoduje znaczące straty prądu. Rozwiązaniem jest podłączenie wszystkich urządzeń elektrycznych do listwy z wyłącznikiem. Urządzenia pracujące wspólnie można pogrupować na oddzielnych listwach. I tak, zestaw do pracy (komputer, monitor, drukarka, skaner, router bezprzewodowy) można podłączyć oddzielnie, a zestaw do relaksu (telewizor, tuner telewizji kablowej, DVD) oddzielnie. Pozbycie się tych urządzeń, które nie są nam potrzebne Czy rzeczywiście potrzebujemy zegarka na prąd? A elektrycznego podgrzewacza do kawy? Co ze zbędnymi kartami w komputerze, które bezproduktywnie wysysają prąd? Krótsze lub rzadsze używanie urządzeń, zmiana nawyków: Nalanie mniejszej ilości wody do czajnika (elektrycznego lub zwykłego) skróci czas gotowania. Podobnie jak przykrycie garnka pokrywką. Pranie przy niepełnym załadowaniu również jest niepotrzebną stratą energii. Podobnie jak zmywanie w zmywarce trzech kubków po kakao. Warto uruchamiać te urządzenia, kiedy są pełne. Szybkie i zdecydowane odkurzanie skróci czas użytkowania odkurzacza. A zmniejszenie jego mocy, kiedy czyścimy parkiet, a nie gęsty dywan, zmniejszy zużycie energii. Sprawne prasowanie skróci czas używania żelazka. Rzadsze siadanie przed telewizorem i komputerem otwiera nowe możliwości towarzyskie i rekreacyjne. Przy okazji możemy liczyć na pozytywne zaskoczenie przy kolejnym rachunku za prąd. Przykręcenie termostatu z 23 C do 20 C wyraźnie ograniczy rachunki za prąd. Inteligentne wietrzenie mieszkania to wietrzenie krótko i zdecydowanie, otwieranie na oścież drzwi balkonowych, a potem zamykanie okna. Wąska szpara uchylonego okna przez wiele godzin to istny złodziej ciepła. 15

18 przebieg zajęć Temat: Gdy energię oszczędzamy, o środowisko i klimat dbamy! Czas spotkania: 70 minut (z możliwością podziału spotkania na krótsze części) Cele: dziecko zna terminy energia elektryczna i elektrownia, dziecko umie odróżnić czynności właściwe od niewłaściwych związanych z używaniem urządzeń elektrycznych, dziecko wskazuje wiatr i słońce jako źródła energii przyjazne środowisku i klimatowi. Metody pracy: pogadanka, burza mózgów, gra dydaktyczna, zabawa, zajęcia praktyczne Formy pracy: praca grupowa, zespołowa, indywidualna Środki dydaktyczne: w teczce rysunek bloku mieszkalnego i elektrowni, plansze z zachowaniami, instrukcja wykonania wiatraczka; na płycie CD obrazki wielu urządzeń elektrycznych, elementy do czterech rozsypanek prezentujących różne sposoby wykorzystania paneli słonecznych; pozostałe: kwadraty wycięte z białego papieru, korki, patyki do szaszłyków, pinezki, nagranie z dźwiękami szumiącego wiatru, żarówka zwykła i energooszczędna Przebieg zajęć: Wprowadzenie Nauczyciel rozdaje dzieciom obrazki wielu urządzeń (m.in.: komputer, radio, odkurzacz, pralka, lampka, lodówka, kuchenka elektryczna, czajnik, suszarka), dzieci opowiadają, jaki sprzęt przedstawia ich obrazek i do czego służy. Następnie nauczyciel pyta, co je łączy. Dzieci: wszystkie są podłączane do gniazdka, skąd pobierają energię elektryczną; energia elektryczna prądu elektrycznego to energia, jaką prąd elektryczny przekazuje odbiornikowi wykonującemu pracę; każde urządzenie, żeby działać, musi być podłączone do źródła prądu, z którego czerpie moc, dzieci odżywiają się, żeby mieć siłę, tak samo urządzenia pobierają energię, by działać. Nauczyciel pyta też, gdzie powstaje energia elektryczna (w elektrowniach, elektrownia: zakład przemysłowy wytwarzający energię elektryczną przez przetwarzanie innych rodzajów energii; duże budynki, w których powstaje prąd). Realizacja tematu 1. Energia a zanieczyszczenia. Nauczyciel pokazuje duży rysunek bloku mieszkalnego oraz elektrowni i pyta dzieci, co on przedstawia. Co robią poszczególne osoby na obrazku? Nauczyciel zaznacza, że każdy korzysta z wielu urządzeń, przez co elektrownie muszą intensywnie działać, by wytwarzać ogromną ilość energii. Nauczyciel pyta, co należy robić, aby elektrownie nie produkowały takiej ilości spalin (jak najmniej używać urządzeń elektrycznych). Korzystanie z których urządzeń można ograniczyć (komputer pobawić się w grę planszową, suszarka latem włosy same wyschną itd.)? Za chwilę dzieci poznają zachowania, które przyczynią się do ograniczenia pracy elektrowni, a przez to do ograniczenia wytwarzania spalin. 2. Zabawa znajdź różnicę. Nauczyciel przedstawia dzieciom kilka plansz, na których ukazane są dwie bardzo podobne sytuacje; dzieci mają wskazać zarówno różnicę, jak i zachowanie bohatera, które promuje oszczędzanie energii: 8 min. 5 min. 10 min. 16

