Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW 2007-2013"

Transkrypt

1 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Badanie ewaluacyjne współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Instytucja Zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Raport końcowy

2 2 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Raport końcowy został opracowany przez Zespół badawczy w składzie: Cezary Przybył - kierownik zespołu badawczego Michał Marciniak Wojciech Pieniążek Jarosław Chojecki Paweł Huras Sebastian Pałka Magda Matysiak Klaudyna Kwiatkowska Anna Kornatka-Malinowska Zamawiający: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ul. Wspólna Warszawa tel.: ; Fax , Wykonawca: ul. Dzika 19/23 lok Warszawa tel.: fax: Zespół badawczy Agrotec Polska dziękuje wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowanie i realizację badania oraz opracowanie raportu. Szczególne podziękowania kierujemy do wszystkich respondentów, którzy poświęcili swój czas i wzięli udział w prowadzonych badaniach tj. przedstawicielom IZ, PW, organizatorom i uczestnikom projektów szkoleniowych, beneficjentom PROW , mieszkańcom Polski, którzy wzięli udział w badaniu internetowym, a także wszystkim osobom, które podzieliły się z nami swoimi wnioskami i spostrzeżeniami dotyczącymi tematu badania.

3 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW SPIS TREŚCI 1 STRESZCZENIE RAPORTU OPIS OBSZARU BADAWCZEGO, KONCEPCJI BADANIA I JEGO CELÓW Opis obszaru badawczego Podejście metodyczne do ewaluacji - partycypacyjny model ewaluacji i podejście oparte na teorii Założenia teoretyczne dotyczące badania Cele badania i pytania badawcze Koncepcja logiczna badania OPIS ZASTOSOWANEJ METODOLOGII I PRZEBIEGU BADANIA Zastosowana metodologia badawcza Opis przebiegu badania OPIS I PREZENTACJA WYNIKÓW BADANIA Ocena funkcjonowania struktury zarządzania, wdrażania i koordynacji działań informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych w ramach PROW Strategia komunikacyjna i Plany Komunikacyjne PROW ocena spójności i trafności Ocena wskaźników dotyczących działań informacyjno-promocyjnych PROW Ocena przekazu informacyjno-promocyjnego kierowanego do grup docelowych Działania informacyjno-promocyjne a postęp wdrażania PROW Ocena szkoleń, spotkań i konferencji skierowanych do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów Działania informacyjno-promocyjne a beneficjenci i potencjalni beneficjenci PROW PROW w opinii mieszkańców kraju Perspektywa w realizacji działań komunikacyjnych dotyczących PROW WNIOSKI, REKOMENDACJE I SZCZEGÓŁOWE ZALECENIA ZMIAN POLITYKI KOMUNIKACYJNEJ, JAK RÓWNIEŻ NIWELOWANIA LUK INFORMACYJNYCH NA LATA SPIS RYSUNKÓW, WYKRESÓW, TABEL ANEKS Wykaz danych zastanych poddanych analizie w trakcie badania Kwestionariusz badania CATI z beneficjentami Szczegółowy rozkład zrealizowanej próby badawczej badania CATI z beneficjentami Kwestionariusz badania CAWI z pracownikami podmiotów wdrażających Wykaz punktów informacyjnych objętych kontaktem osobistym w trakcie badania z wykorzystaniem techniki Tajemniczy klient Kwestionariusza do badania panelowego CAWI z mieszkańcami kraju Szczegółowy rozkład zrealizowanej próby badawczej badania CAWI z mieszkańcami

4 4 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW WYKAZ SKRÓTÓW SKRÓT WYTŁUMACZENIE ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ARR BP Agencja Rynku Rolnego Biuro powiatowe CATI Wywiad kwestionariuszowy realizowany przez internet (ang. Computer Assisted Website Interview) CAWI Ankieta internetowa (ang. Computer-Assisted Web Interview) FE Fundusze Europejskie GUS Główny Urząd Statystyczny IDI Indywidualny wywiad pogłębiony (ang. Individual In-Depth Interview) IZ Instytucja Zarządzająca LGD Lokalna Grupa Działania MRiRW MRR / MIiR Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Rozwoju Regionalnego / Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju OR Oddział regionalny PK Plan komunikacyjny PROW PROW/ PROW Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata PW Podmiot wdrażający PROW (ARiMR, ARR, FAPA, samorządy województw) SW Samorząd Województwa Grafika przedstawiona obok została wykorzystana do oznaczenia miejsc w raporcie końcowym zawierających informacje szczególnie istotne dla tworzenia Strategii komunikacji PROW na lata

5 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW STRESZCZENIE RAPORTU Badanie ewaluacyjne pt. Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW prowadzone było w okresie listopad 2014 r. styczeń 2015 r. Wykonawcą badania była firma Głównym celem badania było określenie skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych dotyczących PROW realizowanych przez Instytucję Zarządzającą oraz podmioty wdrażające PROW Zakres czasowy badania objął lata Cel główny został zrealizowany poprzez następujące cele szczegółowe: Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne odpowiadają na rzeczywiste potrzeby potencjalnych beneficjentów i beneficjentów PROW ; Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne były skuteczne; Identyfikację i analizę barier utrudniających realizowanie działań informacyjnopromocyjnych w ramach PROW ; Sformułowanie rekomendacji dla działań informacyjno-promocyjnych i szkoleniowych na lata Przeprowadzenie badania było niezbędne do określenia sytuacji wyjściowej w związku z przygotowywaną Strategią komunikacji PROW , o której mowa w Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) nr 808/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz Umowie Partnerstwa. Ocena struktury zarządzania, wdrażania i koordynacji działań informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych w ramach PROW Jednym z warunków skuteczności działań informacyjno-promocyjnych jest odpowiednia struktura zarządzania tymi działaniami, która powinna zapewniać odpowiedni poziom komunikacji wewnętrznej, gdyż osoby prowadzące działania informacyjno-promocyjne i szkoleniowe nie dysponują często wiedzą, związaną z bezpośrednim wdrażaniem Programu. Należy pozytywnie ocenić rozwiązania organizacyjne w MRiRW w odniesieniu do nadzoru nad działaniami informacyjno-promocyjnymi realizowanymi w ramach Planów komunikacyjnych PROW dla MRiRW i Podmiotów Wdrażających (PW). Model ten należy ocenić zarówno jako skuteczny, jak i efektywny. Kompetencje kadr odpowiedzialnych za planowanie działań informacyjno-promocyjnych można uznać za wystarczające: członkami zespołów były osoby dysponujące doświadczeniem w pracy związanej z wdrażaniem programów unijnych albo z praktyką dziennikarską lub w obszarze public relations, albo co najmniej z odpowiednim wykształceniem kierunkowym. W okresie programowania rekomenduje się w większym stopniu wykorzystanie środków KSOW w celu wymiany wiedzy i doświadczeń w obszarze działań informacyjnych

6 6 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW i promocyjnych PROW. Rekomendacja ta jest zbieżna z oczekiwaniami KE wyrażonymi w przepisach Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (art. 54). Ocena strategii komunikacyjnej i Planów komunikacyjnych PROW Podstawą działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących PROW jest strategia komunikacji i działań informacyjnych, która została zawarta w rozdziale 13 Programu. Obecnie stosowana strategia jako narzędzie kształtowania i koordynowania polityki informacyjno-promocyjnej ma zbyt ogólny charakter. Występują też w niej pewne niespójności pomiędzy celem ogólnym a celami szczegółowymi, które mogą wynikać z nie dość precyzyjnego zdefiniowania grup docelowych. Katalog grup docelowych przedstawiony w PROW (str. 404 i 405 w rozdz. 13) obejmuje grupy, które mieszczą się w zakresach celów szczegółowych, ale cel ogólny wskazuje na szerszy katalog adresatów. Cel ogólny odnosi się do kategorii ogół społeczeństwa, gdy cele szczegółowe tworzą w niej katalog dalece niewyczerpujący i liczne jej podkategorie pozostają poza obszarem zainteresowania strategii, przynajmniej gdy interpretujemy ją literalnie. Kategoria ta bowiem dzieli się na dwie zasadnicze grupy: mieszkańców obszarów wiejskich i mieszkańców obszarów zurbanizowanych. Obie grupy trudno uważać dziś za homogeniczne, a ich opis tego nie uwzględnia. Jeśli chodzi o mieszkańców obszarów wiejskich, analiza semiotyczna przekazów formułowanych w ramach PROW wskazuje, że jako adresatów w tym przypadku przyjmuje się przede wszystkim rolników lub osoby związane zawodowo i biznesowo z sektorem rolnictwa. Uszczegółowieniem operacyjnym strategii są Plany komunikacyjne na kolejne lata. Zgodnie z regułami warsztatu komunikowania marketingowego, plany takie, jeśli mają być podstawą skutecznego działania powinny szczegółowo definiować i charakteryzować grupy docelowe, przede wszystkim pod kątem najskuteczniejszych kanałów i narzędzi docierania do nich z przekazem na temat przedmiotu działań informacyjnych (czyli w tym przypadku PROW ). Analizowane Plany komunikacyjne posiadają jednak braki w tym zakresie. Decyzje operacyjne związane z działaniami informacyjnymi i promocyjnymi w ramach PROW były bardzo często podejmowane w oparciu o wiedzę kadry, która nie została zawarta ani w strategii, ani w rocznych Planach komunikacyjnych, a ich trafność wynikała z wysokich kompetencji, doświadczenia i wiedzy osób zaangażowanych w ich realizację. Ocena systemu monitorowania działań informacyjno-promocyjnych Obecnie funkcjonujący system planowania i dokumentowania realizowanych działań utrudnia skuteczne monitorowanie realizacji wskaźników określonych w strategii (w Planach komunikacyjnych brakuje wprost wymienionych wskaźników), a co za tym idzie stwarza problemy w zakresie wymiernej oceny efektów i skuteczności prowadzonych działań (głównie z powodu braku wskaźników rezultatu/oddziaływania). Podstawowym mankamentem jest brak jakościowych wskaźników pozwalających ocenić efekty prowadzonych działań informacyjno-promocyjnych. Zarówno strategia komunikacji, jak i PK nie określają wskaźników oddziaływania (np. wzrost wiedzy nt. PROW), które byłyby

7 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW kluczowe przy określaniu skuteczności i efektywności realizowanych działań. W chwili obecnej dane monitoringowe (zawarte przede wszystkim w sprawozdaniach) ograniczają się jedynie do wskaźników produktu oraz prostych wskaźników rezultatu (np. liczba osób, do których dotarła informacja, liczba uczestników spotkań). W przyszłości warto stworzyć wspólny katalog wskaźników, który będzie obowiązkowy dla wszystkich podmiotów realizujących działania informacyjno-promocyjne, co umożliwi łatwe porównywanie i agregowanie danych. Ocena przeprowadzonych szkoleń, spotkań, konferencji Jak wynika z badania ilościowego przeprowadzonego wśród beneficjentów PROW mniej niż połowa z nich uczestniczyła w konferencjach i spotkaniach informacyjnych czy szkoleniach/warsztatach. Największa część beneficjentów uczestniczyła w spotkaniach organizowanych przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego i SW. Należy wskazać na bardzo wysoką ocenę zorganizowanych konferencji, spotkań informacyjnych i szkoleń/warsztatów. Beneficjenci pozytywnie ocenili zarówno obszar organizacyjny, jak również merytoryczny zrealizowanych przedsięwzięć. W opinii beneficjentów sposób prowadzenia zajęć i przyjęte metody (m. in. materiały, czas trwania) wpłynęły na wysoką użyteczność przekazywanych informacji. Czynników wpływających na wysoką ocenę konferencji, spotkań informacyjnych i szkoleń/warsztatów można upatrywać w sposobach doboru narzędzi/kanałów działań informacyjnych i szkoleniowych do osób uczestniczących w szkoleniach, spotkaniach informacyjnych oraz beneficjentów. Narzędzia i kanały przekazu dobierano celowo z uwzględnieniem specyficznych potrzeb grup docelowych, które diagnozowano poprzez wykorzystanie kilku niezależnych źródeł informacji i wyników badań. Należy kontynuować prowadzenie działań szkoleniowych zwracając szczególną uwagę na ich aspekty praktyczne w zakresie formy (warsztatowa, studyjna, itp.) i prelegentów (praktycy). Działania informacyjno-promocyjne PROW a beneficjenci i potencjalni beneficjenci Bardzo mała część badanych beneficjentów deklarowała istnienie co najwyżej niewielkich trudności z dotarciem do informacji o PROW tak odpowiedziało raptem 2% respondentów. Zdecydowana większość, bo ponad 80% takich trudności nie miała. W zgodnej opinii badanych beneficjentów (3% było przeciwnego zdania) działania promocyjne zachęcają do korzystanie ze środków PROW. Co więcej, można bez problemu uzyskać informacje kto i w jaki sposób może skorzystać z tych środków. Jasne też jest dla większości badanych, na co można przeznaczyć te środki. Jako główne źródła informacji o PROW w spontanicznych odpowiedziach (bez podpowiedzi) najczęściej wskazywane były cztery źródła: materiały informacyjne, strony internetowe poświęcone PROW, znajomi i telewizja. Po przytoczeniu możliwych odpowiedzi okazało się, że najczęściej wskazywanym źródłem informacji są znajomi. Podobną, choć nieco mniejszą, ilość wskazań uzyskały materiały informacyjne. Również wysoki odsetek, ale już nieco mniejszy, otrzymały strona internetowa i telewizja.

8 8 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Jako najbardziej przydatne źródło informacji beneficjenci (29%) uznają strony internetowe poświęcone PROW. Następnie beneficjenci wymieniali szereg źródeł informacji, które uzyskały podobny odsetek wskazań (od 16% do 18%) były to: konferencje, znajomi, internet, materiały promocyjne. Na uwagę zasługują stosunkowo niskie pozycje szkoleń oraz punków informacyjnych. Beneficjenci poproszeni zostali też o odniesienie się do kwestii, które pozwolą na poznanie ich opinii dotyczących funduszy europejskich przeznaczonych na wieś i rozwój rolnictwa. Okazało się, że prawie wszyscy zgadzają się ze stwierdzeniem, że fundusze wpływają na rozwój rolnictwa, twierdzą też, że to właśnie dzięki środkom z UE rozwój rolnictwa jest możliwy. Twierdzą ponadto, że dzięki tym środkom rolnictwo stało się bardziej opłacalne. Wpłynęło to ogólnie na sytuację na polskiej wsi, bo jak twierdzą badani, dzięki tym środkom na wsi żyje się lepiej. Co więcej, pieniądze te zdaniem większości respondentów są dobrze adresowane i docierają do grup do których powinny dotrzeć, przekazywane są też w sprawiedliwy sposób. Co jest kluczowe z perspektywy oceny funduszy europejskich beneficjenci dopytani o osobiste korzyści z wdrażania PROW w 90% zgodzili się ze stwierdzeniem, że na nich skorzystali. Najmniej badanych zgodziło się ze stwierdzeniem, że dzięki środkom z UE w rolnictwie jest więcej nowych miejsc pracy. Beneficjentów poproszono też o ustosunkowanie się do szeregu negatywnych stwierdzeń dotyczących środków unijnych. Wśród tych twierdzeń jedno zyskało zdecydowanie najwięcej wskazań dotyczy ono tego, że ten kto nie korzysta ze środków unijnych, ten przestaje być konkurencyjny. Z tą opinią zgodziło się 2/3 badanych. Następne w kolejności stwierdzenie, dotyczące tego, że środki uzyskują głównie Ci, którzy potrafią je pozyskać, a nie najbardziej potrzebujący uzyskało 1/3 wskazań. Najmniej badanych zgadzało się ze stwierdzeniami, że pieniądze są defraudowane, inwestycje są nietrafione, a środki europejskie to narzędzie kolonizowania Polski. PROW w świadomości mieszkańców kraju Generalnie należy uznać, że polityka informacyjno-promocyjna PROW wobec mieszkańców kraju okazała się skuteczna. Zaplanowane działania oraz wykorzystane kanały przyczyniły się do wysokiego na tle innych funduszy unijnych rozpoznawania i identyfikowania PROW-u. Szczególnie skuteczne okazały się działania wychodzące poza promocję rolnictwa i obecne w mainstreamowych źródłach. Przykładem tego jest serial Ranczo. Oprócz samej rozpoznawalności PROW-u do pozytywnych efektów można zaliczyć wysoki poziom wiedzy podstawowej dotyczącej programu oraz odczucie indywidualnych korzyści przez ok. ¼ mieszkańców Polski. Jako wyzwanie na przyszły okres programowania należy uznać zmianę świadomości opinii publicznej, by PROW nie równał się rolnik/ rolnictwo. Najważniejszymi wnioskami z przeprowadzonej analizy dot. świadomości mieszkańców kraju nt. PROW są: Wysoka rozpoznawalność PROW na tle innych programów oraz funduszy europejskich, PROW w świadomości mieszkańców funkcjonuje jako program głównie lub wyłącznie wspierający rolników/rolnictwo, Telewizja jest głównym kanałem komunikacji z mieszkańcami Polski,

9 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Dobry poziom poinformowania ogólnego o PROW, niski poziom wiedzy szczegółowej dotyczącej PROW, Umiarkowane odczuwanie korzyści osobistych płynących z działań PROW. Perspektywa w realizacji działań komunikacyjnych dotyczących PROW Przeprowadzona analiza ryzyka związanego z działaniami informacyjno-promocyjnymi oraz analiza przekazu kierowanego do grup docelowych wskazuje, że z jednej strony należy liczyć się ze wzrostem krytycznego odbioru przekazu we wszystkich grupach (zarówno niechęci, jak i większej wnikliwości, oczekiwań większej szczegółowości); z drugiej strony dotychczas formułowany przekaz dociera przede wszystkim do odbiorców operujących w ramach kodu Nadawcy, który raczej nie podejmował prób translacji swojego przekazu na inne kody. Przekaz ten jest też po prostu często trudny w odbiorze dla osób o niższych kompetencjach kognitywnych. Rozwiązaniem oprócz dostosowania przekazu IZ i PW do stwierdzonych potrzeb jest także w tym przypadku większe zaangażowanie w proces komunikacji związany z PROW grup pośredniczących: przede wszystkim mediów, ale także organizacji pozarządowych, środowisk biznesu, uczelni i nauczycieli. Jeśli chodzi o potrzeby informacyjne wszystkich praktycznie grup docelowych, z pewnością przez najbliższych 7 lat wzrastać będzie bardzo szybko znaczenie internetu (i narzędzi bezpośrednio go wykorzystujących). Same serwisy internetowe PROW będą tu odgrywać stosunkowo ograniczoną rolę, a kluczowe znaczenie zyskają zapewne media społecznościowe. Trzeba jednak pamiętać, że formy komunikacji w oparciu o sieć zmieniają się bardzo szybko i w sposób trudno przewidywalny. Zjawiskiem, które będzie na pewno zyskiwało na znaczeniu, jest postępująca konwergencja mediów w oparciu o sieć: telewizji, radia czy prasy. W najbliższym siedmioleciu należy oczekiwać zdecydowanego ograniczenia oddziaływania prasy papierowej, aż do wycofywania wydań papierowych z rynku jako nieopłacalnych. Różne szacunki eksperckie sytuują całkowity zanik prasy papierowej w dziesięcioleciu , przy czym niektórzy eksperci twierdzą, że może to nastąpić nawet wcześniej. Oczekiwania potencjalnych beneficjentów co do przyszłego wsparcia informacyjnego zmierzać będą ku coraz większej specjalizacji i selektywności w poszukiwaniu informacji. Już obecnie beneficjenci podnoszą zdecydowanie potrzebę tworzenia instrumentów dedykowanych, pozwalających na otrzymywanie tylko informacji zgodnych z zapotrzebowaniem i odpowiednio szybko. Wskazuje się, że profilowane newslettery nie są tu narzędziem wystarczającym, choćby dlatego, że dystrybuowane są periodycznie. Wzrastać będzie zapewne rola aplikacji monitorujących bazy danych czy ogłoszenia, podobnych do płatnych aplikacji, dystrybuujących informacje o zamówieniach publicznych. Potrzeba ta wpisuje się w generalny trend rozwoju konwergentnych mediów elektronicznych oraz trend personalizacji przekazu.

10 10 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW OPIS OBSZARU BADAWCZEGO, KONCEPCJI BADANIA I JEGO CELÓW 2.1 Opis obszaru badawczego Przedmiotem niniejszego badania były działania informacyjno-promocyjne realizowane w ramach PROW PROW , finansowany w ramach II filaru Wspólnej Polityki Rolnej, jest największym programem pomocowym dla sektora rolno-spożywczego. Jego budżet wynosi ponad 17,4 mld euro. Tworzą go unijne środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (13,4 mld euro) i współfinansowanie z budżetu krajowego (około 4 mld euro). Pomoc finansowa z PROW udzielana jest szerokiemu spectrum beneficjentów: rolnikom i właścicielom lasów, przedsiębiorcom, lokalnym samorządom, organizacjom pozarządowym i instytucjom kultury. Przeznaczana jest na budowę nowoczesnego, konkurencyjnego sektora rolno-spożywczego i leśnictwa, prowadzenie działalności rolniczej zgodnej z ochroną środowiska naturalnego, na rozwój kultury i zachowanie tradycji na wsi oraz działania na rzecz podniesienia jakości życia mieszkańców wsi i ich aktywizacji gospodarczej. Prowadzone w ramach PROW działania informacyjno-promocyjne obejmują więc bardzo różne grupy odbiorców i są prowadzone w odniesieniu do bardzo szerokiej palety działań (4 osie priorytetowe1, 22 działania). Za zarządzanie działaniami informacyjnopromocyjnymi odpowiada Instytucja Zarządzająca PROW Minister RiRW, natomiast za ich wdrażanie odpowiadają podmioty wdrażające: ARiMR, ARR, FAPA i 16 SW. Zgodnie ze strategią komunikacyjną określoną w PROW działaniami promocyjnymi i informacyjnymi objęty jest obszar całego kraju. Ww. strategia prowadzona jest na dwóch poziomach. Ogólne informacje o PROW przekazywane są na poziomie krajowym przez IZ. Szczegółowe informacje o warunkach i zasadach przyznawania pomocy w ramach PROW przekazywane są przez PW. Podmioty te przekazują informacje na poziomie regionalnym i lokalnym. Generalnie informacje przekazywane są w taki sposób, by poinformować jak najszerszy krąg odbiorców potencjalnych beneficjentów, partnerów społecznych i gospodarczych, organizacji pozarządowych oraz ogółu społeczeństwa w zakresie informowania o udziale funduszy. IZ PROW (Minister RiRW) przekazuje PW (ARiMR, 16 SW, FAPA i ARR), zasady realizowania działań informacyjnych i promocyjnych, wytyczne dotyczące sporządzania PK, informuje na temat tworzenia planów, ocenia i weryfikuje plany pod kątem ewentualnego nakładania się działań z działaniami PK sporządzonego dla IZ. Przygotowane przez podmioty wdrażające PK opiniowane są zgodnie z ww. strategią, Wytycznymi dla podmiotów wdrażających dotyczącymi sporządzania rocznego planu komunikacyjnego PROW oraz Wytycznymi dotyczącymi zmian w planach komunikacyjnych, kryteriów oceny i weryfikacji planów komunikacyjnych, zatwierdzania planów komunikacyjnych PROW PK sporządzane są na okres jednego roku (od 1 stycznia do 31 grudnia), oddzielnie dla każdego podmiotu wdrażającego, precyzują zakres przekazywanych informacji oraz metody, jakie zostaną zastosowane, aby zapewnić dostęp do informacji o PROW Bez Pomocy Technicznej.

