Wybarwienie owoców to jedna z cech będąca wyznacznikiem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybarwienie owoców to jedna z cech będąca wyznacznikiem"

Transkrypt

1 egzemplarz bezpłatny NR 6/2014 wrzesień nakład egz. PL ISSN Letnie Pokazy Czereśniowe Anita Łukawska Wspomóc wybarwienie owoców Marcin Oleszczak, Kazgod Sp. z o.o. Odbyły się po raz trzeci 20 lipca 2014 r. w Górach Wysokich k. Sandomierza. Ich organizatorami były firmy Plantpress, Leaf Media oraz Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach Oddział Centrum Ogrodnicze w Sandomierzu. Gospodarzem imprezy był Maciej Osowski, który czereśnie uprawia na ponad 10 ha. Pokazy praktyczne odbyły się w sadzie, w którym drzewka posadzono wiosną w 2013 i 2014 r. oraz w sadzie 7-letnim, a przeprowadził je Bart Liesenborghs (fot. 1) z LieverFruit bvba z Belgii. Wcześniej uczestnicy mogli zapoznać się z prezentacjami dotyczącymi zasad budowy konstrukcji w sadach czereśniowych, nawożenia, ochrony, doboru odmian do uprawy w Polsce oraz sposobów prowadzenia drzew. Na tegoroczne Letnie Pokazy Czereśniowe licznie przybyli zainteresowani uprawą czereśni sadownicy z różnych rejonów Polski oraz dziennikarze branżowi zza wschodniej granicy. Pokazom towarzyszyła także wystawa maszyn i środków do produkcji. FOT. 1. Pokazy praktyczne przeprowadził Bart Liesenborghs 2 Wybarwienie owoców to jedna z cech będąca wyznacznikiem ich jakości (fot. 1). Na tę ostatnią oraz wielkość plonu wpływ mają odmiana, podkładka, warunki glebowo-klimatyczne siedliska, sposób nawożenia, ochrona oraz architektura sadu. Wyprodukowanie rumianych owoców nie jest łatwe. Wybarwienie jabłek rozpatrywane w kontekście wielkości powierzchni rumieńca, jego odcienia i intensywności, barwy zasadniczej skórki jest zatem zależne od wielu czynników. Agrotechnika, nawożenie, ochrona oraz stosowanie regulatorów wzrostu to zmienne wpływające na wielkość i jakość plonu, w tym wybarwienie owoców. To ostatnie to nie tylko rumieniec, ale także barwa zasadnicza skórki, która powinna stanowić odpowiedni dla niego kontrast (tło). Pamiętać jednak należy, że zabiegi agrotechniczne, nawożenie czy ochrona roślin w wielu wypadkach nie mogą naprawić błędów, które powstały w trakcie podejmowania nieodwracalnych decyzji o założeniu sadu lub z czasów jego zakładania. Naprawa ich skutków może często polegać jedynie na wykarczowaniu konkretnej kwatery. Barwniki w owocach Zielone zabarwienie skórki jabłek jest efektem obecności chlorofilu w jej komórkach. Jego zawartość jest odmienna u różnych odmian jabłoni. W trakcie dojrzewania owoców zachodzi proces rozpadu tego barwnika. Spadkowi zawartości chlorofilu w komórkach skórki oraz rozpadowi struktury chloroplastów towarzyszy zwiększanie się zawartości w tkankach żółtych i pomarańczowych barwników: karotenu i ksantofilu. Czerwone zabarwienie skórki jabłek tzw. rumieniec zależy od występowania innej grupy barwników roślinnych: flawonoidów barwników antocyjanowych (w jabłkach występuje cyjanidyna). Barwniki te mają skomplikowaną budowę chemiczną. Składają się z dwóch pierścieni zespolonych ze sobą trójwęglowym łącznikiem. Każdy z elementów składowych tych barwników pierścieni pochodzi z innego szlaku metabolicznego. W warunkach naturalnych FOT. 1. Jabłko optymalnie wybarwione przed zbiorem proces tworzenia się tych barwników w jabłkach zachodzi tylko na świetle. Owoce schowane we wnętrzu korony, do których nie dociera światło słoneczne są zwykle źle wybarwione mimo uzyskania dojrzałości zbiorczej (fot. 2 na str. 4). Istotny wpływ na ten proces ma także temperatura powietrza, szczególnie w okresie około 3 tygodni przed zbiorami owoców. Synteza barwników antocyjanowych zachodzi najszybciej, gdy w okresie dojrzewania owoców mamy do czynienia z dużymi dobowymi 4 Przed sezonem przechowalniczym Konsument oczekuje przez cały rok owoców wysokiej jakości. Producent jabłek pracuje na nią przez cały sezon wegetacyjny. Od kwitnienia drzew do zbioru owoców bardzo ważne jest terminowe wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, gdyż w momencie osiągnięcia przez jabłka dojrzałości zbiorczej nie można już poprawić ich jakości. Natomiast, aby długo i bez ubytków przechowywały się, istotne jest wyznaczenie właściwego terminu zbioru. Nieodpowiednie warunki mogą skrócić okres przechowalniczy pojedynczych jabłek lub partii zgromadzonych w poszczególnych komorach. Aby do tego nie dopuścić, przed zbiorem jabłek należy odpowiednio przygotować obiekty przechowalnicze. Owoce muszą być przechowywane w warunkach dostosowanych do wymagań poszczególnych gatunków, a nawet odmian. Nowoczesne rozwiązania techniczne w przechowalnictwie umożliwiają utrzymanie wysokiej ich jakości nawet podczas długotrwałego przechowywania zapewniającego sprzedaż przez cały rok, czyli ostatnie z chłodni są sprzedawane tuż przed zbiorem nowych. W Polsce jest coraz więcej komór chłodniczych z KA i ULO (fot. 1). Montowane są także najnowsze rozwiązania technologiczne: systemy niskotlenowe ILOS, ILOS-Plus, Swinglos, DCS, ACR. Potrzeba i konieczność Sadownicy są świadomi potrzeby właściwego przygotowania obiektów chłodniczych przed sezonem. Zwracają na nie uwagę także inspektorzy organów certyfikujących. Wszelkie zabrudzenia na ścianach, podłodze czy w skrzy- Piotr Gościło, niezależny doradca sadowniczy niach oraz pozostałości zgniłych owoców stwarzają potencjalne zagrożenia dla nowo składowanych. W komorach FOT. 1. Nowoczesny obiekt chłodniczy wymaga sprawnych urządzeń niepożądane są także obce zapachy, którymi jabłka łatwo przechodzą i tracą atrakcyjność. Mogą także szybciej dojrzewać, a nawet gnić. Straty w ilości owoców powodowane przez choroby pochodzenia grzybowego podczas przechowywania mogą być wynikiem składowania ich w komorach chłodniczych nieodpowiednio przygotowanych (najczęściej w brudnych, nieodkażonych i niewywietrzonych). Nieporządek w komorach i pomieszczeniach komunikacyjnych sprzyja natomiast awariom systemów kontrolno-pomiarowych (fot. 2 na str. 4). Od czego zacząć Przygotowanie obiektów chłodniczych obejmuje wiele prac związanych z infrastrukturą komór, z obsługą instalacji chłodniczej i do modyfikowania atmosfery. Zabiegi higieniczne obejmują prace porządkowe, zamiatanie, czyszczenie, mycie i dezynfekcję nie tylko komór, pojemników na owoce, ale także pomieszczeń do sortowania owoców. Pierwszą czynnością 4 W NUMERZE: Aby się dobrze przechowywały 6 Ochrona drzew owocowych jesienią Nawożenie drzew ziarnkowych po zbiorze 8 10 Mechaniczny zbiór owoców leszczyny 11

2 2 1 Odmiany do uprawy towarowej Według B. Liesenborghsa sukces uprawy czereśni opiera się na trzech filarach: produktywności, ochronie zbioru i jakości owoców. Produktywność czereśni zależy od terminu i długości kwitnienia drzew, warunków panujących podczas kwitnienia, zawiązywania oraz wzrostu zawiązków owocowych (temperatura i wilgotność powietrza), wzrostu wegetatywnego drzew (i równowagi pomiędzy nim a wzrostem generatywnym), odmiany i podkładki, sposobu prowadzenia drzew, obecności młodych pędów i gałęzi oraz kąta pod jakim one wyrastają z pnia. Ochrona zbioru dotyczy zabezpieczenia owoców przed pękaniem i obejmuje dobór odmiany (ze względu na wrażliwość na pękanie owoców podczas deszczu), termin zbioru, instalację osłon przeciwdeszczowych w sadach oraz stosowanie preparatów podnoszących tolerancję czereśni na pękanie. Jakość owoców określają walory smakowe, barwa skórki (najlepiej ciemnoczerwona), połysk, średnica (minimum 28 mm), wyrównanie oraz jędrność, a także zielona barwa szypułki. Obecnie w Belgii nie dąży się do osiągania plonu czereśni na poziomie 25 t/ha. Głównym celem produkcji jest natomiast osiągnięcie owoców o akceptowalnych rynkowo rozmiarach (średnicy 32 mm), co gwarantuje uzyskanie wysokiej ceny. Plon nie jest już wtedy tak istotny i może wynosić 15 t/ha informował B. Liesenborghs. Kanon odmian czereśni w Europie stanowią cztery podstawowe Lappins, Kordia, Regina i Sweetheart. Pierwsza i ostatnia z wymienionych, zdaniem B. Liesenborghsa są wystarczająco produktywne, aby mogły być z powodzeniem uprawiane w Polsce. Jednak z uwagi na warunki klimatyczne w naszym kraju (mroźne, czasem długie zimy, przymrozki wiosenne, okresowe susza lub nadmiar wilgoci w glebie) prelegent polecał do uprawy odmiany samopylne ( Samba, Lappins, Skeena, Sweetheart ), jako mniej wymagające od obcopylnych i corocznie plonujące. Odmiany obcopylne ( Burlat, Kordia, Regina ) mają atrakcyjniejsze owoce od tych niewymagających zapylaczy, ale nie co roku plonują w Polsce na odpowiednim poziomie. Choć popyt kształtuje podaż i asortyment odmian w sadach, pamiętać należy, że odbiorcy nie znają się na uprawie czereśni i nie mogą narzucać, co ma produkować sadownik i w konsekwencji ponosić ciągle straty wynikające z uwarunkowań klimatycznych. Adepci sadownictwa w Polsce często chcą naśladować doświadczonych kolegów z Europy Zachodniej i nie zastanawiając się nad problemami w uprawie zakładają sady z odmian wymagających, z grupy obcopylnych i są zaskoczeni słabymi wynikami w produkcji mówił B. Liesenborghs (więcej na ten temat w kolejnych numerach IS). Ochrona czereśni Do ochrony czereśni należy wybierać preparaty zarejestrowane do tego celu i ewidencjonować wykonane zabiegi. Zawsze przed wyborem preparatu warto sprawdzić jego zakres działania w etykiecie rejestracyjnej, w aktualnym Programie Ochrony Roślin Sadowniczych lub na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakładce Ochrona roślin mówił Krzysztof Gasparski z ProCam Polska Niebezpieczne jest zaniżanie i zawyżanie dawek ś.o.r. Obniżając dawkę pestycydu łatwo można spowodować odporność patogenów i szkodników nie tylko na niego, ale i na całą grupę chemiczną, do której należy. Tylko w młodych sadach uzasadnione i dopuszczalne jest stosowanie dawek niższych niż zalecane, ze względu mniejszą powierzchnię liści. Obniżając dawkę należy pamiętać o odpowiednim stężeniu cieczy roboczej, czyli dopasować ilość wody do dawki środka i wielkości korony drzew. Niedozwolone jest zawyżanie dawek pestycydów, czyli przekraczanie górnych z zalecanych mówił K. Gasparski. Nie ma obecnie zarejestrowanych preparatów miedziowych do ochrony czereśni przeciwko chorobom kory i drewna po zbiorze owoców i cięciu drzew. Są na rynku dostępne nawozy miedziowe (Cupros 50 WP), które oprócz dokarmienia roślin mogą spełnić także rolę zabezpieczającą rany przed infekcjami groźnych patogenów. Groźnym szkodnikiem czereśni jest nasionnica trześniówka, która dyskwalifikuje owoce do spożycia. W rejonie sandomierskim występują już oba gatunki szkodnika Rhagoletis cerasi i Rhagoletis cingulata. Ten ostatni jest groźniejszy z uwagi na długi okres lotu i robaczywienie owoców odmian późnych oraz wiśni. Szkodniki te wymagają zatem stałego monitoringu w sezonie. W każdym sadzie powinny znajdować się żółte pułapki lepowe służące do monitorowania ich aktywności, aby po stwierdzeniu odłowienia się 2 much/pułapkę wykonać zabieg chemiczny w celu ich zwalczenia. Aktywność szkodników w każdym sadzie może być inna i ochrona musi być do tego dostosowana. Do zwalczania tych szkodników zarejestrowane są jedynie Calypso 480 SC i Mospilan 20 SP, preparaty należące do tej samej grupy chemicznej, co uniemożliwia ich rotację. Fertygacja czereśni Pobieranie składników pokarmowych przez czereśnie z gleby jest najbardziej intensywne od maja do sierpnia, czyli w okresie wzrostu i dojrzewania owoców mówił dr inż. Andrzej Grenda z Yara Poland. Dostępność w glebie tych składników jest uzależniona od jej wilgotności. Przebieg pogody w każdym sezonie jest inny. Aby uniezależnić się od niej korzystne jest, zdaniem dr. A. Grendy, nawadnianie i fertygacja wysokojakościowymi i w pełni rozpuszczalnymi nawozami. W sadach, w których zamontowana jest instalacja nawodnieniowa warto rozważyć możliwość podawania przez nią nawozów, gdyż tylko w ten sposób można w poszczególnych fazach rozwojowych drzew dostarczyć potrzebne im składniki. Stężenie pożywki do fertygacji nie powinno być niższe niż 0,05% i wyższe niż 0,3%. Pożywki w dolnych zakresach stężenia stosuje się podczas częstych fertygacji upraw, co ma miejsce na glebach lekkich, które z reguły są bardziej przepuszczalne oraz podczas suszy. Aby odpowiednio zaplanować nawożenie poprzez fertygację konieczna jest analiza chemiczna gleby (na zawartość P, K, Mg, Ca) i zbadanie jej odczynu oraz analiza chemiczna wody z ujęcia (odczyn, zawartość żelaza i wodorowęglanów wapnia). Wynik tej ostatniej jest potrzebny do odpowiedniego przygotowywania pożywek. Fertygacja powinna być traktowana jako uzupełnienie tradycyjnego nawożenia posypowego. Czereśnie kwitną wiosną zanim rozwiną się korzenie i liście. Wtedy drzewa wykazują zapotrzebowanie na fosfor, dzięki któremu regeneruje się system korzeniowy po zimie oraz następują podziały komórkowe w młodych zawiązkach pędów i po zapyleniu kwiatów. Procesy te wymagają znacznych nakładów energetycznych. W tej fazie dr A. Grenda polecał podanie przez fertygację Kristalonu Żółtego ( ). Po kwitnieniu, gdy następuje intensywny wzrost drzew, wzrasta zapotrzebowanie na azot, potas, wapń, podać można Kristalon Niebieski ( ) z YaraLiva Calcinit. W okresie wzrostu i dojrzewania owoców, aby polepszyć ich wybarwienie oraz zwiększyć zawartość cukrów w owocach, konieczne jest dostarczenie drzewom potasu i azotu, np. w postaci Kristalonu Białego ( ) i YaraLiva Calcinit. Fertygacja po zbiorze owoców ma na celu regenerację drzew po owocowaniu oraz wzmocnienie pąków kwiatowych na następny sezon. Andrzej Grenda przedstawił program fertygacji czereśni przy użyciu nawozów z serii Kristalon i YaraLiva Calcinit. FOT. 2. Objawy niedoboru żelaza na czereśni Zapobieganie chlorozom Chlorozy na liściach czereśni będące skutkiem niedoboru mikroelementów (żelaza, cynku, manganu, boru) lub makroelementów (potasu, magnezu) mogą wpływać na redukcję plonu. Aby im zapobiegać należy odpowiednio dokarmiać drzewa. Dolistne dostarczanie mikroelementów daje jednak krótkotrwałe efekty. W przypadku żelaza, składnik ten nie przemieszcza się z liści starszych do młodszych i po zabiegu dolistnym nowe liście ponownie wykazują objawy jego niedoboru mówił Andrzej Zbroja z firmy Tradecorp. W celu zapobiegania niedoborom żelaza (fot. 2) A. Zbroja polecał zabieg doglebowy Ultraferro, nawozem który zapewnia dostępność tego składnika dla korzeni przez cały sezon wegetacyjny. Ultraferro zawiera 6% żelaza w formie schelatowanej EDDHA i polecany w różnych dawkach w zależności od intensywności chloroz żelazowych. Z reguły jest to dawka 10 kg/ha. Nawóz należy rozpuścić w minimum 200 l wody i opryskać pasy herbicydowe wiosną. Można stosować go z Humistarem zawierającym 16,5% kwasów humusowych (w dawce 20 l/ha), co również wpłynie korzystnie na pobieranie żelaza oraz innych składników przez korzenie. Humistar dostarcza materię organiczną do gleby i poprawia jej strukturę. Oba produkty można aplikować również poprzez fertygację. Składnikiem pokarmowym, który uodparnia owoce na pękanie jest wapń. Jego działanie polega na wzmocnieniu struktury ścian komórkowych i sił wiążących komórki, co wpływa na poprawę jędrności tkanek. Wapń powinien być aplikowany z borem. W ofercie firmy Tradecorp znajdują się dwa produkty wapniowe wzbogacone borem Calitech i Boramin Ca. Innym składnikiem, który w sposób bezpośredni wpływa na jakość owoców jest potas. Wpływa on na wielkość owoców, barwę skórki i zawartość cukrów. Dolistne zabiegi dokarmiania tym składnikiem polecane są kilkakrotnie w okresie wzrostu zawiązków owocowych. Produktem potasowym z oferty firmy Tradecorp jest Drakar K zawierający 46% potasu. Aplikacja nawozu po zbiorach owoców (dawka 5 l/ha) wpływa na prawidłowe kwitnienie drzew w następnym roku. A. Zbroja w tym terminie polecał także użycie nawozu Folur S w dawce 10 l/ha (jest to mocznik w formie płynnej z niską zawartością biuretu). Zabieg ten sprzyja wytwarzaniu aminokwasów przez rośliny. Aplikacja obu nawozów jest możliwa, gdy na drzewach są aktywne, zielone liście. Doświadczenia W sadzie Macieja Osowskiego wykonano doświadczenie z aktywatorem Calibra, którego działanie wpływa na osiągnięcie większych owoców. Z uwagi na zapowiadane przymrozki wiosenne przed kwitnieniem drzew opryskano je biostymulatorem Asahi SL mówił Bartłomiej Sobaszek z Arysta LifeScience. Calibra zawiera biologicznie aktywny filtrat z Ascophyllum nodosum (GA 142), mangan oraz cynk (po 1%). Aktywator ten stymuluje podziały komórkowe, co wpływa na wzrost roślin i uzyskanie owoców o pożądanych rozmiarach. Owoce są zazwyczaj równomiernie wybarwione i zawierają więcej cukrów niż nietraktowane nim. Calibra korzystnie oddziałuje na całą roślinę poprzez aktywowanie pobierania składników pokarmowych z gleby, syntezy chlorofilu oraz podziałów komórkowych. Aktywator jest polecany do 3 zabiegów co około 10 dni po opadnięciu płatków

3 3 FOT. 3. Samojezdna platforma Carrier ułatwia prace w sadzie czereśniowym kwiatowych w dawce 2 l/ha. Może być stosowany łącznie ze ś.o.r. Jak poinformował B. Sobaszek w taki sposób był on aplikowany w sadzie Macieja Osowskiego na odmianach Summit i Sweetheart. Zabiegi przeprowadzono 1, 10 i 20 maja br. Po podsumowaniu wyników okazało się, że owoce z drzew opryskiwanych aktywatorem Calibra były o 5% większe od tych z drzew nieopryskiwanych. Przy plonie czereśni 10 t/ha jego wzrost o 5% to więcej owoców o 500 kg/ha. Wartość uzyskanej zwyżki plonu jest wielokrotnie wyższa od poniesionych nakładów na Calibrę i Asahi SL. Ochrona plonu Na etapie projektowania konstrukcji pod osłony przeciwdeszczowe dla czereśni należy zaopatrzyć się w mapę działki, aby wykonać projekt oraz zaplanować linie rzędów. Plan działki należy zweryfikować samodzielnym pomiarem faktycznym lub przy pomocy doradcy z firmy sporządzającej projekt. Nie należy zrażać się kształtem działki, gdyż na każdej można postawić konstrukcję. Wymogiem jest jedynie posadowienie pali w równoległych rzędach i zachowanie kątów prostych pomiędzy nimi, aby montaż lin, odciągów oraz osłon był bezproblemowy. W sadach istniejących jest to trudne do wykonania, gdyż drzewa uniemożliwiają realizację projektu. Pale w konstrukcjach przeciwdeszczowych powinny znaj- dować się w rzędach w odległości co 6 8 m mówił Przemysław Bobin z firmy Drewgór S. Walczak i S-ka S.J. z Gorzowa Wielkopolskiego. Dla konstrukcji pod osłony, zdaniem P. Bobina, lepszym materiałem jest drewno niż beton, gdyż jest lekkie, wytrzymałe i bardziej elastyczne. Umożliwia ono także montaż wysokich konstrukcji o długości pali nawet 6,5 m. Na palach drewnianych łatwo montuje się wszystkie elementy służące do stabilizowania konstrukcji i zamontowania osłon. Na słupach betonowych konieczne jest dokupienie odpowiedniego osprzętu, co podnosi koszty. Konstrukcja drewniana podczas opadów gradu czy ewentualnego śniegu wytrzymuje znaczny napór. Pale drewniane są łatwe w montażu, gdyż można je wciskać w glebę koparką, kafarem, świdrem. Stanowią one tylko podporę dla osłon. Całą konstrukcję stabilizuje system kotew wkręcanych w glebę świdrem mechanicznym, głównie po obwodzie, ale także wewnątrz konstrukcji. Dopiero po ich montażu można przystąpić do łączenia pali w rzędach i międzyrzędziach drutem oraz odciągów zapewniające odpowiednie naprężenie konstrukcji dzięki zastosowanym napinaczom. Na tak przygotowanej konstrukcji można zamontować osłony. Montaż konstrukcji w sadzie można podzielić na etapy. Pierwszy zazwyczaj obejmuje montaż pali i ustabilizowanie konstrukcji, a drugi montaż osłon (zwykle dopiero wtedy, gdy drzewa zaczynają plonować) mówił P. Bobin. Wystawa Letnim Pokazom Czereśniowym towarzyszyła wystawa maszyn i środków do produkcji. Na stoisku firmy Rol-Gos z Chwałek k. Sandomierza prezentowane były ciągniki marki Kubota (modele Narrow M7040 i M7060) oraz opryskiwacz Munckhof z wysoką kolumną i zbiornikiem o pojemności 1,5 tys. l. Ciągniki marki Landini (Rex 80F i Mistral 55) oraz RS R60, zaczepiana platforma sadownicza produkcji MCMS z Warki, sadownicza kosiarka bijakowa Rinieri RTF 165 oraz opryskiwacz Agrola Vertical z kolumną i dwoma wentylatorami prezentowała firma Agromar z Chobrzan. Prezentowana była także samojezdna platforma Carrier firmy N. Blosi (fot. 3). Nabyła ją w firmie Rewera z Chwałek Grupa Producentów Owoców Sangrow Sp. z o.o. z Zajeziorza, do której Maciej Osowski należy. Platforma ta umożliwia podniesie pracowników na 3 m wysokości, co zapewnia zbiór czereśni z wysokich partii koron. Po minionym sezonie sadownik ocenia, że zakup tej maszyny bardzo usprawnił zbiór owoców. fot. 1 3 A. Łukawska Preparat Afik wspomaga ochronę roślin jagodowych reklama Dr hab. Barbara H. Łabanowska prof. nadzw. IO, Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach Ochrona roślin jagodowych jest trudna, gdyż brakuje zarejestrowanych środków do zwalczania niektórych szkodników, w szczególności akarycydów do zwalczania roztoczy roślinożernych, w tym groźnego przędziorka chmielowca (Tetranychus urticae). Jest to mały pajęczak, którego wszystkie stadia ruchome żerując na dolnej stronie liści, wysysają sok z komórek. Na górnej stronie blaszki liściowej natomiast pojawiają się żółte plamy i przebarwienia, a brzegi liści zawijają się do góry. Silnie uszkodzone liście żółkną, brązowieją i zasychają. Przędziorki zasiedlają truskawkę, malinę, porzeczki czarną i czerwoną, agrest, jeżynę i wiele innych gatunków roślin. Wymagają zwalczania wiosną, przed zbiorem owoców a także po zbiorze owoców z roślin jagodowych. Obecnie jedynym specyficznym akarycydem do ochrony w/w roślin jest Ortus 05 SC, który może być użyty jeden lub dwa razy w sezonie, zależnie od rośliny uprawnej. Poszukuje się więc innych substancji, które mogą wspomóc walkę z przędziorkami. Taką alternatywą może być Afik, preparat zawierający polisacharydy. Działa on na szkodnika w sposób fizyczny, pokrywając go cienką warstwą substancji, która uniemożliwia oddychanie, w efekcie czego szkodnik dusi się. Przydatność preparatu Afik do zwalczania przędziorka chmielowca na truskawce, malinie i porzeczce czarnej była oceniana w doświadczeniach prowadzonych w Instytucie Ogrodnictwa. Na plantacji truskawek preparat Afik w stężeniu 0,3% (dawka 2,25 l/ha w 750 l cieczy/ha) zastosowano dwukrotnie, w odstępie 10 dni, w pierwszej połowie maja. Uzyskano wysoką skuteczność w zwalczaniu przędziorka chmielowca do 2 tygodni po zabiegu, a później następował powolny wzrost liczebności szkodnika. Na roślinach opryskiwanych dwukrotnie preparatem Afik okresowo ograniczono także roztocza truskawkowca, ale ze względu na sposób jego żerowania w zwiniętych liściach, efektywność była słabsza niż w stosunku do przędziorka chmielowca. Na plantacji maliny preparat Afik w stężeniu 0,3% (dawka 2,25 l/ha w 750 l oraz 1,5 l/ha w 500 l cieczy/ha) zastosowano w połowie czerwca i uzyskano wysoką skuteczność natychmiastową w zwalczaniu przędziorka chmielowca przez okres do 2 tygodni. Afik w stężeniu 0,3% (dawka 2,25 l i 1,5 l w 750 i 500 l cieczy/ha odpowiednio) zastosowano także na porzeczce czarnej. Po zabiegu wykonanym 6 czerwca uzyskano wysoką skuteczność natychmiastową w zwalczaniu przędziorka chmielowca, na poziomie 99,3 100% do 3 tygodni po zabiegu. Po 4 tygodniach populacja zaczęła odbudowywać się. W trakcie badań na liściach truskawki odmiany Darselect, maliny Polka oraz porzeczki czarnej odmiany Ores nie stwierdzono objawów fitotoksyczności preparatu Afik. Podsumowując, preparat Afik w stężeniu 0,3% (2,25 l w 750 l wody/ha) wykazał dobre działanie natychmiastowe w zwalczaniu przędziorka chmielowca na truskawce, malinie i porzeczce. Skuteczność natychmiastowa Afik-a na poziomie %, zależnie od doświadczenia, była zwykle zbliżona do efektywności akarycydu referencyjnego Ortus 05 SC, jednak działanie następcze było krótsze i słabsze niż standardu. Po 2 4 tygodniach od zabiegu populacja szkodnika zaczęła się odbudowywać i notowano wzrost jego liczebności. Wyniki doświadczeń znalazły potwierdzenie w praktyce, o czym informują nas plantatorzy. Miejsce preparatu Afik w ochronie jagodników przed przędziorkami Preparat Afik może być dobrym uzupełnieniem środków do ograniczania przędziorków, przed zbiorem owoców, kiedy może być użyty bezpiecznie, bez obawy o pozostałości substancji chemicznych w owocach. Jego sposób działania jest zupełnie inny jak akarycydów specyficznych, dlatego też może być stosowany do rotacji, co jest korzystne w strategii antyodpornościowej. Na truskawce może być zastosowany dwukrotnie wiosną, lub w programie z akarycydem. Najpierw można zastosować jeden zabieg preparatem Ortus 05 SC a do drugiego zabiegu użyć Afik. Wymienione zabiegi, będą zwalczać przędziorka i ograniczać roztocza truskawkowca. Na truskawce liczną populację przędziorka chmielowca obserwuje się pod koniec kwitnienia, kiedy wylęgają się larwy z jaj złożonych przez samice zimujące i to może być dobry moment na zastosowanie preparatu Afik. Na porzeczce czarnej do zwalczania wielkopąkowca porzeczkowego i przędziorka chmielowca dozwolony jest Ortus 05 SC przed pełnią kwitnienia, ale na tej roślinie bardzo często konieczne jest zwalczanie przędziorka po kwitnieniu oraz także na krótko przed zbiorem owoców. W tym czasie bardzo przydatny będzie Afik do uzupełniającego zwalczania szkodnika, by nie doszło do opadania liści przed zbiorem. Preparat ten może być również zastosowany do zwalczania przędziorka na porzeczce czerwonej i agreście. Na malinie, zarówno na odmianach owocujących na pędach jednorocznych, jak i na odmianach owocujących na pędach dwuletnich, przędziorki są poważnym zagrożeniem i Afik może być użyty do ich zwalczania, nawet na krótko przed zbiorem owoców. Chcąc uzyskać wysoką efektywność, warto pamiętać, by Afik stosować w optymalnych warunkach do ochrony roślin i nanieść ciecz na dolną stronę liści, gdzie żerują przędziorki.

4 4 1 1 FOT. 2. Jabłko z wnętrza korony i słabo wybarwione, choć osiągnęło dojrzałość zbiorczą wahaniami temperatury (chłodne noce i ciepłe, słoneczne dni). Im niższa jest temperatura nocą tym lepsze wybarwienie jabłek. Warunkiem syntezy barwników jest duża zawartość cukrów prostych w owocach. Stąd jabłka z drzew dobrze odżywionych, z prawidłowo rozwiniętymi oraz zdrowymi liśćmi wybarwiają się prawidłowo i szybko. Składniki pokarmowe a wybarwianie się owoców Nadmierne nawożenie azotem ogranicza wybarwienie owoców i pogarsza ich jakość przechowalniczą. Optymalne zaopatrzenie drzew w potas, odpowiedzialny za syntezę cukrów oraz transport składników pokarmowych, wpływa na dobre wybarwienie jabłek. Podobnie magnez, będący integralnym składnikiem chlorofilu i biorący udział w transporcie asymilatów, buduje pośrednio rumieniec. Mówiąc o nawożeniu musimy także pamiętać o roli fosforu w tym procesie. Ten składnik jest zaangażowany w procesy energetyczne i związki biorące udział w przemianach energii, niezbędne w trakcie syntezy barwników. Nie zapominajmy także o roli i stosowaniu poszczególnych mikroelementów, powinniśmy w tym czasie Test szczelności komór chłodniczych najlepiej powierzyć ekipom specjalistycznym, chociaż można go przeprowadzić samodzielnie, najlepiej po sprzątnięciu i umyciu komory oraz po sprawdzeniu sprawności działania zaworów. Miejsca nieszczelności w komorach to zazwyczaj: narożniki pomiędzy ścianami, sufitem i podłogą, połacie paneli, spękana posadzka, miejsc zamontowania urządzeń chłodniczych, KA czy oświetlenia. Pomiar szczelności wykonuje się przy zamkniętej komorze chłodniczej i przy sprawnych zaworach bezpieczeństwa przy nad- lub podciśnieniu (różnica ciśnienia w komorze w stosunku do ciśnienia otoczenia). Należy wytworzyć różnice ciśnienia rzędu mm słupa wody, np. przy użyciu odkurzacza wysysającego powietrze z zamkniętej komory. Po wytworzeniu odpowiednich warunków w komorze, przez pewien czas należy obserwować dynamikę zmian ciśnienia. Można w tym celu skorzystać z urządzeń przemysłowych lub zamontowanej w tym celu na drzwiach chłodniczych przezroczystej U-rurki (fot. 4). Jeden jej koniec wprowadzony musi być do komory, drugi należy zalać wodą. Na U-rurce lub na drzwiach należy narysować podziałkę centymetrową lub przykleić linijkę. Jeżeli nastąpi spadek ciśnienia z 20 do 10 mm w czasie dłuższym niż 30 min, to oznacza, że komora jest szczelna i może pracować w systemie ULO. Jeżeli natomiast omawiany spadek ciśnienia jest notowany w czasie minut, to komora może pracować w systemie KA, jeśli natomiast w czasie krótszym jak 20 minut to oznacza, że należy ją uszczelnić. Po tej ocenie trzeba zidentyfikować i oznaczyć miejsce nieszczelności zanim komora zostanie otwarta, a następnie uszczelnić je (np. Soudaflexem, jednoskładnikowym, trwale elastycznym klejem poliuretanowym przeznaczonym do uszczelniania i wykonywania spoin odpornych na wibracje i dylatacji poziomych w posadzkach przemysłowych). Po uszczelnieniu miejsc wcześniej oznaczonych należy ponownie wykonać test szczelności. Szczelność komór chłodniczych jest podstawą właściwego funkcjonowania obiektu przepamiętać głównie o manganie i cynku. Jeżeli planujemy wspomaganie wybarwiania się owoców poprzez nawożenie powinniśmy pamiętać, że nasze działania muszą wyprzedzać procesy zachodzące w roślinach. Dokarmianie dolistne przed zbiorem Dokarmianie w celu poprawy wybarwienia owoców powinniśmy rozpocząć już na 5 6 tygodni przed planowanymi zbiorami, nawozami o zwiększonej zawartości fosforu. Na 4 tygodnie przed zbiorami można użyć nawozów o zwiększonej zawartości potasu, a na 2 tygodnie powtórnie fosforem. Stosowanie nawozów w momencie pojawienia się kłopotów z wybarwianiem się owoców mija się z celem, gdyż procesy prowadzące do powstawania barwników nie zdążą zafunkcjonować. Stosując dokarmianie dolistne w okresie kilku tygodni przed zbiorami możemy tylko wspomagać naturalnie zachodzące w roślinach procesy fizjologiczne prowadzące do syntezy barwników. Dokarmiając rośliny w tym czasie wpływamy również pozytywnie na procesy zawiązywania i różnicowania pąków kwiatowych na przyszły sezon. fot. 1, 2 M. Oleszczak FOT. 2. Urządzenia chłodnicze, do KA oraz kontrolo-pomiarowe są zazwyczaj zamontowane w korytarzach technologicznych lub sortowniczych jest zamiecenie podłogi miotłami (kurzy się mocno), zamiatarkami mechanicznymi (mają zbiorniki na zanieczyszczenia) lub odkurzaczami przemysłowymi (szczególnie, gdy trzeba oczyścić np. ościeżnice od góry). Kolejna praca to mycie ścian, sufitów, podłóg (posadzki) oraz drzwi i ościeżnic. Czynność tę wykonać można przy użyciu szczotek, mopów, myjek wysokociśnieniowych lub innych urządzeń profesjonalnych. Jeżeli do mycia ścian używana jest myjka wysokociśnieniowa, kontrolować należy ciśnienie strumienia wody, aby pod zbyt wysokim ciśnieniem nie uszkodzić mytych powierzchni, szczególnie w komorach starszych, gdzie ściany są wyprawiane tynkiem lub izolację stanowi pianka poliuretanowa. Najlepiej wymienione czynności wykonać, kiedy komory są puste, a brud po poprzednim sezonie nie zasechł jeszcze mocno. Najlepszym terminem są miesiące letnie (lipiec, sierpień), aby komory po myciu zdążyły wyschnąć i wywietrzyć się przed składowaniem w nich jabłek. Opakowania Przygotowanie skrzyniopalet i skrzynek, to ważny element prac przed wstawieniem owoców do komór. Szczególnie stare, niemyte przez wiele lat skrzyniopalety i skrzynki drewniane stanowią źródło porażenia owoców przez choroby grzybowe. Można do ich mycia użyć myjki wysokociśnieniowej, a potem poddać je dezynfekcji. Skrzyniopalety z tworzywa sztucznego łatwiej jest utrzymać w czystości niż drewniane. Do mycia opakowań można użyć detergentów stosowanych w przemyśle spożywczym lub wędliniarskim. Powinny mieć one odpowiedni certyfikat i atest, świadczące o możliwości mycia opakowań mających kontakt z produktami żywnościowymi. Do szorowania można użyć szczotek. Opakowania po umyciu należy opłukać czystą wodą z węża lub myjką wysokociśnieniową. Do ich dezynfekcji można użyć produktu zawierającego perhydrol, roztworu chlorku wapnia, tabletek Javel (działa bakterio-, grzybo- i wirusobójczo) lub preparatów z grupy e-mów itp. Drzwi chłodnicze Myciu podlegać powinny także drzwi do komór chłodniczych. One najbardziej są narażone na zanieczyszczenia z uwagi na to, że są często używane, mają okienka inspekcyjne, zawory, natłuszczone ościeżnice i uszczelki. W przypadku drzwi należy także sprawdzić stan techniczny uszczelek, zaworów kulowych, mechanizmów przesuwu i zamykania, elementów ościeżnicy, zawiasów, zamków z ryglem blokującym. Uszczelki nie mogą być uszkodzone, bo to ogranicza gazoszczelność. Muszą być czyste i po zamknięciu ściśle przylegać do ościeżnic i progu. Okienko inspekcyjne należy umyć, sprawdzić jego szczelność oraz nasmarować zamek. Zawory bezpieczeństwa i worki kompensacyjne Zawory bezpieczeństwa powinny być sprawne (fot. 3). Sprawdzić je należy w warunkach pod- i nadciśnienia. Jednak zanim się do tego przystąpi należy oczyścić zawory z zabrudzeń mechanicznych. Zawory cieczowe powinny być wypełnione płynem (najlepiej glikolem) do odpowiedniej wysokości. Powinien on zakrywać rurę prowadzącą do komory do wysokości 0,6 1 cm. FOT. 3. Mechaniczny zawór bezpieczeństwa obok drzwi chłodniczych FOT. 4. U-rurka do oceny dynamiki zmian ciśnienia w komorze chłodniczej Ocena gazoszczelności

5 5 a Skorzystać z profesjonalnej oferty Uszczelnienie komór chłodniczych we własnym zakresie może nie być trwałe. Dokładne i trwalsze proponuje wiele firm oferujących tego typu usługi. Uszczelnienie dokonywane przez specjalistyczne firmy polega na nałożeniu (ręcznie lub przez natrysk) warstwy materiałów uszczelniających o określonej szerokości na wszystkich złączach płyt warstwowych oraz pomiędzy ścianami, sufitem i podłogą. Instalacja chłodnicza Na układ chłodniczy w komorach składają wymienniki ciepła (chłodnice, skraplacze), sprężarki oraz wen- tylatory. Wymagają one okresowych przeglądów i konserwacji, aby po zapakowaniu komór przez cały sezon przechowalniczy pracowały bez usterek. Ich okresowy przegląd obejmuje zazwyczaj sprawdzenie stanu wentylatorów, lamel, zaworów, rurociągów, czujnika temperatury i wilgotności w komorze (fot. 5). Stan termostatu komory odpowiadającego za pomiar i regulację temperatury można powierzyć firmie odpowiedzialnej za obsługę urządzeń chłodniczych lub wykonać we własnym zakresie. Pomiar pracy czujnika dokonuje się poprzez porównanie jego wskazań z termometrem (np. rtęciowym) umieszczonym obok niego. Można także dokonać kalibracji czujnika w mieszance wody z lodem. Sprawdzić należy także (i ewentualnie uzupełnić) stan oleju w karterze sprężarki, ilość freonu w zbiorniku, ciśnienie parowania i skraplania freonu, stan filtra odolejacza). Urządzenia do modyfikowania atmosfery Płuczki CO 2, analizatory stężenia tlenu i dwutlenku węgla, separatory azotu, to urządzenia wymagające przeglądu po każdym sezonie przechowalniczym. Analizatory gazów powinny zostać przed każdym sezonem przechowalniczym skalibrowane za pomocą gazów wzorcowych. W przypadku płuczek węglowych (stan połączeń i rurociągów, do zaworów, zbiornika gazu regeneracyjnego) i separatora azotu konieczna jest ocena stanu technicznego. Kontrole, przeglądy techniczne urządzeń chłodniczych, urządzeń KA, płuczek CO 2 i urządzeń pomiarowych, sprawność instalacji elektrycznej, uzupełnienie gazów technicznych, wymianę złoża węglowego, filtrów i ewentualne naprawy najlepiej powierzyć firmie serwisowej (zwykle to te same, które budują obiekty przechowalnicze lub specjalizują się w montażu urządzeń chłodniczych i do kontrolowanych atmosfer). W trakcie sezonu przechowalniczego należy kontrolować pracę tych urządzeń przy użyciu ręcznych analizatorów zawartości tlenu i dwutlenku węgla w atmosferze komory, które obecnie są niezbędnym elementem wyposażenia każdego obiektu chłodniczego (fot. 6). One także wymagają okresowej kalibracji w serwisie. fot. 1 6 P. Gościło b FOT. 5. Termometr do pomiaru wilgotności powietrza (a), w komorze przy ościeżnicy można zamontować termometry, urządzenie do pomiaru ciśnienia i automatycznego zamykania drzwi (b) FOT. 6. Ręczne analizatory tlenu i dwutlenku węgla są niezbędne, nawet przy bardzo nowoczesnych obiektach chłodniczych chowalniczego. Brak gazoszczelności można stwierdzić zarówno w komorach wykonanych kilka czy kilkanaście lat temu, ale także w obiektach nowych. Obecnie w komorach chłodniczych, na ścianach i suficie montowane są płyty warstwowe wypełnione pianką styropianową lub częściej poliuretanową. Zapewniają one szczelność termiczną i gazoszczelność oraz ułatwiają utrzymanie ich w czystości. Miejsca rozszczelnień Ponownego uszczelnienia lub jego korekty wymagają zazwyczaj połączenia posadzek ze ścianami, narożniki, miejsca zamontowania okienek, futryn, połączenia śrubowe i nitowane, elementy oświetleniowe, elementy układów chłodniczych i otwory w ścianach. Przed właściwym uszczelnieniem muszą być one odtłuszczone i zagruntowane. Można wówczas użyć uszczelniacza poliuretanowego przeznaczonego do wykonywania spoin odpornych na wibracje i dylatacji poziomych w posadzkach przemysłowych. Piankę poliuretanową można także stosować w postaci natrysku zarówno na ściany, sufit, a także jako warstwę uszczelniającą w posadzkach (najczęściej pomiędzy tzw. betonem chudym a tłustym, który zacierany jest durobetem).

6 6 Aby się dobrze przechowywały Mgr inż. Ewa Żak, Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach Oddział w Sandomierzu Centrum Ogrodnicze W lecie intensywnie rosnące pędy jabłoni wygrywają konkurencję z owocami o wapń transportowany od korzeni. Pierwiastek ten jest zużywany przez pędy jabłoni praktycznie w całości. Wapń zgromadzony wcześniej w zawiązkach owocowych w miarę ich wzrostu ulega rozcieńczeniu. Często okazuje się, że jest go za mało i należy koniecznie uzupełniać jego zawartość pozakorzeniowo. Dolistne lub raczej doowocowe zaopatrywanie rosnących owoców w wapń jest niezbędne średnio co dni od fazy zawiązków wielkości orzecha włoskiego do zbiorów. Aby owoce dobrze się przechowywały w 100 g świeżego miąższu jabłek powinno się znajdować minimum 5 mg wapnia, co nie jest łatwe do osiągnięcia. Stąd też coroczne, pozakorzeniowe dostarczanie tego składnika do owoców jest nieodzownym elementem profilaktyki chorób fizjologicznych oraz przechowalniczych. Skutki niedoboru wapnia FOT. 1. Gorzka plamistość podskórna a soka temperatura podczas zbioru owoców, słabe ich schłodzenie przed umieszczeniem w przechowalni lub chłodni oraz opóźniony termin zbioru. Innym zaburzeniem fizjologicznym, związanym m.in. z zawartością wapnia w owocach jest szklistość miąższu, która może się umiejscowić w obrębie wiązek sitowo-naczyniowych miąższu jabłek lub w okolicach gniazda nasiennego. Zmiany te przybierają charakter wodnistych, szklistych i przezroczystych plam, widocznych po przekrojeniu owoców lub czasami w postaci ciemnych, rozmytych plam widocznych na skórce jabłek. Do opisanych zmian dochodzi w wyniku wysycenia przestworów międzykomórkowych sokiem zawierającym sorbitol, czyli słodki, organiczny związek z grupy rozpuszczalnych w wodzie cukroli. W roślinie jest to podstawowy węglowodan transportowany z liści do owoców, gdzie ulega przekształceniu na fruktozę. Wszelkie zaburzenia tego procesu wywołują szklistość miąższu. Chorobie sprzyjają długotrwałe upały i susza w trakcie wegetacji oraz duże wahania temperatury między dniem i nocą b FOT. 2. Oparzenia słoneczne na jabłkach, delikatne (a) i bardzo silne (b) FOT. 3. Ordzawienie skórki na jabłkach Golden Delicious na skutek niekorzystnych warunków atmosferycznych panujących wiosną FOT. 4. Oparzelizna powierzchniowa FOT. 5. Rozpad starczy i zbrązowienie przygniezdne w okresie okołozbiorczym. Takie warunki pogodowe panowały jesienią w 2013 r., stąd też nie należy się dziwić, że zaburzenia tego typu miały miejsce. Dotyczyło to owoców wyrośniętych, dojrzałych, o niskiej zawartości wapnia, zbyt mocno schłodzonych po umieszczeniu ich w komorach chłodniczych. Jakość najważniejsza Od zawartości wapnia w owocach zależy ich jędrność oraz zdolność do przechowywania. Istotny jest także właściwy termin zbioru, który można określić m.in. na podstawie testu skrobiowego. Warunki atmosferyczne podczas wegetacji, właściwy termin zbioru jabłek poszczególnych odmian, przebiegający w optymalnych warunkach pogodowych (co zdarza się rzadko), postępowanie z owocami tuż po zbiorze i zachowanie właściwych parametrów podczas przechowywania decydują o jakości owoców. Zbyt wysoka temperatura z silnym nasłonecznieniem w okresie letnim (takie warunki panowały latem 2013 r.) może powodować oparzenia słoneczne owoców po stronie bezpośrednio wystawionej na promieniowa- Gorzka plamistość podskórna (fot. 1) występuje w postaci plamek o średnicy kilku milimetrów, zielonych po niewybarwionej stronie jabłek lub czerwonobrązowych po stronie z rumieńcem. Początkowo znajdują się one pod skórką owoców. Z upływem czasu komórki w obrębie tych plam obumierają, korkowacieją, brązowieją i często zapadają się. Zdarza się, że w przypadku dużego niedoboru wapnia, w jabłkach i gruszkach zmiany występują również w obrębie miąższu. Takim zaburzeniom, oprócz niedoboru wapnia, sprzyjają również: nadmierny wzrost pędów i liści drzew, obfite opady deszczu w okresie przedzbiorczym po długiej suszy, zbyt wynie (fot. 2). W ub. sezonie takich dni było dużo, większość beżowych plam oparzeniowych zmieniła zabarwienie na czarne, z czerwoną obwódką, co dyskwalifikowało jabłka do przechowywania. Cięcie letnie przeprowadzane w celu doświetlenia owoców potęgowało powstawanie plam oparzeniowych. Liczba jabłek z objawami oparzeń słonecznych nie miała wpływu na ograniczenie plonu wczesnych odmian jabłoni przeznaczonych do bezpośredniego spożycia oraz zimowych, przeznaczanych do przechowywania. Powołując się na informację przekazywaną przez dr. Krzysztofa Rutkowskiego z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, wykonanie testu skrobiowego na jabłkach z objawami oparzeń słonecznych powinno dać charakterystyczny obraz. Po zanurzeniu połówki takiego owocu w roztworze jodu w jodku potasowym w obrębie miąższu po stronie nasłonecznionej (z oparzeniem) pojawi się ciemne zabarwienie świadczące o braku rozkładu skrobi na cukry proste oraz brak zabarwienia miąższu pod wpływem roztworu po stronie zacienionej (świadczy o całkowitym rozkładzie skrobi). Taki obraz wyniku testu skrobiowego nie jest typowy i daje sygnał, że jabłka nie kwalifikują się do długiego przechowywania, gdyż ich trwałość jest znacznie ograniczona. Czasami obie strony owoców różnią się również jędrnością, która po stronie oparzonej jest większa. Właściwe cięcie letnie Ten zabieg, który wyraźnie ogranicza ilość pędów i liści może przyczynić się pośrednio do zmniejszenia zaburzeń związanych z zawartością wapnia w owocach, gdyż maleje wówczas różnica między gromadzeniem się go w masie zielonej i w owocach. W dalszym ciągu jednak należy dostarczać tego składnika w postaci zabiegów doowocowych, pamiętając, że im jest go więcej w owocach, tym lepsza będzie ich trwałość oraz zdolność przechowalnicza. Inne zaburzenia Późnym latem, w sierpniu i we wrześniu na jabłkach różnych odmian może pojawiać się plamistość przetchlinkowa, w postaci zaczerwienionych plamek wokół przetchlinek na skórce jabłek. Jeśli plamki powstaną po stronie zaczerwienionej, wówczas choroba może ulec zamaskowaniu. Po pewnym czasie takie przetchlinki korkowacieją, co potęguje zjawisko ordzawienia się owoców. Sezon wiosenno-letni 2013 r. sprzyjał temu zaburzeniu. A odpowiedzialne za to były niekorzystne warunki atmosferyczne w okresie kwitnienia (i tuż po nim) oraz wzrostu zawiązków owocowych, czyli częste i intensywne opady deszczu, początkowo niska temperatura, a później gwałtowne jej zmiany (szybki wzrost po okresie ochłodzenia i odwrotnie). Sprzyjało to występowaniu nocą rosy, co mogło przyczynić się do powstania ordzawień na owocach. Niekorzystna dla jakości jabłek okazała się także susza latem. W sadach bez nawadniania różnice w uwodnieniu podłoża i owoców były bardzo duże, co uwidoczniło się m.in. w wyglądzie ich skórki. W bieżącym sezonie do ordzawień na skórce jabłek przyczyniły się przymrozki wiosenne (fot. 3). Wykonywanie zabiegów ochrony wiosną było bardzo utrudnione, więc z konieczności stosowano kilkuskładnikowe mieszaniny, te zaś potęgowały proces ordzawienia się skórki owoców. Dlatego, jeśli jest to możliwe, należy dostosowywać wykonywanie zabiegów wszelkimi mieszaninami do warunków pogodowych. Z warunkami atmosferycznymi panującymi podczas całej wegetacji, częstotliwością zabiegów ochroniarskich i pielęgnacyjnych, optymalnym terminem zbioru i warunkami podczas przechowywania wiąże się podatność na inne zaburzenia fizjologiczne podczas przechowywania. Mogą nimi być np.: oparzelizna powierzchniowa (fot. 4), miękka oparzelizna chłodniowa, rozpad chłodniczy, rozpad starczy (fot. 5) czy zbrązowienie przygniezdne. Tego typu zaburzenia stymulują: długotrwała ciepła i słoneczna pogoda podczas wegetacji, ale i przewaga dni z niską temperaturą, głównie w okresie okołozbiorczym, niska zawartość wapnia w owocach, zbyt wczesny zbiór i za wczesne lub za późne po nim schłodzenie owoców, niska temperatura podczas przechowywania oraz nieprawidłowy skład atmosfery w komorach chłodniczych (stężenie tlenu i dwutlenku węgla). fot. 1, 2b 5 E. Żak fot. 2a A. Łukawska

7

8 8 Ochrona drzew owocowych jesienią Anita Łukawska Choroby kory i drewna są coraz groźniejsze dla drzew owocowych. Stanowią problem w sadach w pełni produktywnych i młodych (nawet w roku ich posadzenia), zwłaszcza że większość sadów jabłoniowych zakładana jest z drzewek na podkładce M.9 i odmian atrakcyjnych rynkowo ( Šampion, Elise, mutanty z grupy Gala ), których wadą jest podatność na te choroby. Zagęszczenie drzew również ułatwia rozprzestrzenianie się patogenów wywołujących choroby kory i drewna. Drzewa ziarnkowe Najgroźniejszą obecnie chorobą z tej kategorii jest rak drzew owocowych (fot. 1) wywoływany przez grzyb Neonectria dittissima (syn. Nectria galligena lub Neonectria galligena). Grzyb ten infekuje głównie drzewa ziarnkowe, częściej jabłonie niż grusze. Formą zimującą patogenu jest grzybnia na powierzchni porażonych tkanek. Infekcji natomiast dokonują zarodniki konidialne i workowe. Pierwsze z nich grzyb wytwarza przez cały okres wegetacyjny (od maja do listopada), natomiast drugie od września do marca, czyli w czasie wchodzenia drzew w okres spoczynku i podczas jego trwania. Miejscem a b FOT. 1. Objawy raka drzew owocowych na przewodniku drzewa odmiany Šampion (a) i młodego drzewka jabłoni odmiany Red Jonaprince (b) FOT. 2. Objawy porażenia rakiem bakteryjnym na pniu czereśni infekcji są wszelkie zranienia kory (na pniach, gałęziach i pędach) oraz po oberwaniu owoców i świeże blizny poliściowe. Najbardziej niebezpiecznym dla drzew okresem dla zakażeń tą chorobą jest czas po zbiorze jabłek, w tracie opadania liści oraz na przedwiośniu. Zarodniki konidialne są rozprzestrzeniane na niewielkie odległości przez deszcz, natomiast workowe oprócz deszczu mogą być przenoszone także przez wiatr i to na znaczne odległości. Objawy porażenia zdrewniałych części drzew przez raka drzew owocowych są charakterystyczne. Tkanka jest zapadnięta, a wokół rany powstaje zgrubienie na skutek nadmiernego wytwarzania tkanki kalusowej. Roślina broni się tak przed inwazją grzyba. On jednak najczęściej infekuje także tkankę przyranną, czego efektem jest powstawanie rozległych zrakowaceń. W sezonie wegetacyjnym ograniczaniu rozprzestrzeniania się choroby sprzyja wytwarzanie przez roślinę mechanizmów obronnych, których nie ma natomiast w czasie wchodzenia drzew w okres spoczynku (ustaje wtedy krążenie soków). Dlatego infekcje z tego okresu są najbardziej dotkliwe. Obecnie w Polsce nie ma zarejestrowanych żadnych fungicydów do ochrony jabłoni w okresie pozbiorczym. Preparaty miedziowe Funguran OH 50 WP i Mag 50 WP w tym okresie są zarejestrowane tylko do ochrony przed zarazą ogniową (pierwszy) i parchem jabłoni (drugi). Dodatkowym utrudnieniem w naszym klimacie jest następujące po zbiorach ostatnich jabłek ochłodzenie. Sadownicy w sadach jabłoniowych jako ostatni wykonują zazwyczaj zabieg 5% roztworem mocznika i zabezpieczają opryskiwacze na zimę, nie myśląc o ochronie drzew przed rakiem drzew owocowych, który dopiero od kilku lat stanowi problem. Dopiero wiosną zalecane jest czyszczenie ran zgorzelowych i rakowych na pniach i zabezpieczanie ich pastą Funaben Plus 03 PA lub opryskiwania drzew preparatem Topsin M 500 SC. Oba preparaty zawierają tiofanat metylu. W etykiecie rejestracyjnej pasty Funaben Plus 03 PA widnieje zapis Termin stosowania: Środek stosować po cięciu lub po powstaniu rany niezależnie od pory roku i fazy wzrostu. Konieczne jest dokładne pokrycie ran. W przypadku ciepłej jesieni, być może warto w tym terminie zabezpieczyć większe rany na drzewach przed infekcją. Topsin M 500 SC jest zarejestrowany do ochrony jabłoni przed rakiem drzew owocowych i zgorzelami kory tylko do zabiegów wiosennych. Jednak na zachodzie Europy można preparat ten stosować jesienią w dawce 2,25 l/ha (Holandia). Podobnie ma się z kaptanem, który również zalecany jest tam do zabiegów pozbiorczych w celu zabezpieczenia ran przed infekcjami rakiem drzew owocowych. Innym stosowanym przez sadowników na Zachodzie środkiem jest podchloryn sodu. Ostatnią lustrację warto przeprowadzić w sadzie jesienią, aby ocenić stopień porażenia drzew chorobą i nawet nie czekając do zimowego cięcia drzew usunąć te nierokujące na przyszłość, aby ograniczyć źródło infekcji w sadzie. Usuniętych drzew nie wolno pozostawiać, należy je wywieźć i spalić, ponieważ grzyb może nadal rozwijać się w pozostawionych pędach, nawet przez dwa lata. Jest to szczególnie istotne w przypadku drzew młodych, których przewodnik ma zbyt małą średnicę, aby drzewa mogły zregenerować się po wycięciu chorej tkanki. Ponadto są one narażone na przemarznięcie zimą. Podczas cięcia zimowego, w celu ograniczenia możliwości infekcji ran, zalecane jest pozostawianie długich czopów po wyciętych gałęziach, co zapobiegnie zainfekowaniu przewodnika. Jesienią, poprzez rany po oberwanych owocach i blizny poliściowe lub wszelkie zranienie mechaniczne kory jabłoni, infekcji mogą dokonywać zarodniki konidialne grzybów Pezicula alba i Pezicula malicorticis powodujące zgorzele kory. W przypadku tych patogenów również nie ma obecnie zarejestrowanych pestycydów. Zgorzele kory są o tyle groźne, że patogeny je wywołujące infekują jabłka przed zbiorem. Objawów nie widać w czasie umieszczania owoców w komorach chłodniczych, gdyż uaktywniają się one w momencie osiągnięcia przez jabłka dojrzałości konsumpcyjnej i wówczas może następować masowe ich gnicie. Zabiegi profilaktyczne w sezonie wegetacyjnym polegające na ochronie drzew po gradobiciu, cięciu oraz przeprowadzane po zbiorze owoców w celu ochrony przed rakiem drzew owocowych powinny zabezpieczyć drzewa także przed infekcjami tymi patogenami. Wycięte pędy i gałęzie z objawami zgorzeli kory należy z sadu usunąć i podobnie jak w przypadku porażonych przez raka drzew owocowych spalić. Wymienione zabiegi ograniczają także infekcje patogenem wywołującym raka kory drzew owocowych (Diaporthe perniciosa). Drzewa pestkowe Dla czereśni, wiśni, brzoskwiń i moreli groźną chorobą jest rak bakteryjny (fot. 2) powodowany przez Pseudomonas syringae. Bakterie mogą dokonywać infekcji drzew jesienią poprzez blizny poliściowe. W ten sposób zimują. Rozwijają się dopiero wiosną, czego objawem są np. zamierające pąki. W przypadku drzew pestkowych w okresie opadania liści zalecane są zabiegi preparatami miedziowymi, przy czym pierwsze zabiegi polecane są na początku tego procesu. Dla odmian podatnych ( Nefris ) polecane jest powtórzenie zabiegu pod koniec opadania liści. Dla czereśni zarejestrowane są Champion 50 WP i Cuproflow 375 SC, dla wiśni te same preparaty oraz Flowbrix 380 SC, Neoram 37,5 WG i Nordox 75 WG. Dla brzoskwiń możliwe jest użycie preparatów miedziowych zarejestrowanych do ochrony przed kędzierzawością liści brzoskwini (Cuproflow 375 SC, Miedzian 50 WP lub Miedzian Extra 350 SC). Tylko dla moreli nie ma obecnie zarejestrowanych żadnych środków do ochrony przed tą chorobą. Ochrona drzew przed rakiem bakteryjnym nie jest łatwa. Opadanie liści następuje w różnych terminach. Zbyt wczesne, w przypadku wiśni, wynika najczęściej z porażenia ich przez drobną plamistość liści drzew pestkowych i brak ochrony przed tą chorobą. Drzewa, które utraciły liście w sierpniu, nie będą odpowiednio przygotowane do zimowania, ani nie będą miały odpowiednio odżywionych pąków kwiatowych na następny sezon oraz mogą w znacznym stopniu ulec porażeniu przez raka bakteryjnego jesienią. Aby nie narażać drzew na infekcje tym patogenem należy również przestrzegać terminów cięcia zalecanych dla poszczególnych gatunków pestkowych. Najpóźniej po zbiorze owoców wymienionych gatunków można ciąć wiśnie, ale zabieg ten powinien być zakończony około połowy września. Po cięciu drzewa koniecznie należy zabezpieczyć je jednym z zarejestrowanych preparatów miedziowych. fot. 1, 2 A. Łukawska

9 Zdaniem doradcy Piotr Gościło, niezależny doradca sadowniczy Tegoroczny sezon wegetacyjny jest inny niż w 2013 r. Warunki atmosferyczne (wilgotność gleby oraz ciepło) były od wiosny korzystne dla wzrostu drzew oraz owoców. Sprzyjały także regeneracji drzew uszkodzonych w poprzednich latach przez mrozy. Intensywne opady deszczu w okresie kwitnienia jabłoni sprzyjały jednak także silnym infekcjom i porażeniu przez parcha jabłoni, szczególnie liści okołokwiatowych oraz tych w partiach wierzchołkowych drzew, czego skutkiem jest konieczność prowadzenie dość intensywnej ochrony przed infekcjami wtórnymi w wielu sadach. W br. duży problem stanowi także mączniak jabłoni, którego sprawcy sprzyjała pogoda w zimie. Przebieg pogody od początku sezonu był korzystny dla rozwoju chorób pochodzenia grzybowego, ale nie dla szkodników, których populacje były do połowy lipca znacznie mniejsze niż w innych latach. Dotyczy to głównie roztoczy (przędziorków i pordzewiaczy), szkodników minujących liście i zwójkówek. Jedynie mszyce, w tym jabłoniowa i bawełnica korówka wymagają systematycznego kontrolowania liczebności i zwalczania. Jeżeli nastanie upalna, bezdeszczowa pogoda we wrześniu, można się spodziewać wzrostu nasilenia wszystkich szkodników. Nie należy rezygnować z systematycznego monitoringu szkodników w poszczególnych kwaterach. Stan fitosanitarny w drugiej połowie lata należy kontrolować raz na 7 10 dni (pułapki feromonowe, nasilenie szkodników, porażenie przez choroby w głębi i na wierzchołkach koron drzew). Intensywność i zakres ochrony w pełni sezonu zależy od przebiegu warunków atmosferycznych i zdrowotności roślin. Trwałość przechowalnicza owoców wiąże się z ich jakością przed i w czasie zbiorów, techniką zbioru i jego optymalnym terminem, właściwym transportem oraz zapewnieniem odpowiednich parametrów od początku przechowywania. Podczas ostatniego okresu wzrostu owoców i ich dojrzewania należy dokarmiać je głównie wapniem (zapobieganie chorobom fizjologicznym), ale również potasem i fosforem (stymulacja wybarwienia), w przypadku niedostatku opadów nawadniać drzewa oraz chronić przed szkodnikami (głównie zwójkówkami liściowymi) i chorobami przechowalniczymi. Wyznaczenia terminu dojrzałości zbiorczej jabłek jest szczególnie istotne dla owoców, które mają być długo przechowywane. Popularnymi metodami są testy jędrnościowy i skrobiowy lub sprawdzanie zawartości etylenu w komorze nasiennej. Nowszą metodą jest technologia NSure polegająca na badaniu aktywności genów odpowiadających za dojrzewanie owoców. Próbki owoców po pobraniu należy wysyłać do laboratoriów firmy NSure w Holandii. Po kilku dniach sadownik otrzymuje dane zwrotne o aktualnej fazie dojrzałości owoców i właściwym terminie ich zbioru (na podstawie specjalnych testów można wyznaczyć właściwą datę). Innym rozwiązaniem jest użycie urządzenia DA METER, które pozwala na nieinwazyjne badanie dojrzałości owoców i ustalenie terminu zbioru, a także stopnia dojrzałości w trakcie przechowywania. Po złożeniu jabłek w komorach chłodniczych w celu trzymania ich jakości można zastosować SmartFresh 03 VP, który blokuje receptory etylenu i zatrzymuje procesy życiowe owoców (w tym oddychanie), dzięki czemu ograniczone są ubytki oraz zmniejsza się zużycie energii elektrycznej potrzebnej do pracy agregatów i płuczek. Niektórzy sadownicy z powodzeniem przechowują jabłka w komorach, w których utrzymywana jest zawartość tlenu na poziomie 0,8 1%. Przechowując owoce w takich warunkach, należy często przeprowadzać kontrole za pomocą sprawnej aparatury kontrolno-pomiarowej, aby nie doszło do ich uszkodzenia. W technologiach ILOS, ILOS-Plus, DCS wymagane jest użycie bardziej zaawansowanych metod i przyrządów pomiarowych. W celu poprawienia zdrowotności i długości przechowywania jabłka można poddawać termoterapii (gorącymi kąpielami). Wymaga to jednak znajomości technologii oraz użycia specjalnych urządzeń. Dolistne dokarmianie drzew ziarnkowych wczesną jesienią, oprócz dostarczania owocom wapnia, polega także na podawaniu im manganu, potasu i fosforu w celu uzyskania właściwej barwy podstawowej skórki i rumieńca. Dokarmianie dolistne pozwala dostarczyć potrzebne składniki pokarmowe dojrzewającym owocom, formującym się pąkom kwiatowym oraz zgromadzić drzewom te składniki na przyszły sezon. W celu lepszego przygotowania drzew do spoczynku zimowego należy je dokarmiać dolistnie także po zbiorach owoców. Zabiegi chemiczne w sadach w ostatnim okresie przed zbiorem owoców należy prowadzić tak, aby zachowane były okresy karencji. Trzeba wybierać tylko fungicydy zarejestrowane do tego celu, gdyż spodziewać się należy częstszych niż dotychczas kontroli na pozostałości substancji aktywnych ze ś.o.r. oraz metali ciężkich, nie tylko w przypadku jabłek kierowanych na eksport, ale także tych zbywanych na rynku krajowym. Badania na pozostałości można zlecić specjalistycznemu laboratorium. Ochrona przedzbiorcza w przypadku jabłoni powinna dotyczyć parcha przechowalniczego, szarej pleśni, gorzkiej zgnilizny owoców oraz zwójkówek, roztoczy i mszyc. Zaniedbania w tej kwestii mogą zniweczyć całoroczny trud sadownika. Zabezpieczenie przed chorobami przechowalniczymi powinno być dokładne, jeśli owoce w trakcie sezonu zostały narażone na stresy czy infekcje, których gołym okiem w czasie zbioru nie widać, a które mogą ujawnić się dopiero po kilku miesiącach przechowywania. W sadach pestkowych. Wiśnie i czereśnie należy chronić jeszcze we wrześniu przed drobną plamistością liści drzew pestkowych, rakiem bakteryjnym i srebrzystością liści oraz przed przędziorkami, natomiast śliwy przed brunatną zgnilizną drzew pestkowych, owocówką śliwkóweczką (i innymi zwójkami), przędziorkami oraz pordzewiaczami. W przypadku odmian, na których zbiór owoców jeszcze nie został przeprowadzony, konieczne jest przestrzeganie karencji oraz użycie tylko tych preparatów, które w tym terminie są zarejestrowane. Przerywanie owoców przed zbiorami. Owoce na drzewach dobrze jest przejrzeć jeszcze przed zbiorami. Warto usunąć te uszkodzone przez grad, przymrozki, szkodniki czy choroby (np. sucha zgnilizna przykielichowa, brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych). Pozostawione na drzewie często są zbierane przez nieuwagę, a w trakcie przechowywania stanowią źródło infekcji dla owoców zdrowych. Letnie cięcie jabłoni przeprowadza się zwykle na 3 5 tygodni przed zbiorami. Jego celem jest poprawa doświetlenia wnętrza koron, co sprzyja wybarwianiu się i wyrastaniu owoców, lepszemu formowaniu pąków kwiatowych oraz ułatwia ochronę. Ciąć należy tak, aby nie uszkodzić owoców pozostających na drzewie. Mniej cięcia letniego wymagają drzewa, w przypadku których stosowane było regulowanie wzrostu (cięcie korzeni, opryskiwanie Regalisem 10 WG) i owocowania (racjonalne nawożenie, stymulowanie zawiązywania owoców). Drzewa owocujące regularnie i obficie prawie nie wymagają cięcia letniego. Nawadnianie sadów jest konieczne, gdy w glebie brakuje wody. Jesienią najbardziej cierpią na tym gruszki. Dlatego w sadach, gdzie jest nawadnianie warto także jesienią je uruchamiać, aby drzewa nie doznawały stresu. Jeżeli brak wody jest dotkliwy, a nie mamy instalacji nawodnieniowej, warto w miesiącach zimowych pomyśleć o jej montażu rozpoczynając od oceny zasobów wodnych i uzyskania pozwolenia wodno-prawnego. Skoszone murawa w międzyrzędziach i chwasty pod koronami drzew nie utrudniają zbioru owoców. Podczas użycia kosiarek uważać należy, aby nie uszkadzać przewieszonych owoców na dolnych gałęziach drzew. Porządki w chłodniach są konieczne dla właściwego przygotowania komór chłodniczych, ciągów komunikacyjnych oraz dla usprawnienia procesu zapełniania komór owocami. 9

10 10 Nawożenie drzew ziarnkowych po zbiorach Mgr inż. Anna Łukasiewicz, Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach Oddział w Sandomierzu Centrum Ogrodnicze Aby uzyskać wysokie plony owoców dobrej jakości, należy dbać o drzewa nie tylko w sezonie wegetacyjnym, ale przez cały rok. Dla osób niezwiązanych z sadownictwem, jesień wydaje się być czasem odpoczynku. Jest to pogląd mylny, gdyż właśnie po zbiorach owoców należy odpowiednio zadbać o sady i plantacje, dokarmić je, aby w następnym roku prawidłowo się rozwijały. Na odpoczynek jeszcze za wcześnie Drzewa ziarnkowe po zbiorze owoców są wysilone pracą nad wydaniem plonu, a warunki pogodowe i skracający się dzień sugerują, że należy przygotować się do spoczynku zimowego. Dokarmianie drzew w tym okresie zalecane jest, gdy liście są jeszcze aktywne (1 2 tygodnie po zbiorach) i ma na celu poprawę jakości utworzonych na następny rok pąków kwiatowych oraz zgromadzenie w młodych tkankach składników pokarmowych na początek kolejnego sezonu wegetacji. W drzewach po zbiorach owoców zachodzą procesy fizjologiczne, w wyniku których pąki różnicują się na liściowe i kwiatowe oraz następuje gromadzenie składników pokarmowych w tkankach zdrewniałych i wchodzenie ich w stan spoczynku. Aby procesy te mogły zachodzić prawidłowo, drzewa muszą być zaopatrzone w składniki pokarmowe, a szczególnie w fosfor, potas, azot i mikroelementy (bor i cynk). Wiosną pobieranie azotu i innych składników pokarmowych z gleby bywa zazwyczaj ograniczone z powodu jej niskiej temperatury. W tym czasie startowym źródłem składników pokarmowych są te zgromadzone w roślinach jesienią. Pamiętać należy, że po 2, 3 nocach z przymrozkami, przechłodzeniu ulega ogonek liściowy. Wytwarza się wówczas warstwa odcinająca liście od pędu i następuje naturalne zrzucanie ich przez drzewa. Wówczas przepływ składników pokarmowych z liści do trwałych części drzew jest zablokowany. Przy opóźnionych zbiorach i obfitym owocowaniu odmian zimowych jabłoni, często wiosną okazuje się, że drzewa zostały mocno uszkodzone przez mróz, gdyż nie zdążyły odpowiednio przygotować się do zimowania. Ponadto jesienią trwa budowa pąków kwiatowych na przyszły rok. Gdy drzewa po zbiorze owoców nie będą dobrze odżywione, wówczas wiosną zakwitną, ale słabo zawiążą TABELA. Nawozy z borem i cynkiem polecane do zabiegów po zbiorze owoców lub opad czerwcowy zawiązków może być znacznie większy niż założono. Cynk Niedobór tego mikroelementu dotyczy głównie gleb węglanowych i tych, na których zastosowano wysokie dawki nawozów wapniowych oraz o wysokiej zawartości materii organicznej i przy wysokim poziomie fosforu. Cynk pobierany jest przez liście w formie chelatu lub jako jon Zn 2+. Nawozy zawierające jon cynku nie powinny mieć odczynu obojętnego lub zasadowego, gdyż jego przyswajalność jest wówczas ograniczona. Na ogół cynk w formie chelatu jest sprawniej przemieszczany w roślinach niż jon Zn 2+. Używanie do dokarmiania drzew nawozów zawierających chelat cynku jest efektywniejsze niż tych zawierających inną formę tego składnika. Cynk jest aktywatorem wielu enzymów i hormonów komórkowych, uczestniczy w metabolizmie białek i cukrów, poprawia efektywność nawożenia azotem, korzystnie wpływa na rozwój pąków i zwiększa wytrzymałość drzew na niską temperaturę. Przy silnym i długotrwałym niedoborze tego składnika w sezonie wegetacyjnym zamierają wierzchołki pędów. Jabłka na ogół są drobne i zniekształ- cone. Drzewa słabo nim odżywione źle zawiązują pąki kwiatowe. U jabłoni wiosną niedobór cynku może objawiać się rozwojem małych liści (tzw. choroba małych liści ). Nawozów zawierających cynk na rynku jest wiele. Występują one zarówno w formie krystalicznej jak i płynnej. Zawierają tylko cynk, lub także inne składniki, głównie mikroelementy. Nazwa handlowa Producent/dystrybutor Postać Skład (%) Dawka B Zn N MgO CaO K 2 O P 2 O 5 SO 3 Mo Si (l, kg/ha) Bolero Agrosimex płyn 9,2 2 Borozinc krystaliczna 13 4,1 4 Mikrostar Zn krystaliczna 15 0,2 0,5 Chelat cynku Missibor krystaliczna Rheobor płyn Zinc 750 płyn 600 g/l 1 Actibor 150 Arkop płyn 11 1 Bor Cynk Activ krystaliczna , Suprer ActiBor 21 krystaliczna 21 0,5 1 Nutribor Compo Expert krystaliczna 8 0, Ekolist MONO Bor Ekoplon płyn Ekolist MONO płyn ,5 2 3 Cynk Maxibor 21 krystaliczna 20,8 0, Maximus krystaliczna 11 3,5 4 Zn+B+Mg Wuxal Boron F&N Agro Polska Sp. z o.o. zawiesina 9,59 0, ,7 2 3 Wuxal Zn zawiesina 8,6 8, Insol B INS Puławy płyn Insol Zn płyn FoliQ Bor Kazgod płyn FoliQ Zn + płyn 5,48 5,48 5, Cynkowo Borowy Cybor PRO+ ProCam Polska płyn 6,4 3,2 4 5 Extra Bor Pro+ płyn 8,2 1 ProCam BOR płyn ProCam CYNK płyn 8,4 1 2 ProHorti Zn+B+Mg krystaliczna 11 3,5 3,3 4 Alkalin KB+Si Przedsiębiorstwo płyn Bormax INTERMAG sp. z o.o. płyn 11 3,7 1 1,5 Cynko Bor krystaliczna ,8 4 4 Mikrovit Cynk 112 płyn 8,4 1 3 Intermag Chelat krystaliczna 14 0,5 1 Zn-14 Bortrac Sumi Agro Poland płyn 10,9 2 Zintrac płyn Fertileader Leos Timac Agro płyn 20 g/l 30 g/l 3 Intake Tradecorp płyn 0,07 4 6,5 5 0, Tradebor płyn Tradecorp Zn krystaliczna 14 1 Boron F Yara Poland płyn 150 g/l 2 Yara VitaTM Cynk F płyn 700 g/l 3 Bor Extra ZZO Warka krystaliczna 20,8 0,02 0,5 2 FruitAkademia Po zbiorach krystaliczna 5,8 2,7 18,4 7,5 Bor Jego niedobór na drzewach owocowych obserwowany jest na glebach lekkich i słabo próchnicznych. Jednak przy chłodnej i deszczowej wiośnie, objawy jego niedoboru występują także u roślin uprawianych na glebach żyznych. Bor odpowiada za prawidłowy wzrost i rozwój organów generatywnych (słupków, pylników i pyłku), stymuluje zapłodnienie kwiatów, bierze udział w syntezie i transporcie cukrów, odpowiada za prawidłową strukturę ścian komórkowych, uczestniczy w regulacji gospodarki wodnej i pobieraniu składników pokarmowych przez korzenie drzew. Typowym objawem niedoboru boru jest słabe zawiązywanie owoców, ich zdrobnienie, pękanie i korkowacenie skórki. Dotyczy to szczególnie owoców jabłoni i gruszy, mających wysokie wymagania w stosunku do tego składnika. Ponadto na drzewach ziarnkowych mogą wystąpić objawy zamierania wierzchołków pędów, zniekształcenie związków owoców, zahamowanie wzrostu korzeni, a kora na drzewach staje się chropowata. Nawozy zawierające bor dzielą się na te polecane w okresie kwitnienia, po zbiorach owoców lub uniwersalne. Termin dokarmiania Bor i cynk wolno przemieszczają się w roślinie, dlatego ważne jest dolistne dostarczenie tych składników jesienią, jak najszybciej po zbiorach owoców, aby były przez liście pobrane i zakumulowane w tkankach. Zwlekanie z aplikacją do czasu łącznego zabiegu z mocznikiem stosowanym w celach fitosanitarnych nie przynosi efektów ze względu na to, że zabieg mocznikiem wykonywany jest wówczas, gdy liście na drzewach przemarzną i zaczynają opadać, co ogranicza możliwość przemieszczenia się tych pierwiastków z liści do zdrewniałych części drzew. Zabiegi dokarmiania dolistnego borem i cynkiem są tym skuteczniejsze, im rośliny mają większą powierzchnią do ich pobrania. Przymrozek jesienią może nastąpić bardzo szybko, co spowoduje opadanie liści i ograniczy efektywność nawożenia pozbiorczego drzew. Aplikację tych składników pokarmowych należy przeprowadzać bezpośrednio po zbiorze owoców (do 14 dni) na poszczególnych kwaterach lub odmianach. Azot Ostatnim zabiegiem dolistnym przeprowadzanym jesienią powinien być zabieg mocznikiem w stężeniu 5% (50 kg/1000 l wody). Jest to tani, dobry i skuteczny sposób na dostarczenie drzewom azotu (wzmocnienie pąków kwiatowych na następny sezon) oraz przyspieszenie rozkładu i mineralizacji liści pod drzewami w celu ograniczenia presji parcha jabłoni na przyszły rok. Należy go wykonać po pierwszych niewielkich przymrozkach, gdy zaczyna się tworzyć warstwa odcinająca liść od pędu, ale gdy liście są jeszcze na drzewach. Wówczas roztwór mocznika pokryje dokładnie obie strony liści. Opryskiwanie tych leżących pod drzewami nie daje tego rezultatu. Naniesieniu azotu na liście sprawia, że uaktywnią się mikroorganizmy biorące udział w procesach rozkładu materii organicznej. W tak zmacerowanej tkance roślinnej grzyb Venturia inaequalis nie jest w stanie przetrwać zimy. W ten sposób następuje ograniczenie jego potencjału chorobotwórczego na następny sezon wegetacyjny. fot. A. Łukawska

11 11 Mechaniczny zbiór owoców leszczyny Mgr inż. Wioletta Jasiak, Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach, Powiatowy Zespół Doradczy w Ostrowcu Świętokrzyskim Mechaniczny zbiór orzechów na plantacjach leszczyny jest coraz bardziej popularny. Wynika to przede wszystkim z konieczności usprawnienia samego zbioru owoców oraz obniżenia kosztów robocizny. Możliwości jest wiele od prostych otrząsarek do owoców pestkowych, po kombajny przeznaczone do zbioru opadłych pod drzewami orzechów. Wykorzystanie maszyn usprawniających zbiór orzechów laskowych jest uzasadnione ekonomicznie na plantacjach o powierzchni 3-4 ha. Prowadzenie plantacji Do niedawna większość plantacji leszczyny w Polsce prowadzona była w formie krzewu. Badania i praktyka plantatorów dowiodły, że w wypadku mechanicznego zbioru owoców znacznie lepsze efekty przynosi prowadzenie plantacji w formie niskopiennych drzewek o wysokości pnia cm, z 2, 3 lub 4 konarami. Co do zasady formowania koron, chodzi głównie o to, aby wszystkie szkieletowe konary rozchodziły się regularnie na boki, pozwalając prawidłowo doświetlić koronę. W pierwszych latach należy dążyć do rozwinięcia silnego systemu szkieletowego korony, aby następnie prowadzić ją w formie luźnopiętrowej lub kotłowej. Na 1 ha poleca się sadzić od 500 do 1000 drzewek leszczyny, w zależności od siły wzrostu poszczególnych odmian oraz żyzności gleby. Zalecana rozstawa to 5 x 4 m lub 6 x 3 m. Coraz częściej spotyka się rozstawę 5 x 2 m, co ma na celu uzyskanie wyższych plonów w pierwszych latach po posadzeniu. Wraz ze wzrostem i zagęszczaniem się drzewek po kilku latach usuwane jest co drugie drzewko w rzędzie. Na plantacji leszczyny przeznaczonej do zbioru mechanicznego bardzo ważne jest odpowiednie utrzymanie podłoża pod drzewami celem ułatwienia zbioru owoców. Jeżeli pod drzewami utrzymywana jest murawa, to nie może być ona zachwaszczona i zanieczyszczona, a trawę należy regularnie i dość nisko kosić. Na plantacji prowadzonej w czarnym ugorze gleba musi być wyrównana. Odpowiednia odmiana nie jest już problemem. Wielu plantatorów radzi sobie z tym poprzez wykorzystywanie maszyn własnej konstrukcji do mechanicznego usuwania okryw. Najczęściej uprawianymi odmianami w Polsce są: Barceloński, Kataloński, Cosford, Olbrzymi z Halle, Webba Cenny, Warszawski Czerwony, Lamberta Biały i Lamberta Czerwony, Wczesny Długi, Garibaldi i Daviana. Kiedy zbierać Orzechy laskowe dojrzałość zbiorczą osiągają od trzeciej dekady sierpnia do połowy października. Uzależnione jest to od odmiany i przebiegu pogody. Owoce na leszczynie rosną do końca pozostawania na drzewach. Jeżeli zostaną zerwane zbyt wcześnie, to jądro nie będzie w pełni wykształcone, będzie mniejsze i mniej smaczne. Optymalny 12 Na polskim rynku największym zainteresowaniem cieszą się odmiany deserowe o dużych owocach. Odmiany przemysłowe, wykorzystywane przede wszystkim w przemyśle cukierniczym, charakteryzują się kulistymi owocami, ale w Polsce nie są dostępne. FOT. 1. Kombajn do zbioru orzechów Odmiany deserowe dzielą się na dwie grupy: I. o orzechach łatwo oddzielających się od okrywy, polecane na plantacje towarowe i z przeznaczeniem do mechanicznego zbioru; II. o orzechach z długimi, zamkniętymi okrywami (owoce opadają wraz z okrywami). W przypadku drugiej grupy odmian trudność z wyłuskaniem orzechów POLSKA Uzupełnienie zaleceń ochrony W nawiązaniu do zobowiązań składanych Użytkownikom Programu Ochrony Roślin Sadowniczych odnośnie uzupełniania zaleceń wraz z pojawiającymi się faktami, informuję o dopuszczeniu do użycia w Polsce fungicydu Geoxe 50 WG oraz nowych możliwościach wykorzystania fungicydu Topsin M 500 SC. Fludioksonil (500 g w 1 kg środka; 50%) to substancja aktywna środka Geoxe 50 WG, przeznaczonego do przedzbiorczego traktowania jabłek i gruszek. Ma za zadanie zabezpieczyć owoce przed takimi chorobami jak: gorzka zgnilizna, szara pleśń i sina pleśń (powodowana przez Penicillium expansum), a przez to przygotowania do długiego przechowania z zachowaniem wysokiej jakości składowanych jabłek i gruszek. Środek ten zaleca się stosować w dawce 0,45 kg/ha lub 0,25 kg/ m 2 powierzchni ściany owoconośnej (ramka), od fazy owoców średnicy do 40 mm, do ich konsumpcyjnej dojrzałości (BBCH 74 89). Karencja dla tego środka wynosi 3 dni. Ze względu na strategię odpornościową fungicydów zawierających fludioksonil należy użyć w sezonie maksymalnie do 3 zabiegów (łącznie), w tym Geoxe 50 WG najwyżej do 2 opryskiwań. Obliczenie powierzchni ściany owoconośnej (PŚO): PŚO (m 2 /ha) = 2 x wysokość korony drzew (m) x rozstawa rzędów (m) Obliczenie dawki środka (DŚ): zalecana dawka środka na powierzchnię DŚ (kg/ha) = ściany owoconośnej (kg/10000 m 2 ) x PŚO Z końcem lipca, decyzją MRiRW uwzględniono wniosek o rozszerzenie zakresu stosowania fungicydu Topsin M 500 SC, m.in. w sadach. Poniżej dotychczasowa rejestracja i obszerne możliwości ochrony upraw małoobszarowych. W przypadku tiofanatu metylowego, substancji aktywnej wymienionego fungicydu, ważne jest przestrzeganie terminu przedzbiorczej ochrony owoców. Jednym z metabolitów tego związku jest bowiem karbendazym, substancja, której obecności w płodach ZAKRES stosowania fungicydu Topsin M 500 SC w sadownictwie Chroniona roślina brzoskwinia 1 czereśnia grusza jabłoń 2 morela śliwa wiśnia winorośl Zwalczane choroby brunatna zgnilizna drzew pestkowych, mączniak prawdziwy brzoskwini, leukostomoza drzew pestkowych, choroby kory i drewna dziurkowatość liści drzew pestkowych, leukostomoza drzew pestkowych, brunatna zgnilizna drzew pestkowych, drobna plamistość liści drzew pestkowych rak drzew, zgorzel kory oraz inne choroby kory i drewna, gorzka zgnilizna, brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych rak drzew, zgorzel kory, gorzka zgnilizna brunatna zgnilizna drzew pestkowych, dziurkowatość liści drzew pestkowych, leukostomoza drzew pestkowych, choroby kory i drewna brunatna zgnilizna drzew pestkowych, dziurkowatość liści drzew pestkowych brunatna zgnilizna drzew pestkowych, drobna plamistość liści drzew pestkowych, dziurkowatość liści drzew pestkowych, leukostomoza drzew pestkowych szara pleśń, mączniak prawdziwy winorośli 1 kolor zielony oznacza nowe zalecenia ochrony, wg decyzji MRiRW z 19 lipca br. Odpowiedzialność za skuteczność działania i fitotoksyczność środka w wymienionych przypadkach ponosi wyłącznie jego użytkownik 2 dotychczasowy zakres stosowania rolnych w zasadzie nie akceptuje odbiorca z Unii Celnej (Federacja Rosyjska, Białoruś, Kazachstan). Opracowała Katarzyna Kupczak

12 12 11 FOT. 2. Gumowe nagarniacze podczas wymiatania orzechów z rzędów do międzyrzędzi FOT. 3. Widoczne u dołu obrotowe grzebienie z tworzywa sztucznego, zbierające orzechy z podłoża i metalowe wałki oczyszczające u góry b termin zbioru można wyznaczyć na podstawie zmiany zabarwienia skorupy, zbrązowienia okrywy owocowej oraz łatwego oddzielania się od niej orzechów. Zbiory mogą być przeprowadzane kilkakrotnie lub jednorazowo. Próby zmechanizowania zbioru orzechów Sadownicy testują różnorodne sposoby zbioru, wykorzystując do tego różne dostępne maszy- ny. Próby dotyczyły m.in. otrząsarek do zbioru owoców pestkowych zawieszanych na ciągniku, ale rozwiązanie to nie przyjęło się z powodu nierównomiernego dojrzewania orzechów. Znacznie częściej do zbioru stosowane są dmuchawy, którymi można wydmuchiwać liście i okrywy z rzędów. Także opadłe orzechy wydmuchiwane są z rzędów do międzyrzędzi, na wały, i zbierane ręcznie lub zgarniane na przyczepy. Owoce tak zebrane muszą być po zbiorze przebrane. a Profesjonalne maszyny Na większych plantacjach często można spotkać kombajny do zbioru orzechów z dyszami ssącymi, działające na zasadzie odkurzacza: CIMINA 120 i CIMINA 200 o wydajności 200 kg/godz. Zbiór polega na zasysaniu przez maszynę owoców, a wraz z nimi okryw, liści i innych zanieczyszczeń, które zostają poddane wstępnemu oczyszczeniu za pomocą wentylatorów, następnie podawane są do przyczepy odbierającej lub do worków. Kolejnym rozwiązaniem są kombajny do zbioru i czyszczenia leszczyny, włoskiej firmy GF Costruzioni Macchine Agricole, JOLLY 1800, JOL- LY 2800 (fot. 1 na str. 11) i samojezdny SUPER JOLLY. Dwa pierwsze potrzebują zagregatowania z ciągnikiem o mocy minimum 40 KM. Kombajny typu JOLLY mogą być przyczepiane z przodu lub z tyłu ciągnika i napędzane za pomocą wałka przekaźnika mocy. Zbierają one orzechy na zasadzie wymiatania ich z rzędów do międzyrzędzi przez gumowe nagarniacze (fot. 2), następnie obrotowe grzebienie z tworzywa sztucznego zbierają owoce i podają je na metalowe wałki oczyszczające (fot. 3). Na wałkach przeprowadzane jest czyszczenie orzechów z pozostałości łupin, po czym zostają one przetransportowane do zbiornika lub na przyczepę (fot. 4). To już konieczność FOT. 4. Odbiór orzechów z kombajnu (a) na przyczepkę zamontowaną z tyłu ciągnika (b) Użycie maszyn do zbioru owoców leszczyny pozwala na znaczne ograniczenie nakładów robocizny oraz obniżenie kosztów produkcji, pozwala zatem zwiększyć opłacalność uprawy tego gatunku. Kombajn JOLLY 1800 może zebrać 1000 kg orzechów w ciągu godziny, a JOLLY 2800 nawet 1500 kg/godz. Jedna osoba, przy założeniu, że pracuje 10 godzin, może zebrać do 70 kg orzechów dziennie. W ciągu godziny zbierze ona więc ok. 7 kg orzechów. Aby zebrać taką ilość owoców jak kombajn JOLLY 1800, przez godzinę musiałyby pracować 143 osoby, a jeśli chodzi o kombajn JOLLY 2800 należałoby zatrudnić 214 osób. Inaczej licząc, przy zastosowaniu kombajnu JOLLY 2800, przy plonie orzechów 3 t/ha, jesteśmy w stanie przeprowadzić zbiór owoców w ciągu dwóch godzin, podczas gdy jedna osoba musiałaby z tej samej plantacji zbierać orzechy przez prawie 43 dni lub, aby dokonać zbioru w tym samym czasie co kombajn, potrzebowano by 214 osób. fot. 1 P. Jaracha fot. 2 4 W. Jasiak Krakaniem mając obmierzłe oblicze lud dziennikarski wołał o czyny, czyli sankcje. I wykrakał, choć nic tego nie zapowiadało. Uczciwie trzeba się przyznać, że krakałem w tym chórze, czego są dowody na tejże stronie jednego z poprzednich numerów IS. Minister M. Sawicki zżymał się na pismaczy ludek, że od miesięcy dopytuje się nachalnie a kiedy to Rosja uderzy, a czy mocno będzie bolało Ostatni dziennikarz dostał reprymendę na jakiejś konferencji w przeddzień ogłoszenia zakazu importu polskich owoców i warzyw. W kilka godzin po ogłoszeniu tego przez Rossielhoznadzor poirytowany minister M. Sawicki zaprosił (takiego wyrazu użył) dziennikarzy pod ambasadę rosyjską byśmy mogli podziękować i poprosić o rozszerzenie sankcji. Długo nie trzeba było czekać nie wiem, kto z braci medialnej usłuchał polskiego ministra rolnictwa, ale został on usłyszany w Moskwie i embargo rozszerzyli. Strzygąc co pewien czas brodę patrzę w lustro i strach mnie oblatuje na myśl, co jeszcze ten obmierzły dziób z naprzeciwka może wykrakać A może, jak go znam. Już się w lustrze gęba obmierzła krzywi: Sawicki! no pasaran!!! To Ci, panie ministrze nie przejdzie. Nie uda się Panu rękami Putina zagnać polskich sadowników do współdziałania w grupach, jak sami zagnali się Belgowie czy inni Holendrzy. Z warzywnikami pójdzie Panu jeszcze gorzej zamiast marnować czas, będą za Panem jeździć i uparcie domagać się odpowiedzi na pytanie jak żyć. Może uda się Panu wypchnąć trochę jabłek do Afryki czy Azji, ale to nie tak od razu. Za to jak już Pan widzi, nie rozbuja Pan spożycia krajowego. Choćbyśmy pismacy, w akcie pokuty za wywołanie wilka z lasu, jedli tylko jabłka nie damy rady nawet z pomocą Facebooka (kolegom z redakcji Pulsu Biznesu szacun za chyżą reakcję na embargo!). Zaś koledzy Pana z innych ministerstw zapewne zajmą wobec pańskich projektów równie pryncypialne stanowisko, jak kol. Arłukowicz z Ministerstwa Zdrowia wobec propozycji reklamowania cydru: nie będzie nam żaden Putin bruździł w jedynej słusznej polityce prozdrowotnej i wychowywaniu narodu w trzeźwości (z wyłączeniem piwa). Kiedy minister finansów dowie się oficjalnie, od Pana osobiście i na piśmie o projekcie gminnych gorzelni przygniecie Pana lawiną przepisów uniemożliwiających pomiędzy Bugiem a Odrą na wieki wieków amen destylacji alkoholu na pocieszenie, zakraczę tutaj, że nie będzie Pan pierwszym politykiem, który za św. Akcyzę polegnie. I niech no tylko spróbuje Pan podnieść swoją ręką na niewidzialną rękę rynku próbując sieciom narzucić jakiekolwiek zobowiązania ułatwiające ogrodnikom zbyt, ale mogące wymagać od handlu sieciowego jakichś wyrzeczeń nie ma gwarancji, że uda się powstrzymać prof. L. Balcerowicza przed obcięciem jej Panu zanim obecny minister finansów rzuci Pana na pożarcie bestiom w gmachu Giełdy. Gdyby min. Marek Sawicki posiedział spokojnie kilka dni ot, pojechał na ryby, poddał się operacji barku czy udał w niecierpiącą zwłoki delegację by zacieśniać i umacniać tradycyjnie dobre stosunki z Wyspami Salomona czy innym mocarstwem cały ten kram spadłby na Komisję Europejską i polskie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi mogłoby tylko z przepraszającym uśmiechem i spokojem ducha rozkładać bezradnie ręce. Ćwiczyliśmy to zaledwie kilka lat temu, ale widać nauka poszła w las. Ten, z którego teraz inne stado kruków kracze na każdy krok czy pomysł M. Sawickiego to białe kruki naszej dyplomacji i polityki rolnej będące autorami olśniewających sukcesów w poprzedniej wojnie handlowej (mięso i jabłka) z Rosją. INFORMATOR SADOWNICZY nr 6/2014 egzemplarz bezpłatny WYDAWCA: PLANTPRESS sp. z o.o. ul. Juliusza Lea 114a, Kraków tel WOJCIECH GÓRKA redaktor naczelny tel ANITA ŁUKAWSKA tel INFORMACJE O REKLAMACH: Biuro reklamy i ogłoszeń: NAKŁAD: egz. DRUK: Colonel, Kraków

z dnia 26.03.2015 r.

z dnia 26.03.2015 r. z dnia 26.03.2015 r. Doradcy ProCam Polska sugerują wykonanie w najbliższych dniach zabiegów: OCHRONA JABŁONI, OCHRONA GRUSZ: Rak drzew owocowych (Nectria galligena, Neonectria galligena), rak bakteryjny

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Optymalne nawożenie jagody kamczackiej. Dr Andrzej Grenda, Yara Poland

Optymalne nawożenie jagody kamczackiej. Dr Andrzej Grenda, Yara Poland Optymalne nawożenie jagody kamczackiej Dr Andrzej Grenda, Yara Poland 1 Parę słów o mineralnym żywieniu roślin jagodowych: - wieloletnie rośliny jagodowe są gatunkami o niskich wymaganiach w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Komunikat 2 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 2 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 2 z dnia 2016-03-26 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Duże zagrożenie chorobami przechowalniczymi

Duże zagrożenie chorobami przechowalniczymi www.agrobakalarzewo.pl www.agro-plus.pl www.kazgod.pl Duże zagrożenie chorobami przechowalniczymi Być może niezbyt optymistyczne nastroje, wywołane sytuacją na rynkach zbytu, nie sprzyjają rozmyślaniom

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Od Autora...11

SPIS TREŚCI. Od Autora...11 SPIS TREŚCI Od Autora...11 CZĘŚĆ OGÓLNA Wprowadzenie...13 Produkcja, rynek owoców i ich spożycie w Polsce...15 Wymagania przyrodnicze roślin sadowniczych...19 Wymagania drzew karłowych, półkarłowych i

Bardziej szczegółowo

Regalis GRATIS! Kształt sukcesu! W 2014 r. przy zakupie Regalisu kwas cytrynowy

Regalis GRATIS! Kształt sukcesu! W 2014 r. przy zakupie Regalisu kwas cytrynowy Regalis Kształt sukcesu! W 2014 r. przy zakupie Regalisu kwas cytrynowy GRATIS! Spis treści Działanie... 3 Zalecenia stosowania... 4 W nowoczesnym sadownictwie stosuje się wiele metod regulacji wzrostu

Bardziej szczegółowo

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej

Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Poprawa odporności roślin na stres biotyczny poprzez właściwe odżywienie w bieżącej fazie rozwojowej Optymalne odżywienie roślin jest jednym z podstawowych czynników decydujących o prawidłowej odporności

Bardziej szczegółowo

UPRAWY SADOWNICZE POZNAJ ICH DZIAŁANIE PO OWOCACH

UPRAWY SADOWNICZE POZNAJ ICH DZIAŁANIE PO OWOCACH UPRAWY POZNAJ ICH DZIAŁANIE PO OWOCACH TERRA-SORB RADICULAR TERRA-SORB COMPLEX Terra-Sorb Radicular to nawóz do stosowania wraz z fertygacją za pomocą systemów nawodnieniowych. Dzięki zawartości wolnych

Bardziej szczegółowo

Brevis 150 SG. regulator wzrostu. Mniej znaczy więcej!

Brevis 150 SG. regulator wzrostu. Mniej znaczy więcej! Brevis 150 SG Mniej znaczy więcej! regulator wzrostu Korzystne warunki przy zawiązywaniu pąków kwiatowych i dobra pogoda przy kwitnieniu umożliwiają skuteczne zapylanie. Prowadzi to do wykształcenia zbyt

Bardziej szczegółowo

Komunikat 15 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 15 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 15 z dnia 2015-05-07 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Rak drzew owocowych. Biologia i szkodliwość. Newsletter nr 03/12 12 marca 2012 r.

Rak drzew owocowych. Biologia i szkodliwość. Newsletter nr 03/12 12 marca 2012 r. Newsletter nr 03/12 12 marca 2012 r. W ostatnim sezonie w całej Polsce obserwuje się znacznie większe problemy z rakiem drzew owocowych niż dotychczas. Głównymi przyczynami takiego stanu rzeczy było wystąpienie

Bardziej szczegółowo

UPRAWY SADOWNICZE WYGLĄD, KTÓRY PRZEBIJA SMAK

UPRAWY SADOWNICZE WYGLĄD, KTÓRY PRZEBIJA SMAK UPRAWY SADOWNICZE WYGLĄD, KTÓRY PRZEBIJA SMAK ener-k ener-k to nawóz WE do aplikowania pozakorzeniowego opracowany przez hiszpańską firmę LIDA Plant Research. Jego specjalna formuła poprawia wygląd, smak,

Bardziej szczegółowo

Nawożenie sadów i plantacji jagodowych. Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa

Nawożenie sadów i plantacji jagodowych. Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa Nawożenie sadów i plantacji jagodowych Jacek Filipczak Instytut Ogrodnictwa 9 grudzień 2016 Kryteria diagnostyczne Analiza gleby. Analiza liści. Wizualna ocena roślin. Analiza gleby Oznaczenie odczynu

Bardziej szczegółowo

Cięcie drzew czereśniowych

Cięcie drzew czereśniowych Cięcie drzew czereśniowych Halina Morgaś, Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach V Letnie Pokazy Czereśniowe, 24 lipca 2016 r. Zmiany w uprawie czereśni Podkładki. Gęstość sadzenia drzew. Kształt i wielkość

Bardziej szczegółowo

Atlas niedoborów składników EDYCJA 2011

Atlas niedoborów składników EDYCJA 2011 Atlas niedoborów składników MINERALNYCH w uprawie ROŚLIN sadowniczych I JAGODNIKÓW ORAZ PROGRAMY ICH NAWOŻENIA EDYCJA 2011 PRZEDSTAWICIELE HANDLOWI EKOPLON SA Głównym celem nawożenia jest uzyskiwanie takich

Bardziej szczegółowo

FRUITAKADEMIA. Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII.

FRUITAKADEMIA. Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII. ZZO Warka FRUITAKADEMIA Ta wiadomość jest wyłącznie dla Państwa. Prosimy nie kopiować i nie rozpowszechniać informacji otrzymywanych w ramach FRUITAKADEMII. UWAGA BARDRZO SILNA INFEKCJA 2008-04-21 19.04

Bardziej szczegółowo

azeco.pl O R T U S 05 SC - 1 l

azeco.pl O R T U S 05 SC - 1 l Informacje o produkcie O R T U S 05 SC - 1 l Wygenerowano w programie www.oscgold.com Cena : 160,00 zł Dostępność : Dostępność - 3 dni Stan magazynowy : wysoki Średnia ocena : brak recenzji Utworzono 10-02-2017

Bardziej szczegółowo

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie

Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie dr hab. Barbara Łabanowska, mgr Małgorzata Tartanus Metodyka prowadzenia obserwacji występowania przebarwiacza malinowego (Phyllocoptes gracilis) na malinie Przebarwiacz malinowy Phyllocoptes gracilis

Bardziej szczegółowo

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią

Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy prawidłowe prowadzenie plantacji jesienią Rzepak ozimy to roślina wymagająca profesjonalnego podejścia od momentu siewu do zbioru. Okres wegetacyjny trwa ok. 11 miesięcy (czasami nawet 12

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

Nawożenie borówka amerykańska

Nawożenie borówka amerykańska Nawożenie borówka amerykańska Borówka amerykańska Jeśli borykasz się z problemem nawożenia borówki jak i jagody kamczackiej napisz do nas. Przygotujemy odpowiednie zalecenia nawozowe na dowolny okres roku

Bardziej szczegółowo

PSZENICA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 21

PSZENICA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 21 Strategia (SCS) PSZENICA w kolejnych fazach rozwojowych roślin PSZENICA pszenicy na stresy w fazie BBCH 10 21 ROZWÓJ LIŚCI POCZĄTEK KRZEWIENIA w fazie BBCH 10 21 Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie

Bardziej szczegółowo

Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień r.

Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień r. Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa na dzień 30.04.2014r. POWIAT bytowski chojnicki człuchowski gdański kwidzyński lęborski

Bardziej szczegółowo

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka.

Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. MICROPLAN ZIEMNIAK Nawóz Dolistny Wieloskładnikowy płynny nawóz dolistny z wysoką zawartością mikro i makroelementów do zasilania ziemniaka. Zawartość w litrze: Fosfor(P) 10g, Potas(K) 65g, Siarka(S) 5g,

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

150 SG. Brevis NOWOŚĆ! Mniej znaczy więcej! regulator wzrostu. Simply. Grow. Together.

150 SG. Brevis NOWOŚĆ! Mniej znaczy więcej! regulator wzrostu. Simply. Grow. Together. Brevis 150 SG Mniej znaczy więcej! NOWOŚĆ! regulator wzrostu Simply. Grow. Together. n Korzystne warunki przy zawiązywaniu pąków kwiatowych i dobra pogoda przy kwitnieniu umożliwiają skuteczne zapylanie.

Bardziej szczegółowo

Wybarwienie owoców to jedna z cech będąca wyznacznikiem

Wybarwienie owoców to jedna z cech będąca wyznacznikiem egzemplarz bezpłatny NR 6/2014 wrzesień nakład 10 000 egz. www.ogrodinfo.pl PL ISSN 2081-2124 Letnie Pokazy Czereśniowe Anita Łukawska Wspomóc wybarwienie owoców Marcin Oleszczak, Kazgod Sp. z o.o. Odbyły

Bardziej szczegółowo

POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH

POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH POTAS W TOWAROWEJ UPRAWIE ROŚLIN SADOWNICZYCH Fizjologiczna rola oraz praktyczne znaczenie potasu w uprawie roślin sadowniczych Rośliny sadownicze wymagają nawożenia zbilansowanego z ich potrzebami pokarmowymi.

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z nową etykietą-instrukcją stosowania, środek może być używany do ochrony:

Zgodnie z nową etykietą-instrukcją stosowania, środek może być używany do ochrony: Signum 33 WG w ochronie roślin sadowniczych przed chorobami Signum 33 WG to produkt firmy BASF, dobrze znany zwłaszcza producentom truskawek. Zarejestrowano go w 2005 roku i dopuszczono do zwalczania szarej

Bardziej szczegółowo

KAPŁAN 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych

KAPŁAN 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych Załącznik do decyzji MRiRW nr R - 123/2016d z dnia 29.02.2016 r. zmieniającej zezwolenie MRiRW nr R-81/2014 z dnia 23.05.2014 r. Posiadacz zezwolenia: Pestila II spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby fertygacji truskawki. Od technologii do pieniędzy..

Różne sposoby fertygacji truskawki. Od technologii do pieniędzy.. Różne sposoby fertygacji truskawki Od technologii do pieniędzy.. Jarosław Barszczewski Yara Poland Specialities 605 545212 jaroslaw.barszczewski@yara.com YARA Poland zawsze wspiera producentów Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Komunikat 7z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br.

Komunikat 7z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br. Komunikat 7z dnia 2015-04-17 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 14 kwietnia br. www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane

Bardziej szczegółowo

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2

ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) 1 szklarnia 5 tys.m2 Warunki uprawy papryki pod osłonami w Polsce ok. 900 ha tuneli drewnianych po ok. 200 m2 (> 35 tys. tuneli) ok.100 tuneli (po 500m2) praktycznie brak wysokich tuneli ogrzew. ogrzew ok.300 ha (ok. 20 tys.

Bardziej szczegółowo

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2

O/100 g gleby na rok, czyli około 60 kg K 2 POTAS niezbędny składnik pokarmowy rzepaku kształtujący wielkość i jakość plonu Potas w glebach Całkowita zawartość potasu w glebach wynosi od 0,1 do 3 % i z reguły jest tym niższa, im gleba jest lżejsza.

Bardziej szczegółowo

www.terrasorbfoliar.pl 115% plonu Terra Sorb foliar to stymulator rozwoju roślin, zawierający w swoim składzie wolne aminokwasy w formie biologicznie aktywnej (L-α), które zwiększają w roślinach aktywność

Bardziej szczegółowo

mszyce jary zaraza ziemniak przebiegiem pogody oraz z wczesnością i odpornością odmian 1-2 chrząszczy na 25 roślin wczesnych odmian ziemniaka lub

mszyce jary zaraza ziemniak przebiegiem pogody oraz z wczesnością i odpornością odmian 1-2 chrząszczy na 25 roślin wczesnych odmian ziemniaka lub Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Gdańsku na dzień 27.06.2014r. POWIAT

Bardziej szczegółowo

Preparat RECULTIV wprowadzony do gleby powoduje: Doświadczalnictwo prowadzone przez KSC SA w latach 2011 i 2012 aplikacja doglebowa

Preparat RECULTIV wprowadzony do gleby powoduje: Doświadczalnictwo prowadzone przez KSC SA w latach 2011 i 2012 aplikacja doglebowa Preparat ReCultiv jest formą swoistej szczepionki doglebowej, przewidziany jest do zastosowania w okresie przedsiewnym lub pożniwnym. Przywraca równowagę mikrobiologiczną gleby. Preparat RECULTIV wprowadzony

Bardziej szczegółowo

Asahi SL w ochronie przed skutkami przymrozków

Asahi SL w ochronie przed skutkami przymrozków Asahi SL w ochronie przed skutkami przymrozków Dr inż. Adam Słowiński Arysta LifeScience Polska Sp. z o. o. Ryzyko wystąpienia przymrozków (fot. 1) powodujących uszkodzenie (fot. 2) roślin sadowniczych

Bardziej szczegółowo

Gwarancja PLONÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI

Gwarancja PLONÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI Sunagreen Gwarancja PLONÓW NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI KOMPLET Programy optymalnego nawożenia i biostymulacji upraw polowych. Stymulacja upraw ZBOŻA KUKURYDZA JESIEŃ WIOSNA Sunagreen KOMPLET 0,3 l/ha 0,7 0,6 l/ha

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, pozytywnie wpływa

Bardziej szczegółowo

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji

Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Anna Nieróbca Zakład Agrometeorologii i Zastosowań Informatyki Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa Państwowy Instytut Badawczy Modele ochrony zbóż jako element integrowanej produkcji Bratoszewice

Bardziej szczegółowo

Komunikat 23 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 23 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 23 z dnia 2015-07-03 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Strategia STRESS CONTROL SYSTEM JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis

Strategia STRESS CONTROL SYSTEM JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis Strategia STRESS JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis STRESS stresy BBCH 10 29 ROZWÓJ LIŚCI KRZEWIENIE szpilkowanie faza 3. liśćia inne BBCH 10 29 ograniczona dostępność wody susza nadmiar wilgoci w glebie

Bardziej szczegółowo

Pierwsze tegoroczne spotkanie Forum Doradców Sadowniczych

Pierwsze tegoroczne spotkanie Forum Doradców Sadowniczych Pierwsze tegoroczne spotkanie Forum Doradców Sadowniczych Pierwsze w tym roku Forum Doradców Sadowniczych (fot. 1) zorganizowane przez firmę Bayer CropScience odbyło się 12 maja w Przypkach koło Tarczyna.

Bardziej szczegółowo

Cięcie jabłoni w praktyce

Cięcie jabłoni w praktyce 36 cięcie Cięcie jabłoni w praktyce Tradycyjnie drugiego dnia Spotkania Sadowniczego w Sandomierzu, którego XXIII edycja odbyła się 5 6 lutego br., zorganizowano pokaz cięcia jabłoni. Przeprowadził go,

Bardziej szczegółowo

Komunikat 8 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 8 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 8 z dnia 2015-04-18 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Grisu 500 SC. celny strzał w choroby! ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY

Grisu 500 SC. celny strzał w choroby! ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY Grisu 500 SC ŚRODEK GRZYBOBÓJCZY celny strzał w choroby! Czy wiesz, że Yumi (jap. 弓 ) to tradycyjny łuk japoński. Przez całe wieki był najważniejszą bronią tamtejszych wojowników, a nauka strzelania z

Bardziej szczegółowo

Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych. Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp.

Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych. Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp. Badanie Nmin w glebie i wykorzystanie tych wyników w nawożeniu roślin uprawnych Dr inż. Rafał Lewandowski OSCHR Gorzów Wlkp. Rola azotu w roślinach: materiał budulcowy białek i kwasów nukleinowych większy

Bardziej szczegółowo

System transportu wapnia

System transportu wapnia System transportu wapnia Edycja 212 Przełomowy system wspierający transport wapnia w roślinie In jest dolistnym nawozem opartym na przełomowej, chronionej patentem technologii T niezwykle skutecznie wspomagającej

Bardziej szczegółowo

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku!

Nowość w ochronie truskawek! ...i życie nabiera smaku! Nowość w ochronie truskawek!...i życie nabiera smaku! Edycja 2015 Luna w Polsce i na świecie Grupa produktów Luna to kilka formulacji fungicydów dostosowanych do lokalnych potrzeb w różnych krajach. Wspólną

Bardziej szczegółowo

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 +

SILVIT. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn SiO2 Aminokwasy 100 25 1,25 0,25 150 + SILVIT Biosytmulatory i antystresanty płynne. Preparat nawozowy o właściwościach stymulujących, zawiera aktywny krzem w pełni przyswajalny przez rośliny. Składniki pokarmowe [g/l lub g/kg] K2O SO3 B Zn

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci!

Quantum MZ 690 WG. fungicyd mankozeb, dimetomorf. Energia w czystej postaci! Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG (mankozeb 600 g/kg + dimetomorf 90 g/kg): niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, dwie substancje

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

PASTOR 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych. Zezwolenie MRiRW nr R - 179/2016 z dnia r.

PASTOR 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych. Zezwolenie MRiRW nr R - 179/2016 z dnia r. Załącznik do zezwolenia MRiRW nr R - 179/2016 z dnia 23.08.2016 r. Posiadacz zezwolenia: Pestila II spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k., Studzianki 24 A, 97-320 Wolbórz, tel./fax: +48 44 616

Bardziej szczegółowo

AGROFAG PRÓG SZKODLIWOŚCI * WOJEWÓDZTWO POMORSKIE bytowski ziemniak alternarioza. objawy choroby zaraza

AGROFAG PRÓG SZKODLIWOŚCI * WOJEWÓDZTWO POMORSKIE bytowski ziemniak alternarioza. objawy choroby zaraza Aktualna sygnalizacja występowania chorób i szkodników wg komunikatu Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Gdańsku na dzień 04.07.2014r. POWIAT

Bardziej szczegółowo

BISZOP 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych. Zezwolenie MRiRW nr R - 183/2016 z dnia r.

BISZOP 80 WG. Środek przeznaczony jest do stosowania przez użytkowników profesjonalnych. Zezwolenie MRiRW nr R - 183/2016 z dnia r. Załącznik do zezwolenia MRiRW nr R- 183/2016 z dnia 19.08.2016 r. Posiadacz zezwolenia: Pestila II spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k., Studzianki 24 A, 97-320 Wolbórz, tel./fax: +48 44 616 43

Bardziej szczegółowo

NOWOŚĆ TWOJA PRZEWAGA W WALCE Z GRZYBAMI.

NOWOŚĆ TWOJA PRZEWAGA W WALCE Z GRZYBAMI. NOWOŚĆ TWOJA PRZEWAGA W WALCE Z GRZYBAMI www.ciechgroup.com zawiera tebukonazol z grupy triazoli. Fungicyd jest w formie płynu do sporządzania emulsji wodnej o działaniu układowym do stosowania zapobiegawczego

Bardziej szczegółowo

Nr Informacja. Przewidywana produkcja głównych upraw rolniczych i ogrodniczych w 2004 r. KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr Informacja. Przewidywana produkcja głównych upraw rolniczych i ogrodniczych w 2004 r. KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Przewidywana produkcja głównych upraw rolniczych i ogrodniczych w 2004 r. Wrzesień 2004 Dorota Stankiewicz Informacja

Bardziej szczegółowo

Program nawożenia jabłoni i gruszy

Program nawożenia jabłoni i gruszy Program nawożenia jabłoni i gruszy POCZĄTEK WEGETACJI Możliwości stosowania nawozów w uprawach jabłoni i gruszy Aminocal CalMax AscoVigor AminoVigor AminoVigor P Fosforowy P Fosforowy K Potasowy K Potasowy

Bardziej szczegółowo

Komunikat 20 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 20 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 20 z dnia 2015-05-28 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Numer w rejestrze producentów roślin... NOTATNIK INTEGROWANEJ PRODUKCJI UPRAWY SADOWNICZE. ... (gatunek rośliny) ... (rok) Imię... Nazwisko...