19 Fot. Marta Kałużyńska Przedszkolaki poznają różnice pomiędzy żarówką zwykłą a energooszczędną 1. Za oknem słońce, Tomek w swoim pokoju bawi się klockami... a) przy zapalonym świetle b) przy zgaszonym świetle 2. Karolinka bawi się lalkami, a na biurku... a) komputer jest wyłączony b) komputer jest włączony 3. Mama czyta Kasi książkę na dobranoc, a w pokoju... a) zapalona jest tylko lampka nocna przy łóżku, ułatwiająca czytanie b) zapalona jest lampka nocna oraz lampka na oddalonym stoliku 4. Tata wstawia wodę na herbatę (obok stoi kubek), czajnik jest... a) zapełniony cały b) zapełniony w ilości potrzebnej do zapełnienia jednego kubka 5. Ciocia zrobiła pranie, obok pralki na sznurku wiszą... a) dwie bluzki b) trzy bluzki, skarpetki, spodnie 6. Za oknem śnieg, a w pokoju... a) szeroko otwarte okno, grzejnik włączony na wysoką temperaturę b) okno zamknięte, grzejnik wskazuje umiarkowaną temperaturę 3. Nauka piosenki. Dzieci uczą się piosenki do melodii Mało nas, mało nas do pieczenia chleba : Wielki dym, wielki dym leci wprost do nieba więcej nam, więcej nam dymu nie potrzeba Podczas śpiewania trzymają się za ręce i spacerują w kółeczku. 5 min. 4. Żarówki. Nauczyciel pokazuje dwie żarówki tradycyjną i energooszczędną, następnie pyta, które dziecko ma w domu żarówkę energooszczędną, pozostałe dzieci namawia do ich używania. 2 min. 17

20 przebieg zajęć Fot. Marta Kałużyńska Mali konstruktorzy z własnoręcznie wykonanymi papierowymi wiatraczkami. 5. Odnawialne źródła energii energia wiatrowa. Nauczyciel oznajmia dzieciom, że energię do działania sprzętów domowych można też pozyskiwać w inny, bardziej przyjazny dla środowiska sposób, a jaki, niedługo się dowiedzą. Dzieci podchodzą do stolików i wykonują proste wiatraczki z papieru, korka, patyczków i pinezek. Nauczyciel prosi dzieci, by pokazały, jak wprawić wiatraczek w ruch. Co jeszcze wiatr wprawia w ruch? Dzieci odpowiadają: latawiec, szybowiec, żaglowiec, nasiona dmuchawca, pozwala szybować ptakom, porusza koronami drzew. Przy odgłosach szumiącego wiatru dzieci na sygnał nauczyciela imitują poruszane przez wiatr elementy: szybowiec (wyginają się do przodu i na bok z wyprostowanymi w bok rękoma), ptaki (machają rękoma w górę i w dół), drzewo (przeginają się całym ciałem na boki z rękami w górze) etc. 20 min. 5 min. 6. Energia słoneczna. Nauczyciel dzieli zespół na cztery grupy i informuje dzieci, że wiatr to niejedyne przyjazne dla środowiska źródło energii. Dzieci poznają kolejne, gdy ułożą zagadkę-rozsypankę. Każda grupa otrzymuje rozsypankę przedstawiającą inny sposób wykorzystania paneli słonecznych (np. do podgrzewania wody w basenie, do zasilania znaków drogowych, do zasilania domów prywatnych, do zasilania kalkulatora, do zasilania pojazdów solarnych, do gotowania/grillowania). Dlaczego słońce pozwala na podgrzanie wody? Nauczyciel prosi dzieci, by zamknęły oczy i wystawiły buzię do słońca/lampy, a następnie opisały swoje odczucia. Dzieci wspólnie z nauczycielem dochodzą do wniosku, że słońce ogrzewa twarz, a więc jest źródłem energii. 5 min. 7. Zadanie fakultatywne: wykonanie kuchenki solarnej. Do skonstruowania urządzenia potrzebujemy dwóch kartonowych pudeł, z których jedno jest nieco mniejsze od drugiego. Mniejsze w całości malujemy czarną farbą, np. plakatową, a większe oklejamy od wewnątrz spożywczą folią aluminiową, łącznie z kartonowym zamknięciem. Aby ugotować np. wodę, wystarczy na dnie czarnego pudła ustawić garnek z cieczą, pudełko przykryć od góry przezroczystą folią, czarne pudło włożyć do kartonu pokrytego folią aluminiową i wystawić na słońce. Pomalowane na czarno pudełko lepiej absorbuje promienie słoneczne, folia aluminiowa odbija je i skupia na garnku z wodą, zaś przezroczysta folia nie pozwala uciec ciepłu. W tak wykonanej kuchence można zagotować 10 litrów wody w dwie godziny. Urządzenie to można wykonać wspólnie z całą grupą przedszkolną. Podsumowanie Zabawa ruchowa: dzieci stają w kółeczku i śpiewają piosenkę: Ojciec Wirgiliusz uczył dzieci swoje, a miał ich wszystkich sto dwadzieścia troje, hejże dzieci, hejże ha, hejże ha, hejże ha, róbcie wszystko co i ja, co i ja, chętne dziecko wchodzi do środka kółeczka i mówi np.: Kiedy bawię się klockami, mam wyłączony komputer, pozostałe dzieci biją brawo, przedszkolak wraca na swoje miejsce, piosenka śpiewana jest jeszcze raz, kolejne dziecko wymienia inną czynność promującą oszczędzanie energii, itd. Piosenkę można zaśpiewać bez muzyki bądź skorzystać z nagrania (gdy dzieci wypowiadają się, nagranie jest zatrzymywane). 10 min. 18