11 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Każdy podmiot wdrażający przygotowując PK (uwzględniając w nim obszary wskazane przez IZ) dobiera działania i narzędzia, które dostosowane są do potrzeb w danym województwie (dot. samorządów województw), bądź w obszarze wdrażanego działania/ działań PROW (dot. ARiMR, FAPA i ARR). Oznacza to, że w prowadzonych działaniach informacyjno-promocyjnych wykorzystywane są różne kanały i narzędzia, o zasięgu zarówno krajowym, jak i regionalnym czy lokalnym. 2.2 Podejście metodyczne do ewaluacji partycypacyjny model ewaluacji i podejście oparte na teorii Wykonawca zaproponował przyjęcie jako podstawowych zasad realizacji niniejszego badania ewaluacyjnego dwóch uzupełniających się koncepcji ewaluacji, opartych zarówno na podstawach naukowych, jak i popartych teorią badawczą: podejścia opartego na teorii (ang. Theory-Based Evaluation lub Theory Driven Evaluation); podejścia partycypacyjnego w ewaluacji. Powyższe koncepcje pełniły rolę swoistych paradygmatów, wyznaczających ramy projektowanego badania. Podejście oparte na teorii dostarczało zestawu założeń wyjściowych, natomiast partycypacyjny model ewaluacji określał sposób realizacji badania na poziomie operacyjnym. 2.3 Założenia teoretyczne dotyczące badania Zastosowanie podejścia opartego na teorii (modelu interwencji) wymagało odwołania się do teorii stricte socjologicznych, opisujących procesy, których interwencja dotyczy. Odwołanie się do założeń teoretycznych pozwalało w każdym momencie prowadzonej ewaluacji ukierunkować jej dalszy przebieg i na bieżąco reagować na pojawiające się trudności. Określało też punkt odniesienia niezbędny do prawidłowej i spójnej interpretacji danych zebranych podczas badania. Wykonawca odwołał się do dwóch teorii socjologicznych: Teorii komunikacji społecznej; Teorii postaw. Zgodnie z teorią postaw społecznych 2 każdy człowiek posiada względnie trwałą dyspozycję do reagowania w określony sposób na postawę i zachowania innego człowieka, grupy społecznej, na wydarzenia i sytuacje, a także na wartości materialne i duchowe. Tak wielowymiarowo rozumiana postawa społeczna ma trzy komponenty 3, które odnoszą się do przedmiotu postawy: poznawczy, emocjonalny, 2 Nowak Stefan Teorie postaw. PWN: Warszawa, s ; Wojciszke Bogdan Postawy i ich zmiana. W: Strelau Jan (red.) Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanych. Gdańsk: GWP, s ; Aronson Eliot, Wilson Thomas Robin Akert Psychologia społeczna. Serce i umysł. Poznań: Zysk i S-ka. 3 Rosenberg, M.J., Hovland, C.I Cognitive, affective and behavioral components of attitudes.

12 12 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW behawioralny. Wykorzystanie w badaniu teorii postawy pozwoliło również na wprowadzenie do niego elementów stosowanych w badaniach marketingowych wykorzystywanych do oceny lojalności klienta wobec marki. PROW potraktowany został jako marka z uwzględnieniem takich jej atrybutów jak: produkt (rozumiany poprzez postrzeganie jego jakości), promocja oraz dystrybucja (rozumiana jako dostępność do efektów i użyteczność prowadzonych interwencji/ inwestycji). Ważnym elementem konstruowania i manifestowania postaw są interakcje społeczne, które zawsze są jakąś formą komunikowania się jednostek, grup i instytucji. Komunikacja społeczna4 jest zatem jednym z kluczowych elementów, który może mieć wpływ na zmianę postawy społecznej człowieka. Odbywa się to poprzez oddziaływanie na komponent emocjonalny, co jest podstawą perswazji, jak i poprzez oddziaływanie na komponent poznawczy, czyli poprzez informowanie. W klasycznym modelu procesu komunikacji społecznej głównymi aktorami procesu komunikacji są Nadawca i Odbiorca, ale zawsze zachodzi ona w określonym kontekście, który jest wynikiem uwarunkowanego w różny sposób konglomeratu postaw Nadawcy, Odbiorcy oraz tych wszystkich, którzy mogą mieć na postawy tych dwóch pierwszych wpływ. Kontekst procesu komunikacji można z kolei rozpatrywać na różnych płaszczyznach (psychologicznej, historycznej, kulturowej, czasowej, społecznej, gospodarczej, fizycznej czy technicznej). Podstawowymi składnikami procesu komunikacji są5: przekaz (określone treści, informacje, komunikaty) i kanały komunikacji. Koniecznymi subprocesami, jakie muszą zajść w takim modelu, są: kodowanie (czyli przekładanie określonych informacji na przekaz komunikat i wybór adekwatnych kanałów komunikacji) oraz odkodowanie (odczytywanie komunikatów przez Odbiorców). Odpowiedzią Odbiorcy na odebrany przekaz jest sprzężenie zwrotne6. Wyraża ono jego reakcję (lub jej brak), kształtowaną przez sposób odkodowania, zrozumienie, przyswojenie komunikatu. Istnienie sprzężenia zwrotnego świadczy o transakcyjnym i interaktywnym charakterze komunikowania. Szczegółowa analiza pojęcia postawy prowadzi do stwierdzenia, że jest ona dyspozycją właściwą grupom Odbiorców, która decyduje o takim, a nie innym odbiorze konkretnych komunikatów. Inaczej rzecz ujmując, każdy przedstawiciel danej grupy, reprezentującej zbiór zbliżonych do siebie cech, dysponuje wynikającym w znacznej mierze z postawy mechanizmem dekodującym. W związku z tym Nadawca komunikatu musi po pierwsze znać, a po drugie uwzględniać w swoim komunikacie, wpływ tego mechanizmu. Brak takiego rozpoznania i odpowiedniego dostosowania do niego przekazu skutkuje bowiem szumem informacyjnym. Szum informacyjny może mieć zróżnicowany charakter, różne źródła i przyczyny. Z brakiem rozpoznania i uwzględnienia przez Nadawcę postaw Odbiorcy wiąże się: Fiske J., Wprowadzenie do badań nad komunikowaniem. Wrocław: Wydawnictwo Astrum, s 21. Shannon E., Weaver W., The Mathematical Theory of Communication. Ilinois: University of Ilinois Press. 6 Należy pamiętać, że sprzężenie zwrotne może mieć np. charakter buntu, czy wycofania się i wtedy pozornie można nie obserwować żadnych zachowań. 4 5

13 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW szum semantyczny (związany z nieprawidłowym, w stosunku do grupy docelowej, zakodowaniem przez Nadawcę komunikatu), szum wewnętrzny (zakłócenia związane z cechami osobowościowymi, psychologicznymi, środowiskowymi uczestników procesu komunikacji). W procesie ewaluacji wzięty został też pod uwagę szum zewnętrzny (zakłócenia wypływające z otoczenia procesu komunikacji społecznej np. informacje i przekonania przekazywane przez ważnych dla grupy docelowej nadawców informacji). O ile jednak dwa pierwsze typy zakłóceń można względnie łatwo korygować poprzez zmianę zachowania Odbiorcy (co ma być rezultatem ewaluacji), o tyle ten ostatni należy do względnie niezmiennych okoliczności komunikacji i zmiana zachowań Nadawcy może mieć w tym przypadku ograniczony wpływ na skuteczność procesu. Nie oznacza to, że należy go w badaniu pominąć, przeciwnie należało go rozpoznać i opracować sposób reagowania na zakłócenia wynikające z tej strony. Poniżej przedstawiono graficzny schemat modelu procesu komunikacji społecznej. Rysunek 1. Model procesu komunikacji społecznej Przekaz/Kanał Kodowanie Nadawca Odkodowanie Zakłócenia Odbiorca Sprzężenie zwrotne Źródło: Opracowanie własne na podstawie Shannon & Weaver, Cele badania i pytania badawcze Głównym celem badania było określenie skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych dotyczących PROW realizowanych przez Instytucję Zarządzającą oraz podmioty wdrażające PROW Zakres czasowy badania objął lata Cel główny został zrealizowany poprzez następujące cele szczegółowe: Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne odpowiadają na rzeczywiste potrzeby potencjalnych beneficjentów i beneficjentów PROW ; 13

14 14 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne były skuteczne; Identyfikację i analizę barier utrudniających realizowanie działań informacyjnopromocyjnych w ramach PROW ; Sformułowanie rekomendacji dla działań informacyjno-promocyjnych i szkoleniowych na lata Realizacji celów służyły pytania badawcze przyporządkowane do poszczególnych celów szczegółowych badania. Cel szczegółowy 1: Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne odpowiadają na rzeczywiste potrzeby potencjalnych beneficjentów i beneficjentów PROW : a) Czy działania informacyjno-promocyjne realizowane były pod kątem rzeczywistych potrzeb potencjalnych beneficjentów i beneficjentów? b) Które ze źródeł informacji jest najbardziej dopasowane do potrzeb potencjalnych beneficjentów? c) Jakie są oczekiwania potencjalnych beneficjentów/beneficjentów co do treści informacji oraz formy ich przekazu? d) Czy przekazywane informacje są wyczerpujące i zrozumiałe? e) Czy działania informacyjne, promocyjne i szkoleniowe były różnicowane odpowiednio do potrzeb różnych grup docelowych? f) Czy ramy czasowe realizacji kampanii informacyjno-promocyjnych korespondowały z przebiegiem realizacji PROW ? g) Jaka jest opinia uczestników na temat organizacji szkoleń, spotkań i konferencji (kadra, materiały szkoleniowe, wymiar czasowy, warunki lokalowe, sposób naboru uczestników, informacja, sprawność administracyjna organizatora)? Cel szczegółowy 2: Określenie, w jakim stopniu podjęte działania informacyjno-promocyjne były skuteczne: a) Czy działania i narzędzia ich realizacji określone w Planach komunikacyjnych PROW zostały dobrane w sposób właściwy ze względu na przyjęte cele? b) Które z zastosowanych instrumentów w największym stopniu przyczyniły się do wzrostu zainteresowania działaniami PROW ? c) W jakim stopniu działania informacyjne i szkoleniowe wpłynęły na stan wiedzy na temat PROW wśród beneficjentów PROW ? d) Czy w opinii badanych, podjęto wszystkie konieczne kroki mające na celu dotarcie z informacją do grupy odbiorców. Jeśli nie, to jakie narzędzia, kanały komunikacji można było wykorzystać, aby działania te były bardziej skuteczne, a informacje na temat PROW bardziej dostępne? e) Czy prowadzone działania informacyjne wymagały rozszerzenia i modyfikacji? Jeśli tak, to w jakim stopniu i zakresie? f) Jak dobierane były narzędzia/kanały działań informacyjnych i szkoleniowych do osób uczestniczących w szkoleniach, spotkaniach informacyjnych oraz beneficjentów? g) Czy realizacja podejmowanych działań podlega dokumentowaniu w sposób umożliwiający monitorowanie wskaźników przyjętych dla Planu komunikacyjnego

15 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW PROW oraz wymierną ocenę efektów oraz skuteczności działań realizowanych w ramach tego Planu? h) Czy mieszkańcy Polski mają świadomość, jakie korzyści wynikają ze wsparcia finansowego w ramach PROW ? i) Czy informacja o korzyściach z realizowanych projektów została właściwie nagłośniona? Jeśli nie, to w jaki sposób należało rozpowszechniać informację o korzyściach w latach ? j) Jaki jest stopień rozpoznawalności PROW wśród mieszkańców Polski? k) W jakim stopniu udało się zbudować świadomość społeczną o PROW oraz o roli funduszy europejskich wśród społeczeństwa? l) Czy mieszkańcy postrzegają efekty realizacji PROW w kontekście korzyści osobistych? Cel szczegółowy 3: Identyfikacja i analiza barier utrudniających realizowanie działań informacyjno-promocyjnych w ramach PROW : a) Jaka była intensywność oraz zakres współpracy w obszarze działań informacyjnopromocyjnych pomiędzy Instytucją Zarządzającą a podmiotami wdrażającymi? Jakie można by podjąć działania w przyszłości aby tę współpracę poprawić? b) Jakie stosowane przez IZ i podmioty wdrażające narzędzia i kanały informacji i promocji były wobec siebie komplementarne? c) W jakim stopniu zostały wykorzystane w trakcie wdrażania zaplanowanych działań informacyjno-promocyjnych rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych, odnoszących się do tych działań? d) Czy na każdym etapie działań informacyjno-promocyjnych Nadawca dysponował wystarczającymi zasobami: kadrowymi, kompetencyjnymi, organizacyjnymi? Cel szczegółowy 4: Sformułowanie rekomendacji dla działań informacyjno-promocyjnych i szkoleniowych na lata Koncepcja logiczna badania Koncepcja logiczna badania opierała się na modelu ścieżki krytycznej, w ramach której zdefiniowane zostały momenty decydujące o skuteczności i użyteczności ewaluowanych działań. Wskazać można następujące takie momenty: 1. Adaptacja dokumentów planistycznych wyższego rzędu do warunków krajowych, 2. Planowanie działań informacyjno-promocyjnych, 3. Realizacja działań informacyjno-promocyjnych perspektywa wewnętrzna, 4. Realizacja działań informacyjno-promocyjnych perspektywa zewnętrzna, 5. Ewaluacja działań informacyjno-promocyjnych. Badanie polegało na sprawdzeniu, w jakim stopniu realizacja procesu wdrażania działań informacyjno-promocyjnych dla każdego z momentów krytycznych mogła mieć wpływ na późniejsze wystąpienie ewentualnych trudności lub na ich brak. Tak zaplanowane badanie pozwoliło na precyzyjne wyjaśnienie takiego, a nie innego przebiegu działań informacyjnopromocyjnych oraz na wskazanie metod ich optymalizacji w przyszłości.

16 16 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Badanie dostosowane do takiej ścieżki krytycznej stworzyło trójmodułową strukturę, której moduły pozostają w synergii zapewniającej wyartykułowanie rekomendacji najważniejszych dla skuteczności, użyteczności, efektywności i trwałości działań informacyjno-promocyjnych w przyszłości: Moduł A: Strategia i planowanie Moduł B: Realizacja perspektywa wewnętrzna Moduł C: Realizacja perspektywa zewnętrzna Moduł Moduł A B Moduł C

17 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW OPIS ZASTOSOWANEJ METODOLOGII I PRZEBIEGU BADANIA W niniejszym rozdziale przedstawiony został opis jakościowych i ilościowych metod i technik badawczych, które zostały wykorzystane na etapie realizacji badania. W rozdziale przedstawiony został również opis przebiegu badania. 3.1 Zastosowana metodologia badawcza Analiza materiałów i danych zastanych (desk research) W trakcie realizacji badania zostały wykorzystane dane ze źródeł zastanych, czyli dane i informacje, które nie zostały wytworzone na potrzeby prowadzonego badania. Dane zastane były gromadzone i analizowane na każdym etapie prowadzenia niniejszego badania. Dane zastane zostały też skonfrontowane z wynikami badań terenowych. Wykaz danych zastanych poddanych analizie został przedstawiony w Aneksie. Wspomagane komputerowo wywiady telefoniczne CATI CATI (ang. Computer Assisted Telephone Interview) to technika stosowana przy realizacji badań ilościowych, polegająca na przeprowadzaniu wywiadów telefonicznych na podstawie kwestionariusza z wykorzystaniem komputera. Narzędziem badawczym w badaniu CATI był kwestionariusz standaryzowany. Projekt kwestionariusza został poddany konsultacjom z Zamawiającym oraz pilotażowi na próbie n=20. Wnioski z konsultacji i pilotażu wpłynęły na ostateczny kształt kwestionariusza (doprecyzowanie pytań i kafeterii, zidentyfikowanie pytań wrażliwych/trudnych). Wersja ostateczna kwestionariusza znajduje się w Aneksie. Badanie CATI zostało przeprowadzone z beneficjentami PROW , którzy uzyskali dofinansowanie w okresie r r. Na potrzeby realizacji badania wykorzystana została baza kontaktowa beneficjentów (operat losowania) przekazana na wniosek Wykonawcy przez ARiMR. W ramach badania CATI zostało zrealizowanych 751 efektywnych wywiadów telefonicznych z beneficjentami. Próba została dobrana w sposób losowo-warstwowy, w oparciu o warstwy: województwo oraz oś priorytetowa i działanie 7. Szczegółowe zestawienie dotyczące struktury zrealizowanej próby zostało umieszczone w Aneksie. Ankieta internetowa CAWI CAWI (ang. Computer Assisted Web Interview) to technika stosowana w badaniach ilościowych, polegająca na wypełnianiu przez respondentów kwestionariusza umieszonego na stronie internetowej. Badanie internetowe CAWI zostało przeprowadzone z osobami odpowiedzialnymi za działania informacyjno-promocyjne i szkoleniowe dot. PROW Zaproszenie owe (zawierające link do ankiety skierowane zostało do 118 pracowników PW wskazanych do 7 Z uwagi na proporcjonalnie dużą liczebność beneficjentów działań 211/212 (ONW) i 214 (Program rolnośrodowiskowy) i specyfikę pomocową tych działań zostało założone, że udział beneficjentów tych działań w każdym województwie będzie stanowił 10% próby, pozostałe 90% próby zostanie podzielone proporcjonalnie między pozostałe działania.

18 18 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW badania8). W trakcie trwania badania wysłane zostało jedno przypomnienie o badaniu zachęcające do wypełnienia ankiety. Ostatecznie odpowiedzi udzieliło 61 pracowników, co stanowi 51,3% populacji objętej badaniem CAWI. Taka responsywność umożliwiła generalizowanie wyników badania na całą populację pracowników PW odpowiedzialnych za działania informacyjno-promocyjne i szkoleniowe dot. PROW Badanie metodą Tajemniczy klient W niniejszym badaniu zastosowana została metoda, która w bezpośredni sposób pozwoliła sprawdzić skuteczność świadczenia usług informacyjnych realizowanych na rzecz beneficjentów przez punkty informacyjne PROW Badanie z zastosowaniem techniki Tajemniczy Klient (ang. Mystery Shopper) polegało na wykorzystaniu specjalnie przeszkolonych obserwatorów, którzy wcielając się w rolę anonimowych klientów, zbierają potrzebne informacje. W badaniu wykorzystano kontakt: osobisty (ang. Mystery Client), telefoniczny (ang. Mystery Calling), mailowy (ang. Mystery Mailing). W badaniu zastosowane zostały różne scenariusze wizyty: potencjalny beneficjent zainteresowany pozyskaniem dofinansowania, beneficjent szukający pomocy w wypełnieniu wniosku o płatność, student zbierający materiały do prezentacji nt. PROW i jego efektów, mieszkaniec zainteresowany informacją nt. inwestycji w jego okolicy współfinansowanych z PROW Badanie z zastosowaniem techniki Tajemniczy klient zostało zastosowane we wszystkich punktach informacyjnych PROW Szczegóły zrealizowanego badania zostały przedstawione w poniższej tabeli. Tabela 1. Badanie z zastosowaniem techniki Tajemniczy klient liczba wizyt/kontaktów Lokalizacja punktu Badanie Tajemniczy klient kontakt osobisty9 Badanie Tajemniczy klient kontakt telefoniczny Badanie Tajemniczy klient kontakt mailowy MRiRW ARiMR Centrala i OR - 9 (8 OR+1 Centrala) 9 (8 OR+1 Centrala) ARiMR biura powiatowe ARR Centrala FAPA Samorządy województw SUMA Źródło: opracowanie własne 8 Dane osób wskazanych do badania przekazywane były przez PW na prośbę Zamawiającego. 9 Lista punktów wylosowanych do badania poprzez kontakt osobisty została zawarta w Aneksie.

19 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Studia przypadku Studium przypadku nie jest jedynie metodą badawczą, a raczej strategią badawczą polegającą na dogłębnym i kompleksowym poznaniu badanych przypadków (projektów). Jako temat studium zostały wybrane projekty szkoleniowe, które zostały zidentyfikowane jako mające duże lub nawet kluczowe znaczenie przy wdrażaniu PROW Badaniem objęto następujące projekty szkoleniowe: Budowa sieciowego produktu turystyki wiejskiej wsparcie PROW dla rozwoju turystyki na obszarach wiejskich, Warsztaty szkoleniowe z 2013 roku w zakresie przekazywania informacji na temat tworzenia nowych miejsc pracy w kontekście zidentyfikowanych dobrych projektów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata , dla przedstawicieli: ośrodków doradztwa rolniczego, powiatowych urzędów pracy, urzędów gmin, izb rolniczych, lokalnych grup działania, firm doradczych (dla województw lubelskiego, świętokrzyskiego, małopolskiego, podkarpackiego i warmińsko-mazurskiego). W ramach studiów przypadku przeprowadzone zostały: pogłębiona analiza dokumentacji projektów szkoleniowych (umowy, materiały szkoleniowe, terminarze, wyniki ankiet poszkoleniowych, itp.), pogłębione wywiady telefoniczne z organizatorami szkoleń i wybranymi uczestnikami. Indywidualne wywiady pogłębione (IDI) Indywidualny wywiad pogłębiony (ang. Individual In-Depth Interview) to bezpośrednia rozmowa z respondentem na podstawie scenariusza rozmowy. Pytania w scenariuszu miały charakter otwarty, zazwyczaj o kolejności ich zadawania czy sposobie formułowania decydował prowadzący wywiad. W ramach badania zostały przeprowadzone następujące wywiady IDI: z pracownikami Instytucji Zarządzającej 2 IDI, z przedstawicielami PW, odpowiedzialnymi za politykę informacyjno-promocyjną danego podmiotu ARR, ARiMR, FAPA (3 IDI). Ankieta internetowa CAWI na panelu CAWI (ang. Computer Assisted Web Interview) to technika stosowana w badaniach ilościowych, polegająca na wypełnianiu przez respondentów kwestionariusza umieszonego na stronie internetowej. Uwzględniając specyfikę niniejszego badania oraz grupę docelową, jaka ma być objęta badaniem, zastosowana została technika panelu internetowego. Panel internetowy jest metodą, dzięki której osoby, które chcą wyrazić swoją opinię rejestrują się w specjalnej aplikacji. W chwili, gdy pojawia się badanie, do zarejestrowanych osób wysyłany jest link do ankiety, którą mają wypełnić. Odpowiedzi na kilka pierwszych pytań ankiety kwalifikują respondenta do badania, bądź go odrzucają. Badanie kwestionariuszowe CAWI zostało zrealizowane na próbie 606 mieszkańców Polski w wieku 18 lat i więcej. Pozyskane poprzez badanie CAWI wyniki można generalizować w skali kraju. Szczegółowy rozkład struktury zrealizowanej próby został przedstawiony w Aneksie.

20 20 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Eksploracja netnograficzna Życie społeczne (w tym komunikacja) w coraz większym stopniu nabiera cyfrowego charakteru. Skutkuje to wyodrębnieniem się osobnej dyscypliny badań społecznych, zwanej netnografią. Netnografia jest adaptacją podejścia etnograficznego do środowiska społecznego cyberprzestrzeni. Polem badań są serwisy społecznościowe, fora dyskusyjne, blogi oraz inne podobne miejsca, w których zachodzą relacje społeczne. W ramach niniejszego badania została przeprowadzona całościowa kwerenda internetu pod kątem obecności treści oraz pod kątem miejsc związanych z PROW za pomocą wiązki słów kluczowych. 3.2 Opis przebiegu badania Umowa na realizację badania została zawarta w dniu 12 listopada 2014 roku. Badanie było realizowane w okresie listopad 2014 styczeń Właściwa (tzw. terenowa) realizacja badania przypadła więc na okres świąteczno-noworoczny. Fakt ten wpłynął na konieczność wydłużenia trwania niektórych badań (szczególnie: CAWI z pracownikami PW, CATI z beneficjentami, IDI z przedstawicielami IZ i PW, studia przypadku) ponad terminy przewidziane w harmonogramie badania (ze względu na urlopy respondentów, rozmówców). Nie miało to jednak negatywnego wpływu na jakość pozyskanych danych badawczych. Osoby objęte badaniem (respondenci, rozmówcy) chętnie brali udział w prowadzonym badaniu dzieląc się swoimi opiniami i doświadczeniami, a nawet pomysłami na przyszłość dotyczącymi działań komunikacyjnych PROW w okresie

21 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW OPIS I PREZENTACJA WYNIKÓW BADANIA 4.1 Ocena funkcjonowania struktury zarządzania, wdrażania i koordynacji działań informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych w ramach PROW W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Jaka była intensywność oraz zakres współpracy w obszarze działań informacyjno-promocyjnych pomiędzy Instytucją Zarządzającą a podmiotami wdrażającymi? Jakie można by podjąć działania w przyszłości aby tę współpracę poprawić? 2/ W jakim stopniu zostały wykorzystane w trakcie wdrażania zaplanowanych działań informacyjnopromocyjnych rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych, odnoszących się do tych działań? 3/ Czy na każdym etapie działań informacyjno-promocyjnych Nadawca dysponował wystarczającymi zasobami: kadrowymi, kompetencyjnymi, organizacyjnymi? Jednym z warunków skuteczności działań informacyjno-promocyjnych jest odpowiednia struktura zarządzania tymi działaniami. Struktura ta powinna zapewniać odpowiedni poziom komunikacji wewnętrznej, gdyż osoby prowadzące działania informacyjno-promocyjne i szkoleniowe nie dysponują często wiedzą, związaną z bezpośrednim wdrażaniem Programu. W wyniku analizy dokumentów ustalono, że w okresie programowania cele realizacji działań informacyjnych i promocyjnych określone zostały w rozdziale 13 PROW Zapewnienie rozpowszechniania informacji na temat programu, zgodnie z art. 76 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), który określa jako obowiązek państwa członkowskiego prowadzenie działań informacyjnych. Należy wskazać, że nie podjęto decyzji o opracowaniu oddzielnego dokumentu strategii komunikacyjnej dla PROW Istotne elementy strategii komunikacyjnej zostały określone jednakże w rozdziale 13 PROW Przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/ znajdują się w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Zgodnie z nimi w celu zapewnienia informacji i rozpowszechniania działań w zakresie rozwoju obszarów wiejskich korzystających ze wsparcia EFRROW programy rozwoju obszarów wiejskich powinny zawierać plan działań informacyjnych, których treść powinna zostać dokładnie określona. Dodatkowo, w celu zapewnienia najspójniejszego podejścia, KE wskazała, że należy w tym względzie określić obowiązki władz odpowiedzialnych za zarządzanie i obowiązki beneficjentów. W celu wdrożenia przepisów unijnych na poziomie krajowym w okresie programowania na lata przyjęta została Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów 10 Niedostatki i braki w strategii zostały szczegółowiej opisane w rozdz. 4.2 i 4.3 raportu. W dalszej części raportu poprzez określenie strategia należy rozumieć treść rozdziału 13 PROW

22 22 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wiejskich (Dz. U. z 2013 poz. 173 tekst jednolity ustawy). Wydany został również akt wykonawczy do ustawy Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu sprawowania nadzoru nad podmiotami, które wykonują jako delegowane zadania instytucji zarządzającej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata (Dz. U. Nr 163, poz. 1160, z późn. zm.). Zgodnie z PROW , na poziomie krajowym za koordynację i nadzór nad realizacją działań komunikacyjnych, odpowiada Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej (IZ). Zadania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie nadzoru nad realizacją strategii komunikacyjnej (działań informacyjnych i promocyjnych) określonej w PROW prowadził w okresie objętym badaniem Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich (DROW) zgodnie z obowiązującym regulaminem MRiRW. W ramach nadzoru DROW realizował m.in. zadania związane z przygotowaniem i przekazaniem podmiotom wdrażającym (ARiMR, 16 Samorządom Województw, FAPA i ARR) zasad realizowania działań informacyjnych i promocyjnych, jak również koordynował przygotowanie PK, przygotował i przekazał wytyczne dla podmiotów wdrażających dotyczące sporządzania rocznego PK, informował na temat tworzenia planów komunikacyjnych, oceniał i weryfikował plany komunikacyjne pod kątem ewentualnego nakładania się działań z działaniami planu komunikacyjnego IZ oraz monitorował wysokość zaplanowanych budżetów w PK w kolejnych latach dla poszczególnych podmiotów wdrażających. Pozostałe departamenty MRiRW, które zgodnie z regulaminem organizacyjnym MRiRW były odpowiedzialne za realizację zadań w ramach PROW , realizowały działania informacyjno-promocyjne PROW w ramach PK sporządzonego dla MRiRW. Za stworzenie rocznego PK w zakresie działań związanych z PROW w Ministerstwie, a także innych realizowanych polityk informacyjnych resortu rolnictwa, odpowiedzialny był do 2011 roku DROW. W kwietniu 2011 roku w MRiRW powołany został Departament Promocji i Komunikacji, którego zadaniem było przygotowywanie i realizacja planów komunikacyjnych Ministerstwa w ramach PROW na poszczególne lata, we współpracy z właściwymi departamentami. Zgodnie z ww. Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r.... roczne PK tworzone były również dla każdego z PW. W PK określane były corocznie właściwe jednostki organizacyjne odpowiedzialne za koordynację i realizację działań informacyjnych i promocyjnych w tych podmiotach (tabela poniżej). Tabela 2. Podmioty zaangażowane w realizację działań informacyjno-promocyjnych PROW Instytucja Zarządzająca/Podmiot Wdrażający Jednostka odpowiedzialna w ramach danej instytucji Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (IZ) Ponadto pozostałe departamenty MRiRW, które zgodnie z regulaminem MRiRW miały w zadaniach PROW oraz realizowały działania informacyjnopromocyjne PROW w ramach Planu komunikacyjnego PROW sporządzonego dla

23 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW MRiRW. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (PW) Agencja Rynku Rolnego (PW) Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA (PW) Urzędy Marszałkowskie (PW) Departament Komunikacji Społecznej Biuro Promocji Żywności Zespół Funduszy Strukturalnych Wydzielone komórki organizacyjne w strukturze poszczególnych Urzędów Marszałkowskich Źródło: opracowanie własne W PK określane były także działania w zakresie informacji i promocji PROW , aby zapewnić szeroki dostęp do informacji zarówno społeczeństwu, jak i potencjalnym beneficjentom. Na potrzeby realizowanych działań dokonano identyfikacji podstawowych narzędzi przekazu informacji i promocji Programu tj. targi, konferencje, seminaria, szkolenia, warsztaty, konkursy, wyjazdy studyjne, informacje na stronie internetowej podmiotu, programy telewizyjne/spoty reklamowe, audycje radiowe/spoty reklamowe, ulotki, broszury, gazetki, biuletyny, publikacje samodzielne, materiały informacyjne na nośnikach elektronicznych, materiały edukacyjne, publikacje w prasie regionalnej, publikacje w prasie centralnej, tablice informacyjne, punkty informacyjne, materiały promocyjne (kubki, długopisy, itp.), uczestnictwo w imprezach. W sprawozdaniach przekazywanych IZ każdy z podmiotów wdrażających działania informacyjne i promocyjne PROW wskazywał szacowaną liczbę osób, do których dotarła informacja w ramach realizowanych działań. Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia MRiRW podmioty wdrażające, co najmniej raz w roku, przeprowadzały audyt wewnętrzny w zakresie wykonywania zadań Instytucji Zarządzającej. W sprawozdaniach wskazywano zrealizowane działania w celu monitorowania przyjętych wskaźników odnoszących się do liczby spotkań, liczebności uczestników, itp. Należy pozytywnie ocenić rozwiązania organizacyjne w MRiRW w odniesieniu do nadzoru nad działaniami informacyjno-promocyjnymi realizowanymi w ramach PK dla IZ i PW. Model ten należy ocenić zarówno jako skuteczny, jak i efektywny. W okresie programowania dostępne były środki Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (KSOW). Celem KSOW jest wsparcie wdrażania i oceny polityki w zakresie rozwoju obszarów wiejskich oraz identyfikacja, analiza, rozpowszechnianie oraz wymiana informacji i wiedzy w tym zakresie wśród wszystkich zainteresowanych partnerów na poziomie lokalnym, regionalnym oraz wspólnotowym. Cele KSOW realizowane były za pomocą zadań zaplanowanych w ramach Planów działania KSOW. Pomocą w realizacji zadań KSOW były powołane w resorcie rolnictwa Grupy tematyczne w ramach Grupy Roboczej ds. KSOW 11. Zgodnie z Zasadami korzystania z pomocy technicznej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata w ramach Schematu II Pomocy technicznej PROW kosztami kwalifikowalnymi są koszty związane z działaniami informacyjnymi lub promocyjnymi PROW , działaniami PROW lub nowej perspektywy finansowej. Tak więc środki KSOW mogą służyć wsparciu koordynacji działań związanych z wdrożeniem Programu, a zatem również działań 11 Grupy tematyczne: ds. Leader, ds. Zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, Wieś w nowej gospodarce, ds. Zachowania dziedzictwa kulturowego polskiej wsi, ds. Młodzieży na obszarach wiejskich.

24 24 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW informacyjnych i promocyjnych. W ramach badania ustalono, że podczas posiedzeń Grupy Roboczej ds. KSOW w ograniczonym stopniu przedmiotem dyskusji była wymiana doświadczeń z realizacji działań informacyjno-promocyjnych PROW W okresie programowania rekomenduje się w większym stopniu wykorzystanie środków KSOW w celu wymiany wiedzy i doświadczeń w obszarze działań informacyjnych i promocyjnych PROW. Rekomendacja ta jest zbieżna z oczekiwaniami KE wyrażonymi w przepisach Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (art. 54). W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska zatwierdziła Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Nowy PROW został opracowany na podstawie przepisów Unii Europejskiej, w szczególności Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/ W okresie programowania Plan komunikacyjny, stanowić będzie element Planu Działania Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich. Finansowanie KSOW planowane jest na poziomie 60 mln euro i będzie zapewnione w ramach Pomocy Technicznej. Obejmie ono wydatki na wsparcie funkcjonowania krajowej sieci obszarów wiejskich oraz na realizację działań informacyjno-promocyjnych PROW Realizacja celów KSOW obywać się będzie w ramach planu działania, który zawierać będzie plan komunikacyjny obejmujący działania informacyjne dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach PROW Plan komunikacyjny uwzględniać będzie cele i działania określone w strategii komunikacji IZ oraz wyznaczać podział zadań pomiędzy IZ i KSOW. Istotną zmianą skutkującą potrzebą dostosowania struktury organizacyjnej do realizacji działań informacyjnych będzie stworzenie Strategii komunikacji PROW , o której mowa w Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) nr 808/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz Umowie Partnerstwa. Obszarem przeprowadzonej analizy objęte zostały również rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych, odnoszących się do działań informacyjnopromocyjnych PROW W ramach badania ustalono, że na spotkaniach komitetu monitorującego utworzonego zgodnie z art. 77 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/ przewodniczący składał sprawozdanie z postępów w realizacji działań informacyjnych i w zakresie rozpowszechniania informacji oraz przedstawiał członkom komitetu przykłady takich działań. Omawiane były również najważniejsze wnioski i rekomendacje wynikające z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych, odnoszących się do tych działań. W 2011 roku przeprowadzona została ocena średniookresowa Programu. Badanie zrealizowało konsorcjum w składzie: Agrotec Polska, IERiGŻ PIB oraz IUNG PIB. Ocena średniookresowa nie wykazała zastrzeżeń w zakresie działań informacyjnych i promocyjnych, wskazując jedynie na zasadność wypracowania spójnego przekazu informacji i promocji pomiędzy poszczególnymi podmiotami zaangażowanymi w działania PROW. W ocenie średniookresowej ewaluator odwołał się do zrealizowanego w 2010 roku dedykowanego badania na potrzeby IZ pn. Ocena

25 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych dotyczących PROW W toku jego realizacji została przeprowadzona analiza prowadzonych działań informacyjnopromocyjnych i szkoleniowych. W ramach niniejszego badania dokonano oceny stopnia wykorzystana lub zrealizowania sformułowanych rekomendacji z badania Ocena Średniookresowa Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Stopień wdrożenia został oznaczony w tabeli poniżej z wykorzystaniem skali 1-3, gdzie 1 oznacza niski poziom wdrożenia, a 3 pełne wdrożenie: Tabela 3. Ocena wdrożenia rekomendacji z oceny średniookresowej PROW Rekomendacja Uwagi PROW postrzegany jest przez ogół społeczeństwa jako program kierowany wyłącznie na potrzeby wsi i niemający poważnego wpływu na ogólny dobrobyt i rozwój całości gospodarki. To błędne przekonanie utwierdzane jest przez część mediów. Równocześnie pierwsze rezultaty Programu dają podstawę do promocji jego rzeczywistych efektów. W związku z tym rekomenduje się przeprowadzenie wielopoziomowej (ogólnokrajowej, regionalnej i adresowanej lokalnie) kampanii informacyjnopromocyjnej, ukazującej rolę PROW jako Programu wpływającego na całokształt rozwoju gospodarczego kraju i stymulującego pożądane z punktu widzenia całego społeczeństwa zmiany społeczne na obszarach wiejskich. IZ zrealizowała szereg działań mających na celu zmianę wizerunku Programu, jako skierowanego nie tylko do rolników. Dobrym przykładem jest kampania promocyjna Nowoczesna wieś to korzyść dla miasta. Organizowane były również działania mające na celu przekaz, że wieś to nie tylko miejsce życia i pracy rolników. Obszary wiejskie powinny stać się atrakcyjnym miejscem pracy, zamieszkania, wypoczynku i prowadzenia działalności rolniczej lub pozarolniczej, z zachowaniem unikalnych walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturalnych tych terenów dla przyszłych pokoleń. Wyniki aktualnego badania wskazują na konieczność kontynuacji działań informacyjno-promocyjnych skierowanych do ogółu społeczeństwa mających na celu zmianę postrzegania PROW Z uwagi na problemy w koordynacji pracy komórek IW zajmujących się informacją i promocją (zwłaszcza na poziomie regionalnym), istnieje potrzeba promocji szczególnie udanych rozwiązań z zakresu zarządzania Programem w tym obszarze. Należy zatem stworzyć bazę informacji o dobrych praktykach administracyjnych w zakresie współpracy Instytucji Wdrażających w informowaniu i promocji PROW Pozytywne przykłady zarządzania Programem w zakresie działań informacyjnych i promocyjnych były przedmiotem obrad KM. W ramach badania ustalono, że IZ w ograniczonym stopniu wdrożyła rekomendację. Nie stworzono oddzielnej bazy informacji o dobrych praktykach w tym obszarze. LGD bardzo często nie posiadają wystarczającego potencjału kompetencji, by skutecznie wykonywać swoje zadania z zakresu informacji i promocji. Rekomenduje się organizację szkoleń z zakresu komunikacji (umiejętność przekazywania informacji, wystąpienia publiczne i komunikacja interpersonalna, komunikacja z mediami) dla członków i pracowników LGD. LGD realizowały szkolenia aktywizujące dla mieszkańców obszaru i podnoszące kwalifikacje członków LGD ze środków działania 431. Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja. W ramach analizy desk research w badaniu wskazano na liczne projekty skierowane do LGD mające na celu podnoszenie kwalifikacji członków LGD, które przewidziane zostały w Planach Działania Sekretariatów Regionalnych KSOW. W badaniu stwierdzono niedostatki koordynacji działań informacyjno-promocyjnych Instytucji Wdrażających w zakresie Osi 3 i 4 na poziomie Badania jakościowe przeprowadzone w ramach badania wykazały, że w ramach realizowanych zadań IZ dokonywała oceny Ocena stopnia wdrożenia 25

26 26 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW regionalnym. Należy poprawić więc koordynację działań informacyjno-promocyjnych ARiMR i Urzędów Marszałkowskich oraz włączyć w ten proces LGD w zakresie informowania o działaniach osi 3 i 4. Praca punktów informacyjnych jest oceniana negatywnie w badaniu techniką Mystery Shopping stwierdzono znaczny odsetek braku odpowiedzi na zapytanie wysłane drogą w przypadku punktów informacyjnych Urzędów Marszałkowskich. Należy zatem podjąć działania na rzecz większej skuteczności punktów informacyjnych Urzędów Marszałkowskich w zakresie odpowiadania na pytania beneficjentów i potencjalnych beneficjentów drogą częstsze kontrole pracy pracowników, uwzględnienie tematu w szkoleniach, ew. zwiększenie obsady kadrowej, jeżeli to brak zasobów ludzkich jest przyczyną nieodpowiadania na e W badaniu wielokrotnie i na różnych poziomach doradcy ODR, komórki IW w regionach, komórki zajmujące się informacją i promocją w MRiRW stwierdzono problemy wynikające z nieuzasadnionych oczekiwań potencjalnych beneficjentów w związku z niedokładnymi i przedwczesnymi informacjami przekazywanymi przez kierownictwa IZ i IW (wyżsi urzędnicy Ministerstwa i Urzędów Marszałkowskich). Dlatego należy zadbać, aby ze strony kierownictwa IZ i IW nie były przekazywane informacje o działaniach dopiero planowanych, których termin i sposób wdrożenia nie jest pewny. Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań komplementarności Planów komunikacyjnych PROW Ocena dokonywana była dla każdego z Podmiotów Wdrażających. W ramach działań IZ nie odnotowano jednak działań mających na celu poprawę koordynacji działań informacyjno-promocyjnych Podmiotów Wdrażających: ARiMR i Urzędów Marszałkowskich. W ramach badania dokonana została ocena działalności punktów informacyjnych pod kątem użyteczności i kompletności przekazywanych informacji. We wcześniejszym badaniu działań informacyjnopromocyjnych ocena punktów informacyjnych wypadła negatywnie. W ramach niniejszego badania punkty informacyjne zostały ocenione bardzo dobrze 83% badanych beneficjentów zgodziło się z prezentowanymi opiniami dotyczącymi ich funkcjonowania. Wyniki badania z wykorzystaniem techniki Tajemniczy klient wskazują jednak na konieczność ciągłego doskonalenia i kontrolowania tego obszaru działań informacyjno-promocyjnych. W ramach badania dokonano analizy zawartości stron internetowych. Analizie poddano dokumenty opracowane przez IZ w obszarze działań informacyjnych i promocyjnych. Przeprowadzona analiza nie wykazała, aby w komunikatach zamieszczanych na stronach internetowych ani w poddanych analizie dokumentach podawano jakiekolwiek informacje mające znamiona niedokładnych bądź przedwczesnych. Sposób wdrożenia rekomendacji należy zatem ocenić pozytywnie. Należy pozytywnie ocenić stopień wdrożenia przez IZ rekomendacji z Oceny Średniookresowej Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata Wnioski z analizy potwierdzają wywiady IDI z przedstawicielami IZ. Rekomendacje z obszaru działań informacyjnych i promocyjnych zostały w większości przypadków w pełni wdrożone. Rekomendacją wymagającą wdrożenia jest propozycja stworzenia bazy informacji o dobrych praktykach administracyjnych w zakresie współpracy podmiotów wdrażających w informowaniu i promocji PROW Ocena działań informacyjno-promocyjnych PROW została przeprowadzona również w ramach badania zleconego przez PW Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego. W 2010 roku zrealizowane zostało badanie pn. Trafność i skuteczność działań informacyjnopromocyjnych realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Lubuskiego Regionalnego Programu Operacyjnego i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w kontekście zwiększenia aktywności beneficjentów w sięganiu po wsparcie z Unii Europejskiej. Stopień

27 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW wdrożenia rekomendacji z tego badania został oznaczony w tabeli analogicznie jak we wcześniejszym przypadku. Tabela 4. Ocena wdrożenia rekomendacji z oceny działań informacyjno-promocyjnych realizowanych przez PW Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego Rekomendacja Istnieje potrzeba większej integracji działań w ramach PROW w woj. lubuskim. W tym celu rekomenduje się nawiązanie ściślejszej współpracy Departamentu Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego z oddziałem regionalnym ARiMR w woj. lubuskim. Oczekiwana jest większa integracja działań informacyjno-promocyjnych przez beneficjentów. Zdecydowanie większa jest promocja LRPO, słabsza PROW, podczas gdy to ten drugi program dociera do największej liczby mieszkańców regionu. Należy opracować koncepcję wspólnej promocji efektów wdrażania Programów w woj. lubuskim przez istniejącą Grupę Roboczą. Potrzeba intensyfikacji działań kierowanych do opinii publicznej, promocji dobrych praktyk w ramach PROW. Należy zatem wzmocnić kompetencje osób zajmujących się informacją i promocją. LGD stanowią ważny element systemu komunikacji związanego z informowaniem o funduszach unijnych, szczególnie w przypadku PROW. Od jakości ich działań zależy w dużej mierze skuteczność w docieraniu z przekazem o PROW na obszarach wiejskich. Należy wzmocnić potencjał LGD poprzez szkolenia z zakresu promocji i współpracy z mediami. Istnienie gmin, w których nie wykorzystuje się środków z PROW wcale lub na niewielkim poziomie. Rekomenduje się zatem intensyfikację działań informacyjnych skierowanych do obszarów, w których wykorzystanie środków w ramach poszczególnych Uwagi Ocena stopnia wdrożenia Rekomendacja skierowana do PW. Rekomendacja została w pełni wdrożona. W ramach bieżących działań mających służyć usprawnieniu kontaktów pomiędzy instytucjami odnotowano, w szczególności, organizację wspólnych spotkań informacyjnych oraz udział pracowników ARiMR w szkoleniach organizowanych przez Urząd Marszałkowski. Rekomendacja skierowana do PW. W 2012 roku opracowania została Strategia Rozwoju Województwa Lubuskiego , w której określono spójny system realizacji działań regionu z wykorzystaniem środków unijnych, w tym skierowanych na rozwój obszarów wiejskich. W Planie komunikacyjnym PROW sporządzonym dla UM WL ani w Planie Komunikacji Lubuskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata (LRPO ) nie wskazano działań mających na celu integrację działań informacyjno-promocyjnych realizowanych w zakresie PW PROW i Instytucji Zarządzającej LRPO Rekomendacja skierowana do PW. W ramach analizy wykazano realizację działań szkoleniowych po stronie pracowników PW. Badania jakościowe wskazują jednak na oczekiwania urzędników w podnoszeniu swoich kwalifikacji szczególnie w kontaktach z mediami. Rekomendacja skierowana do PW. W ramach analizy desk research w badaniu wskazano na liczne projekty skierowane do LGD mające na celu podnoszenie kwalifikacji członków LGD, które przewidziane zostały w Planie Działania Sekretariatu Regionalnego KSOW w woj. lubuskim. LGD realizowały również szkolenia aktywizujące dla mieszkańców obszaru i podnoszące kwalifikacje członków LGD ze środków działania 431. Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja. Rekomendacja skierowana do PW. Analiza wskazała na realizowane działania w Planie komunikacyjnym skierowane do JST. Działania te miały służyć zwiększeniu stopnia absorpcji środków dostępnych w ramach Osi 3 i 4 PROW Należy jednakże wskazać, że ograniczone zainteresowanie aplikowaniem o środki pomocowe mogło wynikać Strategia Rozwoju Województwa Lubuskiego Załącznik do Uchwały nr XXXII/319/12 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 19 listopada 2012 r

28 28 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Programów jest najmniejsze. z wielu czynników niezależnych od skutecznego przekazu informacyjno-promocyjnego. Istotną barierą dla rozwoju obszarów wiejskich może być zadłużenie JST (limit 60%)13 i w konsekwencji brak środków na wkład własny inwestycji. Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Należy pozytywnie ocenić stopień wdrożenia przez PW rekomendacji w obszarze działań informacyjnych i promocyjnych z badania Trafność i skuteczność działań informacyjnopromocyjnych realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Lubuskiego Regionalnego Programu Operacyjnego i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w kontekście zwiększenia aktywności beneficjentów w sięganiu po wsparcie z Unii Europejskiej". Aktualna pozostaje rekomendacja zapewnienia większej integracji działań informacyjno-promocyjnych realizowanych przez Urząd Marszałkowski Woj. Lubuskiego jako PW w ramach PROW oraz jako IZ w ramach LRPO (jak również w perspektywie ). Na podstawie przeprowadzonej analizy należy wskazać, że IZ i PW dysponowały rekomendacjami z badań i raportów odnoszących się do oceny skuteczności i efektywności realizowanych działań informacyjnych i promocyjnych. Analiza poszczególnych PK i badania terenowe pokazały względnie wysoki stopień wykorzystania wniosków i rekomendacji z przeprowadzonych badań ewaluacyjnych. W grudniu 2013 roku miała miejsce misja kontrolna Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO) dotycząca realizacji działań przewidzianych w PK. Misja ETO obejmowała badania w ARiMR, FAPA, UM, MRiRW. Na dzień opracowania raportu ewaluator nie dysponował dokumentem wskazującym na ustalenia końcowe z przedmiotowej misji kontrolnej. Na szczególną uwagę zasługują aktywne działania podejmowane przez poszczególne podmioty wdrażające mające na celu podniesienie efektywności realizowanych działań. Dobrym przykładem w tym zakresie może być FAPA, która po pierwszym etapie wdrażania Programu, gdzie dominowały audycje radiowe z przekazem informacyjnym skierowanym do beneficjentów i końcowych uczestników szkoleń rolniczych, w drugim etapie wdrażania Programu większy nacisk położyła na realizację działań dedykowanych uczestnikom szkoleń poprzez organizację np. stoisk informacyjnych na imprezach lokalnych. Pośród wniosków płynących z badań w badanym obszarze wskazywano również na niewykorzystany potencjał Lokalnych Grup Działania. W 2012 roku w kraju funkcjonowało ponad 330 LGD, które swoim działaniem pokrywały praktycznie cały obszar kraju. Każda z LGD realizowała w ramach swoich działań również działania informacyjne i szkoleniowe o PROW i realizowanych w ramach LSR działań PROW Warunkiem skutecznego zaangażowania społeczności lokalnej w realizację LSR, a tym samym wdrożenia PROW w zakresie Leader jest skuteczna komunikacja z mieszkańcami obszaru realizacji Lokalnej Strategii Rozwoju. Działania komunikacyjne realizowane przez LGD powinny być spójne z działaniami IZ i PW. W okresie programowania zasadne będzie Łączna kwota długu jednostek samorządu terytorialnego na koniec roku budżetowego nie może być wyższa niż 60% wykonanych dochodów tej jednostki w tym roku (art. 170 ust. 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r. ustawy o finansach publicznych). 13

29 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW zapewnienie odnoszenia się w planowanych działaniach określonych w LSR do Strategii Komunikacji PROW Skuteczność i efektywność działań informacyjno-promocyjnych zależy w dużej mierze od zasobów, jakie na każdym z kolejnych etapów ich realizacji dostępne są w ramach danej struktury. Analiza zasobów obejmuje trzy ich rodzaje: ludzkie w kontekście ilościowym, ludzkie w kontekście kompetencyjnym i zasoby organizacyjne. W tym ostatnim przypadku jako zasoby rozumiane są również odpowiednie procedury działania. Analiza w tym zakresie została przeprowadzona w oparciu o analizę dokumentów, badanie CAWI z pracownikami PW zajmującymi się działaniami informacyjnymi, promocyjnymi i szkoleniowymi oraz IDI z pracownikami IZ i PW. Kompetencje kadr odpowiedzialnych za planowanie działań informacyjno-promocyjnych oraz ich realizację można uznać za wystarczające: członkami zespołów były osoby dysponujące doświadczeniem w pracy związanej z wdrażaniem programów unijnych albo z praktyką dziennikarską lub w obszarze public relations, albo co najmniej z odpowiednim wykształceniem kierunkowym. Wykres 1. Ocena struktury organizacyjnej i zasobów zaangażowanych w realizację działań informacyjnych i promocyjnych Uważam, że wielkość środków przeznaczonych na działania informacyjne skierowane do poszczególnych grup odbiorców informacji jest wystarczająca i adekwatna do rangi danej grupy W ramach systemu komunikacji na rzecz PROW zapewniane jest pozyskiwanie informacji zwrotnej od grup docelowych Środki przeznaczone na działania informacyjno-promocyjne są adekwatne do ilości planowych działań Działania informacyjno-promocyjne realizowane są w czasie najbardziej odpowiednim z perspektywy potrzeb grup docelowych Zaplanowane działania informacyjno-promocyjne zaspokajają potrzeby grup docelowych Sposób dokumentowania prowadzonych działań pozwala na ocenę ich skuteczności Chętnie wybrałby/abym się na szkolenie dotyczące sposobu kontaktowania się z mediami Struktury organizacyjne umożliwiają łatwą realizację zaplanowanych działań w zakresie informacji i promocji 3,39% 33,90% 54,24% 8,47% 16,95% 38,98% 40,68% 3,39% 6,78% 27,12% 59,32% 6,78% 6,67% 21,67% 60,00% 11,67% 3,39% 22,03% 69,49% 5,08% 1,69% 10,17% 23,73% 15,25% 6,78% 6,78% 3,33% Zdecydowanie się nie zgadzam Nie zgadzam się Zgadzam się Zdecydowanie się zgadzam 49,15% 35,59% 13,33% 13,33% 16,67% 50,85% 53,33% Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam Źródło: badanie CAWI z pracownikami PW, n=61 W ramach badania przeprowadzono badanie ankietowe z pracownikami PW zaangażowanymi w realizację działań informacyjnych, promocyjnych i szkoleniowych. Ponad połowa ankietowanych oceniła, że istniejące struktury organizacyjne ich instytucji umożliwiają łatwą realizację zaplanowanych działań w zakresie informacji i promocji. Jedynie 3% ankietowanych 29

30 30 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW było odmiennego zdania. Wyniki badania CAWI z pracownikami PW wskazują na pozytywną ocenę zasobów kadrowych zaangażowanych w realizację zadań informacyjnych i promocyjnych PROW Na podstawie przeprowadzonej analizy, nie stwierdzono barier efektywności związanych z liczebnością pracowników, ale bariery te mogą wystąpić w przyszłości. W wyniku analizy można wskazać jednak na nie w pełni wykorzystane instrumenty regularnej i akcydentalnej komunikacji wewnętrznej, na potrzeby podnoszenia jakości realizowanych działań w zakresie informacji i promocji przez poszczególne podmioty realizujące działania informacyjne i promocyjne. 4.2 Strategia komunikacyjna i Plany Komunikacyjne PROW ocena spójności i trafności W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Czy działania i narzędzia ich realizacji określone w Planach komunikacyjnych PROW zostały dobrane w sposób właściwy ze względu na przyjęte cele? 2/ Jakie stosowane przez IZ i podmioty wdrażające narzędzia i kanały informacji i promocji były wobec siebie komplementarne? Podstawą działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących PROW jest strategia komunikacji i działań informacyjnych, która została zawarta w rozdziale 13 Programu. We wprowadzeniu do tego rozdziału zwraca się uwagę na stanowisko Komisji Europejskiej, zgodnie z którym informacja o pomocy jest nieodłączną częścią jej wdrażania, co sugeruje, iż skuteczność działań informacyjnych i promocyjnych jest jednym z warunków skuteczności w realizacji tak celu podstawowego Programu, jak i celów szczegółowych. Działania te powinny być oczywiście prowadzone na poziomie wszystkich zaangażowanych instytucji i w związku ze świadczonym wsparciem, ale równie ważne jest budowanie korzystnego dla Programu nastawienia społecznego ogółu mieszkańców kraju. Stworzenie sprawnego systemu przekazywania informacji od instytucji wdrażających do bezpośrednich beneficjentów wsparcia jest niezbędnym warunkiem powodzenia Programu, ale równie ważna jest motywacja beneficjentów do korzystania z niego, co wymaga wielokierunkowych działań wizerunkowych, kierowanych do różnych grup docelowych. Osiągnięcie podstawowego celu Programu realizacji koncepcji wielofunkcyjności rolnictwa i obszarów wiejskich wymaga akceptacji opinii publicznej, a nawet ze względu na szereg rozpowszechnionych w Polsce negatywnych stereotypów na temat wsi i rolnictwa edukacji społeczeństwa. Oznacza to konieczność koordynacji działań informacyjno-promocyjnych, prowadzonych przez wszystkie zaangażowane instytucje oraz prowadzenia spójnej polityki wizerunkowej na poziomie całości Programu. Działania prowadzone przez IZ i PW są na to skierowane, ale w niniejszym badaniu stwierdzono, iż przekaz kierowany do mieszkańców wsi dominuje nad przekazem do ogółu społeczeństwa i utrzymuje się społeczne przekonanie, że beneficjentami i odbiorcami PROW są przede wszystkim rolnicy. Nie zrealizowano zatem w stopniu dostatecznym zadania zmiany postaw społecznych w tym zakresie. W okresie programowania oddziaływanie na tym poziomie powinno zostać więc wzmocnione, przy czym najlepszym rozwiązaniem wydaje się w tym przypadku

31 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW kontynuacja stosowanego już narzędzia idea placement w obszarze kultury popularnej, na szerszą niż dotychczas skalę i w oparciu o nowe pomysły 14. Strategia (zawarta w rozdziale 13 PROW) zawiera listę prowadzonych działań w powiązaniu z celami oraz listę odbiorców tych działań, a także kryteria oceny strategii i wskaźniki monitorowania. Zawiera też wskazania dotyczące doboru kanałów komunikacyjnych w powiązaniu z celami i działaniami. Celem ogólnym strategii jest zapewnienie ogółowi społeczeństwa dostępu do jasnych, szczegółowych i aktualnych informacji na temat działań realizowanych w ramach Programu, jego celów oraz wkładu Wspólnoty. Cele szczegółowe to: 1) zapewnienie stałego, bezpośredniego dostępu do szczegółowych informacji na temat możliwości i zasad udzielania pomocy, a w szczególności do: a) opisu procedur stosowanych przy rozpatrywaniu wniosków o finansowanie, b) warunków i kryteriów kwalifikacji przy wyborze i ocenie projektów, c) opisu procedur administracyjnych, których należy przestrzegać przy ubieganiu się o finansowanie w ramach Programu; 2) zapewnienie stałego, bezpośredniego dostępu do informacji na temat Programu, sposobu jego realizacji oraz osiąganych rezultatów instytucjom zaangażowanym w realizację Programu, partnerom społecznym i gospodarczym, organizacjom pozarządowym, stowarzyszeniom, związkom branżowym i instytucjom związanym z sektorem rolnym i obszarami wiejskimi; 3) rozpowszechnienie informacji wśród zainteresowanych środowisk na temat wkładu i roli odgrywanej przez Wspólnotę w realizacji Programu. Uszczegółowieniem operacyjnym strategii są PK na kolejne lata. Zgodnie z regułami warsztatu komunikowania marketingowego, plany takie, jeśli mają być podstawą skutecznego działania powinny szczegółowo definiować i charakteryzować grupy docelowe, przede wszystkim pod kątem najskuteczniejszych kanałów i narzędzi docierania do nich z przekazem na temat przedmiotu działań informacyjnych (czyli w tym przypadku PROW ). Plany takie powinny także wskazywać na przesłanki różnicowania przekazu zależnie od grupy docelowej, w stopniu bardziej pogłębionym, niż jest to ujęte w strategii. Zawarta w PK charakterystyka grup docelowych pozwoliłaby na optymalne dopasowanie narzędzi i kanałów komunikacji do ich potrzeb informacyjnych i preferencji w zakresie źródeł informacji oraz na konieczne modyfikacje kanałów w przypadku, gdyby wskaźniki monitorowania strategii, wyniki ewaluacji lub inne formy informacji zwrotnej wskazywały na taka potrzebę. Tego typu charakterystyka grupy docelowej poprawia skuteczność analizowania i bieżącego reagowania na potrzeby danej grupy. Pozwoliłoby to na optymalizację działań w ramach Planu komunikacyjnego, w oparciu o pełną i rzetelną wiedzę o rzeczywistych potrzebach interesariuszy zaangażowanych w proces wdrażania PROW Być może warto wykorzystać w tym kontekście popularność programu rozrywkowego Rolnik szuka żony - zdobywcy Telekamery Tele Tygodnia w 2015 roku w kategorii Program rozrywkowy.

32 32 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW W poprzednim badaniu ewaluacyjnym (dot. oceny działań informacyjno-promocyjnych PROW ) zwrócono uwagę na to, że brak generalnego PK (lub bardziej pogłębionej strategii), zawierającego przesłanki do doboru działań i narzędzi zarówno pod kątem celów, jak i potrzeb i nawyków komunikacyjnych grup docelowych stanowi istotne utrudnienie dla prowadzonych działań i obniża ich skuteczność. Strategia komunikacji odwołuje się do dotychczasowych doświadczeń Polski przy wdrażaniu Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich, oraz do raportu nt. polskiej wsi i rolnictwa po wejściu do Unii Europejskiej, przygotowanego we wrześniu 2006 roku, przez Instytut Badań Opinii Publicznej Pentor. Z tych materiałów wyprowadzany został wniosek, że bardzo istotne jest bezpośrednie dotarcie ze szczegółową i pewną informacją do jak największej grupy potencjalnych odbiorców i wskazuje się, że znacząco poprawił się stan wiedzy mieszkańców wsi na temat Wspólnoty i interwencji finansowych realizowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu UE. Mniejsze znaczenie w tym kontekście przypisuje się działaniom wizerunkowym zarówno kierowanym do całości społeczeństwa, jak i do mieszkańców wsi (w całej ich różnorodności). W badaniu obecnym stwierdzono, że prowadzenie polityki komunikacyjnej w tym zakresie było podejmowane w oparciu o wiedzę, która nie została zawarta ani w strategii, ani w rocznych PK, a ich trafność wynikała z wysokich kompetencji, doświadczenia i wiedzy osób zaangażowanych w ich realizację. Z przeprowadzonej obecnie analizy struktury zarządzania działaniami informacyjnopromocyjnymi wynika jednak, że osoby posiadające zarówno odpowiednie kompetencje, jak potencjał kreatywny nie dysponują wystarczającą swobodą decyzji w wyborze instrumentów i kanałów komunikacji, co potwierdzają też przeprowadzone w ramach niniejszego badania pogłębione wywiady indywidualne. W optymalnych warunkach osoby odpowiedzialne za działania informacyjno-promocyjne powinny decydować w pełni o kształcie polityki komunikacyjnej Programu, a układem odniesienia dla ich działań i podstawę do ich rozliczania powinna stanowić szczegółowa strategia komunikacji, oparta o pogłębiona diagnozę warunków wyjściowych wraz segmentacją grup docelowych i odpowiedni zestaw wskaźników. Wnioskiem z takiej sytuacji jest to, iż duża skuteczność oraz adekwatność podejmowanych działań w obszarze budowania wizerunku Programu wynika przede wszystkim z wysokiej jakości czynnika ludzkiego, a nie z czynników systemowych, które sprzyjały w większym stopniu dotarciu z pełną i szczegółową informacją do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów. Przyjęcie założenia, że strategia taka powinna zostać sformułowana dla PROW jest krokiem w kierunku wzmocnienia systemowego polityki komunikacyjnej. Obecnie stosowana strategia jako narzędzie kształtowania i koordynowania polityki informacyjno-promocyjnej ma zbyt ogólny charakter. Występują też w niej pewne niespójności pomiędzy celem ogólnym a celami szczegółowymi, które mogą wynikać z nie dość precyzyjnego zdefiniowania grup docelowych. Niespójności te widać, gdy porównamy zakres potencjalnych adresatów celu ogólnego i potencjalnych adresatów celów szczegółowych. W przypadku celów szczegółowych będą to: Bezpośredni zainteresowani wsparciem beneficjenci i potencjalni beneficjenci (cel szczegółowy 1),

33 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Przedstawiciele instytucji, organizacji i środowisk, zaangażowanych w realizację Programu, bądź formalnie, jako element struktury wdrażania, bądź w charakterze partnera społecznego lub gospodarczego, dokonującego dystrybucji informacji w nieujętym formalnie systemie wdrażania działań informacyjnych (cel szczegółowy 2), Osoby i grupy zainteresowane Programem bądź przynajmniej na zasadzie niewypowiedzianego założenia zainteresowane rozwojem obszarów wiejskich (cel szczegółowy 3). Wszystkie wymienione wyżej grupy docelowe mieszczą się oczywiście w kategorii ogół społeczeństwa, ale tworzą w niej katalog dalece niewyczerpujący, jeżeli myśleć o realizacji przyjętego celu ogólnego strategii. Katalog grup docelowych, przedstawiony w PROW (na str. 404 i 405 w rozdz. 13) obejmuje grupy, które mieszczą się w zakresach celów szczegółowych, ale cel ogólny wskazuje na szerszy katalog adresatów. W pierwszym rzędzie, w kontekście podejmowanych działań, zwrócić uwagę należy, iż kategoria ta dzieli się na dwie zasadnicze grupy: mieszkańców obszarów wiejskich i mieszkańców obszarów zurbanizowanych. W przypadku pierwszej wypada przyjąć, że to spośród niej rekrutować się będą przede wszystkim adresaci działań w ramach szczegółowego celu pierwszego oraz, w znacznej mierze, drugiego. Grupę tę jednak trudno uznawać dzisiaj za homogeniczną, choć analiza semiotyczna przekazów formułowanych w ramach PROW wskazuje, że jako adresatów w tym przypadku przyjmuje się przede wszystkim rolników lub osoby związane zawodowo i biznesowo z sektorem rolnictwa. Tymczasem proces społeczny, w wyniku którego wieś przestaje być miejscem zamieszkania i pracy względnie jednolitej społeczności producentów rolnych, trwa co najmniej od pocz. XX wieku, a w ostatnich latach gwałtownie przyspieszył. Społeczności wiejskie różnicują się szybko według wielu kryteriów: zawodowego, źródeł dochodów, poziomu i typu wykształcenia, tradycji kulturowych. Dzielą się na wiele różnorodnych grup interesów, dla których często jedynym wspólnym mianownikiem staje się miejsce zamieszkania. Równocześnie, jak wskazują wyniki wielu badań socjologicznych i antropologicznych, wiejskość w świadomości znacznej części mieszkańców Polski (tych z miast, ale i tych zamieszkujących wsie) kojarzy się z niższym statusem społecznym czy ekonomicznym. Wiejskość równocześnie w politycznej praktyce odwrotnie niż np. we Francji nie jest postrzegana jako wartość fundamentalna kultury narodowej czy narodowej gospodarki. Z takiego stanu świadomości wynika konieczność prowadzenia w ramach PROW w przypadku przekazu kierowanego do mieszkańców obszarów wiejskich polityki uwzględniającej dwie potrzeby: podnoszenia poczucia ich własnej wartości; różnicowania przekazu stosownie do postępującego zróżnicowania społecznego mieszkańców wsi. Odpowiedniego zdefiniowania i opisania wymaga również, analogicznie, grupa mieszkańców obszarów zurbanizowanych, gdzie osobny przekaz należałoby kierować do mieszkańców miast mniejszych, ekonomicznie powiązanych z obszarami wiejskimi, a osobny do mieszkańców miast większych, gdzie na ogół brak kulturowych czy biznesowych powiązań z wsią. Przekaz kierowany do ogółu społeczeństwa powinien uwzględniać też wiejski, chłopski rodowód większości Polaków, co paradoksalnie, jest źródłem szeregu negatywnych

34 34 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW stereotypów na temat wsi i mieszkańców wsi. Generalnie założeniem i potrzebą przyszłej polityki komunikacyjnej PROW powinno być przełamanie obecnego społecznego stereotypu wsi, który sprowadza się albo do postawy paternalistycznej, odbierającej wsi podmiotowość, albo do wizji wsi jako miejsca produkcji rolnej, a nie wielofunkcyjnego, atrakcyjnego gospodarczo, ekologicznie i kulturowo obszaru zamieszkania różnych grup społecznych. Podejmowane w ostatnich latach działania kierowane do ogółu społeczeństwa, mimo braku odpowiednich zapisów w strategii, uwzględniały przedstawione wyżej uwarunkowania komunikacji. Skutecznym i wartym kontynuowania rodzajem działań jest zwłaszcza oddziaływanie na sferę kultury, przede wszystkim kultury popularnej (serial radiowy W Jezioranach, serial telewizyjny Ranczo ). Podobnie ocenić należy próby kreowania wiejskich autorytetów lub wykorzystania jako nosicieli przekazu promocyjnego osobowości popularnych w mediach. Jest to szczególnie ważne z uwagi na to, iż telewizja jak wykazało zarówno poprzednie, jak i niniejsze badanie jest podstawowym i najbardziej zaufanym kanałem przekazu treści promocyjnych. Tego typu formy należy uznać za nośne, skuteczne i efektywne, nawet w przypadku wysokich kosztów. Mniej efektywne natomiast co wynika zarówno z badań ilościowych, jak i ocen osób udzielających wywiadów pogłębionych są formy takie jak np. gadżety reklamowe, nieniosące żadnej konkretnej treści. W obecnej postaci nie są one wystarczająco atrakcyjne dla odbiorcy, by były w pełni komplementarne do wspomnianych wyżej działań w mediach. Co do materiałów reklamowych typu ulotki/foldery i plakaty, ich wartość informacyjna została oceniona wysoko, ale należy zwrócić uwagę na to, iż żaden z analizowanych tego rodzaju materiałów nie osiągnął 8 pkt. indeksu FOG wszystkie miały indeks zdecydowanie wyższy, co oznacza, iż ich treść w pełni zrozumiała jest dla odbiorców z wykształceniem co najmniej licencjackim (więcej w rozdz. 4.4). Obniża to skuteczność tego rodzaju instrumentów, a w konsekwencji ich efektywność, nawet jeżeli, w porównaniu z oddziaływaniem poprzez media, są to instrumenty względnie tanie, co z uwagi na skalę ich stosowania, też należy uznać za dyskusyjne. Działania podejmowane w zakresie szczegółowego celu 1 i 2 należy uznać za adekwatne do potrzeb odbiorców, natomiast w przypadku celu 3 problem stwarza jego konstrukcja. Sformułowanie: wśród zainteresowanych środowisk wyłącza z obszaru oddziaływania cały szereg środowisk niechętnych, nastawionych krytycznie, lub zainteresowanych jedynie potencjalnie, których zainteresowanie należy dopiero animować. Sformułowanie powyższe wynika wprost z Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/ , ale wydaje się, iż w strategii komunikacji (na lata ) warto pokusić się o jego rozszerzającą interpretację. Można oczywiście założyć, że sformułowanie to obejmuje środowiska zainteresowane negatywnie, ale lepszym rozwiązaniem wydaje się przeprowadzenie opisowej segmentacji środowisk, do których należy się zwracać, bez odwoływania się do kategorii zainteresowania. Celem Nadawcy powinno być bowiem wzbudzenie zainteresowania w tych grupach, które uznamy za ważne z uwagi na potrzeby wdrażania Programu, a nie wyłącznie docieranie do tych, które już takie zainteresowanie pozytywne czy negatywne przejawiają. Działania medialne, o których była mowa wcześniej, mogą służyć zarówno animowaniu zainteresowania, jak i przełamywaniu negatywnych stereotypów, powinny jednak towarzyszyć im działania na niższych poziomach:

35 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW samorządów, oddziałów regionalnych ARiMR, LGD, lokalnych i regionalnych mediów. Inaczej będą miały one charakter akcyjny, a ich oddziaływanie trudno będzie ugruntować. Podsumowując, należy stwierdzić, że większość działań i narzędzi ich realizacji, które zostały określone w PK, została dobrana w sposób właściwy ze względu na przyjęte cele, z wyjątkiem części narzędzi wskazanych wyżej jako mniej efektywne. Narzędzia te należałoby w przyszłym okresie programowania stosować w mniejszym zakresie. Dobór celów szczegółowych, mających realizować cel ogólny strategii komunikacji, pozostawił na marginesie oddziaływanie na krajową opinię publiczną (czyli ogół społeczeństwa). Większą wagę przywiązywano do oddziaływania na mieszkańców wsi i rolników, przede wszystkim potencjalnych beneficjentów, co znalazło wyraz w doborze narzędzi. Korzystnym rozwiązaniem w przyszłości byłoby większe zwrócenie uwagi na stosowanie narzędzi kształtujących całość opinii publicznej, a nie tylko oddziaływujących na mieszkańców obszarów wiejskich, szczególnie rolników. Najbardziej zasadnym byłoby w tym obszarze dalsze i bardziej intensywne korzystanie z idea placement, przy wykorzystaniu różnych form kultury popularnej. W związku z tym powiedzieć można też, że wystąpił pewien niedostatek komplementarności między polityką informacyjną, kierowaną do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów a polityka wizerunkową Programu, kierowaną do ogółu społeczeństwa, która w całości działań komunikacyjnych, związanych z PROW powinna mieć większą wagę. Odpowiedź na pytanie badawcze dot. komplementarności nie była więc rozpatrywana w kategoriach komplementarności narzędzi i kanałów komunikacji (która, z niewielkimi wyjątkami, została zachowana), lecz komplementarności dwóch strumieni działań kierowanych do dwóch wskazanych, zasadniczych grup odbiorców. Biorąc pod uwagę, że skuteczne i zasługujące generalnie na wysoką ocenę wdrożenie strategii komunikacji i kolejnych Planów komunikacyjnych w mniejszym stopniu wynikało z jakości tych dokumentów, a w większym stopniu zależało od jakości czynnika ludzkiego, rekomenduje się, by dokumenty te dla okresu programowania zawierały bardziej pogłębioną i rozbudowana część analityczną, stanowiącą dla realizatorów działań informacyjno-promocyjnych lepszą niż dotąd podstawę do podejmowania decyzji. Obecna strategia komunikacji nie spełniała do końca tego warunku jako zbyt ogólna. 4.3 Ocena wskaźników dotyczących działań informacyjno-promocyjnych PROW W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytanie badawcze: 1/ Czy realizacja podejmowanych działań podlega dokumentowaniu w sposób umożliwiający monitorowanie wskaźników przyjętych dla Planu komunikacyjnego PROW oraz wymierną ocenę efektów oraz skuteczności działań realizowanych w ramach tego Planu? Uzupełnieniem oceny trafności i spójności PK jest ocena stosowanego systemu realizacji i dokumentacji działań informacyjno-promocyjnych pod kątem monitorowania wskaźników, wymiernej oceny efektów oraz skuteczności. Mając na uwadze fakt istnienia wielu odrębnych

36 36 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW i niezależnych od siebie PK, należy w pierwszej kolejności prześledzić zapisy strategii komunikacji opisanej w PROW Strategia komunikacji zawiera m.in. opis celów, grup docelowych oraz narzędzi, jakie powinny być stosowane. Z punktu widzenia przedmiotowej analizy kluczowe znaczenie ma system oceny i monitorowania wdrażania strategii, w tym szczególnie kryteria oceny strategii i wskaźniki monitorowania. Do kryteriów oceny należą: a) dobór kanałów informacyjnych do poszczególnych grup odbiorców; b) ilość uczestników konferencji i seminariów, c) słuchalność lub oglądalność audycji radiowych i telewizyjnych w poszczególnych grupach odbiorców; d) klarowność przekazu o Programie w warstwie graficznej w poszczególnych grupach odbiorców; e) klarowność przekazu o Programie w warstwie tekstowej w poszczególnych grupach odbiorców; f) powszechność i łatwość w dostępie do informacji o Programie; g) aktualność przekazywanych informacji. Do wskaźników monitorowania (służących ocenie efektywności) należą zaś: a) Liczba publikowanych materiałów informacyjnych; b) Liczba przeprowadzonych seminariów; c) Liczba zorganizowanych konferencji; d) Liczba zorganizowanych szkoleń; e) Liczba beneficjentów zgłaszających się do punktów informacyjnych; f) Liczba materiałów informacyjnych przekazanych do podmiotów zaangażowanych w proces informowania; g) Liczba materiałów informacyjnych przekazywanych na nośnikach elektronicznych; h) Liczba klientów punktów informacyjnych; i) Liczba zarejestrowanych wejść na strony internetowe poświęcone Programowi; j) Liczba publikowanych materiałów edukacyjnych. Poszczególne PK były tworzone w oparciu o jeden szablon (strukturę), który był jednak wypełniany treścią o różnym poziomie szczegółowości i spójności w poszczególnych instytucjach. To powoduje, że niemożliwe jest porównanie zawartości PK między poszczególnymi instytucjami. Należy jednak zakładać, że dzięki temu każdy PK został dopasowany do specyficznych potrzeb i zakresu działań informacyjno-promocyjnych dot. PROW. PK nie zawierają jednak wyodrębnionej części dotyczącej sposobu monitorowania realizacji działań informacyjno-promocyjnych z wykorzystaniem wskaźników produktu, rezultatu i oddziaływania, w tym wartości docelowych poszczególnych wskaźników 16 zamiast tego znajdują się w nich opisy działań, jakie zostaną podjęte w danym roku. Opisy te (pod kątem szczegółowości) są jednak zróżnicowane w zależności od podmiotu. We wszystkich przypadkach 15 PROW , wrzesień Brak podsumowującego zestawienia tabelarycznego (podobnego to tego przedstawiającego budżet poszczególnych działań).

37 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW w tych opisach znaleźć można informacje (ogólne lub szczegółowe, obejmujące jedno lub większą liczbę działań 17 ) na temat tego, ile poszczególnych działań zostanie zrealizowanych czy ilu będzie uczestników. Dobre praktyki w tym zakresie (system monitorowania działań informacyjno-promocyjnych) można znaleźć w dokumentach planistycznych dot. działań komunikacyjnych realizowanych w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych. Poszczególne PK powinny zostać też rozbudowane o szczegółową diagnozę sytuacji wyjściowej, dzięki czemu będzie można z pewnością łatwiej i efektywniej dopasować grupy odbiorców do poszczególnych narzędzi informacyjno-promocyjnych oraz określić wartości bazowe i docelowe poszczególnych wskaźników. Najbardziej jednorodną strukturę przyjmują sprawozdania z realizacji PROW, a konkretnie załącznik do sprawozdania nt. realizacji działań informacyjno-promocyjnych. Każda z instytucji jest tu co prawda traktowana osobno (osobne zestawienie), jednakże na tym samym szablonie tabeli. Minusem tego rozwiązania jest jednak brak tabeli podsumowującej/zbiorczej dla całego PROW , gdzie przedstawiono by skumulowane dane ze wszystkich podmiotów. Warto zaznaczyć, że sprawozdania (w tym załączniki dotyczące realizacji poszczególnych PK) są bardzo ważnym narzędziem całego systemu monitorowania i oceny działań wykorzystywanym np. podczas kontroli przez MRiRW. Monitorowanie zadań realizowanych w ramach Planów komunikacyjnych PROW , poprzez weryfikację i analizę sprawozdań otrzymanych od poszczególnych podmiotów, odbywa się zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie zakresu sprawozdań dotyczących realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata oraz trybu i terminów przekazywania tych sprawozdań (Dz. U. Nr 56, poz. 346 z późn. zm.). Zgodnie z ww. rozporządzeniem podmioty wymienione w art. 6 ust. 1 Ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zobowiązane są do przekazywania do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w trybie tygodniowym, miesięcznym, półrocznym oraz rocznym zbiorczych sprawozdań z realizacji PROW Analiza stosowanego systemu monitorowania wskaźników oraz systemu oceny realizowanych działań pozwala na sprecyzowanie kilku ważnych wniosków, przedstawionych poniżej. a) Wskaźniki monitorowania 1. Brak jednego zbiorczego Planu komunikacyjnego oraz sprawozdania. W zbiorczym Planie komunikacyjnym powinny bowiem znaleźć się informacje na temat poszczególnych wskaźników monitoringowych ujętych w strategii komunikacji z podaniem wartości docelowych (zakładanych) dla poszczególnych podmiotów, jak i wartość łączna/skumulowana ze wszystkich podmiotów (zarówno w podziale na poszczególne lata jak i na cały okres programowania). Z drugiej zaś strony w sprawozdaniach okresowych powinny być zestawione wartości docelowe z osiągniętymi, również na poziomie poszczególnych podmiotów, jak i łącznie dla wszystkich. W obecnej formie jakakolwiek analiza realizowanych działań jest czasochłonna i pracochłonna (a w niektórych przypadkach wręcz niemożliwa z powodu 17 Niektóre PW określały wartości docelowe np. łącznie dla konferencji, szkoleń, spotkań informacyjnych z kolei część instytucji podawała te wartości w podziale na te jednostkowe działania.

38 38 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW braku wartości docelowych w PK18) wymaga bowiem wnikliwej analizy poszczególnych PK oraz sprawozdań. Doświadczenia innych PO (RPO, PO KL) pokazują, że o wiele efektywniejsze jest rozwiązanie polegające właśnie na umieszczaniu w sprawozdaniach wartości docelowych i zestawianiu ich z wartościami osiągniętymi. Dodatkowo wartości w sprawozdaniach powinny mieć postać skumulowaną rok do roku, by móc łatwo porównać efekty z poszczególnych lat. 2. Nie wszystkie wskaźniki określone w strategii komunikacji mają przełożenie w poszczególnych PK, a co za tym idzie w sprawozdaniach. Przykładem mogą być tu wskaźniki: Liczba beneficjentów zgłaszających się do punktów informacyjnych, Liczba klientów punktów informacyjnych. Wskaźniki są do siebie bardzo zbliżone w strategii brak jest wyjaśnienia kogo należy wliczać do poszczególnych grup. W PK brak jest zazwyczaj w ogóle informacji o liczbie osób, którym zamierza się udzielić informacji, a jeśli takie dane nawet są, to: albo dotyczą liczby udzielanych konsultacji ogółem, albo w podziale na informacje telefoniczne i bezpośrednie. Trzeba też raz jeszcze podkreślić brak w PK jasnej informacji na temat tego, które z wskaźników określonych w strategii będą realizowane i na jakim poziomie. W przyszłości warto stworzyć katalog wskaźników, który będzie obowiązkowy (zamieszczany we wszystkich PK) dla wszystkich podmiotów realizujących działania informacyjno-promocyjne, co umożliwi łatwe porównywanie i agregowanie danych. 3. Analiza zestawu wskaźników zawartych w strategii, jak i części PK pokazuje, że jest to całościowy i stosunkowo prosty system przyczyniający się do ilościowego śledzenia postępu rzeczowego. Jego podstawowym mankamentem jest jednak brak jakościowych wskaźników pozwalających ocenić efekty prowadzonych działań informacyjnopromocyjnych. Zarówno strategia komunikacji, jak i PK nie określają wskaźników oddziaływania, które byłyby kluczowe przy określaniu skuteczności i efektywności realizowanych działań. W chwili obecnej dane monitoringowe (zawarte przede wszystkim w sprawozdaniach) ograniczają się jedynie do wskaźników produktu oraz prostych wskaźników rezultatu (np. liczba osób, do których dotarła informacja19, liczba uczestników spotkań). Tego typu dane nie pozwalają na zmierzenie rzeczywistych efektów prowadzonych działań informacyjno promocyjnych. Wskazany powyżej znaczący brak w systemie wskaźników jest niestety brakiem systemowym i ogólnokrajowym (dotyczy wszystkich badanych instytucji), co potwierdzają wyniki prowadzonych analiz. Trzeba mieć jednak na uwadze, że sformułowanie wskaźników oddziaływania dla wszystkich działań/ obszarów jest o tyle trudne, że w PK nie została rozwinięta w stopniu wystarczającym część diagnostyczna. Określenie wskaźników oddziaływania Programów Operacyjnych nie jest zadaniem łatwym, co pokazują wyniki innych prowadzonych badań. Należy mieć na uwadze, że nierzadko ciężko rozdzielić jednoznacznie wskaźniki oddziaływania od wskaźników rezultatu. Wykonawca w oparciu o posiadaną wiedzę oraz doświadczenie proponuje zwrócenie uwagi na 18 Brak wartości docelowych uniemożliwia stwierdzenie czy plany zostały zrealizowane. 19 Brak wskazania o jaką informację chodzi i z jakich źródeł miała ona pochodzić

39 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW przedstawione poniżej wskaźniki oddziaływania (przypisane do poszczególnych grup docelowych), które mogą zostać w przyszłości wykorzystane w strategii komunikacji. Tabela 5. Propozycje wskaźników oddziaływania w podziale na grupy docelowe wraz z propozycją ich badania/mierzenia Grupa docelowa Wskaźnik oddziaływania Przykładowy sposób mierzenia Opinia publiczna/ mieszkańcy Potencjalni beneficjenci i beneficjenci Pracownicy instytucji zaangażowanych we wdrażanie Wzrost wiedzy na temat PROW (świadomość istnienia, znajomość projektów i efektów/korzyści) Wzrost poziomu zainteresowania aplikowaniem w ramach PROW Wzrost poziomu efektywnego wykorzystania alokacji % uczestników zadowolonych ze szkoleń, biorący udział w badaniu ankietowym % uczestników szkoleń, którzy w przyszłości zostali beneficjentami Wzrost poziomu usług świadczonych przez instytucje Badania opinii publicznej (CATI, CAWI) Analizy statystyczne dotyczące liczby składanych wniosków w poszczególnych naborach w powiązaniu z harmonogramem prowadzonych działań informacyjnopromocyjnych Analizy statystyczne na podstawie danych sprawozdawczych i monitoringowych Ankiety poszkoleniowe Ankiety CAWI 20 Badania tajemniczy klient" Wzrost poziomu zadowolenia beneficjentów Ankiety PAPI/CAWI 21 Media Wzrost zaangażowania mediów w upowszechnianie informacji o PROW Monitoring mediów Analiza relacji z mediami Źródło: opracowanie własne Wprowadzenie przykładowo wskazanych wskaźników oddziaływania wymagałoby od poszczególnych podmiotów prowadzenia np. cyklicznych badań opinii publicznej (poziom wiedzy na temat PROW) czy ankiet poszkoleniowych (% uczestników zadowolonych ze szkoleń, biorący udział w badaniu ankietowym). Jednak wydaje się to działaniem zasadnym, by móc w pełni oceniać w przyszłości skuteczność i efektywność działań informacyjno-promocyjnych. 4. Elementy znajdujące się w sprawozdaniach wykazywane wartości poszczególnych działań dość często nie mają odzwierciedlenia w działaniach planowanych na etapie PK. Dobrym przykładem tego zjawiska może być różne traktowanie spotkań informacyjnych, które w PK często są rozumiane łącznie jako spotkania, szkolenia, seminaria i konferencje i dla tak rozumianej grupy działań podawane są wartości zakładane. Z kolei w sprawozdaniach spotkania te są traktowane rozłącznie (zarówno pod kątem ich liczby, jak i liczby ich uczestników), co warto podkreślić jest jednak zgodne z założeniami (rodzajami wskaźników monitoringowych) strategii komunikacji zawartej w PROW Brak szczegółowych rozgraniczeń działań na etapie tworzenia PK powoduje znaczne trudności w analizie efektywności kosztowej 20 Tego typu wskaźnik pozwoliłby pośrednio mierzyć skuteczność szkoleń. Stosowna ankieta do uczestników szkoleń powinna być rozesłana po upływie określonego okresu czasu (np. roku). 21 Tego typu ankiety mogłyby być zarówno dostępne w siedzibach urzędów/punktów informacyjnych, jak i na stronach internetowych poświęconych PROW.

40 40 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW poszczególnych działań. Osoba podejmująca się takiego zadania nie jest w stanie na tej podstawie stwierdzić, ile konkretnych działań zostanie zrealizowanych oraz jakie będą koszty jednostkowe. b) Kryteria oceny 1. Kryteria oceny przedstawione w strategii komunikacji stosowane są przede wszystkim przez zewnętrznych ekspertów (ewaluatorów) realizujących badania na zlecenie IZ lub poszczególnych PW. Kryteria te służą do oceny postępu wdrażania strategii komunikacji. Ocena taka jest możliwa przede wszystkim poprzez dane monitoringowe i sprawozdawcze przekazywane przez poszczególne podmioty. 2. Analiza kryteriów pozwala stwierdzić, iż część z nich może być trudno mierzalna i nie do końca umożliwiać uzyskanie obiektywnego obrazu sytuacji. Brak jest wyjaśnienia kryteriów czysto jakościowych (przez to niejednoznacznych), wskazania sposobu ich mierzenia, jak i systemu oceny. Przykładowo ciężko zinterpretować kryteria odnoszące się do klarowności przekazów, powszechności i łatwości w dostępie do informacji. Nie wyjaśniono też kiedy przekazywane informacje można uznać za aktualne. Warto zastanowić się nad uszczegółowieniem/wyjaśnieniem poszczególnych zmiennych by wyeliminować ryzyko wieloznaczności, a jednocześnie opisać w jakich przypadkach kryteria są spełnione, a w jakich już nie. 3. Kryteria oceny opierają się przede wszystkim na danych przekazywanych przez poszczególne instytucje w sprawozdaniach. Z tego powodu warto zwrócić uwagę na fakt, iż w Planach komunikacyjnych, jak i w sprawozdaniach brak jest niektórych elementów, które jednoznacznie odnosiłyby się do kryteriów oceny (wymienionych powyżej). Na przykład brakuje informacji dotyczących słuchalności lub oglądalności audycji radiowych i telewizyjnych w poszczególnych grupach odbiorców (co zarazem mogłoby być też wskaźnikiem oddziaływania). Taka sytuacja skutkuje tym, że po pierwsze trudno ocenić wdrażanie strategii nie mając zagregowanych wszystkich potrzebnych danych z poszczególnych instytucji, a po drugie jest to kolejna przeszkoda w ocenie efektywności i skuteczności działań prowadzonych przez poszczególne podmioty. Mając powyższe na uwadze można stwierdzić, że obecnie funkcjonujący system planowania i dokumentowania realizowanych działań jest poprawny od strony technicznej i organizacyjnej. Słabsza ocena dotyczy zaś wybranych kwestii merytorycznych, co może utrudniać skuteczne monitorowanie realizacji wskaźników określonych w strategii (w Planach komunikacyjnych brakuje wprost wymienionych wskaźników), a co za tym idzie stwarza problemy w zakresie wymiernej oceny efektów i skuteczności prowadzonych działań (głównie z powodu braku wskaźników rezultatu/oddziaływania). Doprecyzowania wymagają też kryteria oceny wdrażania strategii komunikacyjnej.

41 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Ocena przekazu informacyjno-promocyjnego kierowanego do grup docelowych W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Jakie są oczekiwania potencjalnych beneficjentów/beneficjentów co do treści informacji oraz formy ich przekazu? 2/ Czy przekazywane informacje są wyczerpujące i zrozumiałe? Doświadczenia innych programów pokazują, że bardzo istotne jest formułowanie trafnych komunikatów w Planach komunikacyjnych, które później będą przekazywane poszczególnym grupom docelowym. Kluczem do sukcesu jest tu z pewnością niewielka ich ilość, ale także prostota czy zwięzłość. W przypadku analizowanych PK podmiotów zaangażowanych w zarządzanie i wdrażanie PROW nie stwierdzono próby tworzenia tego typu komunikatów ograniczono się przede wszystkim do określenia celów komunikacji oraz (nie we wszystkich przypadkach) potencjalnych efektów, jakie mogą wystąpić w wyniku realizacji poszczególnych działań. Warto wspomnieć, że te zakładane efekty nie znalazły potwierdzenia w sprawozdaniach żaden podmiot nie podjął się zmierzenia rzeczywistego wpływu realizowanych działań. Poza komunikatami dużą wagę przywiązywać się powinno do maksymalnego upraszczania języka przekazu. Przekaz jest bowiem elementem (przynajmniej potencjalnie) wspólnoty nadawcy i odbiorcy, łączy ich ze sobą. W nauce o komunikowaniu masowym przekaz (komunikat) jako termin zastępowany jest terminem wypowiedź. Przekaz przybiera różne formy: najczęściej jest informacją (prostą, rozszerzoną, skomentowaną), lub też artykułem, wywiadem, felietonem, reportażem, esejem, itd. Najistotniejszą rolę odgrywa informacja, która jest rodzajem dziennikarskim (obok publicystyki) reprezentowanym w prasie, radiu, telewizji i internecie. Każdy przekaz powinien charakteryzować się kilkoma cechami: powinien zwracać na siebie uwagę i wyróżniać się wśród strumieni wypowiedzi zamieszczanych w prasie, radiu, telewizji i internecie. Psychologowie dowodzą, że uwagę większości ludzi, a więc także większości odbiorców mediów zwraca: to, co jest intensywne (np. głośny dźwięk w radiu); to co jest wyjątkowe (mały tekst otoczony dłuższymi tekstami, ogłoszenia na kolumnie redakcyjnej, tekst w ramkach w sąsiedztwie tekstów nie ujętych w ramki); to, co się stale powtarza (np. stałe rubryki w gazecie i czasopiśmie); to, co jest duże (np. wielkie zbliżenie twarzy w obrazie telewizyjnym, długi tekst lub duża ilustracja w gazecie); to, co zmienne, urozmaicone (kolumna gazety z tekstami i zdjęciami różnej wielkości, tekst z akapitami różnej długości i śródtytułami z dodatkiem elementów graficznych); powinien być zrozumiały. Najogólniej mówiąc, zrozumienie wypowiedzi utrudniają te wszystkie wyrazy i zdania, których byśmy nie użyli w rozmowie bezpośredniej, to znaczy te, które są obce mowie potocznej. Mowie takiej obce są, dla przykładu, rzeczowniki abstrakcyjne (np. stan, stwierdzenie ), a także zapożyczenia (np. dezyderat, destrukcja, imputować, perturbacja, dyrektywa ). Język potoczny nazywa osoby

42 42 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW i rzeczy wprost, nie ucieka się do omówień, które pełnią często funkcję pustych i pretensjonalnych ozdobników. Język potoczny charakteryzuje się ekonomicznością, w przeciwieństwie do języka pisanego, który np. często niepotrzebnie używa sformułowań typu godzina czasu zamiast godzina, dokonać ograniczenia zamiast ograniczyć, nastąpił wybór czegoś zamiast wybrano coś. Rozumieniu tekstu przeszkadza także używanie słownictwa fachowego i terminologicznego, bez których jednak nie może się obyć żadne środowisko specjalistów bez względu na to, czy będą to filozofowie, medioznawczy, górnicy czy rolnicy. Dla wtajemniczonych terminologia jest niezwykle pożyteczna jednak dla ludzi z innych środowisk najczęściej jest niezrozumiała. Tekst będzie bardziej zrozumiały, kiedy jego zdania będą relatywnie krótkie. Ciekawym rozwiązaniem jest indeks czytelności FOG 22, który ma na celu właśnie określenie stopnia przystępności tekstu. Jest on liczony według następującego wzoru: łó ń łó ł łó Jego wartość oznacza liczbę lat edukacji potrzebnych do zrozumienia tekstu. Indeks ten może przyjmować następujące wartości: 1-6 oznacza język bardzo prosty, zrozumiały już dla uczniów szkoły podstawowej; 7-9 język prosty, zrozumiały już dla uczniów gimnazjum; język dość prosty, zrozumiały już dla uczniów liceum; język dość trudny, zrozumiały dla studentów studiów licencjackich; język trudny, zrozumiały dla studentów studiów magisterskich; 18 i więcej język bardzo trudny, zrozumiały dla magistrów i osób z wyższym wykształceniem. Obecnie rozwijane są narzędzia do oceny zrozumiałości języka przekazu i jedno z nich 23 zostanie wykorzystane w dalszej części rozdziału do oceny treści przekazów kierowanych do mieszkańców i potencjalnych beneficjentów. Zdaniem językoznawców optymalna wartość indeksu powinna wynosić około 8 by zapewnić zrozumienie komunikatu niemal wszystkim odbiorcom. powinien być poprawny. Język jest zawsze taki, jakim jest społeczeństwo, które go używa. Tekst nie poprawny pod względem ortograficznym, gramatycznym, stylistycznym, interpunkcyjnym utrudnia skuteczną wypowiedź lub powoduje fałszywe jej rozumienie. Ośmiesza także tekst, a pośrednio i autora wypowiedzi. Błędy językowe w wypowiedziach medialnych biorą się albo z braku wiedzy (językowej), albo z braku staranności, albo z pośpiechu. Podstawowe znaczenie w procesie formułowania wypowiedzi ma ortografia;

43 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW powinien przekonywać. Komunikowanie perswazyjne jest jedną z istotnych dziedzin nauki o komunikowaniu. Skuteczność przekazów zależy od cech nadawców (wiarygodność, kompetencja, bezstronność, intencje, atrakcyjność, możliwość sankcji), cech samego przekazu (przekaz emocjonalny czy racjonalny, skala zastosowania negatywizmu, umiejętność stosowania wzmocnień, humor i naturalność przekazu, wnioski explicite czy implicite, ignorowanie lub obalanie argumentów przeciwstawnych, narastanie napięcia w komunikatach, stosowanie powtórzeń) oraz cech odbiorców (płeć, wiek, wykształcenie, pierwotne nastawienie, odbiór bierny lub aktywny). Istotna w komunikowaniu perswazyjnym jest też osobowość odbiorcy, która ma wpływ na ewentualne zmiany postaw. Przez osobowość rozumiemy zestaw trwałych, wrodzonych lub wyuczonych cech psychicznych jednostki. Wyniki ustaleń empirycznych pozwalają wyróżnić cztery różnie reagujące na komunikaty typy osób: osoby plastyczne (łatwo zmieniają postawy), osoby sztywne (trudno zmieniają postawy), osoby reagujące w sposób zróżnicowany w zależności od obiektu i przedmiotu postawy oraz osoby reagujące odwrotnie wobec sugestii zawartych w komunikacie (ang. negative changers) 24. W tej części podrozdziału oceniony zostanie język przekazu prowadzonych działań kierowanych do głównych grup docelowych pod kątem zrozumiałości, adekwatności i kompletności. W przypadku beneficjentów i potencjalnych beneficjentów przedstawione zostaną też ich oczekiwania, co do treści informacji oraz formy ich przekazu. Beneficjenci i potencjalni beneficjenci W przypadku beneficjentów celem komunikacji było dostarczenie szczegółowych, aktualnych i sprawdzonych informacji o pomocy oferowanej w ramach Programu. Informacje przekazywane były w formie: a) szkoleń, spotkań i konferencji; b) publikacji materiałów informacyjnych; c) punktów informacyjnych; d) warsztatów, seminariów, wyjazdów studyjnych, konkursów; e) udziału w targach, wystawach, imprezach rolniczych; f) współpracy ze środkami masowego przekazu na poziomie lokalnym i regionalnym; g) współpracy z instytucjami, organizacjami pozarządowymi, partnerami społecznogospodarczymi, związkami i stowarzyszeniami branżowymi i zawodowymi, związkami wyznaniowymi, Izbami Rolniczymi i Ośrodkami Doradztwa Rolniczego oraz jednostkami samorządu terytorialnego, zaangażowanymi w proces informowania o Programie; h) prowadzenia tematycznych stron internetowych poświęconych Programowi; i) produkcji i wydawania tablic informacyjnych. Wysoko oceniono użyteczność informacji przekazywanych na spotkaniach i konferencjach (80% odpowiedzi). Większość (55%) badanych uznawała, że informacje przekazywane były ogólne, bez wchodzenia w szczegóły. Można więc powiedzieć, że spotkania/konferencje nie są postrzegane jako źródła wyczerpujących informacji. 24 Stanisław Michalczyk, Monika Sobańska, Komunikacja społeczna i promocja, 2010 rok.

44 44 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 2. Ocena przekazu spotkań/konferencji 2% Na spotkaniach/konferencjach podawano głównie ogólnie informacje o pozyskiwaniu środków, bez szczegółów, n=285 23% 32% 18% 19% 6% 1% Informacje podawane na spotkaniach/konferencjach były użyteczne przy składaniu wniosków do PROW , n=303 31% 49% 14% 5% 1% Zdecydowanie się zgadzam Zgadzam się Raczej się zgadzam Raczej się nie zgadzam Nie zgadzam się Zdecydowanie się nie zgadzam Źródło: opracowanie własne, CATI z beneficjentami Wykres 3. Ocena przekazu szkoleń 2% Metody prowadzenia ułatwiały zrozumienie prezentowanych kwestii, n=290 31% 48% 15% 3% 2% Szkolenie/szkolenia/warsztaty prowadzone było/były zrozumiałym językiem, n=301 30% 51% 12% 4% Zdecydowanie się zgadzam Zgadzam się Raczej się zgadzam Raczej się nie zgadzam Nie zgadzam się Zdecydowanie się nie zgadzam Źródło: opracowanie własne, CATI z beneficjentami Szkolenia i warsztaty pod kątem zrozumiałości przekazywanych informacji zostały ocenione bardzo wysoko około 80% badanych uznało, że ich język był pod tym kątem odpowiedni, oraz dodatkowo zrozumienie przekazu było wspomagane metodami, jakimi posługiwali się prowadzący. Wykres 4. Ocena przekazu Punktów Informacyjnych Uzyskane w punkcie informacyjnym/ punktach informacyjnych informacje były użyteczne, n=264 1% Uzyskałem/am odpowiedzi na wszystkie pytania, n=264 3% 13% 57% 26% 2%14% 57% 26% Zdecydowanie się nie zgadzam Nie zgadzam się Raczej się nie zgadzam Raczej się zgadzam Zgadzam się Zdecydowanie się zgadzam Źródło: opracowanie własne, CATI z beneficjentami Działalność punktów informacyjnych pod kątem użyteczności i kompletności przekazywanych informacji zostały ocenione bardzo dobrze 83% badanych zgodziło się z prezentowanymi

45 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW opiniami. Podobnie, wysoka ocena ma miejsce w przypadku stron internetowych, które zostały ocenione przez około 70% respondentów jako zawierające informacje kompletne i zrozumiałe. Wykres 5. Ocena przekazu stron internetowych Informacje na tej stronie są kompletne (mogę znaleźć wszystkie potrzebne mi informacje), n=260 5% 14% 56% 25% Informacje na tej stronie są zrozumiałe, n=258 4% 16% 57% 23% Zdecydowanie się nie zgadzam Nie zgadzam się Raczej się nie zgadzam Raczej się zgadzam Zgadzam się Zdecydowanie się zgadzam Źródło: opracowanie własne, CATI z beneficjentami Powyższe wyniki pokazują, że ogólnie badani wysoko ocenili kompletność, użyteczność i zrozumiałość informacji przekazywanych za pomocą spotkań/konferencji, szkoleń/ warsztatów, punktów informacyjnych czy stron internetowych. Dodatkowo w większości dostępne informacje zostały ocenione jako szczegółowe 25. W celu uzupełnienia przedstawionych wyników obliczono indeks FOG dla przykładowych komunikatów kierowanych do beneficjentów. Analizie poddano następujące źródła informacji: A. Poradnik dla beneficjentów: Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych 26, B. Ulotka informacyjna dotycząca: Działanie 121 Modernizacja gospodarstw rolnych 27, C. Broszura Wymogi Wzajemnej Zgodności, D. Broszura Uczestnictwo rolników w systemach jakości żywności, Warszawa 2011, str , E. Ulotka Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata , Warszawa, 2013, F. Broszura Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów, Warszawa 2011, str. 6, G. Co dalej z owocami i warzywami 28, H. Zalesianie gruntów rolnych... nabór zakończony CATI z beneficjentami, N= (Co należy zrobić po zakończeniu realizacji operacji?). 27 (Jaki jest cel Działania?). 28 Materiał nie dotyczy bezpośrednio PROW celem analizy jest określenie ewentualnie istniejących różnic pod kątem zrozumiałości stosowanego języka w różnych przekazach. 29

46 46 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Tabela 6. Analiza FOG przekazów kierowanych do beneficjentów Materiał Ilość zdań Ilość słów Średnio słów w zdaniu Procent słów trudnych Średnia ilość sylab w słowie Indeks FOG A ,12 11,71% 2,5 14,73 B ,51% 2,8 24,2 C ,6 6,91% 2,64 12,3 D ,08 11,76% 2,6 14,34 E ,18 9,79% 2,65 10,79 F ,75 5,44% 2,65 16,88 G ,71 6,67% 2,16 18,95 H ,83 9,38% 2,11 11,29 Źródło: opracowanie własne Żaden z analizowanych przekazów nie zbliżył się do wartości FOG=8. Wszystkie badane komunikaty mogą być w pełni zrozumiane przez osoby legitymujące się co najmniej wykształceniem licencjackim. Co ciekawe podobny stopień trudności tekstu prezentują artykuły wybrane z portali kierowanych do tej grupy społecznej. Te wyniki warto zestawić z dostępnymi danymi na temat wykształcenia polskich rolników. Według danych z 2013 roku30 aż 60% rolników posiada wykształcenie średnie i wyższe, z czego wyższe rolnicze blisko 11%. Badania z poprzednich lat potwierdzają w tym zakresie tendencję wzrostową rolnicy są z każdym rokiem coraz lepiej wykształceni. Biorąc pod uwagę poziom wykształcenia można stwierdzić, że większość odbiorców nie powinna mieć problemu z rozumieniem kierowanych do nich komunikatów dot. PROW. Z drugiej zaś strony, trzeba mieć na uwadze, że minimum 40% z nich tego typu problemy może już mieć. To przesłanka do podejmowania w przyszłości działań mających na celu dalsze upraszczanie języka przekazów. W dalszej części rozdziału przedstawione zostaną oczekiwania beneficjentów w zakresie pożądanych informacji jak i form/narzędzi przekazu, które w ich opinii powinny być kierowane do tej grupy docelowej. Badani ocenili, że najbardziej przydatne informacje znajdują się na stronie internetowej dot. PROW (29% badanych). Kolejne narzędzia zostały wskazane przez 17-18% respondentów i są to: konferencje/spotkania informacyjne, znajomi, szkolenia/warsztaty, ulotki/broszury, banery, informacje przekazywane przez władze gminy/powiatu. Można na tej podstawie zakładać, że w przyszłości tendencja ta utrzyma się, a nawet z racji tego, że średnia wieku rolników obniża się, a poziom wykształcenia wzrasta nastąpi wzrost znaczenia internetu jako narzędzia do komunikowania i przekazywania informacji. Na większe wykorzystywanie internetu zwracali też badani beneficjenci w ich opinii należy w większym stopniu wykorzystywać popularne, ogólnopolskie portale internetowe typu: gazeta.pl, onet.pl, Wirtualna Polska, jak i (w opinii niewielkiej liczby badanych) usprawnić jakość (użyteczność, funkcjonalność, zawartość) stron internetowych poświęconych PROW. Badanie Agribus - przeprowadzone w dniach 3 grudnia stycznia Wzięło w nim udział 1000 gospodarstw rolnych o areale powyżej 15 hektarów. 30

47 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Beneficjenci zostali poproszeni o wskazanie jakich informacji im najbardziej brakuje, a których jest zbyt wiele. Wyniki przedstawiono w tabeli poniżej. Tabela 7. Oczekiwany zakres informacji w przekazach Elementy brakujące to: Informacje zbyt często przekazywane: informacje dotyczące zasad/warunków naboru, potrzebnych dokumentów i wypełniania trudnych/złożonych wniosków i załączników, informacje dotyczące tego, kto i na jakie projekty może otrzymać dofinansowanie, informacje na temat tego, jakie środki można otrzymać, informacje, gdzie można uzyskać pogłębioną wiedzę nt. PROW , wyjaśnienia instrukcji, rozporządzeń i zachodzących zmian w dokumentach, informacje szczegółowe na poziomie konkretnych regionów, a nie tylko kraju, informacje dotyczące wydatków kwalifikowanych, bieżące informowanie o terminach naborów szczególnie w przypadku zmian harmonogramów naboru, informacje na temat PROW Źródło: opracowanie własne, CATI z beneficjentami, N=751 omawianie dobrych praktyk, ogólne informacje o programie, ogólne informacje o zaletach skorzystania z dofinansowania, te same informacje przekazywane przez różnych prelegentów, terminy i zasady naboru, kwoty dofinansowania, dotyczące tego, kto i na co może dostać środki. Porównując informacje przedstawione w tabeli widać, że są elementy wspólne jedni uznawali, że jest tego typu komunikatów za mało, drudzy że za dużo. Należą do nich informacje dotyczące terminów i zasad naboru oraz tego, kto i na co może dostać środki. Z pewnością są to informacje bardzo ważne i mimo, że niektórzy uważają, że mówi się o nich za dużo powinny być nieodzownym elementem wszystkich działań informacyjnych prowadzonych w przyszłości. Według 11% badanych beneficjentów promocja i działania informacyjne powinny zostać w przyszłości zmodyfikowane. Wśród propozycji modyfikacji wskazywano: rozszerzenie działań informacyjnych i promocyjnych większy nacisk na rozpowszechnianie informacji o samej możliwości skorzystania ze środków w ramach Programu szczególnie dotyczy to społeczności lokalnych, mieszkańców wsi, zwiększenie ilości komunikatów w prasie, radiu i telewizji (z uwagi na fakt, że jeszcze nie wszyscy na wsi posiadają dostęp do internetu), upraszczanie języka komunikatów, by był zrozumiały, przejrzysty dla przeciętnego mieszkańca wsi, dbanie o przekazywanie aktualnych informacji z wyprzedzeniem, zwiększenie ilości spotkań na szczeblu lokalnym z udziałem mieszkańców obszarów wiejskich. Mieszkańcy Zgodnie ze strategią komunikacji celem komunikacji jest upowszechnienie wiedzy ogólnej na temat Programu. Realizowane w ramach tego działania projekty komunikacyjne zapewniać miały dostęp do wiedzy o zakresie pomocy oraz ogólnych zasadach dotyczących wdrażania

48 48 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Programu, a także o zakresie udzielanej pomocy Rzeczypospolitej Polskiej przez Unię Europejską w ramach Programu. Przekaz do mieszkańców miał być kierowany poprzez: a) szkolenia, spotkania i konferencje; b) publikację materiałów informacyjnych; c) publikację aktualnych informacji i dokumentów dotyczących Programu na stronach internetowych; d) współpracę ze środkami masowego przekazu. W ramach analizy obliczono indeks FOG dla przykładowych komunikatów kierowanych do mieszkańców31. Analizie poddano następujące źródła informacji: A. Artykuł Tysiące nowoczesnych gospodarstw, czyli jak działa PROW , B. Przeciw wypalaniu traw wspólna konferencja prasowa MSW, Straży pożarnej i ARiMR, C. Dar serca od ARiMR dla dzielnych strażaków z OSP Szczekociny, D. ARiMR ufundował torby medyczne dla druhów z OSP, E. Kolejne kamizelki odblaskowe ufundowane przez ARiMR trafiają do dzieci z terenów wiejskich, F. Polska recepta na odmłodzenie wsi33. Tabela 8. Analiza FOG przekazów kierowanych do mieszkańców (ogółu społeczeństwa) Materiał Ilość zdań Ilość słów Średnio słów w zdaniu Procent słów trudnych Średnia ilość sylab w słowie Indeks FOG A ,19 8,92% 2,09 10,04 B ,59 6,38% 2,11 13,58 C ,53 10,39% 2,26 12,37 D ,26% 2,32 17,7 E ,1 13,9% 2,12 18,8 F ,25 8,64% 2,12 11,56 Źródło: opracowanie własne Język badanych komunikatów kierowanych do mieszkańców można uznać za trudny i wymagający w większości wykształcenia wyższego (co najmniej licencjackiego) by bez problemu go zrozumieć. Patrząc z kolei na poziom wykształcenia Polaków w wieku 18-59/64 lata można zauważyć, że w 2013 r. wykształcenie średnie posiadało 36% mieszkańców kraju, zasadnicze zawodowe 29%, zaś 16% gimnazjalne lub niższe. Z kolei wykształcenie wyższe miało 19% badanych. Z tego Wśród badanych materiałów są zarówno takie, które dotyczą PROW , ale też z Programem niezwiązane (np. komunikat B) celem tego jest określenie ewentualnie istniejących różnic pod kątem zrozumiałości stosowanego języka. 31 (Co należy zrobić po zakończeniu realizacji operacji?) 33 Wszystkie materiały pochodzą ze strony 32

49 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW wynika, że najmniej osób zrozumiałoby komunikat D i E (około 19% Polaków), najwięcej zaś komunikat A niemal 84% osób. Te wyniki potwierdzają też opinie badanych mieszkańców wyrażone w badaniu CAWI (panel internetowy), gdzie przyznali, że język komunikatów jest dla nich jednak zbyt trudny. Należy zatem dążyć do jego upraszczania. Wyniki badania z wykorzystaniem techniki Tajemniczy klient Eksperymentalnym potwierdzeniem prac badawczych prowadzonych w ramach ewaluacji było badanie z wykorzystaniem techniki Tajemniczy klient. Zastosowane zostały 3 formy kontaktu: osobisty, telefoniczny i owy. Audytami tajemniczych klientów objęte zostały: IZ, Centrala ARiMR, OR ARiMR, 16 losowo wybranych biur powiatowych ARiMR, SW, ARR, FAPA (szczegółowe informacje na temat zrealizowanej metody badawczej znajdują się w rozdziale 3.1). Poniżej zostało przedstawione syntetyczne podsumowanie przeprowadzonych badań wraz z wnioskami. Wizyty osobiste Wyniki badania z wykorzystaniem techniki Tajemniczy klient Ocenie poddano następujące wymiary: A. Ocena podejścia do klienta (1-5 pkt.), obejmująca takie elementy, jak uprzejmość, aktywne słuchanie, umiejętność zadawania pytań uzupełniających Średnia ocen: 4,0 B. Ocena kompletności informacji (1-5 pkt.) Średnia ocen: 3,7 C. Ocena rzetelności informacji (1-5 pkt.) czy informacja jest zgodna z rzeczywistym stanem prawnym i obowiązującymi procedurami/praktyką odnośnie danego pytania, czy nie wprowadza w błąd Średnia ocen: 3,6 D. Ocena czytelności przekazu (adekwatność w stosunku do poziomu klienta, komunikatywność) (1-5 pkt.) Średnia ocen: 3,9 Główne wnioski: 1. Brak problemów z dotarciem do punktu; 2. Informacje przekazywane były rzetelnie i w większości były zgodne z prawdą/stanem faktycznym/stanem prawnym; 3. W większości pracownicy zostali uznani za osoby miłe, przyjaźnie nastawione, komunikatywne i zaangażowane; 4. Zróżnicowany czas oczekiwania na rozmowę z pracownikiem (od 5 do 15 minut); 5. Nie przedstawianie się, w większości przypadków, przez osoby pracujące w punktach; 6. W większości przypadków brak plakietek z imieniem i nazwiskiem, zajmowanym stanowiskiem; 7. Brak znajomości standardów obsługi klienta (np. nie zdejmowanie słuchawek z uszu podczas rozmowy z odwiedzającym, chodzenie między pokojami w trakcie rozmowy); 8. Nieumiejętność wskazania miejsc, gdzie można zdobyć odpowiedź na dany problem; 9. Były punkty, gdzie stosowano zbyt branżowe sformułowania w rozmowie z osobą odwiedzającą zwykły rolnik/mieszkaniec obszarów wiejskich by tego nie zrozumiał, kilka razy użyto sformułowań typu prolongata, nazwy projektów używanie skrótów zamiast pełnych nazw;

50 50 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Nie we wszystkich punktach informacje zostały udzielone (powodami były np. luki w wiedzy pracownika, nieobecność osoby zajmującej się danym obszarem czy brak czasu i zainteresowania problemem petenta); 11. Rzadkim przypadkiem było drukowanie materiałów dodatkowych i przekazywanie ich klientowi; 12. Pojawiały się przypadki gdy pracownicy biur powiatowych odsyłali klientów do OR w miastach wojewódzkich tłumacząc to tym, że tam można zdobyć lepsze i bardziej pewne informacje powstaje pytanie o zakres kompetencji biur powiatowych. Podsumowanie: Generalnie wizyty w punktach powiatowych ARiMR zostały ocenione dobrze. Najlepiej oceniono podejście do klienta oraz czytelność przekazu. Minusem jest z pewnością brak przedstawiania się przez pracowników punktów, jak i brak plakietek identyfikacyjnych ten obszar wymaga zmiany. Warto zastanowić się nad szkoleniami dla wszystkich pracowników punktów informacyjnych z zakresu standardów obsługi klienta. Kontakt Ocenie poddano następujące wymiary: A. Ocena formy odpowiedzi (1-5 pkt.), obejmująca takie elementy, jak styl, stosowanie form uprzejmościowych, poprawność językowa, ortografia. Średnia ocen: 4,1 B. Ocena kompletności informacji (1-5 pkt.) czy została udzielona pełna informacja w zakresie kompetencji danego punktu Średnia ocen: 3,8 C. Ocena rzetelności informacji (1-5 pkt.) czy informacja jest zgodna z rzeczywistym stanem prawnym i obowiązującymi procedurami/praktyką odnośnie danego pytania, czy nie wprowadza w błąd. Średnia ocen: 4,6 D. Ocena komunikatywności tekstu odpowiedzi w oparciu o punktację indeksu FOG Średnia wartość: 12,7 Główne wnioski: 1. Zdarzały się przypadki odpowiedzi pełnych, szczegółowych i wyczerpujących zawierających skany materiałów czy kontakty do innych podmiotów; 2. W większości odpowiedzi były uprzejme, o wysokim poziomie komunikatywności i zrozumienia; 3. W przypadku większości podmiotów odpowiedź nie została w żaden sposób udzielona; 4. Brak informacji o przewidzianym terminie na udzielenie odpowiedzi po wysłanym u. Wyjątkiem był tylko jeden podmiot skąd przyszła odpowiedź o wpłynięciu a i obietnica ustosunkowania się w najbliższych dniach do jego treści; 5. Język odpowiedzi o indeksie FOG 12,7 oznacza, że zdecydowana większość komunikatów zawartych w ach jest oceniona jako trudna. By w łatwy sposób zrozumieć komunikaty potrzeba posiadać wykształcenie co najmniej wyższe licencjackie; 6. W części przypadków: błędy językowe i ortograficzne w przesyłanych odpowiedziach, mylenie form Pan/Pani, stosowanie nieformalnych zwrotów grzecznościowych (witam, pozdrawiam); 7. Podawanie numerów telefonów w odpowiedzi z prośbą o kontakt w celu szczegółowego omówienia problemu. Innym stosowanym mechanizmem było np. proszenie o dane szczegółowe wniosku by móc zająć się przypadkiem indywidualnie;

51 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Zdarzały się przypadki powoływania się na wymogi dostępu do danych publicznych (konieczność przygotowywania wniosków) w przypadku proszenia o jakieś informacje. W tym zakresie nie ma jednolitego podejścia w poszczególnych instytucjach; 9. Zdarzały się przypadki odpowiedzi odnoszących się tylko do kwestii formalnych (brak wniosku z podpisem, brak danych identyfikacyjnych itp.) bez ustosunkowywania się do kwestii merytorycznych. Podsumowanie: Ogólna ocena kontaktów owych jest dość wysoka (biorąc pod uwagę tylko przypadki podmiotów, które na odpowiedziały). Odpowiedzi były konkretne, uprzejme i w dużym stopniu zrozumiałe. Trzeba jednak zwrócić uwagę na fakt różnic w odpowiedziach na te same pytania pomiędzy poszczególnymi podmiotami, co pokazuje brak unifikacji wiedzy i posiadanych informacji przez pracowników tych podmiotów. Istotnym elementem jaki powinien zostać wprowadzony w przyszłości jest automatyczna odpowiedź na każdy wysłany na adres ogólny. Odpowiedź taka powinna informować o dotarciu a oraz określać czas w jakim zostanie udzielona odpowiedź. Kontakt telefoniczny Ocenie poddano następujące wymiary: A. Ocena podejścia do klienta (1-5 pkt.), obejmująca takie elementy, jak uprzejmość, aktywne słuchanie, umiejętność zadawania pytań uzupełniających Średnia ocen: 4,0 B. Ocena kompletności informacji (1-5 pkt.) Średnia ocen: 3,7 C. Ocena rzetelności informacji (1-5 pkt.) Średnia ocen: 4,8 D. Ocena czytelności przekazu (adekwatność w stosunku do poziomu klienta, komunikatywność) (1-5 pkt.) Średnia ocen: 4,0 Główne wnioski: 1. W większości przypadków rozmówcy byli uprzejmi, zaangażowani, kulturalni, komunikatywni (poza jednostkowymi wyjątkami); 2. Pracownicy instytucji w kilku przypadkach prosili o szczegółowe dane spraw, wniosków, dane identyfikacyjne celem przełączenia do opiekunów wniosków, co należy ocenić pozytywnie; 3. Zdarzały się przypadki proszenia o wysłanie szczegółowych pytań drogą elektroniczną z informacją, że tego typu odpowiedź jest bardziej wiążąca niż telefoniczna; 4. Zdecydowana większość odpowiedzi była rzetelna i odpowiadała obecnemu stanowi prawnemu, chociaż trzeba podkreślić różnice w odpowiedziach na te same kwestie między różnymi podmiotami (np. w zakresie dostępu do informacji publicznej); 5. W przypadku niewiedzy kierowano klienta do innego podmiotu (np. ARiMR) jednak bez wskazywania konkretnej komórki czy osoby; 6. W części przypadków miały miejsce duże trudności z połączeniem się z daną instytucją mimo prób podejmowanych przez 2-3 dni o różnych porach dnia; 7. W większości przypadków osoby odbierające telefon (merytoryczne) nie przedstawiały się z imienia i nazwiska ani nie informowały o nazwie podmiotu, do jakiego się dodzwoniono;

52 52 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Często rozmówcy nie zadawali pytań pogłębiających, ograniczali się do skrótowego opisu sytuacji przedstawionego przez klienta; 9. Zdarzały się przypadki przerywania wypowiedzi dzwoniącego, wchodzenia w słowo; 10. Niektórzy rozmówcy stosowali język trudy do zrozumienia przez zwykłego rolnika/mieszkańca obszarów wiejskich (kontraktacja, wydatkowanie, legislacja); 11. Zdarzały się przypadki sugerowania przez pracowników instytucji badanych by informacji szukać na stronach internetowych zamiast dzwonić do danego podmiotu; 12. Zdarzały się przypadki powoływania się na wymogi dostępu do danych publicznych (konieczność przygotowywania wniosków) w przypadku proszenia o jakieś informacje. W tym zakresie nie ma jednolitego podejścia w poszczególnych instytucjach. Podsumowanie: W przypadku kontaktów telefonicznych najlepiej oceniono rzetelność informacji, co jednak wynika z tego, że w większości informacje udzielane tą drogą były ogólne (a co za tym idzie niewyczerpujące). Istotnym problemem badanych podmiotów jest długi czas potrzebny na połączenie (w niektórych przypadkach potrzeba było na to nawet kilkunastu prób w ciągu 3 dni). Podobnie jak w przypadku kontaktów owych należy dołożyć starań by przekazywane informacje nie były różne w zależności od typu podmiotu, który ich udziela. 4.5 Działania informacyjno-promocyjne a postęp wdrażania PROW W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytanie badawcze: 1/ Czy ramy czasowe realizacji kampanii informacyjno-promocyjnych korespondowały z przebiegiem realizacji PROW ? Działania komunikacyjne powinny być dostosowane do postępów wdrażania PROW Tylko wtedy przekaz informacyjno-promocyjny będzie spójny i jasny dla odbiorcy. Nie ma jednoznacznych wytycznych czy istnieją jakieś progi wdrażania po przekroczeniu, których należy prowadzić/intensyfikować dany typ działań komunikacyjnych, a innego np. zaprzestać lub ograniczyć. Wydaje się, że doskonałymi narzędziami, którymi dysponują w tym zakresie IZ i PW (dostosowanie działań informacyjno-promocyjnych do postępów wdrażania) są coroczne PK oraz wiedza i doświadczenie pracowników odpowiedzialnych za przygotowanie i realizację działań komunikacyjnych dot. PROW Analizując PK należy zaznaczyć, że są one dopasowane do postępów wdrażania PROW Takie postępowanie oznacza też, że osoby odpowiedzialne za przygotowanie działań komunikacyjnych posiadają bieżąco wiedzę na temat postępu wdrażania PROW i wynikających z tego zmiennych. Również analiza realizowanych działań (w tym ich treści) pokazuje, że adekwatnie do postępów wdrażania zmieniła się ich forma i treść. W latach coraz mocniej akcentowany jest komponent działań mających na celu pokazanie efektów PROW (tego co zostało zrobione, pokazanie dobrych praktyk, ukazanie pozytywnego wpływu PROW ). Z uwagi na długookresowość zmian świadomościowych należy uznać to za pozytywne rozwiązane. Wydaje się, że w kontekście ram czasowych wdrażania PROW (i innych programów operacyjnych) należy zwrócić uwagę opinii publicznej, że faktyczne rozliczenie środków (zakończenie projektów) możliwe będzie do 2015 roku. Osoby nie posiadające doświadczenia w kwestii FE mogą błędnie zakładać, że jeżeli np. dana inwestycja nie zakończyła

53 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW się do końca 2013 roku to nie jest możliwe, aby uzyskała dofinansowanie z PROW na lata Przedstawione powyżej analizy zgadzają się z opiniami pracowników PW wyrażonymi w badaniu CAWI. Zdecydowana większość z nich (43 na 60) zgadza się ze stwierdzeniem, że działania informacyjno-promocyjne realizowane są w czasie najbardziej odpowiednim z perspektywy potrzeb grup docelowych. Potwierdzają to również informacje uzyskane podczas wywiadów pogłębionych, gdzie przebieg wdrażania PROW jest jedną z głównych zmiennych mających wpływ na realizację kampanii informacyjno-promocyjnej. 4.6 Ocena szkoleń, spotkań i konferencji skierowanych do beneficjentów i potencjalnych beneficjentów W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Jaka jest opinia uczestników na temat organizacji szkoleń, spotkań i konferencji (kadra, materiały szkoleniowe, wymiar czasowy, warunki lokalowe, sposób naboru uczestników, informacja, sprawność administracyjna organizatora)? 2/ Jak dobierane były narzędzia/kanały działań informacyjnych i szkoleniowych do osób uczestniczących w szkoleniach, spotkaniach informacyjnych oraz beneficjentów? Szkolenia, spotkania informacyjne oraz konferencje są jednym z bardziej istotnych źródeł informacji dla potencjalnych beneficjentów i beneficjentów. Dlatego tak ważne jest, aby przekaz kierowany do odbiorców był bogaty w zagadnienia merytoryczne, ale też by wykorzystywano atrakcyjne formy komunikacji i nie zaniedbywano kwestii organizacyjnych. Jak wynika z badania ilościowego przeprowadzonego wśród beneficjentów PROW mniej niż połowa z nich uczestniczyła w konferencjach i spotkaniach informacyjnych czy szkoleniach/ warsztatach. Aż 6 na 10 beneficjentów nie uczestniczyło w żadnej konferencji czy spotkaniu informacyjnym na temat PROW ani w żadnym szkoleniu/ warsztacie poświęconemu składaniu wniosków o środki. Blisko 1/7 beneficjentów tylko raz skorzystała z organizowanych przedsięwzięć informacyjno-szkoleniowych. Szczegółowe wyniki badania aktywności beneficjentów przedstawiono na poniższym wykresie. Wykres 6. Uczestnictwo w konferencjach i spotkaniach informacyjnych na temat PROW oraz szkoleniach/ warsztatach dotyczących składania wniosków o środki z PROW % 59,5% 14% 15,8% 22,8% 20% 3,3% 2,9% 0,9% 1,7% ani razu tak: 1 tak: 2-5 tak: 6-10 tak: powyżej 10 konferencje i spotkania informacyjne szkolenia / warsztaty dotyczące składania wniosków o środki z PROW Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751, pytanie: Czy brał/a Pan/Pani udział w

54 54 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wśród badanych byli beneficjenci, którzy wykazywali się ponadprzeciętną aktywnością w tym zakresie. 3 beneficjentów uczestniczyło w 40 szkoleniach, a kolejnych 3 w 20 konferencjach i spotkaniach informacyjnych. Organizacja konferencji i spotkań informacyjnych w opinii beneficjentów Zrealizowane badanie pozwoliło na poznanie opinii beneficjentów na temat organizowanych konferencji i spotkań informacyjnych. Największa część beneficjentów (blisko połowa) uczestniczyła w spotkaniach organizowanych przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego, zaś najmniejsza odpowiadała na inicjatywę FAPA (3%) oraz ARR (6%). Warto podkreślić, że 12% badanych nie potrafiło wskazać organizatora spotkania. Jako temat częściej wskazywano PROW niż płatności bezpośrednie, odpowiednio 59% i 48%. Ponadto, podobnie jak w przypadku umiejętności określenia organizatora spotkania, co dziesiąty badany nie potrafił wskazać tematu spotkania. Tabela 9. Organizator oraz temat konferencji i spotkań informacyjnych, w których uczestniczyli beneficjenci Organizator konferencji/ spotkania informacyjnego Odsetek uczestniczących beneficjentów ARiMR 27,5% Samorząd województwa 24,2% ARR 5,7% FAPA 3,4% Ośrodek Doradztwa Rolniczego 44,6% Nie wiem/ trudno powiedzieć 11,7% Temat konferencji/ spotkania informacyjnego Odsetek uczestniczących beneficjentów Płatności bezpośrednie 48% PROW % Nie wiem/ trudno powiedzieć 11% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=308 Beneficjentów uczestniczących w konferencjach poproszono o ocenę obszaru organizacyjnego. Bardzo wysoko oceniono sprawność administracyjną organizatora. Blisko 100% uczestników zgodziło się z twierdzeniem mówiącym o tym, że konferencje i spotkania były dobrze przygotowane pod względem organizacyjnym. Zauważono także, że lokalizacja spotkań pozwalała na uczestnictwo osób z różnych części województwa. 6,3% beneficjentów było odmiennego zdania, co sugeruje, że mieli oni utrudniony dostęp do organizowanych przedsięwzięć. Wykres 7. Ocena organizacji konferencji/ spotkań informacyjnych Spotkania/konferencje były dobrze przygotowane pod względem organizacyjnym, n=308 Spotkania/konferencje organizowane były w różnych rejonach województwa, tak aby ułatwić do nich dostęp wszystkim zainteresowanym, n=300 Zgadzam się 98,1% 1,9% 93,7% 6,3% Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami

55 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Generalnie badani wysoko ocenili osoby prowadzące konferencje i spotkania pod względem ich zaplecza merytorycznego ponad 90% beneficjentów pozytywnie oceniło przygotowanie kadry spotkań i konferencji. Jedynie 6% badanych uważa, że prowadzący nie posiadali wiedzy i kompetencji w tematach, które omawiali. Ponadto 9 na 10 beneficjentów przyznało, że na spotkaniach udzielano odpowiedzi na pojawiające się pytania i wątpliwości. Wykres 8. Ocena kadry prowadzącej konferencje i spotkania informacyjne Wysoko oceniam przygotowanie prowadzących do spotkań/konferencji, n=302 8,9% 91,1% Prowadzący posiadali wiedzę i kompetencje w tematach, które omawiali, n=305 5,9% 94,1% Podczas spotkań/konferencji udzielono odpowiedzi na pojawiające się pytania i wątpliwości, n=298 9,4% 90,6% Zgadzam się Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami W opinii beneficjentów konferencje i inne spotkania informacyjne przyczyniły się do niwelowania różnic między potencjalnymi wnioskodawcami (92,4% beneficjentów zgodziło się z takim stwierdzeniem). Zdaniem większości beneficjentów (93,3%) konferencje informacyjne wpłynęły również na wyrównanie szans między doświadczonymi i początkującymi wnioskodawcami. Wykres 9. Ocena wpływu na wyrównywanie szans w składaniu wniosków Spotkania/konferencje przyczyniły się do wyrównania szans w składaniu wniosków o środki z PROW , n=301 7,6% 92,4% Spotkania/konferencje przyczyniły się do wyrównania szans w składaniu wniosków o środki z PROW pomiędzy tymi, którzy mieli już doświadczenie a aplikującymi po raz pierwszy, n=298 6,7% 93,3% Zgadzam się Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Uczestnicy konferencji i spotkań informacyjnych zgodzili się, że przekazano im informacje dotyczące wszystkich płaszczyzn związanych ze złożeniem wniosku o dofinansowanie. Większość beneficjentów (ponad 90%) przyznała, że miała możliwość zdobycia informacji o terminach składania wniosków, wymaganiach formalnych, sposobie oceny wniosków, a także sposobach odwołania się od decyzji.

56 56 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 10. Ocena przekazanych informacji Przekazano aktualną informację o terminach składania wniosków, n=298 Przekazano kompletną informację o formalnych wymaganiach dotyczących składania wniosków, n=302 Przekazano zadowalającą informację o sposobie oceny wniosków, n=304 Przekazano informację o możliwości odwoływania się od decyzji, n=298 Zgadzam się 96,0% 4,0% 95,4% 4,6% 95,7% 4,3% 91,6% 8,4% Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Niemal wszyscy beneficjenci byli zadowoleni z uczestnictwa w przedsięwzięciach i poleciliby udział w organizowanych spotkaniach innym wnioskodawcom, chcącym ubiegać się o dofinansowanie w ramach PROW Jedynie 6% badanych było nieusatysfakcjonowanych udziałem w organizowanych przedsięwzięciach. Wykres 11. Generalna ocena organizowanych konferencji i spotkań informacyjnych Jestem zadowolony i poleciłbym takie spotkania/konferencje innym wnioskodawcom, którzy chcą ubiegać się o środki PROW , n=303 94,1% 5,9% Konferencje / spotkania informacyjne traktuję raczej jako miejsce, w którym można spotkać się z ważnymi osobami niż uzyskać informacje przydatne w składaniu wniosków do PROW , n=299 Zgadzam się 59,5% 40,5% Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami 6 na 10 beneficjentów w konferencjach i spotkaniach informacyjnych upatruje szansy na spotkanie z ważnymi osobami, jednocześnie nie oczekując przekazania informacji przydatnych na etapie wnioskowania o środki z PROW Organizacja szkoleń w opinii beneficjentów Beneficjentów poproszono także o ocenę organizowanych szkoleń/ warsztatów, w których uczestniczyli. Podobnie jak w przypadku konferencji i spotkań informacyjnych, najwięcej beneficjentów uczestniczyło w działaniach organizowanych przez Ośrodki Doradztwa Rolniczego (46% beneficjentów). Blisko 1/3 wzięła udział w szkoleniu prowadzonym przez samorządy województwa. Najmniej beneficjentów odpowiedziało na inicjatywę FAPA (5%) i ARR (5%). Warto zwrócić uwagę na wysoki udział beneficjentów niepotrafiących wskazać organizatora szkolenia aż 1/5 beneficjentów nie wie kto odpowiadał za przygotowanie zajęć.

57 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Tabela 10. Organizator oraz temat szkoleń/ warsztatów, w których uczestniczyli beneficjenci Organizator szkolenia/ warsztatu Odsetek uczestniczących beneficjentów ARiMR 22% Temat szkolenia/ warsztatu Odsetek uczestniczących beneficjentów Samorząd województwa 27% Płatności bezpośrednie 39% ARR 5% FAPA 5% Ośrodek Doradztwa Rolniczego 46% Nie wiem/ trudno powiedzieć 20% PROW % Nie wiem/ trudno powiedzieć 15% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=304 Częściej szkolenia poświęcone były PROW (63%) niż płatnościom bezpośrednim (39%). Kolejne 15% badanych nie wie jaki był temat szkolenia. Beneficjenci nie zgłosili zarzutów, co do rozwiązań organizacyjnych w zakresie szkoleń. Ponad 93% badanych zgodziło się z tym, że zajęcia były dobrze przygotowane pod względem organizacyjnym. Zdecydowana większość badanych uznała, że przyjęte ramy czasowe były odpowiednie do przekazania wszystkich potrzebnych organizacji. Wykres 12. Ocena organizacji szkoleń/ warsztatów Szkolenie/szkolenia/warsztaty było/były dobrze przygotowane pod względem organizacyjnym, n=297 6,7% 93,3% Szkolenie/szkolenia/warsztaty trwało/y wystarczająco długo, żeby przekazać wszystkie potrzebne informacje, n=295 6,8% 93,2% zgadzam się nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Beneficjenci wysoko ocenili osoby prowadzące szkolenia. Ponad 98% badanych przyznało, że poziom wiedzy kadry odpowiadającej za prowadzenie zajęć był wysoki, równocześnie blisko 97% stwierdziło, że szkolenia prowadziły osoby, które były do tego przygotowane. Wykres 13. Ocena kadry prowadzącej szkoleń/ warsztatów Wysoko oceniam wiedzę kadry prowadzącej szkolenie/szkolenia/warsztaty, n=303 Prowadzący byli przygotowani do szkolenia/szkoleń/warsztatów, n=304 1,7% 3,3% 98,3% 96,7% zgadzam się nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami

58 58 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Sposób przekazywania informacji odpowiadał na oczekiwania beneficjentów 94% z nich przyznało, że język szkolenia był zrozumiały, przyjęte metody prowadzenia ułatwiły zrozumienie prezentowanych zagadnień, a materiały szkoleniowe były dobrze przygotowane. Wykres 14. Ocena sposobu prowadzenia szkoleń/ warsztatów Szkolenie/szkolenia/warsztaty prowadzone było/były zrozumiałym językiem, n=301 Metody prowadzenia ułatwiały zrozumienie prezentowanych kwestii, n=290 Materiały były dobrze przygotowane, n=295 zgadzam się 93,7% 6,3% 94,5% 5,5% 94,2% 5,8% nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Niemal wszystkim uczestnikom szkolenia podobały się i poleciliby je innym wnioskodawcom. Ponad 92% beneficjentów uznało, że zajęcia odpowiadały na ich potrzeby w zakresie ubiegania się o środki w ramach PROW Wykres 15. Generalna ocena szkoleń/ warsztatów Podobało/podobały mi się i poleciłbym takie szkolenie/szkolenia/warsztaty innym wnioskodawcom, n=294 Szkolenie/szkolenia/warsztaty odpowiadało/y na moje potrzeby dotyczące ubiegania się o środki PROW , n=297 zgadzam się 94,9% 5,1% 92,6% 7,4% nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Należy wskazać na bardzo wysoką ocenę zorganizowanych konferencji, spotkań informacyjnych i szkoleń. Beneficjenci pozytywnie ocenili zarówno obszar organizacyjny, jak również merytoryczny zrealizowanych przedsięwzięć. W opinii beneficjentów sposób prowadzenia zajęć i przyjęte metody (m. in. materiały, czas trwania) wpłynęły na wysoką użyteczność przekazywanych informacji. Czynników wpływających na wysoką ocenę konferencji, spotkań informacyjnych i szkoleń można upatrywać w sposobach doboru narzędzi/ kanałów działań informacyjnych i szkoleniowych do osób uczestniczących w szkoleniach, spotkaniach informacyjnych oraz beneficjentów. Narzędzia i kanały przekazu dobierano celowo z uwzględnieniem specyficznych potrzeb grup docelowych, które diagnozowano poprzez wykorzystanie kilku niezależnych źródeł informacji i wyników badań. W ramach ewaluacji zrealizowano badanie ilościowe z pracownikami podmiotów wdrażających PROW Badani zgodnie przyznali, że prowadzone działania informacyjno-promocyjne uwzględniały potrzeby różnych grup odbiorców.

59 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 16. Sposób doboru narzędzi/ kanałów działań informacyjnych i promocyjnych Działania informacyjno - promocyjne uwzględniają potrzeby różnych grup odbiorców, n= Podczas segmentacji grup docelowych dla działań promocyjnych i informacyjnych korzystano z różnych źródeł informacji i wyników badań, n= Informacja zwrotna pozyskiwana jest od wszystkich istotnych grup adresatów przekazu informacyjnego i promocyjnego, n= Zgadzam się Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI z pracownikami podmiotów wdrażających, na wykresie przedstawiono liczebności, nie wartości procentowe Na taką strategię wskazały także przeprowadzone badania jakościowe: Podjęte działania informacyjno-promocyjne odpowiadają w wysokim stopniu na rzeczywiste potrzeby potencjalnych beneficjentów i beneficjentów PROW W celu zapewnienia większej skuteczności organizowanych konferencji i spotkań informacyjnych oraz szkoleń część podmiotów gromadziła informacje zwrotne od wszystkich istotnych grup docelowych: W ramach działań komunikacyjnych XXX korzysta się z informacji zwrotnej od grup docelowych w stopniu zapewniającym zwiększanie adekwatności/ trafności, skuteczności i użyteczności 35. Dzięki bieżącemu monitorowaniu skuteczności prowadzonych działań możliwe jest wdrażanie rozwiązań naprawczych. Na ich wagę zwrócił jeden z pracowników IZ/ PW: Pierwotnie w rocznych planach komunikacyjnych PROW sporządzonych dla XXX na poszczególne lata główną pozycją były spoty medialne. Nie przynosiło to jednak efektów w postaci wniosków na działanie XXX. Media ogólnopolskie nie spełniły oczekiwań. Po pierwszych dwóch, trzech planach komunikacyjnych nie było bowiem wniosków. Podjęto zatem decyzję o organizacji spotkań z rolnikami w terenie z udziałem pracowników terenowych. Skutkiem były pierwsze wnioski na działanie 36. Kluczowe z punktu widzenia uczestników działań o charakterze szkoleniowym i konferencyjnym jest wpisanie się zakresu merytorycznego planowanych przedsięwzięć w rzeczywiste potrzeby potencjalnych beneficjentów i beneficjentów. Dobre praktyki projektów szkoleniowych 34 IDI z pracownikiem IZ/ PW. 35 IDI z pracownikiem IZ/ PW. 36 IDI z pracownikiem IZ/ PW.

60 60 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Poniżej przedstawione zostały opisy dwóch projektów szkoleniowych dobrych praktyk. Są to projekty mające duże znaczenie dla wdrażania PROW Tytuł projektu szkoleniowego: Budowa sieciowego produktu turystyki wiejskiej wsparcie PROW dla rozwoju turystyki na obszarach wiejskich Charakterystyka projektu szkoleniowego Tematyka: Projekt miał na celu przygotować uczestników do tworzenia sieciowych produktów turystyki wiejskiej. Był to cykl szkoleń, warsztatów oraz wizyt studyjnych mających na celu pokazanie przykładów dobrych praktyk, zainspirowanie, nabycie podstawowej wiedzy oraz wspólne przygotowanie programów rozwoju sieciowych produktów turystyki wiejskiej. Pod względem tematyki projekt jest ciekawy ponieważ przyczynia się pośrednio do wspierania pozarolniczych dziedzin rozwoju obszarów wiejskich m.in. turystyki wiejskiej, agroturystyki, przedsiębiorczości. Tego typu projekty szkoleniowe mogą znacząco wspierać rozwój obszarów wiejskich niosąc ze sobą dużą wartość dodaną. Rozmówcy badań jakościowych stwierdzili, że tematyka była adekwatna do ich bieżących potrzeb. Pozwalała spojrzeć na zagadnienia wieloaspektowo. Nabyte umiejętności przydawały się także w innych dziedzinach np. promocja regionu. Grupa docelowa: grupę docelową stanowiły różne podmioty działające na terenie obszarów wiejskich, należą do nich m.in.: Lokalne Grupy Działania, Urzędy Gminy, Właściciele agroturystyk, Ochotnicze Straże Pożarne, Ośrodki Doradztwa Rolniczego. Wśród grupy objętej projektem znaleźli się zarówno odbiorcy ostateczni, jak i odbiorcy tzw. pośredni, którzy będą przekazywać informacje do odbiorców ostatecznych. Tego typu podejście należy uznać za bardzo dobre rozwiązanie. W ocenie uczestników różnorodna grupa jest dużą wartością dodaną dla nich, mają okazję do wymiany pomysłów i zobaczenie perspektyw innych podmiotów. Zasięg projektu: ogólnopolski. Realizator: CDR w Brwinowie, oddział Kraków. Należy w tym miejscu podkreślić wysoką renomę CDR w opinii uczestników. Badane osoby podkreśliły, że szkolenia organizowane przez ten podmiot są zawsze na wysokim poziomie, a CDR jest gwarantem wysokiej jakości. Forma projektu: 6 trzydniowych szkoleń pod nazwą Budowanie sieciowego produktu turystyki wiejskiej wsparcie PROW (warsztaty, szkolenia, wizyty studyjne). Miejsce szkoleń: Kraków, Brwinów, Radom, Poznań. Zakres informacji przekazywanych podczas szkolenia Projekt generalnie miał na celu: wskazanie możliwości wsparcia osób i podmiotów turystyki wiejskiej w oparciu o możliwości jakie tworzy PROW , poszerzeni wiedzy z zakresy budowy turystyki wiejskiej, podnoszenie jakości świadczonych usług z zakresu agroturystyki i turystyki na obszarach wiejskich, zrozumienie zależności pomiędzy poziomem jakości świadczonych usług a promocją obszaru

61 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW (pokazanie jak jakość świadczonych usług np. gastronomicznych, noclegowych wpływa na postrzeganie regionu przez turystów; jest to ważny aspekt przy tworzeniu sieciowego produktu, gdyż jednym z celów tworzenia produktu jest promocja regionu; niska jakość usług wpływa negatywnie na promocję), doskonalenie umiejętności współpracy w ramach partnerstwa na rzecz budowy sieciowego produktu wiejskiego. Projekt zawierał w pełni kompleksowe oraz komplementarne wobec siebie zajęcia. Począwszy od pokazania zagadnień w praktyce (wizyty studyjne), poprzez psychologiczne podstawy współpracy i zawiązywania partnerstw, metody budowania sieciowego produktu turystyki wiejskiej, a skończywszy na zagadnieniach prawnych. Ważnym aspektem było wplecenie w projekt zagadnień dotyczących pozyskania środków m.in. z PROW Samo szkolenie było uzupełnione przekazanymi materiałami (prezentacje, książki, skrypty), do których uczestnicy mogli powrócić. Warto także zwrócić uwagę, że osobami prowadzącymi zajęcia byli praktycy dobrze znający temat. Forma szkolenia została wysoko oceniona przez uczestników. W ich opinii zajęcia warsztatowe zmuszają ich do aktywnej pracy. Generują także pomysły oraz uczą współpracy. Stwarza to także możliwość przeniesienia tej współpracy na swój region. Czas trwania szkolenia zarówno przez organizatorów, jak i samych uczestników został uznany za optymalny. Krótsze szkolenia uniemożliwiają przekazanie całego materiału i są zbyt powierzchowne. Natomiast dłuższe są uciążliwe dla uczestników, zniechęcając ich do udziału. Znaczenie projektu dla wdrażania PROW Z punktu wdrażania PROW projekt jest ważny, ponieważ wspiera rozwój obszarów wiejskich w sektorze pozarolniczym m.in. agroturystykę i turystykę. Jest to bardzo istotna i przyszłościowa w momencie odchodzenie wsi od rolnictwa gałąź rozwoju wsi. Działania te są w pełni kompleksowe (angażujące wielu interesariuszy) i przynoszą szerokie korzyści gospodarcze obszarom wiejskim. W wyniku projektu, przy współpracy ekspertów, zostały przygotowane gotowe projekty programów, mających na celu wdrożenie sieciowych programów turystyki wiejskiej mogących w znacznym stopniu wpływać na rozwój gospodarczy wsi. W ocenie ewaluatora zaplanowane i przeprowadzone działania składają się na kompleksową całość działań, i co ważne, są adekwatne do grupy docelowej i skuteczne wobec założonych celów. Można wyróżnić kilka czynników sukcesu: wizyty studyjne w miejscach gdzie sieciowe produkty funkcjonują spotkania z osobami zajmującymi się wdrażaniem tego produktu realne przykłady, przygotowywanie własnych programów podczas warsztatów gotowe projekty do wdrożenia, kompleksowe zajęcia obejmujące wiele różnych zagadnień, komplementarne wobec siebie formy oraz treści zajęć, udział w projekcie nie pojedynczych jednostek tylko całych grup z danych podmiotów, spotkanie różnych interesariuszy z tego samego obszaru, praktyczny wymiar zajęć, pokazanie możliwości zdobycia środków na działania. Zdaniem organizatorów najważniejszym elementem takich szkoleń jest wyjazd studyjny i pokazanie w praktyce omawianych zagadnień. Projekty, w których brakuje tego elementu są w ocenie organizatorów mniej skuteczne. Pokazanie działających mechanizmów jest ważne dla uczestników, podczas wyjazdów studyjnych mają oni możliwość także rozmowy i zadawania pytań osobom, które wdrożyły już sieciowe produkty wiejskie.