Numer w rejestrze producentów roślin... NOTATNIK INTEGROWANEJ PRODUKCJI UPRAWY SADOWNICZE. ... (gatunek rośliny) ... (rok) Imię... Nazwisko... Numer w rejestrze producentów roślin... NOTATNIK INTEGROWANEJ PRODUKCJI UPRAWY SADOWNICZE... (gatunek rośliny)... (rok) Imię... Nazwisko... Miejsce zamieszkania... Adres... albo Nazwa.. Siedziba... Adres...

Bardziej szczegółowo

WYBIERZ HEROS 450 SC! Zawartość substancji czynnej: OPIS DZIAŁANIA ZASTOSOWANIE ŚRODKA. Termin stosowania: FUNGICYDY

WYBIERZ HEROS 450 SC! Zawartość substancji czynnej: OPIS DZIAŁANIA ZASTOSOWANIE ŚRODKA. Termin stosowania: FUNGICYDY FUNGICYDY Zawartość substancji czynnej: pirymetanil (związek z grupy anilinopyrimidyn) 450 g/l (41,40 % w/w) Środek grzybobójczy w postaci koncentratu do sporządzania zawiesiny wodnej o działaniu powierzchniowym

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 09.01.02 UTRZYMANIE ZIELENI PRZYDROŻNEJ

SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 09.01.02 UTRZYMANIE ZIELENI PRZYDROŻNEJ SPECYFIKACJE TECHNICZNE D - 09.01.02 UTRZYMANIE ZIELENI PRZYDROŻNEJ 2 Utrzymanie zieleni przydrożnej D-09.01.02 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania

Bardziej szczegółowo

ADOB Bor. Skład: Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 %

ADOB Bor. Skład: Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 % ADOB Bor Bor (B) 15 % Azot (N) 7,8 % Skoncentrowany, płynny nawóz dolistny, przeznaczony szczególnie dla roślin wrażliwych na niedobór boru: rzepak, kukurydza, ziemniak, burak, niektóre warzywa a także

Bardziej szczegółowo

Asa. Konkurs A S A H I. Zobacz Asahi w kraju kwitnącej wiśni. Strona: 1 / 16

Asa. Konkurs A S A H I. Zobacz Asahi w kraju kwitnącej wiśni. Strona: 1 / 16 Asa Konkurs A S A H I Zobacz Asahi w kraju kwitnącej wiśni Gospodarstwo Sadownicze GRAMZA Gać 86, 55-200 Oława Tel. +48 71.31.31.595 GSM: 605.303.600 Mateusz Gramza Strona: 1 / 16 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP...2

Bardziej szczegółowo

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice

Nawożenie warzyw w uprawie polowej. Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Nawożenie warzyw w uprawie polowej Dr Kazimierz Felczyński Instytut Ogrodnictwa Skierniewice Roślinom do prawidłowego wzrostu i rozwoju niezbędne są pierwiastki chemiczne pobrane z gleby i powietrza, nazywane

Bardziej szczegółowo

AKTUALNE ZALECENIA W INTEGROWANEJ OCHRONIE PORZECZKI I AGRESTU PRZED CHOROBAMI

AKTUALNE ZALECENIA W INTEGROWANEJ OCHRONIE PORZECZKI I AGRESTU PRZED CHOROBAMI AKTUALNE ZALECENIA W INTEGROWANEJ OCHRONIE PORZECZKI I AGRESTU PRZED CHOROBAMI Agata Broniarek-Niemiec Opole Lubelskie, 15. 03. 2014 r. INTEGROWANA OCHRONA Nowoczesna ochrona porzeczki przed chorobami

Bardziej szczegółowo

KUKURYDZA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 17

KUKURYDZA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 17 Strategia STRESS (SCS) w kolejnych fazach rozwojowych roślin STRESS naturalnej odporności kukurydzy na stresy w fazie BBCH 10 17 ROZWÓJ LIŚCI w fazie BBCH 10 17 Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie

Bardziej szczegółowo

Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br.

Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br. Komunikat 14 z dnia 2015-05-05 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Lustracje przeprowadzono i fotografie wykonano 4 maja br. www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek Konsultant: Henryk Wurszt tel. 602 275 478 1 Huwa San TR 50 to 50% nadtlenku wodoru stabilizowanego 0,036% jonami srebra Srebro jako lek stosowali

Bardziej szczegółowo

Plantivax. Ugaś zarazę ogniową!

Plantivax. Ugaś zarazę ogniową! Plantivax Ugaś zarazę ogniową! Plantivax Zalety preparatu Plantivax n całkowite bezpieczeństwo dla roślin, tzn. nie uszkadza kwiatów, nie powoduje ordzawień liści ani zawiązków (w przeciwieństwie do preparatów

Bardziej szczegółowo

Regulacja wzrostu zbóż

Regulacja wzrostu zbóż Regulacja wzrostu zbóż Kluczowe fazy rozwojowe Opracowanie dr hab. Kinga Matysiak, IOR-PIB, Poznań. Fot. Syngenta Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem

Bardziej szczegółowo

Komunikat 1 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 1 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 1 z dnia 2017-02-16 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej www.sad24.com Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych

Bardziej szczegółowo

Ważną sprawą jest dobór herbicydów do zwalczania chwastów w kukurydzy. Są dwie grupy środków doglebowe które stosuje się zaraz po siewie lub do 3-go

Ważną sprawą jest dobór herbicydów do zwalczania chwastów w kukurydzy. Są dwie grupy środków doglebowe które stosuje się zaraz po siewie lub do 3-go Wiosenne obserwacje wegetacji kukurydzy 27 maj 2012 r Materiały zebrał i opracował Tadeusz Szymańczak Rzecznik Prasowy Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych Uciążliwym chwastem w uprawie kukurydzy

Bardziej szczegółowo

OCHRONA TRUSKAWEK Z UWZGLĘDNIENIEM ZASAD INTEGROWANEJ OCHRONY. Agata Broniarek-Niemiec

OCHRONA TRUSKAWEK Z UWZGLĘDNIENIEM ZASAD INTEGROWANEJ OCHRONY. Agata Broniarek-Niemiec OCHRONA TRUSKAWEK Z UWZGLĘDNIENIEM ZASAD INTEGROWANEJ OCHRONY Agata Broniarek-Niemiec INTEGROWANA OCHRONA Zdrowy materiał szkółkarski Dobór stanowiska wolnego od patogenów glebowych i szkodników Stosowanie

Bardziej szczegółowo

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop

Agil 100 EC. Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC Jeden dla wszystkich! herbicyd propachizafop Agil 100 EC: niezwykle skuteczny na większość chwastów jednoliściennych, znakomita skuteczność potwierdzona wieloletnią praktyką, najszybciej działający

Bardziej szczegółowo

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem

Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem Metodyka integrowanej ochrony cebuli ozimej przed wciornastkiem tytoniowcem dr Piotr Szafranek Opracowanie przygotowane w ramach zadania 1.15 Aktualizacja istniejących i opracowanie nowych integrowanych

Bardziej szczegółowo

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf

Quantum MZ 690 WG. Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG Energia w czystej postaci! fungicyd mankozeb, dimetomorf Quantum MZ 690 WG n niezbędny element ochrony fungicydowej ziemniaka, n dwie substancje aktywne o uzupełniających się mechanizmach

Bardziej szczegółowo

Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield

Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield Katalog odmian rzepaku ozimego 2014 w technologii Clearfield DK IMPRESSION CL DK IMMINENT CL Nr 2 WYSOKI PLON badania rejestrowe COBORU 2011-2012 114%wzorca WYSOKA TOLERANCJA NA CHOROBY OPTYMALNY WIGOR

Bardziej szczegółowo

TYTANIT plonotwórczy stymulator wzrostu i plonowania warzyw

TYTANIT plonotwórczy stymulator wzrostu i plonowania warzyw TYTANIT plonotwórczy stymulator wzrostu i plonowania warzyw Rola, jaką w prawidłowym rozwoju, wzroście i plonowaniu roślin uprawnych odgrywają składniki pokarmowe nie podlega już dziś żadnej dyskusji.

Bardziej szczegółowo

Publikacja przygotowana w ramach zadania 3.3: Regulowanie wzrostu i owocowania roślin ogrodniczych

Publikacja przygotowana w ramach zadania 3.3: Regulowanie wzrostu i owocowania roślin ogrodniczych Zakład Uprawy i Nawożenia RO Pracownia Uprawy i Nawożenia Roślin Sadowniczych ZNACZENIE FORMOWANIA POCZĄTKOWEGO DRZEW OWOCOWYCH DLA ICH PLENNOŚCI I PRODUKTYWNOŚCI Autor: Dr Halina Morgaś Publikacja przygotowana

Bardziej szczegółowo

Nawożenie kukurydzy. Adam Majewski Agroservice Kukurydza

Nawożenie kukurydzy. Adam Majewski Agroservice Kukurydza Nawożenie kukurydzy Adam Majewski Agroservice Kukurydza Nawożenie startowe to podstawa powodzenia uprawy kukurydzy Jakie formy nawozu stosować? P2O5 i NH4 (+mikroelementy) plon zwykle wyższy o 0,5-1,5

Bardziej szczegółowo

ROLA PRZERZEDZANIA ZAWIĄZKÓW W BUDOWANIU WYSOKIEJ JAKOŚCI OWOCÓW

ROLA PRZERZEDZANIA ZAWIĄZKÓW W BUDOWANIU WYSOKIEJ JAKOŚCI OWOCÓW Zakład Uprawy i Nawożenia Roślin Ogrodniczych Pracownia Uprawy i Nawożenia Roślin Sadowniczych ROLA PRZERZEDZANIA ZAWIĄZKÓW W BUDOWANIU WYSOKIEJ JAKOŚCI OWOCÓW Autorzy: Halina Morgaś, dr Tomasz Mrowicki,

Bardziej szczegółowo

Hurtownia Materiałów Przemysłowych FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A Kutno OFERTA : RZEPAK Odmiany : OZIME Producent Monsanto

Hurtownia Materiałów Przemysłowych FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A Kutno  OFERTA : RZEPAK Odmiany : OZIME Producent Monsanto Hurtownia Materiałów Przemysłowych FAZOT Więtczak i Wspólnicy Sp. Jawna Gnojno 30A 99-300 Kutno OFERTA : RZEPAK Odmiany : OZIME Producent : Monsanto Odmiany: DK EXSTROM (s. 2-4) DK EXQUISITE (s. 5-6) 1.

Bardziej szczegółowo

jabłoni Wyznaczanie okresów krytycznych Pierwszy zabieg grzyba Venturia inaequalis pochodzącym z ub.

jabłoni Wyznaczanie okresów krytycznych Pierwszy zabieg grzyba Venturia inaequalis pochodzącym z ub. 24 posażyć się w standardowy binokular, który pozwoli odszukać na liściach owocniki grzyba, oraz mikroskop, za pomocą którego będziemy mogli obserwować owocniki, worki i zarodniki workowe (fot. 1). Przypominamy

Bardziej szczegółowo

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n )

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n ) Hormony roślinne (fitohormony) Hormony roślinne: To związki chemiczne syntetyzowane w pewnych częściach rośliny służące do "komunikacji" pomiędzy poszczególnymi jej częściami. Działają w bardzo małych

Bardziej szczegółowo

Komunikat sadowniczy 4/

Komunikat sadowniczy 4/ Doradcy PROCAM Polska sugerują wykonanie w najbliższych dniach zabiegów: NIEMAL CODZIENNIE DOCHODZI DO ANOMALII POGODOWYCH. O SKALI USZKODZEŃ MROZOWYCH MOŻECIE SIĘ PAŃSTWO PRZEKONAĆ W NASZYM OSTATNIM KOMUNIKACIE

Bardziej szczegółowo

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci Lindeman, 1888 ssp. communis Uzel, 1895 1. Systematyka Rząd - przylżeńce (Thysanoptera) Rodzina - wciornastkowate (Thrypidae) 2. Biologia i opis gatunku: Gatunek,

Bardziej szczegółowo

Na podstawie przeprowadzonych wstępnych ocen przezimowania roślin rzepaku ozimego stwierdzono uszkodzenia mrozowe całych roślin uprawnych (fot.1).

Na podstawie przeprowadzonych wstępnych ocen przezimowania roślin rzepaku ozimego stwierdzono uszkodzenia mrozowe całych roślin uprawnych (fot.1). Wstępna ocena przezimowania rzepaku ozimego oraz zbóż ozimych i zalecania agrotechniczne ze Stacji Doświadczalnej BASF w Pągowie woj. opolskie 29.02.2011 r. BASF Polska Sp. z o.o., infolinia: (22) 570

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE EFEKTYWNYCH MIKROORGANIZMÓW ORAZ PREPARATU NOURIVIT W SADACH

ZASTOSOWANIE EFEKTYWNYCH MIKROORGANIZMÓW ORAZ PREPARATU NOURIVIT W SADACH ZASTOSOWANIE EFEKTYWNYCH MIKROORGANIZMÓW ORAZ PREPARATU NOURIVIT W SADACH Krótka informacja o produktach: EM-Aktywny to mieszanina bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus casei, Lactobacillus plantarum),

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE SEZONU 2015

PODSUMOWANIE SEZONU 2015 2015 PODSUMOWANIE SEZONU 2015 10.03.2015 Miodówka gruszowa W godzinach południowych należy wykonać lustrację na obecność dorosłych osobników i na tej podstawie zdecydować, czy zabieg jest konieczny. W

Bardziej szczegółowo

Komunikat 10 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej

Komunikat 10 z dnia dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Komunikat 10 z dnia 2013-05-08 dotyczący aktualnej sytuacji agrotechnicznej Wszystkie poniższe informacje zostały przygotowane na podstawie obserwacji laboratoryjnych oraz lustracji wybranych sadów owocowych

Bardziej szczegółowo

IDHA. Płynne nawozy doglebowe. B Mn. Specjalistyczne nawozy płynne. Wieloskładnikowe z mikroelementami w formie chelatów

IDHA. Płynne nawozy doglebowe. B Mn. Specjalistyczne nawozy płynne. Wieloskładnikowe z mikroelementami w formie chelatów Płynne nawozy doglebowe Mg B Mn ADOB SB-2 ADOB Ma ADOB OR Fe ADOB PO ADOB O Cu Zn Ca Mo Specjalistyczne nawozy płynne Wieloskładnikowe z mikroelementami w formie chelatów Przeznaczone do rzędowej aplikacji

Bardziej szczegółowo

PORAŻONE PĘDY ŚLIW PRZEZ BRUNATNĄ ZGNILIZNĘ DRZEW PESTKOWYCH ( MUMIE ).

PORAŻONE PĘDY ŚLIW PRZEZ BRUNATNĄ ZGNILIZNĘ DRZEW PESTKOWYCH ( MUMIE ). PORAŻONE PĘDY ŚLIW PRZEZ BRUNATNĄ ZGNILIZNĘ DRZEW PESTKOWYCH ( MUMIE ). Komunikat należy zebrać i spalić wszelkie pozostałości po zeszłorocznym porażeniu owoców pestkowych na śliwach, brzoskwiniach, czereśniach

Bardziej szczegółowo

Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków

Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków Choroba ALTERNARIOZA Pozostałe choroby grzybowe ziemniaków Objawy Alternarioza jest chorobą wywołaną przez grzyby Alternaria solani i Alternaria alternata. W początkowym okresie rozwoju tej choroby objawy

Bardziej szczegółowo

Wstępna ocena przezimowania zbóż i rzepaku z dnia 1 marca 2012 r. Wielkopolska i Polska Centralna

Wstępna ocena przezimowania zbóż i rzepaku z dnia 1 marca 2012 r. Wielkopolska i Polska Centralna Wstępna ocena przezimowania zbóż i rzepaku z dnia 1 marca 2012 r. Wielkopolska i Polska Centralna BASF Polska Sp. z o.o., infolinia: (22) 570 99 90, www.agro.basf.pl Sezon wegetacyjny 2011/2012 jak na

Bardziej szczegółowo

Dr Krzysztof Rutkowski, Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach

Dr Krzysztof Rutkowski, Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach TRAFOON project is funded by the European Community's Seventh Framework Programme (FP7/2007-2013) under grant agreement no. 613912 NOWE TECHNOLOGIE PRZECHOWYWANIA OWOCÓW MIĘKKICH Warsztaty szkoleniowe

Bardziej szczegółowo

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2%

Saletra amonowa. Skład: Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Saletra amonowa Azotu (N) 34%: Magnez (Mg) 0,2% Nawóz granulowany, klasa ziarnistości 1-3,15 mm. Saletra amonowa jest uniwersalnym nawozem azotowym. Można ją stosować pod wszystkie rośliny i na wszystkich

Bardziej szczegółowo