SPRAWOZDANIE Z AKCJI KOCHASZ DZIECI, NIE PAL ŚMIECI"

SPRAWOZDANIE Z AKCJI KOCHASZ DZIECI, NIE PAL ŚMIECI SPRAWOZDANIE Z AKCJI KOCHASZ DZIECI, NIE PAL ŚMIECI" Dnia 3.12.201 Or. w Samorządowym Publicznym Przedszkolu Leśne Skrzaty" w Poraju odbyło się spotkanie w ramach akcji Kochasz dzieci, nie pa! śmieci".

Bardziej szczegółowo

Zmiany w środowisku naturalnym

Zmiany w środowisku naturalnym Zmiany w środowisku naturalnym Plan gospodarki niskoemisyjnej jedną z form dążenia do czystszego środowiska naturalnego Opracował: Romuald Meyer PGK SA Czym jest efekt cieplarniany? Ziemia posiada atmosferę

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum Autor: Joanna Łęcka Temat zajęć: Czy zgasną światła na Ziemi? Alternatywne źródła energii. Uczeń

Bardziej szczegółowo

Dopilnuj, aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. Poświęć 2 punkty akcji w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3

Dopilnuj, aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. Poświęć 2 punkty akcji w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3 aby mieszkańcy odłączali nieużywane ładowarki. w rewirze czerwonym. Inaczej stracisz 3 Nie należy zostawiać ładowarek w gniazdkach po skończeniu ładowania. Pobierają one prąd nawet wtedy, gdy żaden sprzęt

Bardziej szczegółowo

Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20; 0-42 678-57-22 http://zsp15.ldi.pl ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NR 15 Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20;

Bardziej szczegółowo

Część I Zmiany klimatu

Część I Zmiany klimatu Część I Zmiany klimatu 1. Nazwij kontynenty i oceany 2. Najciemniejsze kraje są najbardziej rozwinięte, nowoczesne 3. Najjaśniejsze najmniej rozwinięte czyli najbiedniejsze, 2014_UN_Human_Development_Report

Bardziej szczegółowo

Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw.

Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw. Temat: Wiatr podróżnik i towarzysz zabaw. Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Energia odnawialna 2) Energia wiatru. Wiadomości: Uczeń wie: - jakie są źródła energii odnawialnej i nieodnawialnej;

Bardziej szczegółowo

Klimat i pogoda poznaj różnice!

Klimat i pogoda poznaj różnice! Klimat i pogoda poznaj różnice! Pogoda to ogół zjawisk atmosferycznych Klimat to przebieg pogody występujących w ciągu roku w danym miejscu i czasie na danym obszarze, określony na podstawie wieloletnich

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Scenariusz zajęć dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Temat: Niekonwencjonalne źródła energii, bezpieczeństwo energetyczne Czas: 45 minut (godzina lekcyjna) Przedmiot: Lekcja biologii lub

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii

Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii Badania opinii publicznej dotyczące oszczędzania energii dla Ministerstwa Środowiska 1975 Problemy zagrożenia i ochrony środowiska naturalnego w opinii publicznej Pozytywne oceny środowiska naturalnego

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Cykl życia sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Cykl życia sprzętu elektrycznego i elektronicznego Cykl życia sprzętu elektrycznego i elektronicznego Spis treści: 1. Wstęp. 2. Cykl życia urządzeń elektrycznych i elektronicznych. 3. Cykl życia mojego starego komputera w porównaniu z kosztami eksploatacyjnymi.

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej

Technik urządzeo i systemów energetyki odnawialnej Technik urządzeo i systemów Nauka trwa 4 lata, absolwent uzyskuje tytuł zawodowy: Technik urządzeń i systemów, wyposażony jest w wiedzę i umiejętności niezbędne do organizowania i wykonywania prac związanych

Bardziej szczegółowo

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet

Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie galaktyk Zwiększenie masy słońca (większe przyciąganie słońca) Zderzenie dwóch planet Efekt cieplarniany Wzrost emisji CO Zanieczyszczanie gleby Zanieczyszczanie wody Zanieczyszczanie powietrza wycinanie lasów Niszczenie warstwy ozonowej Wzrost emisji CO Uderzenie w ziemię meteorytu Zderzenie

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety

Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety Oszczędzanie energii, czyli chronimy klimat naszej Planety Jakie mogą być skutki zbyt dużego zużycia energii? Zużycie energii jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na zmianę klimatyczną.

Bardziej szczegółowo

Agata Gąsieniec Klasa V B

Agata Gąsieniec Klasa V B Agata Gąsieniec Klasa V B Nasza Ziemia jest zależna od równowagi, w której każda istota odgrywa jakąś rolę i istnieje tylko dzięki istnieniu innej istoty. To harmonia... Nasza Ziemia liczy ponad 4 mld

Bardziej szczegółowo

Od łuczywa do żarówki energooszczędnej

Od łuczywa do żarówki energooszczędnej 1 Od łuczywa do żarówki energooszczędnej 1. Przyjrzyj się ilustracjom i uporządkuj w kolejności stosowane przez ludzi źródła światła. Zacznij od najstarszych źródeł. A. lampa gazowa B. lampa LED C. lampa

Bardziej szczegółowo

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa

Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Efekt cieplarniany i warstwa ozonowa Promieniowanie ciała doskonale czarnego Ciało doskonale czarne ciało pochłaniające całkowicie każde promieniowanie, które padnie na jego powierzchnię, niezależnie od

Bardziej szczegółowo

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność TEMPERATURA Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze

Bardziej szczegółowo

Temat: Pola i las w ciepły, słoneczny czas.

Temat: Pola i las w ciepły, słoneczny czas. Temat: Pola i las w ciepły, słoneczny czas. Czas trwania: 2 x 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Słońce. 2) Energia słoneczna. Wiadomości: Uczeń wie: - co to jest Słońce? - że Słońce ma wpływ na temperaturę

Bardziej szczegółowo

Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię.

Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię. ZAŁĄCZNIKI Temat 5: Zarządzamy energią w domu - urządzenia zużywające oszczędnie energię. Załącznik 1 Elektryczny detektyw Waszym zadaniem jest zbadanie zużycia prądu przez różne urządzenia, które są w

Bardziej szczegółowo

Człowiek jako część ekosystemu

Człowiek jako część ekosystemu Człowiek jako część ekosystemu czyli jak na co dzień pomagać środowisku ćwiczenia przedszkole Partnerzy PROGRAMU: Patron honorowy programu: Minister Edukacji Narodowej Patronat honorowy Podsekretarza Stanu

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA

EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA EKOLOGIA GLOBALNA KLIMAT CO 2 ENERGIA FAKTY BEZSPORNE Ludzi jest coraz więcej Aspiracje (potrzeby) kaŝdego człowieka rosną Zapotrzebowanie na energię rośnie Zapasy surowców energetycznych się

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej.

Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej. Energia w domu i w szkole. Badanie zużycia energii w domu i w szkole. Wykonanie gazetki tematycznej. Cel: kształtowanie nawyków racjonalnego korzystania ze źródeł energii, ukazanie wpływu codziennych zachowań

Bardziej szczegółowo

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

http://www.checiny.pl/asp/pliki/foto/mapa_polski.jpg 29.04.2016r.

http://www.checiny.pl/asp/pliki/foto/mapa_polski.jpg 29.04.2016r. Eko-Chęciny Ochrona klimatu w naszej okolicy (Gminie Chęciny) w ostatnich latach bardzo się rozwija. Coraz większa liczba osób wykazuje zainteresowanie ochroną środowiska zakładając ekologiczne kolektory

Bardziej szczegółowo

KI-78-09-820-PL-C. Tajemnica słońca

KI-78-09-820-PL-C. Tajemnica słońca KI-78-09-820-PL-C Tajemnica słońca Tajemnica słońca Urząd Publikacji ISBN 978-92-79-12502-7 NOTA PRAWNA Ani Komisja Europejska, ani żadna osoba działająca w jej imieniu, nie ponosi odpowiedzialności za

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min. Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów.

Scenariusz zajęć - 45 min. Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów. Scenariusz zajęć - 45 min. Grupa wiekowa: Szkoła podstawowa Temat: Jak zostać ekobohaterem? Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów związanej z właściwym zagospodarowaniem odpadów.

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Debata przygotowana przez Michała Fronca i Monikę Nowak

Debata przygotowana przez Michała Fronca i Monikę Nowak Debata przygotowana przez Michała Fronca i Monikę Nowak Klimat średnie warunki pogodowe notowane przez wiele lat w danym miejscu; sekwencje pogodowe, np. zima, wiosna, lato, jesień, przewidywane statystycznie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY OFERTA. Nazwa i adres podmiotu składającego ofertę:... NIP... REGON...

FORMULARZ OFERTOWY OFERTA. Nazwa i adres podmiotu składającego ofertę:... NIP... REGON... FORMULARZ OFERTOWY Załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego Zamawiający: Powiat Szczecinecki ul. 28 Lutego 16 78-400 Szczecinek OFERTA i adres podmiotu składającego ofertę:...... NIP... REGON...... Odpowiadając

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza

Praca kontrolna semestr IV Przyroda... imię i nazwisko słuchacza Praca kontrolna semestr IV Przyroda.... imię i nazwisko słuchacza semestr 1. Ilustracja przedstawia oświetlenie Ziemi w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Uzupełnij zdania brakującymi informacjami,

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny szkoły

Audyt energetyczny szkoły Audyt energetyczny szkoły Audyt energetyczny szkoły pozwala na zbadanie ilości energii elektrycznej zużywanej przez szkołę w ciągu roku oraz ustalenie, gdzie dokładnie marnowana jest ta energia. W ramach

Bardziej szczegółowo

Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu

Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu Zmiany klimatu Naturalne i antropogeniczne zmiany klimatu Duża zmienność w przeszłości Problem z odzieleniem wpływów naturalnych i antropogenicznych Mechanizm sprzężeń zwrotnych Badania naukowe Scenariusze

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

Wielostronny Partnerski Projekt Szkół Comenius Ochrona środowiska dla przyszłych pokoleń poprzez edukację, etykę, ekonomię i politykę, 2011-2013

Wielostronny Partnerski Projekt Szkół Comenius Ochrona środowiska dla przyszłych pokoleń poprzez edukację, etykę, ekonomię i politykę, 2011-2013 Wielostronny Partnerski Projekt Szkół Comenius Ochrona środowiska dla przyszłych pokoleń poprzez edukację, etykę, ekonomię i politykę, 2011-2013 ANKIETA dla dwóch pokoleń Pytania dla Młodzieży 1. Czy Twój

Bardziej szczegółowo

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Odnawialne źródła energii jako szansa zrównoważonego rozwoju regionalnego 09.10.2014 1 1. Zrównoważony rozwój 2. Kierunki rozwoju sektora

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY. Opracowanie: Magdalena Szczerba

BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY. Opracowanie: Magdalena Szczerba BUDYNKI PASYWNE FAKTY I MITY Opracowanie: Magdalena Szczerba MITY Budynki bardzo drogie na etapie budowy Są droższe ale o 5-10% w zależności od wyposażenia Co generuje dodatkowe koszty Zwiększona grubość

Bardziej szczegółowo

Kampania edukacyjna "Każdy stopień ma znaczenie" - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu

Kampania edukacyjna Każdy stopień ma znaczenie - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu Kampania edukacyjna "Każdy stopień ma znaczenie" - Nawet o 46% można obniżyć rachunki za ogrzewanie w mieszkaniu W ramach kampanii edukacyjnej "Każdy stopień ma znaczenie" przeprowadzonej przez SMG/KRC

Bardziej szczegółowo

Autorski wiersz grupy IV MISIE

Autorski wiersz grupy IV MISIE Dobre rady na odpady Przedszkole Pod Stokrotką nigdy nie próżnuje, i nieustannie wszystkie odpady segreguje. Cały czas plastik, papier, makulaturę zbieramy, i nawet na chwilę się nie zastanawiamy. Potem

Bardziej szczegółowo

Temat: Drzewa wspierają człowieka.

Temat: Drzewa wspierają człowieka. Temat: Drzewa wspierają człowieka. Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Jak zmienia się klimat? 2) Czy wzrost CO 2 jest niebezpieczny dla klimatu? 3) Wpływ naszego gospodarowania energią na środowisko.

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć logopedycznych z dzieckiem niedosłyszącym

Konspekt zajęć logopedycznych z dzieckiem niedosłyszącym Konspekt zajęć logopedycznych z dzieckiem niedosłyszącym Temat: Nadchodzi wiosna Cele: - usprawnianie narządów artykulacyjnych, - zwrócenie uwagi na prawidłową wymowę głosek trzech szeregów : ciszącego,

Bardziej szczegółowo

Nie podgrzewaj atmosfery! Zrób coś dla klimatu www.klimat.edu.pl

Nie podgrzewaj atmosfery! Zrób coś dla klimatu www.klimat.edu.pl Nie podgrzewaj atmosfery! Zrób coś dla klimatu www.klimat.edu.pl Zmiany klimatu spowodowane działalnością człowieka są faktem. Jeżeli radykalnie nie zmniejszymy ilości emitowanego dwutlenku węgla, temperatura

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE Instytut Elektrotechniki Nieodnawialne nośniki energii Węgiel Uran Ropa Gaz Zalety Duża gęstość mocy Dostępność Niski koszt Dyspozycyjność Opanowana technologia Wady Skażenie

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie. Scenariusz nr 7

Autor scenariusza: Olga Lech. Blok tematyczny: Zima w przyrodzie. Scenariusz nr 7 Autor scenariusza: Olga Lech Blok tematyczny: Zima w przyrodzie Scenariusz nr 7 I. Tytuł scenariusza: Jaka wygląda Pani Zima? II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące): polonistyczna

Bardziej szczegółowo

Nr 2 /2008 / 2009 grudzień, styczeń, luty. Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Noblistów w Twardogórze

Nr 2 /2008 / 2009 grudzień, styczeń, luty. Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Noblistów w Twardogórze Nr 2 /2008 / 2009 grudzień, styczeń, luty Szkoła Podstawowa nr 1 im. Polskich Noblistów w Twardogórze 1 Kwartalnik Ekologiczny Powstaje przy udziale uczniów : KOŁA PRZYRODNICZEGO KOŁA EKOLOGICZNEGO Pod

Bardziej szczegółowo

Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok.

Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok. Dziś jeszcze cieplej Za kołem podbiegunowym. O 12UTC notowano 30.5 C w Kevo (69 45 N), 29.7 C w Tanabru (70 12 N), 29.2 C było w Karasjok. Ponownie padły rekordy ciepła m.in. w Tromsø, gdzie temperatura

Bardziej szczegółowo

ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII

ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII ALTERNATYWNE SPOSOBY POZYSKIWANIA ENERGII KLAUDIA ROGULSKA Zadanie edukacyjne realizowane w ramach projektu pt. Naukowy zawrót głowy - czyli co chemia i geografia ma wspólnego z fizyką? Konie mechaniczne

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

[Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu.

[Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. [Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu. Wpisz tutaj streszczenie dokumentu. Streszczenie to zwykle krótkie podsumowanie zawartości dokumentu.]

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii

Odnawialne źródła energii Odnawialne źródła energii Energie odnawialne to takie, których źródła są niewyczerpane i których eksploatacja powoduje możliwie najmniej szkód w środowisku. Dlaczego energie odnawialne? Alternatywa dla

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

www.abcprzedszkola.pl

www.abcprzedszkola.pl 1 do artykułu z cyklu Bajkowe Abecadło autorstwa Chanthy E.C. zamieszczonego na www.abcprzedszkola.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone. Występują: Narrator (przedszkolanka lub rodzic) Brzydkie Kaczątko Mama

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Temat: Gorące źródła energii.

Temat: Gorące źródła energii. Temat: Gorące źródła energii. Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Energia odnawialna. 2) Energia słoneczna. 3) Energia geotermalna. Wiadomości: Uczeń wie: - jak powstaje prąd; - jakie są odnawialne

Bardziej szczegółowo

Mapa usłonecznienia w Polsce

Mapa usłonecznienia w Polsce Akademia Pomorska w Słupsku Paulina Śmierzchalska, Maciej Chmielowiec Mapa usłonecznienia w Polsce Projekt CZYSTA ENERGIA 2015 1 Promieniowanie słoneczne To strumień fal elektromagnetycznych i cząstek

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Autor: Małgorzata Urbańska Klasa III Temat lekcji:źródła i rodzaje energii. Edukacja: przyrodnicza, polonistyczna, techniczna, Cel/cele

Bardziej szczegółowo

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1 POMPY CIEPŁA Analiza rynku W Polsce dominującą rolę w produkcji energii elektrycznej odgrywa węgiel ( jego udział w globalnej wielkości mocy zainstalowanej w naszym kraju w 2005 roku wynosił 95%). Struktura

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Energetyka w Środowisku Naturalnym

Energetyka w Środowisku Naturalnym Energetyka w Środowisku Naturalnym Energia w Środowisku -technika ograniczenia i koszty Wykład 6-10.XI.2015 Zygmunt Szefliński Środowiskowe Laboratorium Ciężkich Jonów szef@fuw.edu.pl http://www.fuw.edu.pl/~szef/

Bardziej szczegółowo

Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus

Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus Ciepła woda zasilana Słońcem, a dostarczana przez Apricus Ogólne informacje Pozyskanie energii słonecznej Energia słoneczna docierając do powierzchni ziemi może w słoneczny, jasny dzień osiągnąć moc 1000W/m2.

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ W RAMACH PROJEKTU PROGRAMU COMENIUS PT. EKOLOGIA WOKÓŁ NAS

KONSPEKT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ W RAMACH PROJEKTU PROGRAMU COMENIUS PT. EKOLOGIA WOKÓŁ NAS KONSPEKT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ W RAMACH PROJEKTU PROGRAMU COMENIUS PT. EKOLOGIA WOKÓŁ NAS Temat lekcji: Tradycyjne czy alternatywne źródła energii? (Comenius) Cel główny lekcji: - uświadomienie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

Jak to się dzieje, że żarówka świeci?

Jak to się dzieje, że żarówka świeci? Zeszyt metodyczny dla nauczycieli Energa przedstawia: W krainie prądu elektrycznego 1 Temat 2 Jak to się dzieje, że żarówka świeci? Cele zajęć Zapoznanie ze źródłami energii elektrycznej i sposobami jej

Bardziej szczegółowo

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemyśle energetycznym i ochrony środowiska, od 1992 roku pracował w Polsce jako Konsultant Banku

Bardziej szczegółowo

Temat: Energia i jej zastosowanie. Rodzaje energii, źródła energii.

Temat: Energia i jej zastosowanie. Rodzaje energii, źródła energii. Temat: Energia i jej zastosowanie. Rodzaje energii, źródła energii. Cel: kształtowanie świadomej postawy proekologicznej. uświadomienie konieczności poszukiwania i wykorzystywania alternatywnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa V

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa V du uk kac a ji ac cji En ji En er i E Ene erg gia n r ia E ne erg gia Ed duk r ia E u a rg gia Ed duk kac cji ia E u a ji En ia Ed duk kac cji En er E u a ji En er gi Ed duk kac cji En er gia a E Energia

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe

Alternatywne źródła energii. Elektrownie wiatrowe Alternatywne źródła energii Elektrownie wiatrowe Elektrownia wiatrowa zespół urządzeń produkujących energię elektryczną wykorzystujących do tego turbiny wiatrowe. Energia elektryczna uzyskana z wiatru

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz

Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce. Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Dobre praktyki w zakresie wykorzystania odnawialnych i alternatywnych źródeł energii w Małopolsce Prezes Zarządu: Lilianna Piwowarska-Solarz Małopolska Agencja Energii i Środowiska Jesteśmy pierwszą w

Bardziej szczegółowo

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE

Produkcja energii elektrycznej. Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Produkcja energii elektrycznej Dział: Przemysł Poziom rozszerzony NPP NE Znaczenie energii elektrycznej Umożliwia korzystanie z urządzeń gospodarstwa domowego Warunkuje rozwój rolnictwa, przemysłu i usług

Bardziej szczegółowo

OZE w Twojej Firmie! m.in. Fotowoltaika,

OZE w Twojej Firmie! m.in. Fotowoltaika, OZE w Twojej Firmie! m.in. Fotowoltaika, Dotacje o tym wszystkim opowiemy Ci podczas bezpłatnego szkolenia i indywidualnego doradztwa! Czy chcesz osiągnąć dochód pasywny, dzięki Odnawialnym Źródłom Energii?

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w energetyce

Biogazownie w energetyce Biogazownie w energetyce Temat opracował Damian Kozieł Energetyka spec. EGIR rok 3 Czym jest biogaz? Czym jest biogaz? Biogaz jest to produkt fermentacji metanowej materii organicznej przez bakterie beztlenowe

Bardziej szczegółowo

PRACA KONKURSOWA. "I Mała Wojewódzka Liga Przyrodnicza"

PRACA KONKURSOWA. I Mała Wojewódzka Liga Przyrodnicza PRACA KONKURSOWA "I Mała Wojewódzka Liga Przyrodnicza" Czym różni się kra od lodowca? Seweryna Gornowicz ZSP w Szlachcie Co to jest lód? Lód jest to stan stały wody. Lód dzięki zawartości powietrza ma

Bardziej szczegółowo

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO?

16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? EDUKACJA GLOBALNA NA ZAJĘCIACH WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE W GIMNAZJUM, CENTRUM EDUKACJI OBYWATELSKIEJ 201 16. CZY CUKIER I PALIWO MAJĄ WSPÓLNE OGNIWO? AUTORKA: HALINA PAWŁOWSKA W trakcie lekcji młodzież będzie

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii cieplnej

Alternatywne źródła energii cieplnej Alternatywne źródła energii cieplnej Dostarczenie do budynku ciepła jest jedną z najważniejszych konieczności, szczególnie w naszej strefie klimatycznej. Tym bardziej, że energia cieplna stanowi zwykle

Bardziej szczegółowo

Temat: Gdzie w moim domu mieszkają pożeracze energii?

Temat: Gdzie w moim domu mieszkają pożeracze energii? Zielone światło dla edukacji ekologicznej Temat: Gdzie w moim domu mieszkają pożeracze energii? Czas trwania: 45 min. Tematyka szczegółowa: 1) Urządzenia pochłaniające energię w mieszkaniu. 2) Jak można

Bardziej szczegółowo

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy

Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta. Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Cele klimatyczne Warszawy\ kierunki rozwoju Miasta Leszek Drogosz, Dyrektor Biura Infrastruktury, Urząd m.st. Warszawy Wyzwania Warszawy związane z polityką klimatyczną Dostosowanie gospodarki do zaostrzających

Bardziej szczegółowo

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa VI

Energia. Edukacji. Scenariusze lekcji Szkoła podstawowa, klasa VI du uk kac a ji ac cji En ji En er i E Ene erg gia n r ia E ne erg gia Ed duk r ia E u a rg gia Ed duk kac cji ia E u a ji En ia Ed duk kac cji En er E u a ji En er gi Ed duk kac cji En er gia a E d E e

Bardziej szczegółowo

Jak identyfikować zużycie energii w domu?

Jak identyfikować zużycie energii w domu? Jak identyfikować zużycie energii w domu? Michał Wawer Katowice, wrzesień 2009 Urządzenia domowe zużywają energię truizm? Być może, ale wielkość tego zużycia może być zmienna w zależności od sposobu korzystania

Bardziej szczegółowo

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w

Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w Demokracja energetyczna to oparty na zasadach egalitaryzmu i zrównoważonego rozwoju system, w którym społeczeństwo w sposób aktywny uczestniczy w wyborze i budowaniu modelu energetycznego, mając w ten

Bardziej szczegółowo

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski?

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? W najbliższych dniach sejm zadecyduje o przyszłości energetyki odnawialnej w Polsce. Poparcie dla rozwoju tych technologii wyraża aż trzy czwarte społeczeństwa.

Bardziej szczegółowo

Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju

Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Energetyka obywatelska Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Spotkanie otwierające realizację projektu p.t. WŁĄCZ SIĘ! Udział społeczny w tworzeniu lokalnych strategii i planów energetycznych

Bardziej szczegółowo

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Festiwal Słoneczny Forum Energetyki Solarnej, Ostoja 11 maja 2012 r. Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Karolina Kurtz Katedra Dróg,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min

Scenariusz zajęć - 45 min Scenariusz zajęć - 45 min Grupa wiekowa: Szkoła ponadgimnazjalna Temat: ODZYSKAJ - KORZYSTAJ Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów z zakresu gospodarki odpadami. Zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Energy-Mix a OZE w perspektywie do 2030 roku

Energy-Mix a OZE w perspektywie do 2030 roku Energy-Mix a OZE w perspektywie do 2030 roku Pojęcie Energy-Mix określa wytwarzanie energii, w tym elektrycznej przy wykorzystaniu różnych jej źródeł. W Polsce większość energii wytwarzana jest w elektrowniach

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Energia odnawialna uzyskiwana jest z naturalnych, powtarzających się procesów przyrodniczych Definicja rekomendowaną przez Międzynarodową Agencję Energetyczną

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 F u n d a c ja n a r z e c z E n e r g e ty k i Z r ó w n o w a żo n e j PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 Cele Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promocji wykorzystania energii z OZE Osiągnięcie

Bardziej szczegółowo