Współczesne poglądy na temat związków sportu z wychowaniem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Współczesne poglądy na temat związków sportu z wychowaniem"

Transkrypt

1 64 Pedagogika sportu Sport zawiera olbrzymi potencjał oddziaływań wychowawczych. Aby jednak mogły być one wykorzystane, należy o to aktywnie zabiegać, w przeciwnym razie pozostaną pięknym mitem. Krzysztof Sas-Nowosielski Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) Współczesne poglądy na temat związków sportu z wychowaniem Uwzględniając dotychczasowy dorobek teoretyczny i empiryczny, Autor opisuje trzy rodzaje związków między uprawianiem sportu a wychowaniem: neutralne, pozytywne oraz negatywne. Analizuje kolejno każdy z nich pod kątem założeń teoretycznych, leżących u jego podłoża, oraz wspierających je danych empirycznych. Najpierw omawia poglądy mówiące, iż sport nie pomaga ani nie przeszkadza w realizacji celów wychowawczych, ponieważ jest odseparowany od normalnego życia i dlatego cechy osobowości nabyte w trakcie jego uprawiania nie mogą okazać się przydatne na innych polach egzystencji. Stwierdza, że mimo wszystko istnieją jednak duże potencjalne możliwości wszechstronnego kształtowania osobowości człowieka poprzez jego uczestnictwo w sporcie. Możliwości te rozważane są w drugiej części artykułu, natomiast związane z tym zagrożenia wychowawcze w części trzeciej. W podsumowaniu Autor stwierdza, Sport Wyczynowy 2004, nr 7-8/

2 Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) 65 że dla niektórych młodych ludzi zwłaszcza ze środowisk zaniedbanych wychowawczo sport może stanowić wręcz dominujący środek oddziaływań społeczno-wychowawczych. SŁOWA KLUCZOWE: sport wychowanie możliwości i zagrożenia. Pomimo dość powszechnego przypisywania sportowi funkcji wychowawczej kwestia ta budzi wiele kontrowersji wśród przedstawicieli humanistycznych nauk o sporcie. Utrzymywaniu się tych kontrowersji sprzyja nikłe wsparcie empiryczne dla większości twierdzeń o oddziaływaniu sportu na osobowość człowieka zwłaszcza tych jego dyspozycji, których rozwijanie ma przybliżać go do ideału wychowawczego. Nie bez znaczenia jest tu fakt, że znaczna część wiedzy na omawiany temat ma źródło w spontanicznie dokonywanych obserwacjach (których znaczną część poczynili pedagodzy sportu, wywodzący się ze szkoły arnoldowskiej, a ujmując szerzej z całego nurtu muskularnego chrześcijaństwa ) lub wynika jedynie z refleksji teoretycznej. Wysuwanie kategorycznych stwierdzeń na podstawie tego dorobku obarczone jest dużym ryzykiem popełnienia błędu. Wprawdzie w ostatnich dziesięcioleciach podjęto bardziej systematyczne badania nad niektórymi zagadnieniami dotyczącymi wychowania poprzez sport, ale ich liczba wciąż jest zbyt mała w stosunku do wagi problemu. Ponadto uzyskane do tej pory dane ukazały bardzo złożony obraz, daleki od prostoty popularnego stwierdzenia, że sport kształtuje charakter. Współcześni badacze rozpatrują trojaki charakter związków między uprawianiem sportu a wychowaniem: neutralny, pozytywny oraz negatywny (2). Przyjrzymy się każdemu z nich pod kątem założeń teoretycznych, leżących u jego podłoża oraz wspierających je danych empirycznych (o ile takowe istnieją). Sport i wychowanie obszary względem siebie neutralne Zwolennicy tezy, iż sport ani nie pomaga ani nie przeszkadza w realizacji celów wychowawczych, twierdzą, powołując się zwykle na teorię zabawy, że sport jest swego rodzaju wyspą odseparowaną od normalnego życia tak dalece, że umiejętności czy cechy osobowości nabyte w trakcie jego uprawiania nie przenoszą się na inne jego sfery. Oznacza to, że sytuacje spotykane w sporcie są zbyt różne od spotykanych w codziennym życiu, by mogły stanowić źródło bodźców dla kształtowania cech, które znajdą zastosowanie poza nim (porównanie sportowej i pozasportowej sfery życia przedstawia tabela 1). W tej sytuacji o wychowaniu w sporcie można mówić jedynie w kontekście wychowania do uprawiania sportu, lecz nie wychowania poprzez sport. Słowo poprzez znaczyłoby tyle, że dla jakiejś szerszej rzeczywistości. Częściowego uzasadnienia dla takich poglądów dostarczają wyniki badań wskazujących, iż pomiędzy behawioralnymi manifestacjami tych samych dyspozycji