62 62 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wnioski i rekomendacje Zasadniczo należy uznać, że projekt tego typu jest skuteczny i bardzo wartościowy. Obejmuje istotne zagadnienia. Sama konstrukcja projektu jest łatwa do powielenia w innych regionach Polski pomimo zasięgu ogólnopolskiego nie zostały objęte nim wszystkie rejony Polski. Należałoby zwrócić uwagę na konieczność prowadzenia większej ilości takich szkoleń, z tym że takie projekty powinny uwzględniać w większym stopniu kontekst oraz zasoby lokalne profilowanie szkolenia pod konkretne regiony. W ocenie organizatorów należy jednak pamiętać, aby uczestnicy byli np. z dwóch różnych województw, aby możliwa była wymiana pomysłów i pokazywanie odmiennych mechanizmów, które można zaimplementować na inny obszar. Wykorzystanie w grupie docelowej tzw. pośrednich odbiorców informacji jest dobrym rozwiązaniem, na co wskazano już wcześniej. Należy zastanowić się o jakie grupy można by w przyszłości rozszerzyć grupę docelową. Z pewnością warto zwrócić uwagę na tzw. liderów lokalnych w społecznościach wiejskich są nimi sołtysi i radni. Do sołtysów można dotrzeć poprzez stowarzyszenia sołtysów (krajowe lub regionalne), które coraz częściej podejmują współpracę z Krajową Siecią Obszarów Wiejskich jako partnerzy. Tego typu ofertą szkoleniową warto byłoby też zainteresować koła gospodyń wiejskich, które coraz częściej z nieformalnych grup przeradzają się w formalnie funkcjonujące stowarzyszenia. Z rozmów z uczestnikami wynika, że nie wszędzie zostały wdrożone produkty sieciowe. Jednak na większości obszarów podejmowane są różnego typu działania mające wdrażać takie projekty. Dla części rozmówców była to nowa tematyka. Przedstawiciele JST stwierdzili, że po szkoleniu wiedzą jak wspierać tego typu inicjatywy na swoich obszarach. Tytuł projektu szkoleniowego: Warsztaty szkoleniowe w zakresie przekazywania informacji na temat tworzenia nowych miejsc pracy w kontekście zidentyfikowanych dobrych projektów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata , dla przedstawicieli: ośrodków doradztwa rolniczego, powiatowych urzędów pracy, urzędów gmin, izb rolniczych, lokalnych grup działania, firm doradczych (dla województw lubelskiego, świętokrzyskiego, małopolskiego, podkarpackiego i warmińsko-mazurskiego) Charakterystyka projektu szkoleniowego Tematyka: głównym tematem projektu było przekazanie wiedzy dotyczącej tworzenia nowych miejsc pracy w sektorze pozarolniczym na obszarach wiejskich. Należy podkreślić, że tematyka szkolenia była ściśle z góry określona przez MRiRW, łącznie z przykładami dobrych praktyk. W ocenie organizatora nie jest to zły pomysł, należy jednak pozostawić w niektórych aspektach większą swobodę np. narzucenie przykładów dobrych praktyk powoduje brak znajomości tych projektów. W ocenie organizatora prezentacja przykładów dobrych praktyk jest dobra jeśli opowiadają o nich osoby, które dany projekt realizowały. W przypadku przeciwnym osoby opowiadające nie znają wszystkich szczegółów, a nie zawsze istnieje możliwość zaangażowania w szkolenie osób odpowiedzialnych za realizację danego projektu. Sama tematyka wychodziła naprzeciw oczekiwaniom uczestników ( [...] tak, był potrzebny wychodził naprzeciw naszym oczekiwaniom regionalnym [...] cytat z wywiadu z jednym z uczestników). Rozmówcy podkreślali dobre poinformowanie o tematyce szkolenia i przedstawienie jego dokładnego zakresu. Z ich punktu widzenia jest to niezwykle ważne, aby przed szkoleniem pojawiała się bardzo dokładna informacja o tym, jakie zagadnienia będą omawiane. Grupę docelową stanowili przedstawiciele różnych podmiotów działających na terenie obszarów wiejskich, należą do nich m.in.:

63 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Ośrodki Doradztwa Rolniczego, Powiatowe Urzędy Pracy, Lokalne Grupy Działania, Urzędy Gminy, Izby rolnicze, Firmy doradcze. Szczególną uwagę ewaluatora zwróciła obecność wśród grupy docelowej przedstawicieli urzędów pracy i firm doradczych. Są to z pewnością pośrednicy w przekazywaniu informacji, którzy odgrywają bardzo dużą rolę. Przedstawiciele urzędów pracy byli z reguły pomijani w tego typu działaniach, choć są przecież dla mieszkańców obszarów wiejskich ważnym źródłem informacji. Wyniki prowadzonych badań ewaluacyjnych dot. RPO wskazują z kolei, że jest to grupa pomijana w działaniach szkoleniowych ze względów proceduralnych (wytyczne MIR). Z uwagi na powyższe należy więc szczególnie podkreślić, że grupa ta została włączona do działań realizowanych w ramach projektu. Jednak w opinii organizatorów przedstawiciele urzędów pracy są trudną grupą docelową. CDR miał spore problemy z rekrutacją tej grupy. PUP-y nie są zainteresowane udziałem, tłumacząc że są bardziej nastawione na środki kierowane z PO KL. Działalność ich też częściej kierowana jest na wsparcie obszarów miejskich. Jest to pewnego rodzaju wyzwanie na przyszłość, aby tak pokierować politykę szkoleniową PROW, aby włączyć PUP-y i nakierować je na wspieranie zatrudnienia w sektorze pozarolniczym na obszarach wiejskich. Organizatorzy uznali, że bardzo dobrym pomysłem jest skierowanie działań do firm doradczych, gdyż to one w dużej mierze później pozyskują środki na rozwój obszarów wiejskich. Z obserwacji organizatora wynika. że zainteresowanie tych podmiotów z roku na rok jest co raz większe. Zasięg projektu: projekt obejmował swoim zasięgiem obszary wiejskie z 5 województw: świętokrzyskie, lubelskie, małopolskie, podkarpackie, warmińsko-mazurskie. Organizator: CDR w Brwinowie, oddział w Krakowie; ODR w Olsztynie. Forma projektu: dwa 3-dniowe warsztaty. Zakres informacji przekazywanych podczas szkolenia Projekt generalnie miał na celu: zaprezentowanie przykładów dobrych praktyk w zakresie podejmowania działalności pozarolniczej oraz zasad tworzenia nowych miejsc pracy, przygotowanie projektu tworzenia miejsc pracy przez samych uczestników, naukę pracy metodą projektu, wskazania najczęściej popełnianych błędów przez beneficjentów we wnioskach i biznesplanach w zakresie różnicowania w kierunku działalności nierolniczej i mikro-przedsiębiorczości, przeprowadzenie warsztatów dotyczących współpracy różnych instytucji na poziomie regionalnym, prezentacja dobrych praktyk współpracy. Zasadniczo samo szkolenie miało charakter warsztatowy, a nie wykładowy, co na pewno wpływa pozytywnie na zapamiętywanie treści przez uczestników oraz skuteczność działań wobec założonych celów. Ważne jest też podkreślenie dużej ilości przykładów dobrych praktyk (duża liczba gotowych przykładów możliwych do powielenia), co wpływa na pokazanie praktycznego wymiaru prowadzonego szkolenia. Zostało to także pozytywnie ocenione przez samych uczestników. Znaczenie projektu dla wdrażania PROW Sam cel projektu jest bardzo istotny dla obszarów wiejskich. Wspiera rozwój wsi, szczególnie tych

64 64 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW nierolniczych, w których poziom bezrobocia jest wysoki. Pokazuje alternatywne modele rozwoju i tworzenia miejsc pracy. Projekt z punktu widzenia wdrażania PROW jest ważny także ze względu na skierowanie go do specyficznych dla programu grup docelowych. W szkolenie zostali zaangażowani przedstawiciele PUPów. Urzędy te są zazwyczaj kojarzone z pieniędzmi z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Przeszkolenie tych pracowników poszerza możliwości wsparcia bezrobotnych mieszkańców wsi oraz wsparcia osób planujących założyć własną działalność gospodarczą z dodatkowych środków z PROW, które to mogą wpływać na całościowy rozwój obszarów wiejskich, poprzez zmniejszanie stopy bezrobocia na wsi, a także na rozwój gospodarczy. Dodatkowo przedstawiciele pozostałych grup docelowych projektu są pewnego rodzaju pośrednikami wiedzy. Osoby te są przedstawicielami znaczących podmiotów na obszarach wiejskich. Skierowanie działań do nich może wpływać na szersze dotarcie do ostatecznych beneficjentów projektu m.in. poprzez przekazywanie dalej pozyskanej wiedzy. Z rozmów z uczestnikami wynika, że projekt przyczynił się głównie do możliwości przekazania wiedzy dalszym zainteresowanym. Uczestnicy mogli informować np. sołtysów, którzy to następnie organizowali, krótkie spotkania informacyjne z mieszkańcami obszarów wiejskich, które pokazywały możliwości pozyskania środków na wsparcie mikroprzedsiębiorczości, itp. Uczestnicy mieli także wiedzę, aby bezpośrednio informować o PROW osoby zgłaszające się np. do ODR-ów. Wnioski i rekomendacje Zasadniczo idea projektu oraz jego cele w ocenie ewaluatora są niezwykle istotne dla rozwoju obszarów wiejskich. Szczególnie istotne jest skierowani go do nietypowych grup docelowych PROW jakimi są Powiatowe Urzędy Pracy czy firmy doradcze. Choć oczywiście katalog tych grup można by poszerzyć m.in. o te wskazane we wcześniej opisanej dobrej praktyce (liderzy lokalni, koła gospodyń wiejskich). Porównując oba projekty szkoleniowe ocenione w ramach studiów przypadku można wskazać pewne bariery niniejszego projektu. Projekt może mieć ograniczoną skuteczność ze względu na zaangażowanie tylko pojedynczych jednostek z podmiotów. Pojedyncza osoba w podmiocie o ile nie jest osobą zajmującą kluczowe stanowisko może nie mieć odpowiednich możliwości i siły do przeprowadzenia odpowiednich działań. W tego typu projektach warto też wykorzystać osobiste doświadczenia beneficjenta, który zrealizował projekt prezentowany jako dobra praktyka. Zaproszenie takiej osoby na szkolenie z prośbą o podzielenie się doświadczeniami będzie skutkować większą skutecznością. Szczególnie skuteczne może okazać się takie działanie w przypadku projektów szkoleniowych skierowanych bezpośrednio do potencjalnych beneficjentów. 4.7 Działania informacyjno-promocyjne beneficjenci PROW a beneficjenci i potencjalni W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Czy działania informacyjno-promocyjne realizowane były pod kątem rzeczywistych potrzeb potencjalnych beneficjentów i beneficjentów? 2/ Które ze źródeł informacji jest najbardziej dopasowane do potrzeb potencjalnych beneficjentów? 3/ Czy działania informacyjne, promocyjne i szkoleniowe były różnicowane odpowiednio do potrzeb różnych grup docelowych?

65 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW / Które z zastosowanych instrumentów w największym stopniu przyczyniły się do wzrostu zainteresowania działaniami PROW ? 5/ W jakim stopniu działania informacyjne i szkoleniowe wpłynęły na stan wiedzy na temat PROW wśród beneficjentów PROW ? Dotarcie i korzystanie ze źródeł informacji Punktem wyjścia do prowadzonych analiz jest pytanie, czy beneficjenci mieli wystarczający dostęp do informacji o PROW Okazało się, że bardzo mała część badanych deklarowała istnienie co najwyżej niewielkich trudności z dotarciem do informacji o PROW , tak odpowiedziało raptem 2% respondentów. Zdecydowana większość, bo ponad 80% takich trudności nie miała. Warto jednak zwrócić uwagę, na to, że prawie co 5 beneficjent wskazywał na średnie trudności z dostępem do informacji wskazuje to na pewną uciążliwość i stwarza miejsce do poprawy działania, w celu usunięcia trudności. Wykres 17. Problemy z dotarciem do informacji na temat PROW Ogółem 81% 17% 2% małe i brak trudności średnie trudności duże i bardzo duże trudności Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 W świetle powyższych wyników, nie powinno być zaskoczeniem rozkład odpowiedzi na kolejne pytanie, o konieczność modyfikacji działań informacyjno-promocyjnych PROW Jedynie co 10 z badanych twierdził, że wymagają one modyfikacji. Warto jednak zauważyć, że prawie ¼ nie miało zdania lub nie chciało go wyrazić. Kluczowe z perspektywy ocenianych działań jest jednak to, że 2/3 beneficjentów nie widzi konieczności modyfikowania tych działań. Wykres 18. Ocena konieczności modyfikacji działań informacyjno promocyjnych PROW Ogółem 11% 65% 24% Tak Nie Nie wiem/ trudno powiedzieć Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Przechodząc do bardziej szczegółowych wymiarów badania, beneficjenci nadal bardzo pozytywnie oceniali działania promocyjne prowadzone w ramach PROW. W zgodnej opinii badanych (3% było przeciwnego zdania) działania promocyjne zachęcają do korzystanie z PROW. Co więcej, można bez problemu uzyskać informacje kto i w jaki sposób może skorzystać z tych środków. Jasne też jest dla większości badanych, na co można przeznaczyć te środki. Na tle tych bardzo wysokich ocen stosunkowo najsłabiej wypada stwierdzenie dotyczące tego, czy informacja o PROW dociera do wszystkich, do których powinna dotrzeć? Z podaną tezą nie zgadza się 15% badanych, czyli prawie co 7 badany. Być może istnieją jeszcze jakieś stosunkowo niewielkie grupy potencjalnych odbiorców, do których informacja nie dotarła.

66 66 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 19. Ocena działań promocyjnych na rzecz PROW Kampania zachęca do korzystania z PROW , n=724 Kampania dokładnie informuje, jak można skorzystać z PROW , n=729 Kampania dokładnie informuje, kto może skorzystać z PROW , n=717 Dzięki kampanii informacyjnej wiadomo na co można przeznaczyć środki z PROW , n=703 Kampania dociera do wszystkich, do których powinna dotrzeć, n=695 97% 94% 92% 92% 85% 3% 6% 8% 8% 15% Zgadzam się Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Beneficjenci zostali także zapytani o swoje potrzeby informacyjne związane z jednej strony z kwestiami dotyczącymi funduszach unijnych, z drugiej z PROW. W pierwszej kolejności zapytaliśmy ich jednak o poziom poinformowania na tych dwóch wymiarach. Okazało się, że poziom poinformowania był bardzo podobny w obu przypadkach (odpowiedź nr 9) i stosunkowo wysoki (oceny dokonywana na 6 punktowej skali). Różnice pomiędzy oceną posiadanych informacji o środkach unijnych a informacjami posiadanymi o PROW okazały się niewielkie. Pojawiły się one w przypadku samooceny poziomu wiedzy (1) o tym, kto może korzystać ze środków unijnych w innych programach niż PROW. Ponadto widać też, że badani nieco mniej interesują się innymi środkami niż PROW (2). Nadal jednak uważają, że informacje o PROW przekazywane są nieco trudniejszym językiem niż informacje o pozostałych funduszach europejskich. Tabela 11. Ocena działań promocyjnych na rzecz PROW L.p. Stwierdzenie Ogółem PROW Różnice 1. Wiem, kto może skorzystać na funduszach unijnych 4,5 4,6 0,18 2. Chętnie słuchami informacji dotyczących funduszy UE 4,7 4,8 0,15 3. Interesują mnie informacje o sposobie wydatkowania pieniędzy unijnych 4,6 4,8 0,13 4. Przekazywane informacje zachęcają do bardziej szczegółowego zainteresowania się funduszami unijnymi 4,7 4,8 0,04 5. Moim zdaniem łatwo znaleźć informacje na temat środków unijnych 4,7 4,7 0,03 6. Gdybym chciał/a się dowiedzieć czegoś na temat środków unijnych wiedział/a bym gdzie szukać takich informacji 4,8 4,8 0,02 7. Chciałbym żeby w przyszłości docierały do mnie informacje o prowadzeniu przedsięwzięć finansowanych z Funduszy UE 4,8 4,8-0,01 8. Informacje o prowadzeniu przedsięwzięć finansowanych z funduszy UE są wiarygodne 4,7 4,7-0,02 9. Słyszałem/am dużo o funduszach unijnych 5,0 4,9-0, Mam pytania i wątpliwości dotyczące Funduszy UE w na które nie uzyskałem/ am odpowiedzi 3,1 3,1-0, Działania promocyjne dotyczące funduszy unijnych docierają do wszystkich, do których powinna dotrzeć 4,4 4,4-0, Informacje o przedsięwzięciach zrealizowanych z funduszy UE oparte są na faktach 4,7 4,7-0, Informacje o prowadzeniu przedsięwzięć finansowanych z Funduszy UE sformułowane są przystępnym językiem 4,2 4,1-0,09 Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Powyżej przedstawione wyniki pokazujące wyskoki poziom poinformowania beneficjentów

67 67 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW PROW i niewielkie różnice ze stanem poinformowania oddolnego o środkach UE. Wskazują, że działania informacyjne i promocyjne wpłynęły i ulokowały na relatywnie wysokim poziomie stan wiedzy o PROW. Punkty informacyjne i opracowanie wniosków Ważnym źródłem, z którego beneficjenci mogą czerpać wiedzę i praktyczne wskazówki dotyczące PROW są punkty informacyjne. Dlatego respondentom zadano pytanie, czy kontaktowali się z punktami informacyjnymi PROW? Okazało się, że co 3 skorzystał z takiej możliwości. Pojawiły się też niewielkie różnice pomiędzy regionami, w korzystaniu z punktów informacyjnych. W południowo-wschodnim i południowym regionie z punktów informacyjnych korzystało nieco więcej beneficjentów, niż w pozostałych miejscach. Wykres 20. Kontakty z punktem informacyjnym w podziale na regiony ogółem, n=751 53% 40% 8% północny, n=128 57% południowo-zachodni, n=81 57% 38% 5% północno-zachodni, n=140 56% 39% 5% wschodni, n=196 36% 49% południowy, n=84 43% 52% centralny, n=122 Nie 8% 42% 48% Tak 7% 6% 39% 13% Nie wiem/ trudno powiedzieć Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Osoby, które deklarowały kontakt z punktami informacyjnymi zostały zapytane, ile razy taki kontakt miał miejsce. Okazało się, że przeciętny beneficjent kontaktował się z punktem informacyjnym średnio 4 razy. Także tutaj pojawiły się niewielkie różnice pomiędzy regionami. Najmniej kontaktów deklarowali beneficjenci z regionów południowo-zachodniego i wschodniego, a najwięcej z północno-wschodniego i południowego. Pozostałe lokowały się na poziomie średniej liczby kontaktów. Wykres 21. Częstotliwość kontaktów z punktami informacyjnymi w podziale na regiony ogółem, n=751 4,0 północny, n=128 4,2 południowo-zachodni, n=81 3,1 północno-zachodni, n=140 5,5 wschodni, n=196 2,9 południowy, n=84 4,8 centralny, n=122 3,8 Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami

68 68 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Znając skalę kontaktów respondenci zostali zapytania o to, jakie są formy tych kontaktów. Okazało się, że zdecydowanie dominowały 2 formy: kontakt telefoniczny i osobisty. Kontakt mailowy deklarował jedynie co 10 badany. Wykres 22. Sposób kontaktu z punktami informacyjnymi Telefon 68% 9% Osobiście 64% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=264 Jak oceniania była jakość informacji przekazywanych przez punkty informacyjne? Co prawda 22% badanych twierdziło, że zdarzało im się uzyskiwać w punktach informacyjnych nieprawdziwe informacje, jednak w pozostałych przypadkach zdecydowana większość bardzo pozytywnie oceniała kontakt z punktem informacyjnym (zarówno całościowość otrzymywanych informacji, użyteczność informacji, uzyskanie odpowiedzi na wszystkie pytania, ale także zadowolenie z kontaktu z punktem informacyjnym). Wykres 23. Ocena funkcjonowania punktów informacyjnych Zdarzyło się, że w punkcie informacyjnym/ punktach informacyjnych przekazano mi nieprawdziwe informacje, n=256 22% 78% Jestem zadowolony/a z kontaktu z punktem informacyjnym/ punktami informacyjnymi, n=259 97% 3% Odpowiedzi na większość pytań otrzymywałem/am szybko, n=262 96% 4% Nie miałem/am problemu z uzyskaniem kontaktu z punktem informacyjnym/punktami informacyjnymi, n=263 96% 4% Uzyskane w punkcie informacyjnym/ punktach informacyjnych informacje były użyteczne, n=264 96% 5% Obsługa punktu informacyjnego/ punktów informacyjnych jest miła, % 3% Uzyskane odpowiedzi pozwoliły mi rozwiać moje wątpliwości, n=264 97% 3% Uzyskałem/am odpowiedzi na wszystkie pytania, n=264 97% 3% Zgadzam się Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami Respondenci zapytani też zostali, czy w związku z kontaktami z punktami informacyjnymi pojawiły się jakieś trudności? W przypadku kontaktów osobistych i mailowych nikt nie wspominał o problemach, natomiast w przypadku kontaktów telefonicznych zrobiły to pojedyncze osoby. Zatem jakość kontaktów należy ocenić jako przynajmniej dobrą.

69 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 24. Kłopoty w trakcie kontaktów telefonicznych Ogółem 2% 98% Tak Nie Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=180 Można postawić w tym miejscu pytanie, dlaczego taka jest właśnie skala korzystania z punktów informacyjnych, mając na uwadze konieczność przygotowania wniosków o dofinansowanie? Okazuję, się że 55% badanych deklaruje, że wypełnia wnioski samodzielnie. Niespełna 1/4 zleca opracowanie wniosku ekspertowi w całości, a 1/5 posiłkuje się jedynie częściowym wsparciem. Oznacza to, że istnieje znaczna część beneficjentów, którzy we własnym zakresie, nawet bez wsparcia punktów informacyjnych, składają wnioski. Wykres 25. Korzystanie ze wsparcia eksperta przy opracowywaniu wniosku Ogółem 55% 21% 23% 2% Wniosek/wnioski o dofinansowanie wraz z dokumentacją opracowujemy sami Część wniosku/ wniosków opracowaliśmy sami, część firma/ekspert zewnętrzny W całości zlecamy opracowanie wniosku/wniosków o dofinansowanie wraz z dokumentacją firmie/ekspertowi zewnętrznemu Nie wiem Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Możliwość korzystania z innych Programów Operacyjnych Beneficjenci zostali zapytani o to, czy wiedzą o istnieniu innych PO, których mogliby skorzystać? Okazało się, że o takich programach wiedzę taką deklaruje co 3 beneficjent. Wykres 26. Znajomość innych programów operacyjnych poza PROW Ogółem 33% 67% Tak Nie Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Badani poproszeni zostali o wskazanie PO lub/i Funduszu Europejskiego, z którego mogliby skorzystać. Okazał się, że najczęściej wskazywanym był PO KL (55%). W następnej kolejności wskazano RPO. Kolejne programy uzyskały już mniejszą ilość wskazań. Prawie co 5 z badanych nie pamiętał / był w stanie podać nazwy programu, z którego mógłby skorzystać. Wskazuje to na konieczność dalszego informowania lub przekierowywania beneficjentów do innych PO.

70 70 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 27. Znajomość innych programów operacyjnych poza PROW 55% Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) 26% Regionalny Program Operacyjny (RPO) 15% Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) 12% Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG) 12% 7% Europejski Fundusz Społeczny (EFS) Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 3% