Spotkajmy się we Władysławowie. GEN. HALLER DO KASZUBÓW s. 9 ATRAKCJE ZJAZDOWE s. 3, 14 KĄSK DO SMIÉCHÙ s

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spotkajmy się we Władysławowie. GEN. HALLER DO KASZUBÓW s. 9 ATRAKCJE ZJAZDOWE s. 3, 14 KĄSK DO SMIÉCHÙ s. 26 27"

Transkrypt

1 GEN. HALLER DO KASZUBÓW s. 9 ATRAKCJE ZJAZDOWE s. 3, 14 KĄSK DO SMIÉCHÙ s DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA 2013 Spotkajmy się we Władysławowie Już po raz piętnasty zapraszamy na Zjazd Kaszubów. W tym roku gospodarzem Zjazdu, organizowanego, by uczcić zjednoczenie Kaszub w jednym województwie, będzie Władysławowo Wiôlgô Wies. Zachęcając wszystkich do radosnego udziału w tym niezwykłym wydarzeniu, liczymy, że będzie ono świętem naszej społeczności. Ks. prof. Janusz Pasierb, ogłoszony przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie patronem roku 2013, mówił przed laty: Ta nasza mała ojczyzna nigdy nie była samotną wyspą, lecz częścią głównego lądu, Polski, Europy. Nie miała granic naturalnych w postaci nieprzebytych gór, jedyną granicą naturalną było morze, ale ono właśnie było oknem i drogą. Warto te słowa przypomnieć przy okazji tegorocznego Zjazdu Kaszubów, bo tutaj we Władysławowie najdalej na północ wysuniętej gminie Kaszub i Polski ta perspektywa czasu i miejsca także skłania do refleksji. Kaszubi po przemianach 1989 r. wzięli sprawy w swoje ręce i możemy dziś się cieszyć naszymi osiągnięciami w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym. Zdajemy sobie sprawę z tego, że Opatrzność powierzyła nam piękny i niepowtarzalny region, który dzięki wspólnemu wysiłkowi możemy rozwijać zgodnie z własnymi oczekiwaniami i potrzebami. Dziś Kaszuby to dobry adres do mieszkania, zakładania rodziny, wypoczynku i inwestowania! Cieszmy się z tego razem! Witamy wszystkich uczestników Zjazdu! Tych, którzy przylecieli z Kaszub kanadyjskich z Ontario, przyjechali z Borów Tucholskich, Gochów, Zaborów i Szwajcarii Kaszubskiej Transcassubią, przypłynęli swoimi łodziami z całego półwyspu, przybyli z innych części Pomorza, Polski i świata. Witómë we Wiôldżi Wsë! Łukasz Grzędzicki Prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego

2 Głowa państwa po raz pierwszy na naszym spotkaniu Prezydent Bronisław Komorowski udziela wywiadu do zjazdowego numeru Pomeranii. Fot. Kazimierz Rolbiecki Fot. Pomerania: Jest Pan pierwszym prezydentem, który przyjedzie na Zjazd Kaszubów... Bronisław Komorowski: Jest mi bardzo miło. Ale mam nadzieję, że we Władysławowie to będzie pierwsze spotkanie, a potem przyjazd prezydenta na Zjazd Kaszubów nie będzie czymś nadzwyczajnym. To przecież świetna okazja, by zobaczyć i pokazać różnorodność Polski, jej bogactwo kultur, języka, tradycji. Dzisiaj Kaszubi są u nas jedną z najciekawszych społeczności. To nie będzie pierwsza Pańska wizyta na północnych Kaszubach? Jako chłopiec przyjeżdżałem do moich dziadków do Rozewia. Niewiele brakowało, żebyśmy z Kaziem Plocke zostali spowinowaceni, bo mój stryj, oficer Marynarki Wojennej, zabiegał o jego ciotkę. Niestety to nie wyszło. Ale wtedy po raz pierwszy mieszkałem w kaszubskiej checzy. Dopiero po latach dowiedziałem się, że to byli dziadkowie Kazia Plocke. Z tego okresu mam też wspomnienia z latarni, gdzie wtedy był jeszcze pan Wzorek i cała legenda polskiego wybrzeża z okresu międzywojennego. To były moje pierwsze zetknięcia z Kaszubami. Potem często bywałem i w Juracie, i na Helu jako prezes Ligi Morskiej i Rzecznej. A teraz cieszę się, że rezydencja prezydencka znajduje się na Półwyspie Helskim wśród Kaszubów. A czy bywał Pan w innych częściach Kaszub? Prezydent Bronisław Komorowski pokazuje pracę magisterską swojej mamy na temat Słowińców. Fot. Kazimierz Rolbiecki Kaszuby to także teren moich przygód harcerskich. Chodzi o Bory Tucholskie pod Brusami, a to nad Brdą, a to w Męcikale... co najmniej cztery obozy harcerskie, obozy wędrowne i spływy kajakowe tam prowadziłem albo byłem ich uczestnikiem. Nasze narzeczeństwo z żoną też sięga wspomnień z Borów Tucholskich. Pierwsze ważne słowa pomiędzy nami padły właśnie tam, nad jeziorem Gardliczno. Ten pociąg do Kaszub ma Pan chyba we krwi? Pańska mama zajmowała się Słowińcami... Po wojnie moja mama pisała pracę magisterską o Słowińcach. Oprócz tego mama trafiła do Kluk z Akademickim Klubem Włóczęgów, którego szefem był mój ojciec. Przypuszczam, że to był ten drugi powód, dla którego mama interesowała się Słowińcami. Dzisiaj jej praca, napisana w trudnych latach stalinizmu, robi wrażenie bardzo solidnej nie tylko od strony formalnej, ale i historycznej, bo poruszała sprawę konfliktów autochtonów Słowińców m.in. z repatriantami ze Wschodu. Są statystyki, m.in. dotyczące kradzieży. Do mamy trafiała też, jako coś niesłychanie ciekawego, tamtejsza kultura duchowa i materialna. Zawsze to wspomnienie żyło w domowych opowieściach. Pamiętam z dzieciństwa tę o butach drewnianych dla koni klumpach, czy drewnianych chodakach, w jakich chodzili ludzie. Opowiadała z żalem, że Słowińcy zniknęli, wyjechali za granicę. Został tylko skansen i wspomnienie po nich. A Pański ojciec? Tata, pochodząc z Kresów Wschodnich, zawsze interesował się wielokulturowością w Polsce, a więc siłą rzeczy i Kaszubami. W latach 70. pojechał do Kanady. W Toronto napisał pracę socjologiczno-antropologiczną o Kaszubach w Ontario. I ona stanowiła dla mnie źródło wiedzy o Kaszubszczyźnie i inspiracji do jej poznawania. I już na koniec pytanie o Pańską babcię, która też przecież związana jest z Pomorzem. Mama mojej mamy pochodziła z Pelplina. To była taka echt polska rodzina. Babcia nie tolerowała w domu żadnego słowa po niemiecku. Do tej pory w okolicach Pelplina mieszkają moi krewni, część osiedliła się też na wybrzeżu. Dziękuję za rozmowę, do zobaczenia we Władysławowie. Bardzo się cieszę, że będę mógł się tam wreszcie spotkać z Kaszubami. Mam nadzieję że nasze rozmowy we Władysławowie zapadną nam wszystkim głęboko w pamięć. Rozmawiał Piotr Dziekanowski 2 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

3 KASZUBSKI OPEN ER W dniu Zjazdu Kaszubów na terenie gdyńskiego lotniska Babie Doły odbywa się Heineken Open er Festival. Na tym największym w Polsce festiwalu w strefie NGO nie mogło zabraknąć Kaszubów, i tym samym Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Skoro to święto muzyki, będą tradycyjne kaszubskie instrumenty. Każdy festiwalowicz odwiedzający nasze stoisko będzie mógł się nauczyć gry na burczybasie, który swój charakterystyczny dźwięk wydaje po pociągnięciu końskiego włosia. Odważniejsi będą mogli się zmierzyć z diabelskimi skrzypcami, na których jak głoszą kaszubskie baśnie, chętnie grywały czarownice i inne złe moce. Poza muzyką tradycyjną będzie też coś bardziej współczesnego. Odwiedzający nas uczestnicy Open era będą mogli posłuchać kaszubskiego jazzu i popu, muzyki klezmerskiej i szant. Przy naszym stoisku tegoroczni open erowicze, poza znajomością języka kaszubskiego, będą mogli sprawdzić również swoją wiedzę na temat naszego regionu w konkursie Co wiesz o Pomorzu. Szukajcie nas w strefie NGO pod czarno-żółtymi barwami! Kaszubskie jo-jo i szyprówki Na XV Zjazd Kaszubów Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie tradycyjnie przygotowało specjalne gadżety dla uczestników. Dzieci otrzymają czarno-żółte uśmiechnięte kaszubskie jo-jo i żółte baloniki z logo Zjazdu. Na pozostałych czekają zjazdowe buttony oraz silikonowe opaski na rękę z napisem Kaszëbë. Poza tym na stoisku Zrzeszenia będzie można kupić czapki-szyprówki. To tradycyjne nakrycie głowy jest od stuleci popularne zwłaszcza wśród kaszubskich rybaków, ale też na całym Pomorzu. Nazwa czapki pochodzi od słowa szyper, które oznacza dowódcę małego statku (np. holownika czy kutra rybackiego), dawniej także właściciela takiej jednostki. Nie zabraknie też kibicowskich szalików z napisem Kaszëbë, czarno-żółtych okularów i flag. Zapraszamy na stoisko Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego! Ryba dla zjazdowiczów Na stołach XV Zjazdu Kaszubów we Władysławowie miejscu, gdzie znajduje się największy port rybacki, króluje oczywiście ryba. O podniebienia zjazdowiczów zadbały Północnokaszubska Lokalna Grupa Rybacka oraz szkoły gastronomiczne z powiatu puckiego. Każda ze szkół przygotowała zupę rybną według własnej receptury. Do tego śledziowe przekąski rolmops z cebulką, ogórkiem i papryką oraz płat wędzonego śledzia z chlebem. Fot. T. Kamiński / Ale to nie wszystko. Na koniec Zjazdu dla jego uczestników przewidziano smaczne prezenty, również prosto z Bałtyku! jb Legenda scena Aleja Gwiazd Sportu namiot biesiadny stoiska twórców strefa gastronomiczna turniej gry w baśkę główny parking Zjazdu (Ocean Park) dodatkowe stoiska wystawców zapasowy parking I (samochody osobowe) zapasowy parking II parking techniczny (wystawcy) parking techniczny (wystawcy) parking techniczny (wystawcy) trasa przemarszu: ul. Towarowa, aleja Stefana Żeromskiego, ul. Sportowa, pomnik Antoniego Abrahama, Aleja Gwiazd Sportu, kościół pw. Wniebowzięcia NMP MIESIĘCZNIK SPOŁECZNO-KULTURALNY ADRES REDAKCJI: Gdańsk, ul. Straganiarska 20 23, REDAKTOR NACZELNY: Dariusz Majkowski ZASTĘPCZYNI RED. NACZ.: Bogumiła Cirocka REDAKTOR TECHNICZNY: Maciej Stanke ZDJĘCIA NA OKŁADCE: DeVIce - Fotolia.com, Maciej Stanke WYDAWCA: Fundacja Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, ul. Straganiarska 20 23/14B, Gdańsk Redakcja zastrzega sobie prawo skracania artykułów oraz zmiany tytułów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń i reklam. WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA 2013

4 Dôwné wiadła OSTATECZNE ZAKOŃCZENIE PRAC W PORCIE RYBACKIM W WIELKIEJ WSI W bieżącym tygodniu nastąpiło ostateczne zakończenie prac przy budowie pierwszego portu rybackiego otwartego Bałtyku w Wielkiej Wsi. Plon prac wykonywanych w czasie od marca do drugiej połowy listopada jest bardzo poważny. Wykonano palowanie dwóch mól o łącznej długości 1050 metrów. Mola zostały jeszcze wybetonowane, a na molo zachodnim zdołano jeszcze zbudować ścianę trzymetrowej wysokości, długości 60 metrów. Ściana ta na molo zachodnim mieć będzie długość 700 metrów, na molo wschodnim 350 metrów. Dla zabezpieczenia nasady Helu, wykonano ścianę betonową długości 200 metrów. Potężna ta ściana stanowi gwarancję, że brzeg na tym odcinku nie ulegnie przerwaniu. Prace na nowo podjęte zostaną w marcu 1937 r. INSPEKCJA PORTÓW W PUCKU I WIELKIEJ WSI Dnia 10 bm. Dyrektor Departamentu Morskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu Możdżeński dokonał inspekcji portów w Pucku oraz w Wielkiej Wsi, w towarzystwie naczelnika Wydziału Rybackiego dr. F. Lubeckiego oraz dyrektora Urzędu Morskiego inż. St. Łęgowskiego. TEMIDA II ROZEBRANA NA OPAŁ Po kilkudniowej pracy, zdołano ostatnio wydobyć kil jachtu Temida II, który w sierpniu uległ awarii w porcie rybackim w Wielkiej Wsi. Wraz z kilem zdołano wydobyć i cenny ładunek balastu w postaci 14 ton ołowiu, wartości 10 tysięcy zł. Jacht, doszczętnie rozbity, rozebrany został przed ludność na opał. Nr 12 z 15 grudnia 1936 r. MORZE ZALAŁO PORT W WIELKIEJ WSI I PODCHODZI DO WYDM Gwałtowny sztorm przeszedł nad brzegami morza polskiego. Obecnie wichura na swym impecie straciła, zmienił się jednak kierunek wiatru na północny, co spowodowało gwałtowne podniesienie się poziomu wody u brzegów polskich. Ponieważ morze jest nadal wzburzone, woda zalała na szeregu odcinkach brzegu polskiego plaże i podchodzi do wydm, które miejscami znowu podmyła. Budujący się port w Wielkiej Wsi znajduje się prawie że zupełnie pod wodą. Oba mola wschodnie i zachodnie są zupełnie niewidoczne, przewala się na nich rozszalały żywioł. Jedynie zbudowany na molo zachodnim 60-metrowej długości, a metrowej wysokości mur żelazno-betonowy, stanowiący właściwy falochron, stawia opór piętrzącym się wzdłuż niego falom. Uszkodzeń ani zniszczeń żadnych nie notujemy w porcie, gdyż zalewana jest jedynie konstrukcja drewniana podstawy przyszłego portu. Wszelkie maszyny, kafary motorowe itd. zabezpiecz. zostały na brzegu, jeszcze na początku bm., to jest z momentem przerwania prac na okres zimowy. Sztorm już prawie zupełnie ustał, utrzymuje się jedynie porywisty wiatr północny błogosławiony przez rybaków, gdyż jest korzystny dla połowów szprotów i innych gat. ryb. Nr 1 z 1 stycznia 1937 r. NIEZWYKŁE ZJAWISKO NIEBIESKIE NAD MORZEM POLSKIM z Wiôldżi Wsë ë òkòlégò W latach w Wejrowie wëchôdała kaszëbskô gazéta Przyjaciel Ludu Kaszubskiego. Na pierszi stronie drëkòwóné bëłë rozmajité wiadła pò pòlskù. Co cekawé, nie redagòwa ji redakcjô gazétë, tj. Jón Glock i Friedrich Lorentz, le drëkôrz z Wejrowa Alfónks Pater. Wikszosc z nëch tekstów tikała sã kaszëbsczi zemi. Westrzód nich mòże nalezc czile cekawëch wiadłów z Wiôldżi Wsë a òkòlégò, np. ò bùdowie hôwindżi, nowëch kùtrach dlô rëbôków, wiodrze na mòrzim, niezwëczajnëch zjawiszczach niebiesczich. Jastrzębia Góra. Nad brzegami otwartego Bałtyku zaobserwowane zostało przez mieszkańców Karwi, Jastrzębiej Góry, Rozewia, Wielkiej Wsi niezwykłe zjawisko atmosferyczne nad morzem polskim, w postaci dwóch olbrzymich świetlanych kul, złączonych pasmem świetlistym koloru fioletowego. Czy wiesz, że... WŁADYSŁAWOWO Władysławowo to największe miasto w powiecie puckim oraz gmina o statusie miasta? Zajmuje niemal 7% powierzchni powiatu. Miesiąc temu gmina Władysławowo została laureatem XXIII edycji konkursu Teraz Polska? Podczas uroczystej gali, która odbyła się 3 czerwca 2013 roku w Teatrze Wielkim i Operze Narodowej w Warszawie, statuetkę odebrała burmistrz Władysławowa Grażyna Cern. We Władysławowie mieści się muzeum, w którym obejrzeć można pamiątki po generale Józefie Hallerze, listy i inne artykuły związane z jego życiem? TROCHĘ HISTORII Pierwsze wzmianki o osadach zaliczanych obecnie do Władysławowa pojawiły się już w XIII wieku? Zapis o istnieniu miejscowości rybackiej o nazwie Vela Ves pochodzi z roku 1284 wtedy to Mściwoj II ofiarował osadę rycerzowi Piotrowi Glabunie. Nazwa Władysławowo, utworzona na cześć króla Władysława IV, pojawiła się dopiero w 1938 roku? Tak pierwotnie nazwano nowo otwarty port rybacki w Wielkiej Wsi. W 1952 roku powstała gmina Władysławowo? 1 lipca połączono Wielką Wieś, Hallerowo i osadę przyportową, tworząc nową jednostkę administracyjną. Miasto Władysławowo ma pół wieku? Prawa miejskie otrzymało 30 czerwca 1963 roku. Herb miasta ma 40 lat? Został wybrany w wyniku ogólnopolskiego konkursu w dziesiątą rocznicę nadania praw miejskich. Od dwudziestu lat Władysławowo ma również swój hejnał? HALLEROWO Dom przy ulicy Morskiej 1 we Władysławowie, popularnie zwany Hallerówką, był niegdyś letnią rezydencją generała Józefa Hallera? Przed wybuchem II wojny światowej generał spędzał w nim niemal każde wakacje. Hallerowo miało nawet swoje Towarzystwo Przyjaciół, którego statut zatwierdzono w 1926 roku? W 1929 roku Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa zainicjowało założenie parku im. Hieronima Derdowskiego? Z jego inicjatywy wybudowano też m.in. dworzec kolejowy. Przez niemal dwa lata, tj. od czerwca 1927 roku do maja 1929, istniał przystanek kolejowy o nazwie Hallerowo. Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa zostało reaktywowane w 1991 roku? Z jego inicjatywy we Władysławowie stanął pierwszy w Polsce pomnik gen. Józefa Hallera. DOM RYBAKA Dom Rybaka to najwyższy budynek we Władysławowie? Taras widokowy znajduje się na wysokości 45 metrów. Przy dobrej widoczności turyści mogą podziwiać z niego Mierzeję Helską oraz latarnię morską w Rozewiu. Dom Rybaka, wzniesiony w połowie lat 50. XX wieku, pierwotnie miał być hotelem dla rybaków? Dom Rybaka początkowo nazywany był popielówką? Nazwa wzięła się od nazwiska inicjatora budowy ministra żeglugi Mieczysława Popiela. Kula umieszczona na wieży Domu Rybaka wznosi się na wysokość aż 63 metrów n.p.m? W prywatnym muzeum motyli mieszczącym się w Domu Rybaka można podziwiać ponad 3 tysiące okazów? W muzeum znajduje się ponad 70 gablot entomologicznych, a najstarsze okazy pochodzą aż z 1906 roku! PORT Władysławowski port jest największym portem rybackim w Polsce? Port pierwotnie nosił nazwę Władysławowo dla upamiętnienia XVII-wiecznego fortu wojennego wybudowanego z rozkazu króla Władysława IV? Port we Władysławowie powstał w bardzo krótkim czasie? Budowa trwała od 1935 do 1938 roku. W Izbie Pamięci Portu możemy zobaczyć replikę kutra rybackiego, w którym gen. Józef Haller wybrał się na rejs po zaślubinach Polski z morzem w 1920 roku? WŁADYSŁAWOWO MIASTO SPORTU Sportowa historia miasta sięga 1952 roku, kiedy to legendarny bokser i trener Feliks Papa Stamm utworzył na cetniewskim klifie ośrodek dla swoich wychowanków? Były to początki prężnie działającego Ośrodka Przygotowań Olimpijskich Cetniewo. Słynna Aleja Gwiazd Sportu, znajdująca się przy ośrodku Cetniewo, jest jedynym tego typu obiektem w Polsce? Co roku specjalnymi gwiazdami upamiętnia się na niej nowych sportowców do tej pory uhonorowano już 147 osób! 4 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

5 Potężne kule w pewnej chwili zaczęły silnie promieniować, by przeobrazić się w smugi świetlne trójkątnego kształtu. Zjawisko trwało około 20 minut i znikło nagle, jak nagle pojawiło się. Ponieważ doskonale było obserwowane na północnej części firmamentu, możliwe jest, że ma ono związek z zorzą polarną. Charakterystycznym było, że odbiór radiowy był bardzo silnie zakłócony w czasie trwania osobliwego zjawiska. Nr 9 z 1 czerwca 1937 r. WIELKA WIEŚ WKRÓTCE BĘDZIE PRZEMIANOWANA NA WŁADYSŁAWOWO Wielka Wieś położona u nasady Półwyspu Helskiego ma wkrótce otrzymać nową nazwę Władysławowo. Nowa nazwa posiada historyczne uzasadnienie, gdyż w pobliżu obecnej Wielkiej Wsi znajdują się szczątki bastionów wielkiego szańca, który dawniej nosił nazwę Władysławowo. Że forteca Władysławowo znajdowała się właśnie w tym miejscu, o tym świadczą dokumenty otrzymane ostatnio ze Szwecji, które fakt ten potwierdzają. Nr 13 z 1 sierpnia 1937 r. KAPITANAT PORTU W WIELKIEJ WSI JEST JUŻ CZYNNY Nowo mianowany kapitan portu rybackiego p. Borakowski objął już urzędowanie w porcie rybackim w Wielkiej Wsi. Jak się dowiadujemy, w najbliższej przyszłości kapitanowi portu podlegać będzie administracyjnie i latarnia morska Stefana Żeromskiego w Rozewiu. ZWÓZKA GŁAZÓW GRANITOWYCH POD COKÓŁ POMNIKA WŁADYSŁAWA IV W PORCIE RYBACKIM W WIELKIEJ WSI Urząd Morski rozpoczął obecnie zwózkę wielkich bloków granitowych, przeznaczonych na cokół pomnika króla Władysława IV-go w Wielkiej Wsi, gdzie jak wiadomo, ku czci tego twórcy pierwszej polskiej armaty wodnej stanie godny pomnik. POGŁĘBIENIE BASENU Wielka Wieś. Urząd Morski nosi się z zamiarem w najbliższej przyszłości pogłębienia południowej części basenu portu w Wielkiej Wsi. Do portu w Wielkiej Wsi bowiem coraz więcej zawija kutrów rybackich jako do swego portu macierzystego. Również na całej przestrzeni przyszłego miasta rybackiego dokonywane są pomiary parcelacyjne terenów prywatnych, które służyć mają do suszenia sieci w porcie rybackim. Nr 22 z 15 grudnia 1937 r. NOWY KUTER RYBACKI Wielka Wieś. Do portu rybackiego w Wielkiej Wsi zawinęła ostatnio nowa jednostka naszej flotylli rybackiej w postaci pięknego, niezwykle okazałego i wyposażonego w najnowsze zdobycze kutra motorowego, stanowiącego własność rybaka Myślisza. Kuter został wykonany w Gdyni i obecnie przybył do Wielkiej Wsi, gdzie będzie dla tego statku jego port macierzysty. Kuter, jako nowa jednostka naszej jeszcze zawsze małej flotylli rybackiej, przeznaczony jest dla połowów przybrzeżnych i dalekomorskich na Bałtyku. Nr 2 z 15 stycznia 1938 r. Władysławowska Aleja Gwiazd Sportu związana jest z liczbą 13? Inauguracja miejsca odbyła się 13 lat temu 20 sierpnia 2000 roku, a w pierwszej edycji uhonorowano aż 13 sportowców. W Alei Gwiazd Sportu wyróżniono również prezydenta Lecha Wałęsę? Ma on gwiazdę za Skok przez mur, który odmienił polską historię. Aleja Gwiazd Sportu we Władysławowie. Na pierwszym planie gwiazda poświęcona Kamili Skolimowskiej. Fot. J. Nowicki Fontanna, która mieści się przy Alei Gwiazd Sportu, to połączenie dwóch żywiołów: wody i ognia? To fontanna wodna z zainstalowanym w kielichu zniczem olimpijskim, który odpalany jest jedynie podczas wyjątkowych okazji: Festiwalu Sportu, Święta Zmarłych oraz podczas ceremonii otwarcia i zamknięcia igrzysk olimpijskich. CO JESZCZE WARTO WIEDZIEĆ O WŁADYSŁAWOWIE Bulwar Nadmorski, czyli droga łącząca Władysławowo z Jastrzębią Górą, wykonany jest z kostki brukowej pochodzącej aż z Wołynia? Został oddany do użytku w 1931 roku. Witraże w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny uważane są za jedne z najciekawszych na świecie, a znajdująca się obok dzwonnica jest wspaniałym punktem widokowym na panoramę miasta? Letnie Koncerty Organowe w kościele pw. Najświętszej Maryi Panny mają już czterdziestoletnią tradycję? Taras widokowy na latarni morskiej w Rozewiu, nieopodal Władysławowa, znajduje się na wysokości niemal 80 metrów n.p.m? Sama latarnia wpisana została do rejestru zabytków, a jej początki sięgają 1875 roku. To właśnie Władysławowo było pierwszą siedzibą Radio Kaszëbë pierwszej rozgłośni kaszubskojęzycznej? Honorowym mieszkańcem Władysławowa jest prof. Krzysztof Penderecki, wybitny kompozytor i dyrygent? We Władysławowie znajduje się 15 kąpielisk morskich, a długość plaży wynosi 32 km? R E K L A M A Przygotowała Edyta Giermek-Jankowska Starostwo Powiatowe w Pucku, ul. E. Orzeszkowej 5, Puck, tel. (58) , fax. (58) , 14 KUTRÓW RYBACKICH W WIELKIEJ WSI W najbliższym czasie port rybacki w Wielkiej Wsi stanowić będzie port macierzysty dla 14 kutrów. Kutry te dotychczas stacjonowane były na Helu i stanowiły własność rybaków z Chałup, Chłapowa, Kuźnicy i Karwi. Liczba ta z chwilą wybudowania kolonii rybackiej w Wielkiej Wsi znacznie się powiększy. SPORT DLA RYBAKÓW W budującym się gmachu Domu Rybaka im. Gen. Orlicz Dreszera w Wielkiej Wsi przewidziana jest wielka sala teatralna, która zarazem służyć ma jako hala gimnastyczna dla ćwiczeń lekkoatletycznych i gimnastycznych rybaków kaszubskich. Nr 4 z 15 lutego 1938 r. NOWE UZDROWISKO MORSKIE NA HELU Na Półwyspie Helskim między Kuźnicą a Wielką Wsią powstanie jeszcze w sezonie bieżącym nowe uzdrowisko Jagiellonów o 2 plażach nad zatoką i nad otwartym morzem wśród lasów sosnowych. Racjonalne rozplanowanie terenu na parcele budowlane w pobliżu stacji kolejowej Chałupy z dużym rezerwatem leśnym i zieleńcami stwarza wyjątkowo pomyślne warunki dla tego osiedla. Nr 13 z 1 lipca 1938 r. FABRYKA LODU W PORCIE WŁADYSŁAWOWIE Gdynia. Na ostatnim posiedzeniu zarządu Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni powzięto uchwałę podjęcia natychmiastowej budowy fabryki lodu w porcie Władysławowo. Ma ona zaopatrywać statki i kutry rybackie w zapasy lodu przy wyjeździe na połowy dalekomorskie. Nr 17 z 1 września 1938 r. Zebrôł ë zrëchtowôł RD HEL JASTARNIA WŁADYSŁAWOWO PUCK KROKOWA GMINA PUCK KOSAKOWO WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA

6 KLËKA czyli w skrócie o Władysławowie - that is about Wladyslawowo in a nutshell WŁADYSŁAWOWO po kaszubsku nazywane jest Wiôlgô Wies. Turyści oraz mieszkańcy okolic często mówią Władek. Nazwa miasta pochodzi od imienia króla polskiego Władysława IV, który w I poł. XVII w. nakazał wybudowanie na Półwyspie Helskim fortu mającego bronić polskiego wybrzeża przed Szwedami. W 1938 r. port rybacki wybudowany w pobliżu Wielkiej Wsi otrzymał nazwę Władysławowo. Po II wojnie światowej nazwą tą określano port, Wielką Wieś i osadę Hallerowo. 30 czerwca 1963 r. Władysławowo otrzymało prawa miejskie. W skład Gminy Miasta Władysławowo wchodzą następujące dzielnice: Śródmieście, Żwirowa, Hallerowo (kasz. Hallerowò), Szotland (Szotland) i Cetniewo (Cetniewò), osiedla: Chałupy (Chalëpë), Jastrzębia Góra (Pilëce), Rozewie (Rozewié) oraz sołectwa: Chłapowo (Chlapòwò), Karwia (Karwiô), Ostrowo (Òstrowò), Tupadły (Tupadlë). Z WŁADYSŁAWOWEM ZWIĄZANYCH BYŁO KILKA WAŻNYCH POSTACI GEN. JÓZEF HALLER dowódca Błękitnej Armii, od którego nazwiska pochodzi nazwa osady Hallerowo. W jego domu letniskowym znajduje się obecnie poświęcona mu izba pamięci. W 2013 r. gospodarzem tej placówki stało się Muzeum Ziemi Puckiej im. F. Ceynowy. AUGUSTYN NECEL polskojęzyczny kaszubski pisarz, autor wielu popularnych powieści, których akcja dzieje się na Kaszubach. Necel urodził się w Chłapowie, po II wojnie światowej wybudował dom w dzielnicy Szotland. Znajduje się tam izba pamięci jego imienia. JAN DRZEŻDŻON pisarz polsko- i kaszubskojęzyczny, badacz literatury kaszubskiej. We Władysławowie osiedlił się w latach 80. Jego syn Adam w latach był burmistrzem Władysławowa. JÓZEF TORLIŃSKI lekarz, autor pracy pt. Przesądy i zwyczaje lecznicze kaszubskich rybaków nadmorskich. LEON GOLLA rzeźbiarz kaszubski. Głównymi motywami jego prac były morze i rybacy. MIEJSCA WARTE OBEJRZENIA HALLERÓWKA Centrum Pamięci Gen. Hallera i Błękitnej Armii (ul. Morska). MUZEUM PRZYRODNICZE NADMORSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO znajduje się obok Hallerówki. ALEJA GWIAZD SPORTU DOM RYBAKA, TZW. POPIELÓWKA dom wybudowany w l. 50. XX w. jako miejsce noclegowe i spotkań dla rybaków. Obecnie znajduje się w nim Urząd Miasta. W pomieszczeniach wieży znajduje się Prywatne Muzeum Motyli. CENTRALNY OŚRODEK SPORTU W CETNIEWIE dobrze wyposażone centrum sportowe, w którym znajduje się Ośrodek Przygotowań Olimpijskich. W Cetniewie trenowało wielu mistrzów, m.in. bokserzy pod kierunkiem trenera Feliksa Stamma. RUDNIK malowniczy wąwóz prowadzący z miejscowości Chłapowo do Morza Bałtyckiego. LATARNIA MORSKA W ROZEWIU latarnia z 1822 r. Wg legendy przebywał w niej Stefan Żeromski, kiedy pisał powieść pt. Wiatr od morza. LISI JAR wąwóz w miejscowości Jastrzębia Góra. Opracowali RD i EK-D WŁADYSŁAWOWO is called Wiôlgô Wies in Kashubian (Great Village). Tourists and residents of the surrounding area often call it Władek. The name Władysławowo is derived from the name of the Polish king Władysław IV, who in the first half of the 17th century ordered to build a fort on the Hel Peninsula in order to defend the Polish coast from the Swedish. A fishing harbour, built in 1938 close to Great Village, was named Władysławowo. After World War II, this name was used in reference to the harbour, Great Village and Hallerowo settlement. On 30 June 1963 Władysławowo received city rights. Władysławowo county consists of the following districts: Śródmieście, Żwirowa, Hallerowo (kash. Hallerowò), Szotland (Szotland) and Cetniewo (Cetniewò), settlements: Chałupy (Chalëpë), Jastrzębia Góra (Pilëce), Rozewie (Rozewié) and villages: Chłapowo (Chlapòwò), Karwia (Karwiô), Ostrowo (Òstrowò), Tupadły (Tupadlë). SEVERAL WELL-KNOWN PEOPLE ARE ASSOCIATED WITH WŁADYSŁAWOWO GENERAL JÓZEF HALLER a commander of the Blue Army. The name of Hallerowo settlement was derived from his last name. A memorial chamber dedicated to General Haller is currently located in his cottage. Since 2013 the place has been supervised by the Museum of the Puck Region. AUGUSTYN NECEL a Kashubian writer who published in Polish, an author of many popular novels which plots take place in Kashubia. Necel was born in Chłapowo. After World War II, he built a house in the Szotland district. That is where a memorial chamber dedicated to Augustyn Necel is located. JAN DRZEŻDŻON a Kashubian writer who published in Polish and Kashubian, a researcher of Kashubian literature. He settled down in Władysławo in 1980s. His son Adam was a mayor of Władysławowo during the years JÓZEF TORLIŃSKI a medical doctor, an author of a dissertation entitled Superstitions and healing customs of the Kashubian coastal fishermen. LEON GOLLA a Kashubian sculptor who chose the sea and fishermen as the main themes for his works. PLACES WORTH SEEING HALLERÓWKA Memorial Centre of General Haller and the Blue Army (Morska Street). NATURAL MUSEUM OF THE COASTAL LANDSCAPE PARK located next to Hallerówka. AVENUE OF SPORT STARS FISHERMAN S HOUSE so-called POPIELÓWKA a house built in the 1950s as an accommodation and a meeting place for fishermen. At the moment it houses the City Council. A Private Museum of Butterflies is located inside the tower. SPORT CENTRE IN CETNIEWO a well-equipped sport centre where the Olympic Training Centre is located. Many champions have trained in Cetniewo, among them boxers under the direction of Feliks Stamm. RUDNIK a picturesque ravine leading to the Baltic Sea from Chłapowo village. A LIGHTHOUSE IN ROZEWIE built in According to the legend, Stefan Żeromski stayed in this lighthouse while working on a book entitled Wiatr od morza. LISI JAR a ravine in Jastrzębia Góra. Hallerówka. Fot. Alfisti gd / Aleja Gwiazd Sportu (Avenue of Sport Stars). Fot. J. Nowicki Wąwóz Rudnik (Ravine Rudnik). Fot. J. Nowicki Latarnia morska w Rozewiu (A lighthouse in Rozewie). Fot. Adam Balcerzak / 6 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

7

8

9 Z dwutygodnika GENERAŁ JÓZEF HALLER DO KASZUBÓW W 1960 roku przypadała 40. rocznica objęcia ziemi pomorskiej i morza przez dowódcę Błękitnej Armii, gen. Józefa Hallera, który 10 lutego 1920 r. w Pucku dokonał aktu zaślubin Polski z morzem. Na łamach dwutygodnika Kaszëbë (nr 1, styczeń 1960 r.) zamieszczono krótką notatkę o tej rocznicy, zilustrowaną zdjęciem oddziału kawalerii jadącego brzegiem morskim. W tym samym numerze na stronie 4, w rubryce Listy do redakcji, wydrukowano list J. Hallera pt. Moje wspomnienia. Warto przytoczyć jego treść, tak jak został on w Kaszëbach zamieszczony: Kochani Bracia Polacy, wierni Kaszubi. Drogi Panie Redaktorze, Tadeuszu Bolduan! Najstarszy żołnierz polski, były dowódca naczelny pierwszej polskiej armii, na czele której 25 kwietnia 1919 roku przybył do Polski, jest dzisiaj weteranem, 87-letnim inwalidą wojennym, który jednak żyje nie tylko wspomnieniami, ale pełnym życiem, wiarą w piękną przyszłość Narodu Polskiego, posiadającego tysiącletnią kulturę. Poznałem Was, jako najwierniejszych strażników polskiego morza, poznałem Waszych pisarzy: Derdowskiego, Ceynowę, poznałem Czarlińskiego i Detlafów i białki Wasze tak dzielne i pracowite kobiety W roku 1920 jako dowódca Frontu Pomorskiego obejmowałem w imieniu Polskiej Rzeczypospolitej Pomorze i Kaszuby z wybrzeżem morskim Bałtyku, gdzie wiernie straż morską pełnili dzielni kaszubscy rybacy Na podstawie mojego rozkazu ze Skierniewic, gdzie r. była moja kwatera i gdzie zgodnie z traktatem wersalskim przygotowywałem pokojowe objęcie odwiecznie polskich ziem, 19.I.1920 r. wymaszerowała do Torunia Dywizja Pomorska. Natomiast ja ze swoim sztabem i dalszymi wojskami podległymi generałom Gąsickiemu i Prószyńskiemu i z kawalerią, która nas oczekiwała w Ciechocinku, również w tym kierunku wymaszerowałem Był słoneczny dzień zimowy. Dosiadłem swego rumaka (był to rasowy kasztanek Gryf ) i na czele wojska wkroczyłem do Torunia Uroczyste objęcie wybrzeża i zaślubiny Polski z morzem nastąpiły 10 lutego 1920 roku w małym porcie Pucku. Z wojewódą Łaszewskim, admirałem Porębskim i kilkoma oficerami, wyruszyłem z Wielkiej Wsi po raz pierwszy na pełne morze na małym kutrze Gwiazda Morza. Cała ludność Wielkiej Wsi pod umajoną bramą, z chorągwiami polskimi, śpiewała pieśń Do Matki Boskiej, Gwiazdy Morza, kończącą się słowami: My chcemy więcej morza, nie tylko tak małe okienko Rybak, wspaniały Kaszuba Pieper, po wychyleniu małego kieliszka starego Tokaju, nalanego mu przez pewnego artystę przybyłego z Krakowa, odpowiedział na moje zapytanie, czy dobre: Szmaka za wicij. Na to ja odpowiedziałem: Wszystkim nam szmaka za wicij tego morza, chcemy nie okna na morze, ale szerokie wrota Kiedy budowniczy z Wejherowa zbudował mi checz kaszubską, byłem szczęśliwy, że wraz z rodziną mogłem w końcu spędzić tu lato Obecnie chcemy żyć w wolności i przyjaźni z naszymi wschodnimi sąsiadami Słowianami, chcemy żyć dla wspaniałych ideałów Mamy szeroki dostęp do morza od Szczecina po Gdańsk; ziściły się marzenia naszego wieszcza, Adama Mickiewicza. Tym wspomnieniem kończę list do Drogiej i Szanownej Redakcji Kaszëbë, ściskam dłoń, Drogi Redaktorze. Nie ma Kaszub bez Polonii, a bez Kaszub Polści! Gen. Józef Haller, Londyn Obraz autorstwa Stanisława Gilewskiego przedstawiający gen. Hallera, ze zbiorów Muzeum Ziemi Puckiej. Józef Haller von Hallenburg urodził się 13 sierpnia 1873 r. w Jurczycach pod Krakowem. Przez 16 lat służył w wojsku austriackim. W czasie I wojny światowej organizował Legiony Polskie. W 1918 r. dotarł do Francji, gdzie objął dowództwo nad armią polską, nazwaną od koloru mundurów Błękitną. W 1919 r. wojsko to przetransportowane zostało do Polski. W październiku tegoż roku Hallera mianowano dowódcą Frontu Pomorskiego. W latach 20. wraz z rodziną osiedlił się na Pomorzu, w Gorzuchowie koło Chełmna. W tym czasie często przebywał nad morzem koło Wielkiej Wsi, gdzie od Leona Torlińskiego zakupił 20-hektarową działkę, na której na początku lat 20. powstał dom letniskowy. Od 1926 r. osada nazwana od nazwiska generała Hallerowem zaczęła się rozwijać jako kurort. Właścicielami pobudowanych tam domów i pensjonatów byli oficerowie, artyści i arystokraci. Od 1990 r. w tzw. Hallerówce ma swoją siedzibę Centrum Pamięci Generała Hallera i Błękitnej Armii, a w sąsiednim budynku, który należał do adiutanta generała, Jana Dworzańskiego, znajduje się wystawa przyrodnicza przygotowana przez pracowników Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. W 1926 r. po przewrocie majowym Haller został przeniesiony w stan spoczynku. Po wybuchu II wojny światowej przedostał się do Francji, a po jej upadku do Anglii, gdzie m.in. pełnił funkcję Ministra Oświaty w Polskim Rządzie na Uchodźstwie. Po zakończeniu wojny Haller pozostał w Anglii, gdzie zmarł 4 czerwca 1960 r. W 1993 r. jego prochy spoczęły w kościele garnizonowym w Krakowie. Opracował RD 3 SIERPNIA 2013, FOSA MIEJSKA W CHOJNICACH, GODZ , WSTĘP WOLNY XIX CHOJNICKA NOC POETÓW KONCERT FINAŁOWY: STANISŁAW SOYKA Z ZESPOŁEM SOYKA KWINTET PLUS GOŚCIE: MARCIN ŚWIETLICKI, MAREK KAZIMIERZ SIWIEC, ARTUR NOWACZEWSKI, ANDRZEJ MASTALERZ, CEZARY MORAWSKI, KATARZYNA ŻAK, AGATA RYMAROWICZ, MAGDALENA ZUK WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA

10 Król w Lisim Jarze Dzisiejsze Władysławowo liczy sobie ok. 15 tysięcy mieszkańców. Jednak obok samego miasta w jego skład wchodzi wiele pomniejszych miejscowości. W ich dziejach, tak jak w historii innych małych wsi czy osad, na ogół nie było wielkich wydarzeń, całe stulecia upływały pośród codziennej pracy i tylko z rzadka wkraczała tu historia pisana przez duże H. W przypadku władysławowskich miejscowości mamy do czynienia z jednym takim wyjątkowym wydarzeniem. Lisi Jar (stanowiący dziś część Jastrzębiej Góry, osiedla należącego do Gminy Miasta Władysławowa) wziął swoją nazwę od jaru, który schodzi do samego wybrzeża Bałtyku. Obecnie jego długość wynosi ok. 350 m, lecz pierwotnie niewątpliwie był dłuższy. Jak łatwo się domyśleć, zamieszkiwany był przez lisy, stąd jego nazwa. Jar, a właściwie jego wylot na plażę, upodobali sobie także rybacy, gdyż w razie sztormu można było do niego wciągać łodzie z niebezpiecznej wtedy plaży. Osłonięty od wiatru jar dawał też schronienie rybackim łodziom. Dlatego u jego wylotu znajdowała się przystań rybacka. Łodzie były wyciągane na plażę najpierw ręcznie, później zaś z użyciem specjalnego kołowrotu. W jedną z takich sztormowych nocy w pierwszej połowie XVII wieku rybacy, którzy zostali pozostawieni na straży łodzi, zaalarmowali pozostałych, gdyż na pobliskie mielizny wszedł okręt, trzeba więc będzie udzielić pomocy rozbitkom. Wkrótce też rozbitkowie zaczęli dopływać do plaży, skąd przy pomocy rybaków dostali się do bezpiecznego jaru, poza zasięg morskich fal. Wtedy okazało się, że nie udzielono pomocy zwykłym rozbitkom, lecz królowi Zygmuntowi III Wazie, który wracał z jednej ze swych wypraw do Szwecji. Król i jego świta znaleźli tymczasowe schronienie w rybackich chatach, a do pobliskiego Pucka wysłano wiadomość o miejscu jego pobytu. Wkrótce też przyjechała stamtąd kareta i monarcha w asyście zbrojnych został przewieziony do Gdańska, gdzie miał pierwotnie wylądować, ale sztorm pokrzyżował te zamiary. To oczywiście tylko legenda, przekazywana z pokolenia na pokolenie wśród miejscowych rybaków. Jednak zawiera w sobie elementy, które czynią ją wielce prawdopodobną. Przede wszystkim sama postać króla Zygmunta III Wazy. Był on królewiczem szwedzkim, a zarazem wnukiem Zygmunta Starego, przedostatniego polskiego króla z dynastii Jagiellonów. Właśnie z powodu tych koligacji został wybrany królem Polski. Szlachta, obierając Zygmunta królem Polski, miała nadzieję, że skupi on w swoim ręku dwie korony: polską i szwedzką, co umożliwi Polsce stanie się potęgą także na Bałtyku. Jednak w Szwecji nie chciano króla obcego mocarstwa, uważając, że będzie on przedkładał polski tron nad szwedzki. Sytuacji wcale nie ułatwiało to, że Zygmunt uchodził za zaciekłego katolika, gdyż Szwecja była krajem protestanckim. Zygmunt oczywiście chciał odzyskać szwedzką koronę i w tym celu kilkakrotnie wyprawiał się do Szwecji, lecz jego wojska ponosiły tam klęskę za klęską, a szeregi zwolenników polskiego króla coraz bardziej topniały. Ostatecznie nic z tych snów o szwedzkiej koronie nie wyszło. Właśnie w czasie powrotu z jednej z takich wypraw miałaby się zdarzyć historia z Lisiego Jaru. Tak więc pod względem historycznym byłaby ona prawdopodobna. Istnieje jeszcze jeden powód, z którego wypada nam w tę historię uwierzyć. Oto rybacy kaszubscy, ludzie niezbyt skorzy do fantazjowania, przekazywali ją sobie z pokolenia na pokolenie. Czy dla przekazania zwykłej legendy zadaliby sobie tyle trudu? Raczej nie. Taki pogląd podzielały również władze przedwojennej Polski, czego dowodem było ustawienie tu w 1932 roku obelisku upamiętniającego to wydarzenie. Chociaż Niemcy w czasie II wojny światowej pomnik rozebrali, jednak pamięć o tym wydarzeniu trwała i w 1995 roku obelisk został postawiony na nowo. Czy wierzyć w historię o królu Zygmuncie III Wazie ewakuowanym przez rybaków Lisim Jarem? Jak już powiedziano, opowieść jest prawdopodobna. Nie znajduje, co prawda, jednoznacznego potwierdzenia w źródłach historycznych, jednak nie ma w nich także zaprzeczenia. Mogło więc tak być, a czy Państwo w to uwierzą, to już zależy od każdego z Was. Ryszard Struck Pomnik upamiętniający uratowanie króla Zygmunta przez rybaków. Fot. J. Nowicki Bëlôcë Bëlôcë, po polsku Bylacy, to nazwa podgrupy Kaszubów, którzy zamieszkują Mierzeję Helską oraz kępy: Swarzewską, Oksywską i częściowo Pucką. Stolicą Bëlôków jest miasto Puck. Bëlôcë bëlaczą, tzn. wymawiają l zamiast ł. Nazwa pochodzi od słów bél, bëla, bëlo (pol. był, była, było). Znane i często cytowane są powiedzenia, którymi sąsiedzi przedrzeźniali Bëlôków: Jô bél, òna bëla, za stodolą bùksë szëla. Bëla, bëlo, bél, trzasl glową w dél. Wymowa l zamiast ł to nie jedyna cecha językowa tej grupy Kaszubów. Należą do nich m.in.: - wymowa nosówki ã (w innych gwarach kaszubskich an ) jako yn, np. rãka (wym. rynka), gãba (wym. gynba), - wymowa końcówki -égò jako -yłe, np. dobrégò, nowégò (wym. dobryłe, nowyłe), - wymowa cyc zamiast cąc (pol. ciąć), wzyc zamiast wząc (pol. wziąć). Oprócz tego w gwarach bëlacczich stosuje się akcent ruchomy. Znaleźć w nich można wiele słów pochodzących z języków germańskich, m.in. niemieckiego, dolnoniemieckiego, holenderskiego, duńskiego, szczególnie w terminologii żeglarskiej i rybackiej. Na przykład wyraz maszoperëjô, oznaczający spółdzielnię rybacką, pochodzi z języka niderlandzkiego, a słowo wik (pol. zatoka) z języka duńskiego. Dialekt bylacki jest też zróżnicowany wewnętrznie: Co wieś, to inna pieśń. Inaczej mówią ti krajewi, czyli mieszkańcy lądu, inaczej ti mòrsczi, czyli rybacy z Hélsczi Kòsë (Mierzei Helskiej). Ze zrozumieniem tych drugich mają kłopoty nie tylko Kaszubi spod Kościerzyny czy Kartuz, ale też krajewi Bëlôcë. Mòrsczi używają bowiem sobie tylko znanej terminologii rybackiej oraz specyficznie wymawiają wiele dźwięków. Aby się o tym przekonać, należy wybrać się do Chałup, Kuźnicy czy Jastarni. W gwarze bëlacczi tworzyło wielu kaszubskich pisarzy, wśród których najbardziej znany jest, pochodzący z Domatowa, Jan Drzeżdżon. Utwory poetyckie, opowiadania i powieść Twarz Smętka napisał w swojej domowej gwarze. W poezji bylaczenie stosował także Jan Piepka, który wychował się w Starzynie. Po bëlackù piszą współcześnie m.in. Artur i Łukasz Jabłońscy oraz Piotr Ciskowski pochodzą z gminy Władysławowo. Odmianą jastarnicką tego kaszubskiego dialektu posługuje się poeta i pieśniarz Marian Selin. Rëbaczenié Jana Drzéżdżóna Róman Drzéżdżón Nie wiedzec czemù, w proze czë pòézje Jana Drzéżdżóna za wiele ni mòże nalezc mòtiwów mòrza. Czekawé, tec òn béł z Nordë a pôrã lat mieszkôł nawetka we Wiôldżi Wsë nad Bôłtã, dze z białką pòbùdowelë so nową chëcz. Tak pò prôwdze, mëszlã, że wikszą starã ò bùdowã mia jegò białka Ùrszula, kò Jón ni miôł do te głowë Òn miôł swòjã lëteraturã, swój zamkłi, czarowny swiat namikłi wspòminkama z dzecnëch lat, jaczé miałë wiôldżi cësk na jegò pisanié, czë to pò pòlskù, czë pò kaszëbskù. Mòże tegò mòrza w jegò dokazach ni ma, bò aùtór Twarzë Smãtka béł z nëch krajewëch, chcałobë sã rzec lesnëch Kaszëbów. Rodzony béł w Domôtowie, a stamtądka ani Bôłtu, ani Pùcczi Plëtë ni ma widzec Òne sã tacą dzes dalek za Darzlëbsczim Lasã. Pewno, czej bë wlôzł na nôwëższą bómã, co rosce na Wëszczëgórze midzë Domôtowã a Starzënã, tej bë mógł no mòrze ùzdrzec. Ale z samégò Domôtowa nie dô radë. Zó to je las z bùkama, chòjinkama a grzëbama, je jezoro Biélawa z biôłima kôłpiama, je droga, są lëdze z Pùstk a Dąbrowë. Las a gbùrskô wies bëłë żëwiołã Drzéżdżónã, tã béł rodzony a wëchòwóny. Mòże mòrsczégò żëwiołu nie béł òn w sztãdze òbléc w słowa? Dobéł òn swòją mòcą nad Janã? Chto wié Zó to na lëteracczim gónie Jón béł widzałim rëbôkã. Bieżącë pò zabëtëch mòrzach lëdzczich kawlów, łowił kaszëbsczich pisarzów, chtërnëch wëcygôł na strąd przëbôczeniô. Czejbë nié òn, tej pewno Alózy Bùdzysz jesz dłëżi bë mùszôł żdac na òdkrëcé. Kò to Drzéżdżón zajinteresowôł sã dokazama negò szkólnégò, chtëren ùrodzył sã w Swiecënie. Jinszima pòstacëjama, jaczé Jón wëcygnął z szoru swòją sécą, bëlë Stanisłôw Òkóń z Wierzchùcëna, Agnesa Browarczik czë Aùgùst Dominik z Krokòwa. To dzãka niemù Kaszëbi pòznelë òpòwiescë Bùdzysza zebróné w ksążce Zemia kaszëbskô, wiérztë zamkłé w zbiérkù Zymkòwé kwiatë Browarczik czë tomikù Za lasã mòrze Òkònia. Do te mùszôł długò biôtkòwac sã z niechãcą a lëdzką czasã głëpòtą, bë ne ksążczi docarłë do czëtińców. Nié le do swòjińców Kaszëbów, ale téż nëch, co kaszëbsczi gôdczi nie znają. Kò Drzéżdżón tekstë Bùdzysza przedolmacził na pòlsczi a doprowadzył do wëdaniô w zbiérkù pt. Modra kraina. Nawetka dzysdnia, pò smiercë, Jón Drzéżdżón, łowi kaszëbsczé taleńtë. Leno mùszi sã dac chwacëc w drzéżdżónową séc napisac bëlny dokôz a wësłac na kònkùrs jegò miona do Wejrowa. Czasu jesz je dosc wiele kò do kùńca lëpińca latoségò rokù. Równak, czej sã latos nie sfórtëje abò natchnieniô zafelëje, wiedno mòże spróbòwac w przińdnym rokù. Wierã Drzéżdżón w pisanim, tã z górë, dopòmòże. Lisi Jar. Fot. J. Nowicki Róman Drzéżdżón 10 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

11

12 GMINA CHMIELNO Gmina Chmielno usytuowana w środkowej części województwa pomorskiego jest najmniejszą z gmin powiatu kartuskiego. Zajmuje powierzchnie 7918 ha, podzieloną na 10 sołectw i liczy 7299 mieszkańców. Podstawowym jej atutem są przepiękne, malownicze krajobrazy. Niemalże cały obszar gminy znajduje się w granicach Kaszubskiego Parku Krajobrazowego, a więc jest to teren prawnie chroniony. Istnieje na jej obszarze wiele ośrodków wypoczynkowych nad jeziorami, a w ostatnich latach powstały liczne kwatery agroturystyczne i prywatne, pensjonaty, zajazdy, pola namiotowe i domki letniskowe oraz towarzysząca im infrastruktura rekreacyjna. Bardzo prężnie rozwija się tu również gastronomia oraz infrastruktura związana z aktywną formą uprawiania turystyki, oznakowane zostały trasy Nordic Walking prowadzące przez najciekawsze miejscowości gminy. Poza tym istnieje możliwość uprawiania sportów wodnych, takich jak: żeglarstwo, kajakarstwo, surfing czy wędkarstwo. Centrum Informacji Turystycznej - Brama Kaszubskiego Pierścienia ul. Gryfa Pomorskiego 28 A Chmielno tel Chmielno stolica gminy położona nad czterema malowniczymi jeziorami i otoczona lasami porastającymi liczne w tej okolicy wzniesienia stanowi swoiste zagłębie turystyczne Kaszub. Nie bez powodu uznano Chmielno za najbardziej atrakcyjną miejscowość turystyczną do 4 tys. mieszkańców i nazwano Perełką Pomorza. Chmielno słynie również z imprez kulturalnych, takich jak: finał Wojewódzki Konkursu Recytatorskiego Literatury Kaszubskiej Rodnô Mòwa, Sobótki Chmieleńskie z widowiskiem ścinanie kani, spektakli Wesele Kaszubskie w wykonaniu KZPiT Chmielanie, Festiwalu Tradycji Kaszubskich Mistrzostwa Polski w Zażywaniu Tabaki, Dożynki Gminne, wystawy malarskie i fotograficzne, konkursy, itp. Wszystkie te atrakcje stwarzają możliwości rodzinnego wypoczynku nie tylko latem, zaś ciekawe położenie wśród wielu jezior i lasów sprawia, że pobyt w tej gminie pozostaje w pamięci na długie lata. Do najciekawszych miejsc, które warto zobaczyć i poznać w Gminie Chmielno niewątpliwie należą: Park Kamienny nad Jeziorem Kłodno Kościół z 1845 roku z zabytkowym wnętrzem Centrum Informacji Turystycznej z salą wystawienniczą Ławka Przyjaźni na Kaczym Rynku Izba Pamięci Juliusza Studnickiego mieszcząca się w Gminnym Ośrodku Kultury Izba Regionalna KASZEBSKÔ CHËCZ prowadzona przez Regionalne Stowarzyszenie Kobiet Niezależnych w Chmielnie Krzyż przydrożny wykuty z żelaza z 1888 roku usytuowany przy Grodzisku Młyn z 1738 roku w Chmielonku Park Rekreacyjny nad Jeziorem Wielkim w Miechucinie DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

13 KRONIKARZ SPOD ROZEWSKIEJ BLIZY (...) Augustyn Necel ocalił od zapomnienia nieznane dzieje (...) i za to należy mu się wdzięczność (...) Franciszek Fenikowski Urodził się w 1902 roku w rodzinie rybackiej w Chłapowie. Chociaż pierwszą edukację Augustyn Necel pobierał w czteroklasowej szkole pruskiej, jednak od dzieciństwa uwielbiał czytać polskie powieści historyczne, a szczególnie Trylogię Henryka Sienkiewicza. Jak każde rybackie dziecko młody Gust również dość wcześnie rozpoczął pracę na morzu. W latach pływał we flocie handlowej jako marynarz. Zawód ten porzucił dla stanowiska laboranta i bosmana w Morskim Laboratorium Rybackim w Helu, gdzie pomagał prowadzącym tu badania naukowcom. Bywalcy stacji i inni rybacy nazywali go w tym okresie profesorem, z powodu stylu pracy oraz rozległej wiedzy, którą przekazywał również w formie artykułów prasowych. W Helu poznał swoją przyszłą żonę Agnieszkę, tu również przyszły na świat ich dzieci. We wrześniu 1939 roku wziął udział w walkach z Niemcami, służąc w 4 Pułku Strzelców Konnych. Po wojnie powrócił do rybołówstwa, angażując się także w działalność społeczną, zarówno w Helu, jak i we Władysławowie, do którego się w roku 1949 przeniósł. W następnym roku swoją jednostkę przekazał najstarszemu synowi, a sam poświęcił się pasji pisarskiej. PÓŹNY DEBIUTANT Z IMPONUJĄCYM DOROBKIEM Pisanie powieści rozpoczął późno, bo po pięćdziesiątym roku życia. Jego samorodny talent szybko został odkryty za pośrednictwem Jana Piepki przez wybitnych członków Oddziału Gdańskiego Związku Literatów Polskich: Franciszka Fenikowskiego i Lecha Bądkowskiego. Po lekturze manuskryptu pierwszej powieści pt. Kutry o czerwonych żaglach Fenikowski określił Necla mianem kronikarza spod rozewskiej blizy. Od wydania tej książki w roku 1955 Augustyn Necel stopniowo coraz bardziej poświęca się twórczości literackiej. W następnych latach ukazywały się jego kolejne utwory: w 1957 Saga o szwedzkiej checzy, w 1958 osobisty pamiętnik Maszopi, w następnym Okrętnicy spod nordowej gwiazdy. W roku 1962 został opublikowany pierwszy tom z cyklu powieściowego o wojnie ze Szwedami na Kaszubach: Krwawy sztorm (drugi tom Złote klucze wyszedł w 1964 r.), rok później Łosoś wszechwładny i w 1966 W pogoni za ławicami. Największy sukces przyniosła mu wydana w roku 1969 powieść Nie rzucim ziemi, będąca kroniką martyrologii duchowieństwa katolickiego na Kaszubach walczącego o wiarę i polskość ojczyzny. Za ten utwór papież Paweł VI uhonorował Necla Komandorią I Klasy Orderu św. Grzegorza Wielkiego. Za swoją twórczość dostał także wiele odznaczeń państwowych i resortowych, ponadto otrzymał w 1967 roku Medal Stolema, przyznawany od tego roku przez Klub Studencki Pomorania. Jego kolejnymi publikacjami były Wolność i niewola (1971), Haftowana bandera (1972), zbiór kaszubskich anegdot Kłopoty starego Fryca na Kaszubach (1973), powieść Rewianie (1974), zbiór baśni Demony, purtki, stolemy (1975). Ostatnia książka Necla zbiór opowiadań W niewoli białych purtków została wydana pośmiertnie, w czerwcu 1977 roku. Dorobek literacki Augustyna Necla składający się z szesnastu opublikowanych książek jest wcale imponujący jak na osobę, która pierwszą książkę wydaje w wieku 53 lat i nie ma humanistycznego wykształcenia. WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA 2013 A. Necel w otoczeniu wnuków, 1962 r. Fotografie ze zbiorów rodziny A. Necla UCZYNIŁ SIEBIE DOKUMENTALISTĄ ŻYCIA KASZUBSKIEGO Krytycy pisząc o jego prozie, podkreślali, że starał się opierać na faktach, czyli pisał o wydarzeniach mających potwierdzenie w historiografii. Ale głównym walorem powieści Augustyna Necla jest to, że we właściwy sobie sposób ukazuje życie Kaszubów, a także ich pracę oraz zmagania z różnymi przeciwnościami. I choć był bardziej obserwatorem niż psychologiem, jednak umiał ich sportretować, ukazać wewnętrzne przeżycia, uzasadnić postawy. Pozwolił wielu Polakom poznać zwyczaje oraz historię nadmorskiego ludu. Necel to niewątpliwie postać fenomenalna. Zdaniem Lecha Bądkowskiego uczynił siebie dokumentalistą życia kaszubskiego, wyciągając z pamięci żyjących jeszcze ludzi maksimum tego, co w niej pozostało odnośnie dalszej i bliższej przeszłości. Do jego obrazu nauka może wnieść ważkie korektury, ale nie potrafi go zastąpić, bo obraz ten jest komponowany elementami prawdy głęboko osadzonej w świadomości ludu i czerpanej z samego źródła. A już żadnym instrumentem naukowym nie da się wywołać i odtworzyć atmosfery środowiska, które tak wielką rolę odgrywa w pismach Necla i nadaje im tyle uroku. Zmarł 27 października 1976 roku. Spoczął na cmentarzu parafialnym we Władysławowie. Pamiątki po pisarzu, przechowywane dotychczas w jego domu przy ulicy Gdańskiej, zostały w bieżącym roku przeniesione do władysławowskiej Hallerówki, gdzie odtworzono jego gabinet. Mirosław Kuklik 13

14 Mùzyczny eintopf w Wiôldżi Wsy Latosy, XV Zjôzd Kaszëbów we Wiôldżi Wsy sprowadzył artistów różnëch zortów mùzyczi. Nigle më pòd binã doszlë, w kòscele zagrzmiałë chórë. Sparłãczoné chórë z Radë Kaszëbsczich Chórów pòd rãką méstra Przemësława Stanisławsczégò. Béł to jich pòsobny pòspólny tegò rokù wëstãp, pò dwùch nôwiãkszich wejrowsczich òdpùstach, a przed Zjazdã Kaszëbsczich Spiéwôków w Żelëstrzewie, 21 séwnika. Kaszëbsczé chórë zrzeszałë sã w rokù 2004, w Parchòwie. Je jich ju czilenôsce. Razã, wnetkã pół tësąca spiéwôków. Kaszëbsczich. Żoch fòlklorny na dzysészi binie to prowadzony przez Tadéùsza Dargacza Koleczkowianie, jaczi w tim rokù fejrëją swòje 40-lecé dzejaniô. Bez ten czas sta razy wëstãpiwelë w Pòlsce i za greńcą. Nagrelë kasetë Na kaszëbsczi ôrt i Biegôjta pastuszce a trzë platczi: Koleczkowianie na koniec wieku, Żebë wrócył ten czas i Piãkné Kaszëbë. Wiele nôdgrodów. Bògati repertuar, z jaczégò dzélëk, w tim rëbacką suitã, pòkôżą nama na binowëch délach. Z fòlkoru przeńdzemë do folkù. A barżi do etno. Bò Etnogiezz Q łączi prawie etno z dżezã. Sami ò swòji mùzyce gôdają, że je to kòcéł dzywny kaszëbsczi mùzyczi z różnyma przëprawama. Ùczëjemë tej Milenã Szëmańską spiéwiącą znónë kaszëbsczé lëdowë tekstë na ną dzywną, mòderną nótã, przë wspòmóżce mùzyczny Alicje Szczëptë, Nikòdema Wòjtkewicza a Michałów: Cywińsczégò i Błońsczégò. Milena spiéwie dobrą, lëteracką kaszëbizną, bez co jich dokazë mògą bez wëzwëskiwóné w szkòłowi ùczbie naszégò jãzëka. Piãknô, nordowô kaszëbizna zabrzëmi òd wiôlgòwiejsczégò karna Kaszubianki. To jedno z nôlepszich kaszëbsczich kòmpaktowëch karnów, dze bialczi spiéwią przë towarzenim akordionu Terézë Mùdlaff i diôbelsczich skrzëpiców. Przédniczką karna je Jolanta Fiszer. 15 lat temù, prawie we Wiôldżi Wsy, zaczãłë swòjã artisticzną karierã. Przë leżnoscë jich wëstãpów mòże nabëc òd nich platkã. Bëlné przedstôwcczi kaszëbsczi mùzyczi z nordowëch strón! Téż z Nordë są Manijôcë. Karno pòkôzało sã pierszi rôz w gduńsczi telewizje w 2006 rokù. Òkróm te, że grają i spiéwią to jesz bawią, bò Rafał Pòtrëkùs robi kòl nich téż za plestã. Czestëją tobaką, ùczą Kaszëbsczich Nótów, dbadzą, żebë letnicë mielë miłé wspòminczi znad mòrza. Karno nagrało m.jin. platkã kòlãdową»manijôcë«i goście, dze nalazłë sã znóné pòlsczé gòdowé spiéwë pò kaszëbskù. Bliza òd pôrã lat grô kaszëbsczé i pòlsczé disco. Rôczą jich na festinë, zaprôszają na wiesela. Trzeji chłopi, co wiesoło grają i pòd nogã. Spiéwią pò nordowémù. Prosté, letczé do zapamiãtaniô tekstë. Jich òstatnym telediskã je Piwò. Kaszëbsczi Idol to 10 młodëch spiéwôrzów, co bëlno sã pòkôzelë òbczas donëchczasnëch edicjów kònkùrsu Radia Kaszëbë Kaszëbsczi Idol prawie. Nen kòncert je jednym z czilenôsce, jaczé ti młodi wëkònôwcë dadzą latos na Kaszëbach. Jich mùzyczną czerowniczką je Wérónika Kòrthals przédnô nasza spiéwôczka (téż) pòpùlarny mùzyczi i dozérôczka młodëch taleńtów. Idolowie zabédëją m.jin. swiatowé szlagrë pò kaszëbskù i te znóné z mùzyczny dënëdzi Radia Kaszëbë. Młodosc i swiéżi pòzdrzatk na kaszëbsczé spiéwanié! Liber, to je Môrcën Piotrowsczi, je pòlsczim raperã, jaczi òd 14 lat je widzec i czëc na estradach. Donëchczas nie bëło gò na zjazdach Kaszëbów, bo nie wëstąpił z Natalią Szroeder naszą nômłodszą gwiôzdą rodã z pòdbëtowsczégò Parchòwa. Nataliô przeszła òd kaszëbsczégò fòlkoru (Modraki) na sóm czëp pòlsczégò popù. Ji snôżi głos mòże ùczëc chòcle na platce z miłosnyma duetoma MIŁOTA, dze wëstąpia razã z Pawłã Ruszkòwsczim z Kòscérznë w dokazu Pòtrzébny je drëch. Młodô spiéwôczka tej-sej pùbliczno pòdczôrchniwô, że je Kaszëbką, dając dobri przikłôd, że dobëca ni mùszą przewrócëc w głowie młodzëznie. Liber&Natalka to nônowszi projekt ti nômłodszi kaszëbsczi gwiôzdë spiéwny binë. Cekawé, czë cos ùczëjemë w naszi rodny mòwie? A czejbë tak Liber zarapòwôł Joł! Joł! Joł! Razã z Kaszą Cëchòpk, znóną z pòlsczi telenowelë i Tuńca z gwiôzdoma prowadzëc zjôzd bãdą kaszëbsczi bracô Mroczk : Michôł Bronk i Pioter Cëskòwsczi. Pòwiéta, że nie są blëzniôkama? Tec òni są dwajajowi! Michôł sztudérëje w gduńsczi Akademii Mùzyczny za basa i praktikùje w dobrim chórze DISCANTUS, a Pioter, timczasã spiéwie kaszëbsczé disco w Blizë i sedzy za mikrofónã w Radio Kaszëbë. Jeden z Gòwidlëna, drëdżi z Chlapòwa. Dwie kaszëbiznë nowégò pòkòleniô. Nowé głosë zapòwiôdôczów. Tómk Fópka 14 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

15 Dla swoich trudniej się występuje Jest silnie związana z Kaszubami. Jeden z jej dziadków, Waldemar Kapiszka, założył zespół Modraki. Drugi, Stanisław Szroeder, prowadził kaszubski teatr, w którego repertuarze znalazły się sztuki ks. Bernarda Sychty, to też długoletni kustosz izby regionalnej w Kłącznie. Natalia Szroeder bo o niej mowa wystąpiła (z powodzeniem) w konkursie Kaszubski Idol 2010, a kilka tygodni temu debiutowała w Operze Leśnej na festiwalu TOPtrendy. Przed nią kolejny egzamin Zjazd Kaszubów we Władysławowie, którego wraz z Liberem, będzie gwiazdą. Z mieszkanką Parchowa (pow. bytowski) rozmawiamy o emocjach związanych z występami na scenie, powstającej płycie i o tym, że bycie Kaszubką to powód do dumy. Może się wydawać, że dopiero teraz debiutujesz: pierwszy profesjonalny singiel Jane, teledysk, duet z Liberem, w drodze płyta. Ale tak naprawdę ze sceną jesteś związana od dziecka. Pamiętasz swój pierwszy występ? Tego całkiem pierwszego nie pamiętam, moi rodzice chyba od niemowlęctwa wozili mnie na przeróżne muzyczne wydarzenia kaszubskie i nie tylko. Z pewnością pierwszym najpoważniejszym był udział w programie Od przedszkola do Opola. Miałam wtedy 4 lata. Ten występ pamiętam bardzo dobrze. Twoje dzieciństwo to również zespół Modraki... Ten zespół folklorystyczny wiele lat temu założył mój kochany dziadek. Teraz jego prowadzeniem zajmują się moja mama i wujek. Jestem silnie związana z Modrakami, wiele się nauczyłam, będąc w tym zespole. Poznałam ciekawych ludzi, zjeździłam kawał świata. Miało to wielki wpływ na to, jak teraz postrzegam muzykę. To zespół bardzo rodzinny. Tak, oprócz mamy i wujka jest w nim również babcia, całe rodzeństwo moje i mamy, kuzynostwo, kiedyś był też tata. Modraki to naprawdę niesamowity zespół: połączenie świetnej zabawy z kultywowaniem tradycji. W ten sposób pokazujemy młodym ludziom, że to, że są Kaszubami, to powód do dumy, a nie obciach. Wraz z rozpoczęciem ogólnopolskiej kariery nie zapomniałaś o Kaszubach. Nagrałaś utwór Pòtrzébny je drëch, współpracowałaś z Weroniką Korthals, masz na koncie Nagrodę Specjalną zdobytą w konkursie Kaszubski Idol A że pracujesz nad debiutancką płytą, zbierasz na nią kompozycje, jestem ciekawy, czy znajdzie się na niej jakiś utwór w rodny mòwie? Pòtrzébny je drëch powstał właśnie dlatego, że jestem bardzo silnie związana z Kaszubami. Nie wykluczam, że na mojej płycie pojawi się piosenka w tym języku. Skoro o muzyce mowa debiut (ten ogólnopolski) miałaś udany. Utwór Jane zanotował już grubo ponad 1,5 mln wyświetleń na YouTube, gościł na antenach kanałów muzycznych. Piosenka Wszystkiego na raz, w duecie z Liberem, dotarła do 1. miejsca POPlisty RMF. Macie na koncie kolejny przebój Nie patrzę w dół. To musiało być dla Ciebie spore zaskoczenie? Wciąż wszystko mnie w tym muzycznym świecie zaskakuje. Nagrywając najpierw Jane, potem Wszystkiego na raz, oczywiście miałam cichą nadzieję, że ludziom spodoba się to, co stworzymy. To jest stąpanie po kruchym lodzie. Nie ma przepisu na sukces, tak samo jak nie ma przepisu na hit. Gdy Wszystkiego na raz dotarło do pierwszego miejsca POPlisty, pomyślałam, że ludziom spodobało się to, w jaki sposób czujemy muzykę. To był naprawdę niesamowity moment. Promocja singli trwa w najlepsze. Coraz częściej możemy Cię oglądać w różnych kanałach telewizyjnych, słuchać w rozgłośniach radiowych. No, ale jesteś też uczennicą Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Bytowie. Jak udaje Ci się pogodzić szkołę i przygotowania do matury z muzyką? Staram się, jak mogę. Nie ukrywam, że bywają naprawdę trudne chwile, ale mam wielkiego farta, bo wokół mnie jest mnóstwo wspaniałych ludzi, którzy mnie wspierają i dają cenne wskazówki. Dzięki nim przetrwam każdą trwogę. Jeśli czegoś się bardzo chce, to nic nie jest w stanie stanąć na przeszkodzie, dlatego wierzę, że uda mi się w taki sposób rozplanować czas, by nie zaniedbać ani jednego, ani drugiego. Wciąż się tego uczę. Twoja płyta ma się ukazać w drugiej połowie 2013 r. Tym ważniejsza, że to debiut, więc w jakiś sposób określi Twoją obecność na polskim rynku muzycznym, pokaże, w jakim kierunku chcesz iść. Co chcesz tym nadchodzącym albumem opowiedzieć o sobie, z jakiej strony muzycznej i tekstowej pokażesz się swoim fanom? Trudno mi odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ koncepcja płyty zmienia się z dnia na dzień. W jednej chwili jesteśmy przekonani, że mamy prawie cały materiał, za moment stwierdzamy, że chyba jednak połowę trzeba zmienić. Nie spieszę się z tym. Właśnie dlatego, że płyta jest debiutancka, jest niezwykle wyjątkowa. Nie chcę się spalić. Chcę być nią w pełni usatysfakcjonowana. Chcę na niej być po prostu sobą. Pokusiłaś się o napisanie jakichś tekstów na płytę? Piszę dużo tekstów i muzyki. Póki co jeszcze do szuflady, ale czuję, że nadchodzi dzień, w którym odważę się pokazać światu swoją twórczość. Mam nadzieję, że nastąpi to już niedługo i zdążę to zrobić właśnie na debiutanckiej płycie. Za Tobą występ na sopockim TOPtrendy Festiwal Wraz z Liberem zakwalifikowaliście się do udziału w koncercie Największe Przeboje Roku. Wykonaliście tam Wszystkiego na raz... To było niesamowite wydarzenie i wielki zaszczyt, że mogłam wystąpić na deskach Opery Leśnej. Całemu wydarzeniu towarzyszyła niezapomniana atmosfera, za którą już tęsknię. Ale czeka Was jeszcze Zjazd Kaszubów. Czym zaskoczycie słuchaczy 6 lipca we Władysławowie? Może uda Ci się namówić Libera do rapowania po kaszubsku? Nie mogę się już doczekać Zjazdu! Przyznam, że mam lekką tremę, bo dla swoich zawsze trudniej się występuje, ale mam nadzieję, że wszystko pójdzie dobrze. A jeśli chodzi o kaszubski rap, to obiecuję, że zrobię wszystko, by przekonać do tego Libera. [śmieje się] A czego słuchasz na co dzień, w autobusie, w drodze na kolejne wywiady czy promocje? Podobno masz słabość do Michaela Jacksona i Rihanny... Tak, Jackson gra mi w głowie od zawsze. Rihanną zafascynowałam się jakieś dwa lata temu. Ubolewam, że nie będę mogła pojawić się na jej koncercie w Gdyni, ponieważ również gram koncert tego dnia... Ale liczę na to, że niebawem znów zawita do Polski, by zaczarować nas swoją niesamowitą barwą. Oprócz tego słucham dużo rocka, folku, jazzu czy muzyki klezmerskiej. Codziennie dokonuję nowych odkryć muzycznych. Dziękuję za rozmowę! Rozmawiał Piotr Czeczot Fot. Kazimierz Rolbiecki WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA

16 Przedwojenne KGW Niemal całkowicie nieznaną kartą z historii Wielkiej Wsi najstarszej części Władysławowa są początki istnienia tutejszego Koła Gospodyń Wiejskich. A tymczasem zrzeszone w nim kobiety m.in. prowadziły przed wojną dzieciniec. Pierwszą przewodniczącą Koła Gospodyń Wiejskich w Wielkiej Wsi, które zawiązało się pod koniec 1935 r., została Franciszka Sosnowska. Dwa lata później zastąpiła ją żona kierownika miejscowej szkoły Maria Świerkoszowa, która piastowała tę funkcję aż do wybuchu II wojny światowej. Gospodynie spotykały się raz w miesiącu, przez pierwsze lata w szkole. Później, kiedy przystąpiły do miejscowego Koła Ligi Morskiej i Kolonialnej, w Domu Rybaka im. gen. Orlicz- -Dreszera. Gospodynie korzystały także z działającej w Domu Rybaka biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych. PORADY HIGIENICZNE I KULINARNE ORAZ DYSKUSJE O POLITYCE Podczas spotkań kobiety najczęściej zajmowały się problemami życia codziennego. Sporo czasu poświęcały wykładom związanym z umiejętnością prowadzenia domu, kuchni czy ogrodu, omawiano m.in. takie tematy, jak racjonalne odżywianie dzieci i dorosłych czy bicie drobiu, organizowano pokazy serowarstwa i przyrządzania ryb. Wykłady prowadziła instruktorka koła lub odczytywano je z prenumerowanej Gospodyni Pomorskiej organu prasowego Pomorskiego Zrzeszenia KGW. Czasami na zebrania zapraszano gości, którzy przekazywali kobietom swoją wiedzę. Na jednym ze spotkań obecna była higienistka z Poradni dla matki i dziecka działającej w Domu Rybaka. Namawiała kobiety do korzystania z usług poradni. Gospodynie brały również udział w manifestacjach patriotycznych. Zdarzały się też dyskusje o polityce. Z zachowanych protokołów z zebrań wynika, że członkinie KGW z zadowoleniem zareagowały na zajęcie przez wojska polskie Zaolzia w 1938 r. Gospodynie nie zapominały również o zaspokajaniu potrzeb towarzyskich. Urządzano spotkania we własnym gronie, ale organizowano także większe imprezy. Na przykład na karnawałowe zabawy taneczne zapraszano wszystkich dorosłych mieszkańców wioski. Informację o jednej z zabaw znajdujemy w protokole z 1936 r.: W dniu 16-go lutego Koło nasze urządziło kawkę z pączkami. Zgromadzonych gości było około 40-tu. Rozrywka ta wypadła bardzo wesoło. Bawiono się od 6-tej wieczorem do 2-giej w nocy. Uczestnicy wszyscy spędzali czas nie tylko na pogawędce towarzyskiej, ale bawiono się w przeróżne gry towarzyskie, przeplatane tańcami. Przez kilka dni gospodarze wspominali mile wieczór spędzony w naszem Kółku. Restauracja Michała Golli. Fot. ze zbiorów CKPiS we Władysławowie Salę do zabawy Kołu Gospodyń Wiejskich najczęściej udostępniał w swojej restauracji Michał Golla. Trud włożony w przygotowanie imprez częściowo się kobietom zwracał, ponieważ zarabiały drobne kwoty, sprzedając kawę czy ciastka. Na spotkania przy kawie zapraszano również członkinie zaprzyjaźnionych kół, m.in. z Połczyna i Luzina. PACZKI DLA DZIECI I ŚWIETLICA DLA DZIEWCZĄT Swojej pracy na rzecz miejscowego środowiska gospodynie nie ograniczały do urządzania zabaw. Na przykład z okazji pierwszej rocznicy powstania koła przygotowały dla wszystkich kobiet ze wsi pokaz pieczenia ciast. A rok później w Sylwestra zorganizowały imprezę gwiazdkową dla 130 dzieci z miejscowej szkoły. Przygotowały wówczas dla najmłodszych paczki ze słodyczami, jabłkami i orzechami. Potrzebne środki na ten cel uzyskały, przeprowadzając we wsi zbiórkę pieniędzy. W lutym 1938 r. Maria Świerkoszowa zgłosiła projekt utworzenia świetlicy dla dziewcząt. Wieczorami słuchały one pouczających referatów, uprzyjemniały sobie czas wspólnym śpiewem, nauką tańców regionalnych i grami towarzyskimi. Ponadto zakupiono m.in. sprzęt do gry w tenisa stołowego. Gospodynie organizowały także lekcje języka polskiego. Początkowo kurs przeznaczony był dla członkiń KGW, jednak później zaproszono do uczestnictwa wszystkich chętnych mieszkańców Wielkiej Wsi. Takie działania przyciągały do Koła kolejne kobiety chcące pożytecznie spędzać wolny czas. W protokole z lipca 1938 r. można przeczytać, że do KGW w Wielkiej Wsi zapisały się: kapitanowa Borakowska, żony strażników granicznych Krzemińska i Szymczakowa, żona rolnika Kortalsowa i żona kolejarza Pietrzakowa. KWIATY W KAŻDYM OGRÓDKU Jednym z celów statutowych wielkowiejskiego KGW była estetyzacja miejscowości, a jednym ze środków upiększanie własnych ogródków oraz sadzenie drzew i krzewów przy ulicach. W pierwszym konkursie na najładniejszy przydomowy ogródek kwiatowy, zorganizowanym przez Koło w 1936 r., wystartowało siedem gospodyń. Pierwsze miejsce przyznano Rozalii Klebównej, a kolejne paniom Tafelskiej i Nadolskiej. O tym, jak dużą wagę przykładały kobiety do wykorzystywania swoich ogródków, świadczy przyjęcie specjalnej uchwały w październiku 1938 r. Podkreśla się w niej konieczność sadzenia w ogrodach drzew owocowych i truskawek oraz zachęcania do tego innych mieszkańców wioski. Przykładem zaangażowania kobiet z KGW w pracę społeczną przy estetyzacji miejscowości może być akcja z 11 sierpnia 1938 r., kiedy to (...) o godz. 5 rano Ceynowa, Bzikowa i Świerkoszowa stanęły do pracy obywatelskiej przy budowie domu ludowego im. Orlicz- -Dreszera, wykonując pracę przy rozplanowaniu zieleńców i kwietników. DZIECIĘCA OCHRONKA Największym przedsięwzięciem Koła Gospodyń Wiejskich w Wielkiej Wsi było zorganizowanie w 1938 r. letniej ochronki, zwanej też dziecińcem. Gospodynie przygotowywały się do tego długo i starannie. Brakowało jednak funduszy. Dlatego też członkinie Koła wysłały prośbę o wsparcie do Wydziału Opieki Społecznej w Toruniu. Dodatkowo z Urzędu Gminnego w Strzelnie na ochronkę otrzymały 50 zł. Otwarcie placówki 1 lipca 1938 r. było świętem dla mieszkańców Wielkiej Wsi. Na poświęcenie ochronki przybył proboszcz z Łebcza ks. Władysław Wielewski, obecne też były miejscowe władze, instruktorka Koła oraz rodzice dzieci zapisanych do ochronki. Dzieciniec, pod kierownictwem Alfredy Nowowiejskiej, działał do końca sierpnia. Uczęszczało do niego dwadzieścia dziewczynek i dwunastu chłopców. Dzieci za darmo korzystały z użyczonej sali oraz boiska szkolnego. Opiekunowie płacili za dziecko 1 zł miesięcznie, a w przypadku dwójki dzieci 1,50 zł. Udany eksperyment z letnią ochronką pozwolił gospodyniom pójść krok dalej. Na zebraniu w styczniu 1939 r. postanowiono wysłać do gminy pismo z prośbą o dotację na całoroczny dzieciniec. Natomiast do Ligi Morskiej i Kolonialnej zwrócono się o zapomogę na potrzebne meble i pomoce naukowe. Od kwietnia 1939 r. do dziecińca uczęszczało już dzieci. Rodzice płacili za dziecko 1,50 zł na miesiąc. Za swoją prężną działalność członkinie Koła Gospodyń Wiejskich w Wielkiej Wsi wyróżniane były przez władze Pomorskiego Zrzeszenia KGW i wskazywane jako przykład dla pozostałych kół. To właśnie w Wielkiej Wsi zorganizowano jedno z nielicznych zebrań okręgowych. W chwili wybuchu II wojny światowej do wielkowiejskiego Koła należały co najmniej 34 kobiety. Plan pracy przyjęty przez gospodynie na 1939 rok: Pokaz prania i prasowania w lutym, w marcu lekcje języka polskiego dla starszych, sprowadzenie nasion i bylin, urządzenie»majówki«do Żarnowca, w lipcu i sierpniu dzieciniec letni, przetwory owocowe spiżarnia, jesienią i zimą świetlica oraz kurs przeciwgazowy, pokaz przyrządzania sałatek i tanich ciepłych kolacji, Gwiazdka dla dzieci. Dalsze plany członkiń Koła Gospodyń Wiejskich w Wielkiej Wsi przekreślił wybuch II wojny światowej. Janusz Nowicki 16 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

17

18 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

19 Zapomniany park Ciekawą historię ma fragment zieleni parkowej na granicy Hallerowa i Cetniewa pozostałość po Centralnym Parku Nadmorskim im. Hieronima Derdowskiego. Park założono przed wybuchem II wojny światowej, ale zaplanowane prace nigdy nie zostały ukończone. W latach w zachodniej części Hallerowa, na terenach państwowego majątku Poczernino, miał powstać park. W ówczesnej prasie pojawiały się czasami nawet określenia park narodowy. Jednym z jego podstawowych zadań miało być osłonięcie Hallerowa przed skutkami częstych zachodnich wiatrów. Dodatkowo miał on pełnić funkcje rekreacyjne i wypoczynkowe. Utworzenie parku było inicjatywą członków Towarzystwa Przyjaciół Hallerowa (TPH). Wydział Rolnictwa Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Toruniu wydzierżawił Towarzystwu ok. 20 ha gruntu z majątku Poczernino, należącego do Skarbu Państwa. Umowa obejmowała dwunastoletni okres od 1931 r. do 1942 r. a TPH w zamian za dzierżawę miało płacić 20 zł rocznie i pokrywać koszty należnych podatków. Poza tym zapis w umowie mówił o tym, że park ma być pod stałym nadzorem wykwalifikowanej osoby. Ze znalezieniem ludzi, którzy mieliby się tym zająć, nie było problemów, zgłaszali się i ogrodnicy chętni do nadzorowania prac przy zakładaniu parku, i chcący zatrudnić się do opieki nad parkiem na stałe. Aby wspomóc działania TPH w organizacji i zbiórce funduszy na budowę parku, 25 września 1932 r. zawiązał się Komitet Założenia Parku Nadmorskiego. W jego skład weszli przedstawiciele okolicznych miejscowości: Swarzewo, Chłapowo, Poczernino, Cetniewo i Hallerowo, oraz członek Zarządu Oficerskich Domów Wypoczynkowych w Cetniewie. Na przewodniczącego komitetu wybrano Ryszarda Pola z Poczernina. Członkowie komitetu zaproponowali, aby park został zorganizowany m.in. ze środków taksy kuracyjnej okolicznych miejscowości. Chociaż Wielka Wieś nie miała swojego reprezentanta w komitecie, jednak również z jej taksy miały spływać fundusze na budowę parku. Protektorat nad budową parku przyjął wojewoda pomorski Stefan Kirtiklis, a ogłoszenia o konkursie ukazały się m.in. w Ilustrowanym Kurierze Codziennym, Gazecie Polskiej i Kurjerze Warszawskim. Jako cel konkursu przedstawiano wykonanie planu parku wypoczynkowego oraz rozrywkowego ze stacją doświadczalną flory nadmorskiej. Przy wejściu do parku od strony kościoła miało być przewidziane miejsce na pomnik Hieronima Derdowskiego. W planie należało uwzględnić również domek dla ogrodnika, cieplarnię, odpowiednio do stron świata usytuowane poletko doświadczalne, kawiarnię z dansingiem, altany oraz niewielki basen do brodzenia dla dzieci. Konkurs współorganizował gdyński oddział Stowarzyszenia Architektów Rzeczpospolitej Polskiej, dlatego też jego rozstrzygnięcie odbyło się 28 marca 1935 r. w lokalu tej organizacji. Sąd konkursowy spośród jedenastu zgłoszonych projektów wybrał pracę Aliny Scholtzówny inżyniera ogrodnictwa ze Skierniewic. Swój projekt przygotowała przy współpracy z prof. Franciszkiem Krzywda-Polkowskim z Warszawy. On też zgłosił własną pracę, za którą otrzymał w konkursie trzecią nagrodę. Niestety, z powodu dalszych trudności głównie finansowych na przełomie sierpnia i września 1935 r. Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa ostatecznie zrzekło się dzierżawy terenu przeznaczonego pod park. Przy tej okazji bezpłatnie oddało gminie zbudowaną wcześniej betonową muszlę koncertową dla orkiestry wraz z drewnianym podium do tańca oraz ogrodzenie z drutu kolczastego razem z żelaznymi słupkami. W muszli zdeponowany był także materiał wypożyczony z puckiego Morskiego Dywizjonu Lotniczego, m.in. podwójny wózek i ok. 500 metrów jarzm wąskotorowych. W tej sprawie gmina miała sama dogadać się z puckimi lotnikami. Plan zagospodarowania osiedla Wielka Wieś Hallerowo; na zielono zaznaczony teren Centralnego Parku Nadmorskiego im. Hieronima Derdowskiego lata trzydzieste. Ze zbiorów J.N. Pomimo wspólnych deklaracji i starań ze strony samorządowców i działaczy TPH, przygotowywanie parku od początku natrafiało na przeszkody. Już 11 marca 1933 r. członkowie zarządu TPH zadeklarowali, że zrzekną się dzierżawy gruntu, jeśli tylko znajdzie się instytucja chcąca doprowadzić do powstania parku. Przygotowano już pierwsze projekty. Stanisław Walloch swój plan zagospodarowania parku ogłosił w numerze specjalnym Giełdy Ogrodniczej, wydanym z okazji Wszechpolskiego Zjazdu Ogrodników w Toruniu (23 26 czerwca 1933 r.). Mimo to nadal niewiele się działo w sprawie samego parku. Zakończyło się to tym, że 1 czerwca 1934 r. Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu rozwiązała umowę z TPH z powodu niepodjęcia działalności w celu założenia parku. Jednak po kilku interwencjach Towarzystwo nadal pozostało dzierżawcą gruntu. Na szczęście sprawą bliżej zainteresowały się władze powiatu morskiego. Powiatowi urzędnicy zwrócili się z prośbą o przygotowanie planu parku do Komitetu Plantacyjnego Miast Rzeczypospolitej, działającego przy Towarzystwie Ogrodniczym Warszawskim. Członkowie Komitetu zasugerowali rozpisanie specjalnego konkursu. Władze powiatu ogłosiły więc konkurs w lipcu 1934 r. Obchody święta 3 Maja w Centralnym Parku Nadmorskim lata trzydzieste. Fot. ze zbiorów CKPiS we Władysławowie Niemniej prace przy zakładaniu parku trwały. Podstawowe roboty wykonywane były w ramach programu rozwoju i rozbudowy wybrzeża morskiego. Urządzeniem parku zajęło się ponad dwudziestu robotników. W parku wytyczono dróżki, a przez środek poprowadzono deptak. Teren gęsto obsadzono różnymi gatunkami drzew, m.in. klonem pospolitym i jesionolistnym, jesionem, topolą kanadyjską, leszczyną, śliwą, daglezją, świerkiem i klonem polnym. Część zasadzonych drzewek otrzymano za darmo, np. Korporacje Miejskie z Torunia przekazały na ten cel drzewa i krzewy za kwotę 150 zł. W części parku nawieziono urodzajną ziemię, postawiono brakujące ogrodzenie od strony Poczernina, a na obrzeżach ustawiono tablice informacyjne o treści: Zabrania się wypasu bydła, łamanie kara policyjna. Przy okazji prac wykonywanych w parku zasiano także trawę wokół budowanego obok kościoła. Na tym jednak poprzestano i do wykonania pozostałych elementów planowanego parku nigdy już nie doszło. Obecnie resztki parku otaczają władysławowski cmentarz, który został w tym miejscu założony już w latach powojennych. Janusz Nowicki WŁADYSŁAWOWO, 6 LIPCA

20 Leon Golla urodził się w roku 1923 w Wielkiej Wsi. Jego ojciec, podobnie jak dziadek, był rybakiem łodziowym, naturalną koleją rzeczy było więc, że i synowie przygotowywani byli do pracy na morzu. Leon już jako 9-latek musiał wychodzić na brzeg, by pomagać w czyszczeniu sieci i wybieraniu z nich połowu. Na początku lat 30. XX wieku cała rodzina wyprowadziła się do Helu i osiedliła w kolonii rybackiej (przy obecnej ulicy Bocznej 1). Jako najstarszy z rodzeństwa wypływał z ojcem na morze od 14. roku życia. W tym wieku musiał jeszcze łączyć pracę z nauką w szkole, wobec czego często zdarzało mu się zasnąć w ławce w ciepłej izbie szkolnej, za co był karcony przez nauczyciela. Praca była ciężka na połów wypływali na zwykłej łodzi wiosłowej. MÓGŁ BYĆ TYLKO PROSTYM RYBAKIEM... W Helu Leona zastała wojna. Gdy osiągnął pełnoletność, podobnie jak wielu innych Kaszubów został wcielony do niemieckiej służby wojskowej i skierowany na okręty Kriegsmarine. Po zakończeniu wojny, obawiając się powrotu do Polski, odwlekał swój przyjazd, myślał nawet o pozostaniu w Niemczech. Ale uległ prośbie matki, która w dramatycznych listach wzywała go do powrotu. Do Polski dotarł w roku 1949, gdy szalał komunistyczny terror. Ten spóźniony powrót stał się przyczyną jego długoletnich szykan ze strony służb bezpieczeństwa. Dokuczano mu tak bardzo, że nie ukrywał przed rodziną tego, że żałuje powrotu. Na dodatek miał wówczas sporo problemów z mówieniem po polsku, ponieważ bardzo długo posługiwał się wyłącznie niemieckim, i często przekręcał słowa. Co tydzień musiał się meldować w siedzibie Służby Bezpieczeństwa w Wejherowie. Na zawsze zablokowano mu awans zawodowy w rybołówstwie. Mógł być tylko prostym rybakiem, chociaż umiejętności i kwalifikacje miał znacznie większe od niejednego szypra. Może dlatego praca na morzu przestała go cieszyć. Nie chciał też, by jego synowie, pomimo rodzinnej tradycji, zostali rybakami tak zresztą się stało. W roku 1950 poznaje swoją przyszłą żonę Janinę, z którą rok później wziął ślub. W zmilitaryzowanym Helu nie mieszkało się wówczas łatwo, dlatego młodzi małżonkowie postanowili się wyprowadzić i w styczniu 1952 zamieszkali w wynajętym mieszkaniu we Władysławowie, w którym żyli przez blisko 30 lat. Tu na świat przyszły ich dzieci. Wreszcie, pod koniec lat 70., przenieśli się do wymarzonego własnego domu przy ulicy Młyńskiej. Leon w tym czasie już nie pływał poświęcił się pracy rzeźbiarskiej, która zawsze bardzo go pochłaniała. TWORZYŁ, NAWET STOJĄC PRZY STERZE Sam twierdził, że rzeźbić zaczął już jako 13-latek. W tym czasie koledzy nie mogli się nadziwić, że zamiast grać w piłkę, woli siedzieć w kącie i rzeźbić. Nalegał wówczas, żeby ojciec oddał go w termin do stolarza. Tradycja rodzinna wymagała jednak, aby został rybakiem. Ale z kozikiem nie rozstawał się nigdy. Zawsze starał się mieć pod ręką również kawałek lipowego drewna. Na rzeźbienie wykorzystywał każdą wolną chwilę; nawet gdy pływał, potrafił podczas dobrej pogody rzeźbić, stojąc przy sterze. Początkowo tworzył tylko dla siebie, później zaczął wykonywać prezenty dla krewnych albo zabawki dla dzieci. Nikt mu wówczas nie mówił, że jest twórcą. Robił wszystko, co było potrzebne: kwiaty, talerze z płaskorzeźbami, zabawki, motylki, kogutki, wózeczki. Z czasem doszedł do wniosku, że wszystko, to znaczy nic. Jego pragnieniem stało się rzeźbienie ludzi, których znał z pracy i sąsiedztwa. Zaczął tworzyć rzeźbioną historię dawnych kaszubskich rybaków. Od tego czasu prawie całe swoje twórcze życie poświęcił tematyce rybackiej. O jego pracach mówiło się, że przebija w nich smutek nadmorskiego pejzażu. Nie unikał tematów tragicznych, np. postaci rybaków niosących na noszach owinięte płótnem zwłoki swojego kolegi czy kobiet rozpaczających po utracie męża czy ojca. Takie obrazy zostają na długo w pamięci i musiał je również dobrze zapamiętać Leon Golla. Smutny wyraz twarzy rzeźbionych przez niego postaci, to także wyraz ich spełnienia w godnym życiu i ciągłego zmagania się z potężnym żywiołem. Tworzył w surowym drewnie, nie lakierując ani nie malując swoich postaci. Przez to w jego rzeźbach widoczny jest kunszt artysty każdy fałszywy ruch był w tym wypadku nie do ukrycia. Z bliska daje to efekt chropowatości, który jednak jak u impresjonistów, zanika, gdy patrzy się z większej odległości. Często zdarzało się, że po kilku ruchach dłutem, gdy ledwie widoczny był zarys postaci wyrzucał niedokończoną rzeźbę i palił, widząc, że nic z niej już nie wydobędzie. dwie etnografki z Warszawy poszukujące wyrobów bursztyniarskich. W skrzynce z zabawkami jego dzieci odkryły jego figurki. Wtedy po raz pierwszy został nazwany rzeźbiarzem ludowym. Rzeźbienie było jego autentyczną potrzebą życiową i pasją. Najlepiej odpoczywał przy struganiu, siedząc przy swoim małym stoliku, w którego szufladkach pełno było noży, nożyków oraz dłut (zazwyczaj własnej roboty). Chciał, by jego prace były oglądane, dlatego niechętnie je sprzedawał. Jego rzeźby były cenione jako oryginalne prezenty, które wędrowały po całym świecie. Najlepiej sprzedawały się, i to za granicę, jego piękne szachy. Figury tworzył zgodnie ze swoim widzeniem świata: królem był Neptun, królową syrena, pionki to rybacy, wieże latarnie morskie, a lauframi były koniki morskie. Po raz pierwszy prace Leona Golli zostały wystawione w Helu w roku 1957, na ekspozycji w lokalnej bibliotece. Później były pokazywane na wielu wystawach, przynosząc twórcy sławę i uznanie. Ta najsłynniejsza, wymarzona bo zrealizowana w jego własnej galerii, miała miejsce w latach w pawilonie koło dworca kolejowego we Władysławowie. Artysta zmarł na chorobę nowotworową w czerwcu 1992 roku, pozostawiając w planach wiele niezrealizowanych prac. Zażyczył sobie, by na jego nagrobku wyryto napis rzeźbiarz ludowy. W 15. rocznicę śmierci Leona Golli na domu przy ulicy Młyńskiej 14 we Władysławowie odsłonięto tablicę pamiątkową wykonaną przez jego syna Piotra również rzeźbiarza. Jej część stanowi niedokończona, mahoniowa rzeźba Leona Golli przedstawiająca rybaków ciągnących sieć. W ten sposób jego twórczość zaistniała również na tablicy mu poświęconej. Mirosław Kuklik Fotografie ze zbiorów Muzeum Ziemi Puckiej RZEŹBIENIE BYŁO JEGO ŻYCIOWĄ POTRZEBĄ I PASJĄ Początkowo nie chwalił się swoimi pracami wstydził się, bał się śmieszności. Sytuacja się zmieniła, gdy przypadkiem odwiedziły go w połowie lat 50. XX wieku 20 DODATEK SPECJALNY Z OKAZJI XV ZJAZDU KASZUBÓW

Atrakcje Półwyspu Helskiego

Atrakcje Półwyspu Helskiego Atrakcje Półwyspu Helskiego Władysławowo Wieża widokowa (dom Rybaka we Władysławowie) Wjeżdżając do Władysławowa od strony Trójmiasta, na horyzoncie rysuje się monumentalna budowla z wysoką strzelistą

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

Wyszczególnienie wynagrodzeń osób z tytułu umów cywilno-prawnych brutto. W okresie od 01.01.2012 do 31.12.2012

Wyszczególnienie wynagrodzeń osób z tytułu umów cywilno-prawnych brutto. W okresie od 01.01.2012 do 31.12.2012 Wyszczególnienie wynagrodzeń osób z tytułu umów cywilno-prawnych brutto W okresie od 01.01.2012 do 31.12.2012 1) Zajęcia aerobiku i tańca 7 174,50 zł 2) Zajęcia karate 12 452 zł 3) Język angielski 27 720

Bardziej szczegółowo

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE OPIEKUNOWIE OTRZYMAJĄ ZAKWATEROWANIE W APARTAMENTACH DE

Bardziej szczegółowo

Oświata na Kaszubach. Osiągnięcia na przestrzeni ponad 20 lat

Oświata na Kaszubach. Osiągnięcia na przestrzeni ponad 20 lat Oświata na Kaszubach Osiągnięcia na przestrzeni ponad 20 lat Przedszkola Przedszkola i oddziały przedszkolne - bytowski 2 (62 dzieci) - chojnicki 3 (159 dzieci) - gdański 3 (15 dzieci) - kartuski 8 (186

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie upamiętnienia postaci gen. Kazimierza Sosnkowskiego poprzez wzniesienie poświęconego mu pomnika popiersia Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Krokowskie Centrum Kultury w Krokowej

Krokowskie Centrum Kultury w Krokowej Krokowskie KALENDARZ WYDARZEŃ 2015 GMINA KROKOWA* Lp. Data Nazwa wydarzenia Miejsce wydarzenia Organizator 1. marzec 2. marzec Zapowiedź 2-giej edycji konkursu o Żeromskim " Wiatr od morza" Halowe Mistrzostwa

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa. Sprawiedliwości Jurysta w Jastrzębiej Górze

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa. Sprawiedliwości Jurysta w Jastrzębiej Górze Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Jurysta w Jastrzębiej Górze OŚRODEK SZKOLENIOWO - WYPOCZYNKOWY MINISTERSTWA SPRAWIEDLIWOŚCI "JURYSTA" Jastrzębia Góra, ul. Rozewska 44 tel/fax

Bardziej szczegółowo

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II Krężnica Jara, jak tysiące innych miejscowości, ma swoje dowody tragicznej historii. Do nich należą krzyże, pomniki i groby poległych w walce o wolność Ojczyzny.

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

NAZWA SIEDZIBA UWAGI Agroturystyczne Towarzystwo Nadmorskie Ziemi Puckiej. ul. 10 lutego 29, 84-100 Puck

NAZWA SIEDZIBA UWAGI Agroturystyczne Towarzystwo Nadmorskie Ziemi Puckiej. ul. 10 lutego 29, 84-100 Puck NAZWA SIEDZIBA UWAGI Agroturystyczne Towarzystwo Nadmorskie Ziemi Puckiej ul. 10 lutego 29, Kosakowskie Stowarzyszenie Obywatelskie, Gm. Kosakowo, ul. Plażowa 6, 81-198 Rewa Puckie Stowarzyszenie Wspierające

Bardziej szczegółowo

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Cele referatu Przedstawienie opinii młodzieży nt. obecności kultury w nauczaniu języka kaszubskiego

Bardziej szczegółowo

Od połowy XVI wieku bogaci patrycjusze gdańscy i dyplomaci obcych państw zaczęli budować w Sopocie swoje letnie rezydencje. W też czasie pojawiły się

Od połowy XVI wieku bogaci patrycjusze gdańscy i dyplomaci obcych państw zaczęli budować w Sopocie swoje letnie rezydencje. W też czasie pojawiły się Sopot Krótko o Sopocie Sopot miasto na prawach powiatu w północnej Polsce nad Zatoką Gdańską (Morze Bałtyckie), położone na Pobrzeżu Gdańskim, pomiędzy Gdańskiem i Gdynią, z którymi tworzy Trójmiasto.

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE Zestaw pytań nr 1 ZAŁOGA Nr MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE 1. Jaki napis znajduje się na rzeźbie przy wejściu do Muzeum? (10 pkt)...... 2. W zbiorach Muzeum mamy wiele cennych pamiątek, w tym

Bardziej szczegółowo

WYBRZEŻEM BAŁTYKU 17-25 SIERPNIA 2013....czyli rowerowa wyprawa szlakiem polskich latarni morskich

WYBRZEŻEM BAŁTYKU 17-25 SIERPNIA 2013....czyli rowerowa wyprawa szlakiem polskich latarni morskich WYBRZEŻEM BAŁTYKU 17-25 SIERPNIA 2013...czyli rowerowa wyprawa szlakiem polskich latarni morskich Plan wyprawy Piątek (16 sierpnia) To tzw. dzień zero, kiedy odbędzie się pakowanie rowerów do busa. Miejsce:

Bardziej szczegółowo

16. Gdańskie Targi Turystyczne. Nagroda Medal Mercurius Gedanensis w kategorii wystawcy krajowi. Najlepsza kampania promocyjna na rynki zagraniczne.

16. Gdańskie Targi Turystyczne. Nagroda Medal Mercurius Gedanensis w kategorii wystawcy krajowi. Najlepsza kampania promocyjna na rynki zagraniczne. 2009-2013 Sekcja ds. Turystyki Działalność Stowarzyszenia opiera się głównie na promocji walorów turystycznych Północnych Kaszub. W tym celu stworzono w Stowarzyszeniu Sekcję ds. Turystyki. Tworzą ją osoby

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego Warszawa, dnia 24 września 2009 r. Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego W dniu 23 września 2009 r. w sali nr 176, w Gmachu Senatu odbyło się posiedzenie Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego.

Bardziej szczegółowo

Turystyczne Zdjęcie Roku 2013

Turystyczne Zdjęcie Roku 2013 Turystyczne Zdjęcie Roku 2013 w kategorii impreza turystyczno krajoznawcza tytuł: Zdrowo, wesoło i turystycznie autor: Krzysztof Saracen Morski Klub Płetwonurków FLOTA DYPLOM WYRÓŻNIENIE Płetwal Roku 2013

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów

Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów przeprowadzana przez TVP 1 i TVP Sport Pierwsze w historii Polskiego

Bardziej szczegółowo

Działanie nr 7 - druga wymiana.

Działanie nr 7 - druga wymiana. Realizacja projektu "MAM PRAWO! Transfer nowoczesnych programów i metod terapii i edukacji dzieci i młodzieży niepełnosprawnej do Centrum dla dzieci niepełnosprawnych ORIONI w Zestafoni" Działanie nr 7

Bardziej szczegółowo

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl LP. Data Nazwa imprezy Miejsce Organizator 1 03.04 (czwartek) W oczekiwaniu na kanonizację Jana Pawła II zespół Familia HP wykona program "Tłumy serc". Utwory pochodzą z dzieł: Pieśń o Bogu ukrytym oraz

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ IMPREZ GMINA PISZ. Lp. Miesiąc Rodzaj imprezy Data Miejsce Nazwa imprezy Pełna nazwa i dane organizatora

KALENDARZ IMPREZ GMINA PISZ. Lp. Miesiąc Rodzaj imprezy Data Miejsce Nazwa imprezy Pełna nazwa i dane organizatora 1. Styczeń Kulturalna 6.01 Piski Przegląd Grup Kolędniczych HERODY 2. Styczeń Kulturalna 10.01 Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy 3. Styczeń Sportowa 10.01 Pływalnia Miejska Test Coopera w ramach 24 finału

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR POGORZELICA MRZEŻYNO BOCHNIA ROWY ŚWINOUJŚCIE OFERTA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I ABSOLWENTÓW I KLAS GIMNAZJUM.

INFORMATOR POGORZELICA MRZEŻYNO BOCHNIA ROWY ŚWINOUJŚCIE OFERTA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I ABSOLWENTÓW I KLAS GIMNAZJUM. INFORMATOR OFERTA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I ABSOLWENTÓW I KLAS GIMNAZJUM POGORZELICA MRZEŻYNO BOCHNIA ROWY ŚWINOUJŚCIE OŚRODKI ŚWIADCZENIA CENY TABELA ODPŁATNOŚCI INFORMACJE TERMIN SKŁADANIA WNIOSKÓW

Bardziej szczegółowo

nauczyciel naszej szkoły

nauczyciel naszej szkoły Pan Apolinary Nosalski - poeta, pisarz i nauczyciel naszej szkoły Praca zbiorowa Urodził się 22 czerwca 1930 roku we wsi Brudno koło Parczewa. Po ukończeniu w 1944 r. Szkoły Powszechnej w Koczergach kontynuował

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek)

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek) Moscovia letni obóz językowy dla ludzi niemalże z całego świata. Wyjazd daje możliwość nauki j. rosyjskiego w praktyce, a także poznania ludzi z różnych stron świata. Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ Z POSIEDZENIA MIEJSKIEGO ZESPOŁU GRANTOWEGO

PROTOKÓŁ Z POSIEDZENIA MIEJSKIEGO ZESPOŁU GRANTOWEGO Protokół z posiedzenia Miejskiego Zespołu Grantowego w sprawie wyłonienia ofert zgłoszonych do "Konkursu na realizację zadań publicznych w 2009r. przez podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji Urzędu Morskiego w Gdyni Nr POIS.02.02.00-00-001/08

Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji Urzędu Morskiego w Gdyni Nr POIS.02.02.00-00-001/08 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Zabezpieczenie brzegów Morza Bałtyckiego będących w administracji

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

inwestycji? Co kierowało tymi, którzy już

inwestycji? Co kierowało tymi, którzy już Dlaczego warto inwestycji? wybrać Karlino na miejsce swoich Co kierowało tymi, którzy już zdecydowali się tutaj zainwestować? Dla każdego przedsiębiorcy inny czynnik jest najważniejszy, ale nawet najbardziej

Bardziej szczegółowo

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r Miejsca Pamięci MIEJSCA PAMIĘCI DATY ODSŁONIĘCIA FORDON. Tablica Pamiątkowa na centralnym Więzieniu dla Kobiet 10.05.1992r. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych,

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

IMPREZY Nazwa imprezy Opis imprezy Miejsce i termin Organizator (dokładny adres i telefon)

IMPREZY Nazwa imprezy Opis imprezy Miejsce i termin Organizator (dokładny adres i telefon) Gmina Szprotawa IMPREZY Nazwa imprezy Opis imprezy Miejsce i termin Organizator (dokładny adres i telefon) Koncert kolęd sekcji SzDK Koncert w wykonaniu zespołów wokalnych Szprotawskiego Domu Kultury 09.01.2015

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce. w sezonie 2013/2014

Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce. w sezonie 2013/2014 Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce Kalendarz Ważniejszych Imprez Kulturalnych, Sportowych i Rekreacyjnych w sezonie 2013/2014 IMPREZY KULTURALNE SEZON OD WRZEŚNIA

Bardziej szczegółowo

" Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..."

 Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne... " Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..." Chór szkolny skupia uczniów lubiących łączyć swoje pasje, talent z artystycznym sposobem wyrażania siebie. To bardzo wymierny

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. PATRONAT NAUKOWY: Rada Języka Kaszubskiego. Zespół ds. Języka Kaszubskiego przy Zarządzie Głównym Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.

REGULAMIN. PATRONAT NAUKOWY: Rada Języka Kaszubskiego. Zespół ds. Języka Kaszubskiego przy Zarządzie Głównym Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. II REGIONALNY KÒNKÙRS DLÔ CZËTIŃCÓW MÉSTER BËLNÉGÒ CZËTANIÔ /III PÒWIATOWÒ-GMINOWI KÒNKÙRS DLÔ CZËTIŃCÓW MÉSTER BËLNÉGÒ CZËTANIÔ REGULAMIN ORGANIZATORZY: Starostwo Powiatowe w Wejherowie. Gmina Wejherowo.

Bardziej szczegółowo

Jadąc nad polskie morze nie możemy zakładać, że dane nam będzie co dzień pływać i wystawiać się na promienie słoneczne. Czy zatem warto w ogóle tam

Jadąc nad polskie morze nie możemy zakładać, że dane nam będzie co dzień pływać i wystawiać się na promienie słoneczne. Czy zatem warto w ogóle tam WYBRZEŻE BAŁTYCKIE Jadąc nad polskie morze nie możemy zakładać, że dane nam będzie co dzień pływać i wystawiać się na promienie słoneczne. Czy zatem warto w ogóle tam jeździć? Owszem, ale należy opracować

Bardziej szczegółowo

KASZUBI WCZORAJ I DZIŚ

KASZUBI WCZORAJ I DZIŚ Regulamin konkursu KASZUBI WCZORAJ I DZIŚ Edycja VI 2015 Pieśniarz północy - Leon Heyke (1885-1939) życie i twórczość ORGANIZATORZY KONKURSU 1 1. Organizatorem konkursu jest Muzeum Ziemi Kościerskiej w

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

X Gdańskie Targi Turystyczne GTT 2007 Juz po raz dziesiąty odbyły się w dniach 13-15.04.2007 r. Gdańskie Targi Turystyczne GTT. Z roku na rok wzrasta

X Gdańskie Targi Turystyczne GTT 2007 Juz po raz dziesiąty odbyły się w dniach 13-15.04.2007 r. Gdańskie Targi Turystyczne GTT. Z roku na rok wzrasta Targi 2007 Międzynarodowy Salon Turystyczny TOUR SALON 2007 W dniach 24 27.10.2007 r. w Poznaniu, odbyły się prestiżowe Targi Regionów i Produktów Turystycznych - Tour Salon. Stowarzyszenie Turystyczne

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do GŁÓWNE UWARUNKOWANIA OCHRONY I ZAGOSPODAROWANIA TERENU (1) Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej Wody przybrzeżne, plaże, wydmy i bory nadmorskie, fragment międzywala,

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ DZIECI ODDZIAŁ OKRĘGOWY w TARNOWIE TARNÓW ul. Krakowska 24 tel fax

TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ DZIECI ODDZIAŁ OKRĘGOWY w TARNOWIE TARNÓW ul. Krakowska 24 tel fax TOWARZYSTWO PRZYJACIÓŁ DZIECI ODDZIAŁ OKRĘGOWY w TARNOWIE 33-100 TARNÓW ul. Krakowska 24 tel. 14 655 95 40 fax 14 655 95 41 tpdtarnow@poczta.onet.pl L A T O 2014 Wszystkie nasze kolonie są zarejestrowane

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ CYKLICZNYCH UROCZYSTOŚCI, IMPREZ, WYDARZEŃ

KALENDARZ CYKLICZNYCH UROCZYSTOŚCI, IMPREZ, WYDARZEŃ KALENDARZ CYKLICZNYCH UROCZYSTOŚCI, IMPREZ, WYDARZEŃ państwowych, lokalnych, kulturalnych, turystycznych i sportowych w GMINIE MICHAŁOWICE na 2011 rok organizowanych przez Urząd Gminy, Kluby, Stowarzyszenia,

Bardziej szczegółowo

OGŁASZA WYNIKI OTWARTEGO KONKURSU OFERT NA 2011 ROK NA WYKONYWANIE ZADAŃ PUBLICZNYCH PRZEZ PODMIOTY PROWADZĄCE DZIAŁALNOŚC POŻYTKU PUBLICZNEGO

OGŁASZA WYNIKI OTWARTEGO KONKURSU OFERT NA 2011 ROK NA WYKONYWANIE ZADAŃ PUBLICZNYCH PRZEZ PODMIOTY PROWADZĄCE DZIAŁALNOŚC POŻYTKU PUBLICZNEGO BURMISTRZ MIASTA WŁADYSŁAWOWA OGŁASZA WYNIKI OTWARTEGO KONKURSU OFERT NA 2011 ROK NA WYKONYWANIE ZADAŃ PUBLICZNYCH PRZEZ PODMIOTY PROWADZĄCE DZIAŁALNOŚC POŻYTKU PUBLICZNEGO BURMISTRZ MIASTA WŁADYSŁAWOWA

Bardziej szczegółowo

XXXVII WALNE ZEBRANIE DELGATÓW SZCZECIN 10 MAJA 2010

XXXVII WALNE ZEBRANIE DELGATÓW SZCZECIN 10 MAJA 2010 XXXVII WALNE ZEBRANIE DELGATÓW SZCZECIN 10 MAJA 2010 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZWIĄZKU 2009 XXXV Walne Zebranie Delegatów ZMiGM Władysławowo, 16 17 kwietnia 2009 r. Tematy wiodące: nowy projekt ustawy

Bardziej szczegółowo

Związki społeczności uczniowskiej Szkoły Podstawowej nr 40 w Gdyni im. kpt. ż.w. K.O. Borchardta ze statkiem-muzeum Dar Pomorza

Związki społeczności uczniowskiej Szkoły Podstawowej nr 40 w Gdyni im. kpt. ż.w. K.O. Borchardta ze statkiem-muzeum Dar Pomorza Opracowanie: mgr Liliana Koszałka nauczyciel Szkoły Podstawowej nr 40 w Gdyni Związki społeczności uczniowskiej Szkoły Podstawowej nr 40 w Gdyni im. kpt. ż.w. K.O. Borchardta ze statkiem-muzeum Dar Pomorza

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE ZŁOŻONYCH OFERT NA ROK 2011 oraz wysokość przyznanej dotacji na realizację zadań publicznych

ZESTAWIENIE ZŁOŻONYCH OFERT NA ROK 2011 oraz wysokość przyznanej dotacji na realizację zadań publicznych Załącznik do Zarządzenia Nr 13/11 Burmistrza Gminy z dnia 28.01.2011r. ZESTAWIENIE ZŁOŻONYCH OFERT NA ROK 2011 oraz wysokość przyznanej na realizację zadań publicznych Wspieranie i upowszechnianie kultury

Bardziej szczegółowo

KURS NA PRZYSZŁOŚĆ. Strategia i kierunki rozwoju Pomorskiego Związku Żeglarskiego (PoZŻ) na lata 2014-2016. Gdynia, 12 października 2014 r.

KURS NA PRZYSZŁOŚĆ. Strategia i kierunki rozwoju Pomorskiego Związku Żeglarskiego (PoZŻ) na lata 2014-2016. Gdynia, 12 października 2014 r. KURS NA PRZYSZŁOŚĆ Strategia i kierunki rozwoju Pomorskiego Związku Żeglarskiego (PoZŻ) na lata 2014-2016 Gdynia, 12 października 2014 r. SPIS TREŚCI: 1. WPROWADZENIE 2. OBSZARY STRATEGICZNE 3. PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

W rejonie tym do najważniejszych centrów turystycznych należą: Benidorm, Altea, Calpe, Teulada Moraira, Jávea oraz Denia.

W rejonie tym do najważniejszych centrów turystycznych należą: Benidorm, Altea, Calpe, Teulada Moraira, Jávea oraz Denia. Północne wybrzeże Costa Blanca rozciąga się od Denii do Benidormu w południowowschodniej części Hiszpanii, czyli jednego z najbardziej atrakcyjnych turystycznie miejsc, gdzie Morze Śródziemne i góry niemalże

Bardziej szczegółowo

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman)

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Urodzony 15 sierpnia 1898 r. w Żmerynce na Podolu, jako syn inżyniera kolejowego, w związku z czym często podróżował z rodziną, przenosząc się z miejsca

Bardziej szczegółowo

Nr 4/2013. EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy

Nr 4/2013. EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy ISSN 1429-8589 Nr 4/2013 EGZEMPLARZ BEZPŁATNY Centrum edukacyjne w Czarncy Fot. Szkoła Podstawowa w Czarncy Już w przyszłym roku w Czarncy powstanie Centrum Edukacyjno-Kulturalne poświęcone Hetmanowi Stefanowi

Bardziej szczegółowo

Data Godz. Nazwa imprezy Organizator Miejsce MAJ 2015

Data Godz. Nazwa imprezy Organizator Miejsce MAJ 2015 KALENDARZ IMPREZ GMINY KOSAKOWO na rok 2015 Data Godz. Nazwa imprezy Organizator Miejsce MAJ 2015 So, 02.05.2015 17:00 22. kolejka V ligi: Sztorm Mosty Błyskawica Reda Rekowo Sztorm Mosty, Pomorski ZPN

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Uroczystość ku czci Św. Barbary

Sprawozdanie Uroczystość ku czci Św. Barbary Sprawozdanie Uroczystość ku czci Św. Barbary I. Informacje wstępne W dniu 4 grudnia 2013 roku w Ulanowie odbyły się obchody uroczystość ku czci Świętej Barbary patronki flisaków. Organizatorem obchodów

Bardziej szczegółowo

w sezonie 2015/2016 Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce

w sezonie 2015/2016 Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce Referat Kultury, Sportu i Promocji Urząd Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce Kalendarz Ważniejszych Imprez Kulturalnych, Sportowych i Rekreacyjnych w sezonie 2015/2016 Sezon od sierpnia/września 2015 roku

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety.

Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety. Ankieta: Wspomnienia rodzinne na podstawie ankiety. Skąd pochodzą twoi rodzice? Gdzie mieszkali twoi pradziadkowie oraz prapradziadkowie na początku XX. wieku? Pochodzili z tego samego regionu co Ty czy

Bardziej szczegółowo

BIOGRAFIA. Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler,

BIOGRAFIA. Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler, BIOGRAFIA Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendler, Sendler z domu Krzyżanowska - ur. 15 lutego 1910 w Warszawie, zm. 12 maja 2008 w Warszawie. Polska działaczka społeczna. Swoje dzieciństwo,

Bardziej szczegółowo

Karta Turysty Kaszuby Północne. ul. Hryniewieckiego 6C/43, 81-340 Gdynia, tel. 507195570. ul. Steyera 8A/6, 84-150 Hel, tel.

Karta Turysty Kaszuby Północne. ul. Hryniewieckiego 6C/43, 81-340 Gdynia, tel. 507195570. ul. Steyera 8A/6, 84-150 Hel, tel. Lp. Partner Kontakt Oferta zniżkowa 1 Półwysep-Tur w Helu ul. Kuracyjna 26, 84-150 Hel, tel. 660172103 5 % na sprzedaż map, folderów, upominków 2 Pomorska Komunikacja Samochodowa Sp. z o.o. 3 Bar Gastronomiczny

Bardziej szczegółowo

Plan działalności Miejsko Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Sokołowie Młp. od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r.

Plan działalności Miejsko Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w Sokołowie Młp. od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r. Plan działalności Miejsko Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r. L.p. Nazwa zadania, zasięg Termin Miejsce 1. 2. 3. 4. 5. 6. Koncert Kolęd Gloria In excelsis Deo!

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych

Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych Malowanka Historia Zawiercia dla najmłodszych Publikacja, którą trzymacie Państwo w dłoniach, została przygotowana przez Centrum Inicjatyw Lokalnych. Jest ona efektem naszej fascynacji historią Zawiercia.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRZEWODNICZĄCEGO SEJMIKU O PODEJMOWANYCH DZIAŁANIACH MIĘDZY SESJAMI ORAZ O KORESPONDENCJI WPŁYWAJĄCEJ DO KANCELARII SEJMIKU

INFORMACJA PRZEWODNICZĄCEGO SEJMIKU O PODEJMOWANYCH DZIAŁANIACH MIĘDZY SESJAMI ORAZ O KORESPONDENCJI WPŁYWAJĄCEJ DO KANCELARII SEJMIKU SEJMIK WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO tel./fax (058) 3261740, e-mail: przewodniczacy@woj-pomorskie.pl www.woj-pomorskie.pl l Druk nr 674 INFORMACJA PRZEWODNICZĄCEGO SEJMIKU O PODEJMOWANYCH DZIAŁANIACH MIĘDZY

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej. Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r.

Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej. Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r. Działania rozwojowe w zakresie infrastruktury turystycznej Property Forum Polska Północna Gdańsk, 5 marca 2012 r. Informacje ogólne Liczba mieszkańców: około 40 tys. Wyspiarskie położenie. Przygraniczne

Bardziej szczegółowo

Port Jastarnia. Półwysep Helski

Port Jastarnia. Półwysep Helski Port Jastarnia Półwysep Helski 1 Mierzeja Helska potocznie zwana półwyspem helskim, powstała niedawno bo na początku XIX wieku. Wcześniej był to zbiór wysepek, ale pod wpływem działania morza zamienił

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r.

Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r. Podział dotacji na zadania z zakresu kultura, sztuka,ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, na 2014r. Dział 921 - Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego Rozdz. 92105 - Pozostałe zadania w zakresie

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z WYJAZDU STUDYJNEGO Do Bawarii / Niemcy w terminie 16 20 października 2012 r.

RAPORT Z WYJAZDU STUDYJNEGO Do Bawarii / Niemcy w terminie 16 20 października 2012 r. STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA RYBACKA KASZUBY Wieżyca 1 83-315 Szymbark Tel/fax: 58 684 35 80 e-mail: biuro@lgrkaszuby.pl www.lgrkaszuby.pl STOWARZYSZENIE PÓŁNOCNOKASZUBSKA LOKALNA GRUPA RYBACKA 84-120

Bardziej szczegółowo

- analiza przykładów z praktyki -

- analiza przykładów z praktyki - - analiza przykładów z praktyki - Monika Selin Stacja Morska IO UG Szkolenie regionalne Natura 2000 a turystyka wodna i nadwodna Hel, 4 października 2011 r. Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Fot.

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Działalność koncertowa Stowarzyszenia Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański. Działalność koncertowa Stowarzyszenia Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański

Działalność koncertowa Stowarzyszenia Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański. Działalność koncertowa Stowarzyszenia Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański Działalność koncertowa Stowarzyszenia Orkiestra Miasta Pruszcz Gdański Drugie półrocze 2013 Pod koniec sierpnia 2013 roku odbyło się spotkanie orkiestry, otwierające nowy sezon artystyczny. Obecny był

Bardziej szczegółowo

Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły?

Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły? Temat:Jak władze lokalne dbają o rozwój kulturalny dzieci i młodzieży naszej szkoły? Projekt edukacyjny realizowany w Publicznym Gimnazjum im. Biskupa Piotra Gołębiowskiego w Jedlińsku w roku szkolnym

Bardziej szczegółowo

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 akademia@mokskierniewice.pl Zabytkowa Willa Kozłowskich, w której mieści się Regionalna Akademia

Bardziej szczegółowo

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 Hotel Dubravka *** Hotel Dubravka *** Atuty oferty Atrakcyjna oferta cenowa hotelu. Położony tuż przy złocistej plaży z długim wybrzeżem oraz

Bardziej szczegółowo

Kapitan Warszawa ratuje stolicę! 20 wydarzeń rodzinnych w każdej dzielnicy Warszawy - propozycja współpracy przy wyjątkowym warszawskim projekcie!

Kapitan Warszawa ratuje stolicę! 20 wydarzeń rodzinnych w każdej dzielnicy Warszawy - propozycja współpracy przy wyjątkowym warszawskim projekcie! Kapitan Warszawa ratuje stolicę! 20 wydarzeń rodzinnych w każdej dzielnicy Warszawy - propozycja współpracy przy wyjątkowym warszawskim projekcie! List przewodni Szanowni Państwo, Serdecznie zapraszam

Bardziej szczegółowo

STACJE POLSKIEGO RATOWNICTWA BRZEGOWEGO (stan do 1938 r.)

STACJE POLSKIEGO RATOWNICTWA BRZEGOWEGO (stan do 1938 r.) prof. dr kpt. ż.w. Daniel Duda Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni STACJE POLSKIEGO RATOWNICTWA BRZEGOWEGO (stan do 1938 r.) 10 lutego 1920 roku nastąpiła dawno oczekiwana przez Polskę chwila przejęcia

Bardziej szczegółowo

Varsavianistyczna szkoła sprawozdanie. Przedszkole nr 181 Wesołe Nutki ul. Pruszyńskiego 5, 01-870 Warszawa

Varsavianistyczna szkoła sprawozdanie. Przedszkole nr 181 Wesołe Nutki ul. Pruszyńskiego 5, 01-870 Warszawa Dzieci w przedszkolu bardzo chętnie chłoną nową wiedzę, szczególnie jeśli jest dostarczana w różnorodny sposób, trzeba pamiętać jednak o tym, iż wiedzę dzieciom należy przykazywać zaczynając od tego co

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 6 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2006 r.

ZARZĄDZENIE Nr 6 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2006 r. ZARZĄDZENIE Nr 6 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 21 listopada 2006 r. w sprawie określenia granic pasa technicznego na terenie gminy Międzyzdroje. Na podstawie art. 36 ust. 5 pkt 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Kaszubski Targ. w centrum Gdańska. Sprzedaż i promocja żywności naturalnej i tradycyjnej

Kaszubski Targ. w centrum Gdańska. Sprzedaż i promocja żywności naturalnej i tradycyjnej Kaszubski Targ w centrum Gdańska Sprzedaż i promocja żywności naturalnej i tradycyjnej Po 70 latach nieobecności, ponownie powstaje w Gdańsku TARG KASZUBSKI, który będzie wizytówką handlowo-kulturalną

Bardziej szczegółowo