3 66 Krzysztof Sas-Nowosielski Tabela 1 Porównanie sfery sportu i codziennego życia wg J. Coakleya (16) Sfera sportu Sport posiada sztuczne granice czasowe i przestrzenne, a uczestnictwo w nim nie ma charakteru uniwersalnego. Rywalizacja jest częścią sportu. Sfera życia codziennego Życie obejmuje znacznie więcej niż rywalizacja, a jego granice są naturalne i uniwersalne (narodziny i śmierć). Rywalizacja jest incydentalna, często się jej wręcz unika. Sport jest prosty i intencjonalnie Życie jest złożone i wieloznaczne. nieskomplikowany. Treści są wcześniej zdefiniowane Treści wciąż powstają na nowo i mają i klarowne. charakter otwarty. Wydarzenia są wyraźnie ograniczone Wydarzenia mają charakter ciągły, w czasie i przestrzeni z jasno określonym zachodzą na siebie. początkiem i końcem. Oceny są oparte na obiektywnych Oceny są zwykle subiektywne, a wyniki wynikach, które są precyzyjnie często trudne do zdefiniowania wyrażone i łatwe do zrozumienia. i zrozumienia. Rywale są znani, a konfrontacja z nimi Rywale mogą być nieznani, a konfrontacja bezpośrednia; ich cele są oczywiste, z nimi pośrednia; ich cele i progresja a postępy na drodze do ich osiągania w drodze do ich realizacji mogą być nie łatwo poddają się kontroli. do określenia lub specjalnie ukrywane. Reguły jasne i przyjęte są wzmacniane Reguły są często niejasne i mogą nie być przez formalne czynniki kontroli oparte na konsensusie; ich wzmacnianie (sędziów, arbitrów), którzy bezpośrednio zależy zwykle od samokontroli, ponieważ obserwują działania uczestników. jej formalne czynniki mogą mieć niewiele (lub nie mieć żadnych) okazji do czynienia bezpośrednich obserwacji. Sukces zależy głównie od umiejętności Sukces zależy głównie od umiejętności fizycznych, a do jego uprawiania interpersonalnych i jest przeważnie wymagane jest minimum umiejętności niezależny od umiejętności fizycznych. interpersonalnych. Zwykle poszukuje się rywali, którzy Zwykle należy unikać lub eliminować pozwolą na sprawdzenie swoich możliwości. wpływ rywali. Wydarzenia są tak zorganizowane, Wydarzenia nie są zorganizowane, a każdy by wszyscy uczestnicy mieli takie same napotyka na inne warunki; nierówność warunki (wszyscy startują jako równi). sprawia, że pewni ludzi mają lepsze warunki niż inni. Działania obejmują wybory etyczne Działania obejmują wybory etyczne dotyczące spraw dziejących się odnoszące się do spraw długofalowych natychmiast, z rzadka wykraczając i czasami mają rozległe implikacje. poza granice danego wydarzenia.

4 Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) 67 osobowościowych nie ma zbyt dużej spójności (1), co wykazali np. H. Hartshorne i M. A. May (cyt. za 1. poz. piśm.) w badaniach nad uczciwością. Okazało się, że bycie uczciwym lub nieuczciwym w jednej sytuacji nie musi oznaczać uczciwości lub jej braku w innej. Wyabstrahowaniu doświadczeń sportowych z doświadczeń życiowych ma dodatkowo sprzyjać specyficzne traktowanie sportowców, które tenisistka Chris Evert-Lloyd miała określić jako rozpieszczanie i chronienie od rzeczywistego świata (cyt. za 16. poz. piśm.), skutkujące spowolnieniem procesu ich społecznego dojrzewania. Opinię tę potwierdziła inna tenisistka, Dorcas Susan Butt (po zakończeniu kariery sportowej psycholog kliniczny), uważająca, że w zakresie zachowań społecznych od sportowca oczekuje się praktycznie tyle, co od młodej, chorej lub nieodpowiedzialnej osoby (cyt. za 17. poz. piśm.). Jej zdaniem steruje się nim za pomocą nagród (za zwycięstwa) lub kar (nie zawsze zresztą konsekwentnie przyznawanych za niewłaściwe zachowania), unikając działań mogących prowadzić do głębszego zrozumienia norm i reguł. Żelazne reguły, ustanawiane przez trenerów, mające sprzyjać kształtowaniu charakteru, w rzeczywistości pozbawiają sportowca doświadczeń, które są niezbędne dla wychowania dojrzałego i odpowiedzialnego człowieka (17). Częściową odrębność obu sfer, sportowej i pozasportowej, w odniesieniu do funkcjonowania moralnego potwierdzili empirycznie B. J. L. Bredemeier i D. L. L. Shields (11, 12, 34), którzy stworzyli pojęcie moralności ujętej w nawias (bracketed morality), tj. czasowego zawieszania obowiązujących w życiu codziennym norm moralnych wraz z wejściem w obszar sportu. Jako ilustrację tego zjawiska autorzy przytaczają słowa słynnego boksera Larry ego Holmesa, który powiedział, że wchodząc na ring podlega transformacji niczym dr Jekyll, przekształcając się z łagodnego człowieka w agresywnego wojownika (Mr Hyde). Do omawianego tu nurtu myślenia o relacjach między sportem a wychowaniem można także zaliczyć poglądy badaczy, wskazujących na pozorność wpływu uprawiania sportu na różne aspekty osobowości i podkreślających, że różnice osobowościowe dostrzegane u sportowców i niesportowców wcale nie muszą być wynikiem oddziaływania sportu. J. Coakley (17), odnosząc się do przyczyn, leżących u podłoża powszechnego podzielania wiary w charakterotwórczą moc sportu, wskazuje, iż organizacja sportu z procesami naboru i selekcji sprawia, że trafiają doń i pozostają w nim ludzie o określonych cechach, zarówno fizycznych (zwłaszcza somatycznych), jak i psychicznych. Nawet laik jest w stanie dostrzec różnice w fizjonomii przedstawicieli różnych dyscyplin sportu. Jednak nikt nie lansuje tezy, że to uprawianie koszykówki sprawia, że koszykarze są wysocy. To procesy selekcji decydują, że zawodnikami pozostają przede wszystkim ludzie o wysokim wzroście. Także w przypadku cech osobowości mogą tu działać analogiczne procesy. Zdaniem cytowanego autora, sport nie kształtuje charakteru, on jedynie ułatwia jego ujawnianie przez tych, którzy już go posiadają, a więc raczej wzmacnia pewne cechy, niż je kształtuje.

5 68 Krzysztof Sas-Nowosielski Dane podobne do wyżej przytoczonych mogą oznaczać, że mówienie o wychowawczej funkcji sportu może o tyle nie mieć sensu, iż sport nie przygotowuje człowieka do funkcjonowania w innych sytuacjach niż te, które występują tylko w jego obrębie. Czy rzeczywiście? P. J. Arnold (2) uważa, że takie poglądy są często oparte na nie przystającej do rzeczywistości koncepcji sportu, a zwłaszcza na zbyt naiwnym postrzeganiu go przez pryzmat definicji zabawy, którą sport nie jest, a przynajmniej nie w całości, nie może więc być też w całości oderwany od życia. Według C. Jonesa i M. McNamee (24) wielu ludzi, dla których sport jest ważną częścią ich życia, nie dostrzega jego odizolowanej natury, a on sam staje się dla nich źródłem doświadczeń, których skutki przenoszą się także na pozostałe sfery życia. S. J. Danish i V. C. Nellen (20) twierdzą wręcz, że umiejętności życiowe, zwłaszcza te podstawowe, znajdujące zastosowanie w różnych sytuacjach społecznych, oraz sportowe są pod wieloma względami bardzo podobne i podlegają wyuczeniu w ten sam sposób. Podobieństwo sprawia, że umiejętności nabyte w jednym obszarze życia podlegają transferowi do innych. Również B. J. L. Bredemeier i D. L. L. Shields (11, 12, 34), na których badania powoływaliśmy się powyżej, zwracają uwagę, iż choć zaproponowane przez nich pojęcie moralności ujętej w nawias oznacza z jednej strony odseparowanie sportu od ogólnożyciowego kontekstu, to jednak z drugiej strony wskazuje, że kontekst sportowy wciąż mieści się w ogólniejszym kontekście życia. Zatem kierunek, w jakim będą podążać procesy rozumowania moralnego jednostki, uzależniony jest nie tylko od konkretnej sytuacji, ale także od ogólnego stylu rozumowania moralnego. Ten ostatni natomiast nie może nie podlegać wpływowi tego, z czym młody człowiek spotyka się podczas swojej kariery sportowej. Arystoteles słusznie zauważył, że jesteśmy tym, co często robimy, a zatem to, jak zachowuje się sportowiec podczas treningów i zawodów, w jaki sposób postrzega rywali i sędziów itp., podlega pewnemu transferowi na inne sytuacje życiowe, zwłaszcza gdy dostrzega się między nimi pewne podobieństwo. Stwarza to potencjalnie duże możliwości wszechstronnego kształtowania osobowości człowieka poprzez jego uczestnictwo w sporcie. Sport jako czynnik wspomagający proces wychowania Przekonanie o potencjalnie dużym znaczeniu sportu w procesie wychowania już niemal od dwóch stuleci kształtuje społeczne wyobrażenia o tej sferze kultury. Podziela go również, choć oczywiście nie bez pewnych zastrzeżeń, wielu współczesnych pedagogów, socjologów, psychologów i filozofów kultury fizycznej. Filozof J. Lipiec (27) napisał przed laty, iż przyjmuje się za pewnik, że niezależnie od wszelkich ujemnych przypadłości, niesionych przez współczesność, sport wydatnie wspomaga, wręcz inicjuje szereg cech w nim szczególnie potrzebnych, które okazują się później niezwykle ważnymi komponentami postaw w działalności pozasportowej (s. 9). Z kolei S. Wołoszyn (37), wybitny polski pedagog, zauważa, że sport wychowuje dziesiątki tysięcy

6 Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) 69 wspaniałych sportowców jako zawodników i ludzi; możemy przytaczać tysiące przykładów dobrej roboty wychowawczej w sporcie i pozytywnego osobotwórczego wpływu uprawiania sportu (s. 21). Przekonują o tym najdobitniej przykłady ludzi, którzy gdyby nie sport najprawdopodobniej znaleźliby się w wśród społecznie niedostosowanych. Charles Barkley, jeden z najlepszych graczy NBA, powiedział na przykład, że gdyby nie był koszykarzem, z pewnością stałby się bandytą; zaś Cassius Clay (vel Muhammad Ali), Joe Frazier, George Foreman oraz Larry Holmes zapytani, co by robili, gdyby nie uprawiali boksu, odpowiedzieli zgodnie, że już by nie żyli lub siedzieli w więzieniu (18). Problem z wychowawczą funkcją sportu polega na tym, że zbyt dużo istnieje na ten temat rozważań teoretycznych, a zbyt mało potwierdzonych empirycznie faktów. Badania o charakterze longitudinalnym należą do rzadkości, są bowiem kosztowne, czasochłonne i wymagają od badaczy dużej cierpliwości. Dlatego większość danych pochodzi z badań o charakterze przekrojowym (porównywanie populacji sportowców i nie-sportowców ze względu na nasilenie jakiejś cechy, co niesie ze sobą informację o ewentualnej różnicy między obiema populacjami, lecz nie mówi nic o jej przyczynach) lub sondażowych o charakterze biograficznym (badani sportowcy, aktualni lub byli, odnoszą się do zmian, jakie dostrzegli w swojej osobowości w trakcie kariery sportowej, co nie dostarcza rzetelnej informacji naukowej; choć nie znaczy oczywiście, że uzyskane w ten sposób dane nie mają żadnej wartości poznawczej). Pomimo niedostatku danych empirycznych potwierdzających, że uprawianie sportu wspomaga proces wychowania, zakłada się, iż jego potencjał w tym zakresie może być duży. Charakter treningu i walki sportowej jest bowiem bogatym źródłem doświadczeń osobistych i społecznych, które zwykle wyciskają całożyciowe piętno w osobowości młodego człowieka (8). Wśród postulowanych przez różnych autorów pozytywnych efektów uprawiania sportu można wyróżnić trzy główne grupy. Pierwsza wzbudzająca stosunkowo najmniej kontrowersji obejmuje właściwości, które można określić jako ważne dla realizacji osobistych celów jednostki. Są to cechy bardzo przydatne, o ile nie wręcz niezbędne, do efektywnego uprawiania sportu, które utrwalone w osobowości jednostki przyczyniają się do bardziej skutecznej realizacji celów w innych sferach życia: zawodowej, szkolnej, czy choćby nawet w sferze dążeń samorealizacyjnych. Zaliczyć tu można np. odwagę (rozumianą przede wszystkim jako zdolność przewidywania zagrożenia i mimo to kontynuowania działania; 14), wytrwałość, samodzielność, samokontrolę, umiejętność ustanawiania celów osobistych, zdolność odraczania gratyfikacji, zdyscyplinowanie, systematyczność, umiejętność funkcjonowania pod presją, zdecydowanie (2, 15, 16, 20, 22, 24, 27, 37). Ich kształtowaniu i/lub wzmacnianiu sprzyja sam charakter treningu sportowego, który jest działalnością bardzo konkretną, wymagającą uczciwości wobec siebie samego (oszustwa są raczej trudne, bo własny organizm trudno przecież oszukać), wyraźnie zorientowaną na cel,

7 70 wymuszającą ex definitione silne zaangażowanie (czynne i regularne uczestnictwo w treningach), stawiającą wysokie wymagania (konieczność przełamywania własnych słabości, zmęczenia, niechęci itp.), bo rezultaty działania są odwleczone w czasie. Potencjał sportu w zakresie kształtowania omawianych cech oraz przenoszenia ich na inne sytuacje życiowe często podkreślają sami sportowcy i trudno całkowicie bagatelizować ich spostrzeżenia, nawet uwzględniając ograniczenia, o których wspominaliśmy powyżej. Dla przykładu D. Kopański (26) przytacza wypowiedzi kilku badanych przez siebie nestorów kulturystyki: Jan Włodarek: Muszę powiedzieć, że odporność nabyta na treningach przeniosła się potem u mnie na naukę. To tylko dzięki takiemu uporowi jak podczas ćwiczeń ze sztangą mogłem ukończyć studia w 3 odrębnych kierunkach: nauk społecznych, prawa i administracji oraz bankowości, mimo że w czasie studiów normalnie pracowałem i prowadziłem trening z młodzieżą ; Leopold Dzitkowski: na pewno wykształciły się takie cechy jak upór, cierpliwość i pewność siebie. Wydaje mi się, że dzięki tym ćwiczeniom właśnie udało mi się założyć firmę, która aktualnie daje pracę 400 ludziom ; Ed Corney: Kulturystyka nauczyła mnie dyscypliny wewnętrznej, wiary w siebie i swoje możliwości. Przejdźmy do innych przykładów. Wiesław Rozłucki, kiedyś drużynowy mistrz Polski we florecie, a obecnie prezes Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, stwierdził, iż z czasów uprawiania szermierki w AZS pozostały mu do tej pory Krzysztof Sas-Nowosielski takie cechy, jak walka do końca i niepoddawanie się w trudnych sytuacjach ( Parkiet. Gazeta Giełdy, , s. 40). Sylwia Gruchała, jedna z najlepszych współczesnych polskich sportsmenek, stwierdziła, że: Sport kształtuje charakter człowieka i w moim przypadku tak było. Nauczył mnie nie poddawać się i walczyć do końca, a także konsekwencji i cierpliwości oraz tego, że ciężką pracą można do czegoś dojść ( Angora, , s ). Bartłomiej Dobroczyński: Sport dał mi sporo, ale też sporo zabrał, zarówno zdrowia, jak i złudzeń. (...) Jednak nie żałuję tamtych lat, bo nauczyłem się bardzo dużo o sobie: jak zwalczać trudności, jak odpierać ataki załamania psychicznego i fizycznego, nabyłem siłę woli i sprawność fizyczną, które do dzisiaj procentują w innych sytuacjach ( Po lekcjach nr 27/28, bez daty, s. 7-8). Opinie takie częściowo potwierdzają wyniki niektórych badań empirycznych. Przykładowo M. Sakowski (33) w badaniach dynamiki przemian osobowościowych w trakcie trwania kariery sportowej około 200 sportowców uprawiających gry sportowe i boks, stwierdził tendencję do obniżania poziomu niektórych cech negatywnych (np. niechlujstwa), a podnoszenia pozytywnych (zwłaszcza dbałości o własny rozwój, systematyczności, ambicji, pewności siebie, odpowiedzialności i zdyscyplinowania). Zmiany w sferze poznawczo-motywacyjnej, w tym zwłaszcza w rozwijaniu motywacji osiągnięć oraz wiary we własne możliwości, stwierdzono w badaniach uczniów szkół sportowych w Polsce (39). Zaszczepiona na niwie sportu wiara we własną skuteczność, choć ma charakter specyficz-

8 Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) 71 ny, to jednak może podlegać transferowi na inne sfery życia, zwłaszcza jeśli dostrzegane jest między nimi pewne podobieństwo, np. w zakresie konieczności radzenia sobie ze stresem czy presją społeczną (3). Jak stwierdził Dan O Brien: Sport daje nam wszystkim szanse sprawdzenia się umysłowo, fizycznie i emocjonalnie w sposób niespotykany w innych sferach życia. Wielu z nas, którzy walczyli o dostosowanie się lub własną tożsamość, sport dał pierwszy zastrzyk pewności siebie, który może otwierać bramy do innych wielkich rzeczy! (http://www.internationalsport.com ). Dwie pozostałe grupy pozytywnych skutków uprawiania sportu obejmują kształtowanie właściwości, które są mniej potrzebne jednostce do realizacji jej życiowych celów i dążeń, a nawet w pewnych sytuacjach mogące ten proces czynić nieco trudniejszym, ale są ważne dla otoczenia społecznego. Pierwsza z nich obejmuje cechy i umiejętności umożliwiające funkcjonowanie w grupie społecznej, które J. M. Beller (5) określa wspólnym mianem wartości charakteru społecznego lojalność, umiejętność pracy w zespole, zdolność podporządkowania interesów osobistych interesom zespołowym. Ich kształtowaniu i rozwijaniu mają sprzyjać przede wszystkim dyscypliny zespołowe. Nie mają one w tym względzie wyłączności, bowiem, jak zauważa D. M. Covrig (19), wspólne przeżywanie radości i smutków, wspólna praca i poczucie przynależności do sportowej wspólnoty stanowią dla młodych ludzi źródło tak intensywnych doświadczeń społecznych, że nie jest ich w stanie zapewnić nawet klasa szkolna. Tego rodzaju postulaty znajdują częściowe potwierdzenie w badaniach klas sportowych, których uczniowie okazywali się bardziej uspołecznieni, zgrani i zdyscyplinowani niż uczniowie uczęszczający do klas tradycyjnych (29, 30). Uspołeczniający potencjał sportu wyraża się także, jak określa to socjolog K. Heinemann (22), w umacnianiu zdolności i gotowości do normatywnych działań społecznych, a dzieje się tak dlatego, że funkcjonujące w nim normy i reguły oraz przyjmowane role społeczne są szczególnie jasne i jednoznaczne, istnieją w przejrzystym, ściśle określonym polu działania; zachowania odbiegające od nich, naruszenia reguł napotykają natychmiastowe sankcje, dokonujące się wedle ustalonego schematu (s. 246). W efekcie sport może wnosić cenny wkład do profilaktyki, a nawet terapii niedostosowania społecznego. Możliwość taką potwierdził np. W. Schafer (cytuję za 31 poz. piśm.) w badaniach, które wykazały, iż sportowców cechował mniejszy stopień niedostosowania społecznego i angażowania w niepożądane społecznie zachowania niż niesportowców. Niezwykle bogata jest również literatura z dziedziny pedagogiki resocjalizacyjnej. Jeden z autorów posunął się nawet do radykalnego stwierdzenia, że sport jest jedną z najważniejszych form wpływających na proces resocjalizacji młodzieży społecznie niedostosowanej (40, s. 12). Odnosząc się do ewentualnego mechanizmu leżącego u podłoża omawianych efektów G. Sage (32) zauważa, iż: Kompetencje społeczne muszą zostać wyuczone, a człowiek uczy się ich poprzez doświadczenia społeczne; niektóre z tych doświadczeń mieszczą w sobie większy

9 72 Krzysztof Sas-Nowosielski potencjał promowania kompetencji społecznych niż inne. Ze względu na społeczny w przeważającej części charakter gier i zabaw ruchowych stanowią one szczególnie użyteczny czynnik wspomagający rozwój społeczny. Poprzez uczestnictwo w grach dzieci uczą się szerokiego zakresu społecznych umiejętności. Stają się więc one warunkiem udanego dostosowania społecznego w okresie dzieciństwa i stanowią podbudowę do funkcjonowania w społeczeństwie dorosłych (s. 24). Specjalizujący się w zagadnieniach resocjalizacji poprzez sport T. R. Collingwood (18) twierdzi, iż jego profilaktyczne i terapeutyczne walory w omawianym zakresie są związane z oddziaływaniem na tzw. deficyty behawioralne, do których należą: brak umiejętności życiowych (takich jak wytyczanie celów, zwłaszcza długoterminowych, oraz brak umiejętności niezbędnych do poruszania się w świecie, zwłaszcza w zakresie zdolności nawiązywania kontaktów interpersonalnych), brak odpowiednich wartości (szacunku dla innych ludzi, odpowiedzialności i dyscypliny osobistej), niedostatek uspołecznienia (niepoczuwanie się do bycia częścią społeczeństwa, brak świadomości obowiązków obywatelskich) oraz niedocenianie zdrowego stylu życia. Powstawaniu tych deficytów ma sprzyjać klimat społeczny, panujący współcześnie w krajach rozwiniętych, zdominowany przez wartości hedonistyczne i kult sławy, w którym usprawiedliwia się łamanie reguł, o ile przynosi to wymierne korzyści, gdzie jedną z najmniej cenionych jest cnota powstrzymywania się od natychmiastowego zaspokajania swoich pragnień. W konsekwencji młodzież wychowuje się w warunkach nie sprzyjających internalizacji takich wartości i umiejętności, jak niezależność, samodyscyplina, odraczanie gratyfikacji (rezygnacja z doraźnych korzyści na rzecz przyszłych, potencjalnie bardziej znaczących), znoszenie niewygód i dyskomfortu itp., czego dalszym następstwem jest niedostateczne przygotowanie na nieuniknione w życiu niepowodzenia i stresy. W efekcie wielu młodych ludzi schodzi na drogę nieprzystosowania społecznego i zaczyna samych siebie postrzegać jako ofiary systemu. Co ma do tego sport? Otóż ma on stanowić jeden z kilku obszarów nowoczesnego życia, w którym możemy doświadczyć konkretnego i uczciwego sprawdzenia rzeczywistości. Stąd też codzienny trening staje się ćwiczeniem samokontroli i samodyscypliny. Ćwiczenia dostarczają dziennej dawki kontroli nad swoim środowiskiem, nawet jeśli reszta życia jest całkowicie nieuporządkowana (...) Intensywność ćwiczeń uświadamia nam, że żyjemy. Rezultaty przekonują nas, że jesteśmy go warci (18, s. 12). Uzasadnień dla profilaktycznego oddziaływania sportu wobec niedostosowania społecznego, po części wspierających zresztą poglądy cytowanego wyżej autora, poszukuje się także w niektórych teoriach zachowań dewiacyjnych, np. teorii podkultur dewiacyjnych A. K. Cohena oraz teorii zróżnicowanych powiązań E. H. Sutherlanda. 1 Uspołeczniający wpływ sportu może wyrażać się także w uczeniu tolerancji i rozwijaniu poczucia wspólnoty z przedstawicielami różnych wyznań, kolorów 1 Por. Siemaszko A.: Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych. Warszawa 1993.

10 Wychowanie poprzez sport między nadzieją a zwątpieniem (II) 73 skóry, warstw społecznych itp., słowem: mogąc łączyć wiele grup, które w innych warunkach nie byłyby razem (19). Potencjał sportu w tym zakresie K. Heinemann (22) określa mianem społeczno-integrującej funkcji sportu. Spotykanie się na treningach oraz w trakcie zawodów różnych ludzi pod względem uznawanych wartości, norm, wyznawanej religii itp., stwarza szanse ich poznania, zaznajomienia się, a nawet zaprzyjaźnienia, owocując zmniejszeniem dystansu społecznego między nimi (22). Ostatnią kategorią pozytywnych efektów wychowawczych, wynikających z uprawiania sportu, są cechy składające się na tzw. charakter moralny, odnoszące się do odpowiedzialności, sprawiedliwości, wrażliwości etycznej, uczciwości itp. Ta kategoria efektów wzbudza najwięcej kontrowersji wśród pedagogów i psychologów sportu, bowiem niestety nie brak dowodów empirycznych, które świadczą o czymś wręcz przeciwnym. Jednocześnie zwraca się uwagę, że sport może odgrywać znaczącą rolę w wychowaniu moralnym, a wręcz, że pomimo problemów związanych ze współczesnym sportem wyczynowym sport obfituje w możliwości napotykania, uczenia się, transformowania i ustanawiania wartości moralnych (...) [i] może być idealnym miejscem dla wprowadzania dzieci w konwencjonalne myślenie moralne (12, s. 2). To bardzo ważne spostrzeżenie, albowiem efekty w zakresie wychowania moralnego należy uznać za najważniejszą kategorię oddziaływań wychowawczych. To charakter moralny decyduje przecież o sposobie wykorzystywania właściwości ze sfery wolicjonalnej i charakteru społecznego. Jak zauważa J. Beller (5), zasady moralne są najważniejsze, bo naruszając je krzywdzimy ludzi w sposób bezpośredni. Bez nich np. odwaga i wytrwałość mogą być wykorzystane dla skutecznego dokonywania czynów przestępczych, a lojalność i oddanie celom grupy mogą manifestować się w pracy na rzecz młodzieżowego gangu. Rozwój cech wolicjonalnych czy cech charakteru społecznego w sporcie nie podąża niestety jednocześnie za rozwijaniem cech charakteru moralnego. Oznacza to, że jednostka może posiadać silny charakter społeczny i słaby lub zerowy charakter moralny (5). Odpowiedź na pytanie, na ile sport może wspomagać proces wychowania moralnego, jest uzależniona od kontekstu moralnego, przenikającego związane z uprawianiem sportu doświadczenia młodego człowieka. Zagrożenia wychowawcze związane z uprawianiem sportu Niemałe grono krytyków nie ustaje w przekonywaniu, że jeśli sport ma jakieś związki z wychowaniem, to są to głównie związki negatywne. W literaturze można się spotkać nawet z tak radykalnymi stwierdzeniami, jak wypowiedziane przez G. B. Leonarda, że jeśli sport kształtuje charakter, to jest to charakter dobry dla kryminalisty (cyt. za 35 poz. piśm., s. 98), czy stanowiące tytuł publikacji B. C. Ogilvie i T. A. Tutko: Sport: jeśli chcesz kształtować charakter, spróbuj czego innego ( Sport: If you want to build character try something else, Psychology Today, October 1971).

11 74 Przyjrzymy się pokrótce najważniejszym argumentom krytyki, bez uwzględnienia której jakakolwiek refleksja pedagogiczna nad sportem byłaby niepełna i nieuczciwa, tym bardziej, że samo życie dostarcza aż nazbyt często przykładów na to, że nadawane sportowi miano nieodłącznego czynnika kultury humanistycznej, który posiada (...) sam przez się najwyższy walor wychowawczy (37, s. 3), może być mu przydane nieco na wyrost. Reifikacja sportowców, oszustwa i przekręty finansowe, popełniane zarówno przez nich samych (doping, naginanie przepisów), jak i przez najwyższe władze sportowe (afery korupcyjne w MKOl, tuszowanie przypadków dopingu przez federacje krajowe i międzynarodowe, kupczenie wynikami zawodów sportowych), agresja na boiskach i okalających je trybunach, manifestacje szowinizmu to tylko niektóre z patologii trawiących sport. Czy w patologicznym środowisku nawet jeśli szereg patologii przenika doń po prostu z otaczającej rzeczywistości społecznej można mieć nadzieję na realizację celów wychowawczych? Jednym ze sposobów bronienia tezy, że mimo wszystko jest to możliwe, jest głoszenie tezy o odmienności tego, co się dzieje w sporcie najwyższego wyczynu, od tego, co ma miejsce na jego poziomie podstawowym. Jak stwierdził I. Kania podczas dyskusji, jaka odbywała się w maju 2001 roku w Centrum Młodzieży im. dr. H. Jordana w Krakowie: do momentu, gdy stanie się sportem zawodowym, może on [sport] funkcjonować mniej więcej na starych zasadach i nieść wartości idealistyczne, pedagogiczne to Krzysztof Sas-Nowosielski znaczy być szkołą formowania charakteru, uczenia pewnej dyscypliny ( Po lekcjach nr 27/28; bez daty, s. 14). Niestety, nie brak przykładów świadczących o tym, że czynienie tego typu założeń jest zbyt daleko posuniętym optymizmem. Przede wszystkim trudno odciąć poszczególne poziomy sportu, bowiem wielcy sportowcy są dla wielu młodych ludzi modelami zachowań, których wpływ zaznacza się nie tylko w marce noszonego obuwia sportowego, ale także przejmowaniu podobnych motywów działania, wartości itp. Z uderzającym przykładem takiego negatywnego modelowania mieliśmy do czynienia w przypadku sprawy Marka McGwire a gdy wyszło na jaw, że ten bardzo popularny baseballista i rekordzista biegu do bazy w 1998 r. stosował doping androstenedionem, przyjmowanie tego specyfiku przez młodych ludzi wzrosło aż pięciokrotnie! (9, 38). Niepokój pedagogiczny wzbudzają także wyniki licznych badań ujawniających istnienie negatywnych relacji między uprawianiem sportu a rozwojem moralnym (5-7, 10-13, 23, 35, 36). Najbardziej przekonujących danych empirycznych dostarczają zwłaszcza badania zespołów badaczy z University of Idaho (J. M. Beller, S. K. Stoll, C. H. Hahm, A. Lumpkin) oraz University of California (B. J. L. Shields i D. L. L. Bredemeier), specjalizujących się w omawianych zagadnieniach już od około dwudziestu lat. Uzyskane przez nich wyniki ujawniają dość konsekwentnie, iż młodych ludzi uprawiających sport charakteryzuje niższy poziom rozwoju moralnego (zwłaszcza w zakresie procesów rozumowania moralnego) w porównaniu do nie uprawiających spor-

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym

Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Rola zabawy ruchowej w życiu dziecka w okresie przedszkolnym Realizując projekt Akademii Zdrowego Przedszkolaka pod hasłem Odporność wzmacniamy bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy, jeden z tematów tygodniowych

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA. EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla. dzieci i młodzieży z województwa śląskiego. Śląskie Centrum Edukacji Sportowej

PREZENTACJA. EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla. dzieci i młodzieży z województwa śląskiego. Śląskie Centrum Edukacji Sportowej PREZENTACJA EUROMŁODYCH na Śląskimprogram edukacji sportowej dla dzieci i młodzieży z województwa śląskiego Śląskie Centrum Edukacji Sportowej Prezes: Bartosz Wasilewski Rys historyczny W roku 2004 decyzją

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ 1 Wypełniając obowiązek nałożony przez art. 202 ust. 5a znowelizowanej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI (na przykładzie kompetencji autokreacyjnych) dr Ewa Kochanowska Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK

W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK S P O Ł E C Z N E G I M N A Z J U M N R 7 PROGRAM PROFILAKTYKI SPOŁECZNEGO GIMNAZJUM NR 7 W BIAŁYMSTOKU W R Z E S I E Ń 2 0 0 8 BIAŁYSTOK WSTĘP Podstawowym i naturalnym środowiskiem wychowawczym dziecka

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 8 im. MIKOŁAJA KOPERNIKA w MALBORKU BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Szkoła realizuje cele i zadania wychowawcze na podstawie Ustawy o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

W zdrowym ciele zdrowy duch

W zdrowym ciele zdrowy duch Program sportowy W zdrowym ciele zdrowy duch dla Wychowanków Specjalnego Ośrodka Wychowawczego im. św. Jana de La Salle w Częstochowie Opracował Dorożański Tomasz Spis treści I. Wstęp II. III. IV. Cele

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas VI

Bardziej szczegółowo

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1)

I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie D Charakterystyka wymagania na poziomie B 1. Przedszkole realizuje koncepcję pracy ukierunkowaną na rozwój dzieci Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły

Program Wychowawczy Szkoły Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego w Częstochowie Program Wychowawczy Szkoły na rok szkolny 2015/2016 Częstochowa, sierpień 2015 Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

Selekcje szkolne. i nierówności

Selekcje szkolne. i nierówności Selekcje szkolne. Polityka edukacyjna i nierówności Ireneusz Białecki, 1 POLITYKA SPOŁECZNA I POZIOM NIERÓWNOŚCI Odpowiedzialność rządu, administracji centralnej i lokalnej Przez edukację za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań

Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań Konferencja ZdrowyUczen.org Nowoczesne formy ruchu pytanie o przyszłość i nowe trendy w wychowaniu fizycznym Prof. dr hab. Michał Bronikowski Zakład Dydaktyki Aktywności Fizycznej AWF Poznań Ścieżka wychowania

Bardziej szczegółowo

Jak napisać program? KOROK PO KROKU. 5 lutego 2013

Jak napisać program? KOROK PO KROKU. 5 lutego 2013 Jak napisać program? KOROK PO KROKU WSTĘP Koncepcja teoretyczna programu, Adresat programu, Zadania szkoły i nauczycieli, Warunki i sposób realizacji programu. KROK PIERWSZY KONSTRUOWANIE CELÓW CELE KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK

WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK 3 Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia.. r. (poz..) WYMAGANIA WOBEC SZKÓŁ I PLACÓWEK I. WYMAGANIA WOBEC PRZEDSZKOLI 1) Wymaganie Charakterystyka wymagania na poziomie podstawowym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

Dziecko wobec szkołyszkoła

Dziecko wobec szkołyszkoła Dziecko wobec szkołyszkoła wobec dziecka Wanda Papugowa psycholog, dyrektor Samorządowego Ośrodka Psychologiczno- Pedagogicznego Oferta szkoły- a gotowość dziecka Szkoła Nauczyciel Oferta edukacyjna: Środowisko

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas IV

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium

Kryteria wyboru. Lp. Kryterium Opis kryterium Załącznik nr 1 do Regulaminu okresowej oceny pracownikçw Starostwa Powiatowego w Środzie Wlkp. Kryteria wyboru Lp. Kryterium Opis kryterium 1. Umiejętność obsługi urządzeń technicznych lub narzędzi informatycznych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN

SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN SPRAWOZDANIE DPS LUBLIN Szkolenie prowadzone w dniach 28-29 września i 23-24 listopada 2012 roku w wymiarze 30 godzin. Uczestnicy mieszkańcy DPS, uzależnieni od alkoholu. Przebieg szkolenia: Trudnością

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA

WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA WPŁYW POCHWAŁY NA ROZWÓJ DZIECKA Pochwała jest jednym z czynników decydujących o prawidłowym rozwoju psychicznym i motywacyjnym dziecka. Jest ona ogromnym bodźcem motywującym dzieci do działania oraz potężnym

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Cele szczegółowe:

Cel główny: Cele szczegółowe: Plan pracy Szkolnego Zespołu Wychowawczego Specjalnego Ośrodka Szkolno Wychowawczego im. Św. Franciszka z Asyżu w Nowym Mieście nad Pilicą rok szkolny 2015/2016 Przez wychowanie rozumiemy, "oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Teambuilding budowanie zespołu

Teambuilding budowanie zespołu Teambuilding budowanie zespołu Opis szkolenia: Praca zespołowa jest to jedna z najbardziej cenionych i potrzebnych umiejętności pracowników w większości firm. Zgrany i zaangażowany zespół nie może pracować

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA,

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, Zespół Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich Strona 1 z 5 KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, PEDAGOGA Kryteria oceny pracy nauczyciela, wychowawcy, bibliotekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 7 W ŁOWICZU Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju dzieciom uczy tolerancji,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 Przyjęty 27 sierpnia na posiedzeniu Rady Pedagogicznej wdrożony do realizacji w roku szkolnym 2015/2016 Poznań 2015 Wewnątrzszkolne Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI. w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI w Zespole Szkół Samorządowych nr 1 w Złotowie (Szkole Podstawowej nr 3 i Gimnazjum Publicznym nr 1) Złotów, wrzesień 2012r. RAMOWY PROGRAM PROFILAKTYKI w Zespole Szkół Samorządowych

Bardziej szczegółowo

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm Nauczanie wartości Fundacja ABCXXI Cała Polska czyta dzieciom Przyczyny kryzysu wartości Życie w zawrotnym tempie Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości Permisywizm lub

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ Jesteśmy razem ROK SZKOLNY 2014/2015 Celem Szkolnego Programu Profilaktyki jest wspieranie wszechstronnego i

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI KLASY IV- VI

PROGRAM PROFILAKTYKI KLASY IV- VI PROGRAM PROFILAKTYKI KLASY IV- VI OBSZAR CELE SPOSOBY REALIZACJI ODPOWIE - DZIALNI UWAGI I. Integracja grupy i współdziałanie. 1.Zwiększenie spójności grupy 2.Budowanie relacji z kolegami. 3.Zwiększenie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE Podstawa prawna Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 W ZESPOLE SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 2

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 W ZESPOLE SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 2 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 W ZESPOLE SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 2 IM. A. MICKIEWICZA W BIAŁEJ PODLASKIEJ NA ROK SZKOLNY 2013/2017 opracowana na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA

MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA MODEL KOMPETENCYJNY DYREKTORA JAKO NARZĘDZIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PLACÓWKĄ ZARZĄDZANIE PO WROCŁAWSKU prof. UWr Kinga Lachowicz-Tabaczek Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, HR Projekt Wrocław

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI AGRESJI Gimnazjum nr 24 im. Janusza Korczaka we Wrocławiu Rok szkolny 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012

PROGRAM PROFILAKTYKI AGRESJI Gimnazjum nr 24 im. Janusza Korczaka we Wrocławiu Rok szkolny 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012 PROGRAM PROFILAKTYKI AGRESJI Gimnazjum nr 24 im. Janusza Korczaka we Wrocławiu Rok szkolny 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012 (załącznik do Programu Wychowawczego i Profilaktycznego Gimnazjum) Nie idź przede

Bardziej szczegółowo

Programy. pozytywnego rozwoju. dla uczniów. szkół ponadgimnazjalnych

Programy. pozytywnego rozwoju. dla uczniów. szkół ponadgimnazjalnych Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015 I. CO TO JEST KONCEPCJA PRACY SZKOŁY? Koncepcja pracy szkoły nakreśla podstawowe cele i zadania realizowane przez szkołę. Odgrywa rolę drogowskazu

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4

1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4 SPIS TREŚCI: 1. Wstęp...2 2. Prawna podstawa programu.3 3. Nowa podstawa programowa a program profilaktyki..4 4. Cele szkolnego programu profilaktycznego..5 5. Zadania szkolnego programu profilaktycznego.6

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014

innowacjewedukacji.pl RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 RAPORT ZE SZKOLEŃ PILOTAŻOWYCH COACHING W EDUKACJI 2013/2014 W listopadzie 2013 roku odbyła się konferencja poświęcona tematyce coachingu w edukacji, popularnego zwłaszcza w Anglii, a cieszącego się rosnącym

Bardziej szczegółowo

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Proces właściwego wychowania dziecka jest możliwy tylko wtedy, gdy obie strony, rodzice i nauczyciel, znajdą wspólną płaszczyznę porozumienia umożliwiającą wzajemne

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie Szkolny Program Profilaktyki Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń w Piasecznie 1. Założenia programu Program profilaktyki realizowany w naszej szkole jest oparty na strategii edukacyjnej. Strategia

Bardziej szczegółowo

BIEG NA ORIENTACJĘ TO SPORT DLA CIEBIE i TWOJEJ RODZINY

BIEG NA ORIENTACJĘ TO SPORT DLA CIEBIE i TWOJEJ RODZINY BIEG NA ORIENTACJĘ TO SPORT DLA CIEBIE i TWOJEJ RODZINY CO TO JEST BIEG NA ORIENTACJĘ? Bieg na orientację (BNO) polega na pokonaniu w jak najkrótszym czasie, trasy wyznaczonej w terenie punktami kontrolnymi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH w roku szkolnym 2014/2015 Celem nadrzędnym profilaktyki w naszej szkole jest zapobieganie zachowaniom ryzykownym, pomoc w radzeniu sobie z trudnościami występującymi

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS

Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego. Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS Załącznik nr 3 wstępnej wersji produktu finalnego Program zajęć szkoleniowych i superwizji dla Asystentów Osoby Niepełnosprawnej w CAS I. Założenia podstawowego modułu szkoleniowego dla AON 2 II. Warsztat

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Wstęp Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku, zwany dalej Kodeksem, został uchwalony w trosce o dobre imię Akademii Pomorskiej w Słupsku,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO. GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO. GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM MISTRZOSTWA SPORTOWEGO NR 2 w Rybniku rok szkolny 2015/2016 Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU Koncepcja pracy Zespołu Niepublicznych Szkół Specjalnych Krok za krokiem w Zamościu nakreśla podstawowe cele i zadania

Bardziej szczegółowo

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego

PRACA Z GRUPĄ. Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego PRACA Z GRUPĄ Opracowały: Renata Pietras, Barbara Sałacka - doradcy metodyczni wychowania przedszkolnego Cele pracy grupowej: - zaspokajanie potrzeb rozwojowych związanych z różnymi rodzajami aktywności,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY na lata 2011-2016 Cokolwiek czynisz, czyń roztropnie. Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 roku w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA

BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA BADANIA OPINII PRACOWNIKÓW W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA 1 1. WPROWADZENIE Każdy, kto zarządza organizacją, doskonale wie, jak wiele czynników zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych wpływa na funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Sfera rozwoju Zadania I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Formy realizacji Poznanie technik i stylów uczenia się na gddw stosowanie metod aktywizujących na lekcjach

Bardziej szczegółowo

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną.

Aby zapobiec niepowodzeniom szkolnym już na starcie, musimy zadbać o to, aby dziecko przekraczając próg szkoły osiągnęło dojrzałość szkolną. Gdy dziecko idzie po raz pierwszy do szkoły, zarówno ono, jak i rodzice bardzo przeżywają ten moment. Wszyscy są pełni nadziei, ale także obaw. Aby nieco ostudzić emocje, dowiedz się czy Twoje dziecko

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola Nr 8 w Żyrardowie ul. Nietrzebki 6.

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola Nr 8 w Żyrardowie ul. Nietrzebki 6. Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola Nr 8 w Żyrardowie ul. Nietrzebki 6. JAK TWORZYLIŚMY KONCEPCJĘ PRACY PRZEDSZKOLA? Nasze przedszkole jest dobrym miejscem do nauki i do zabawy. Nikt nam nie dał jakości

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II.

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II. REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie Motto: Człowiek jest wielkim nie przez to co posiada lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma lecz przez to, czym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo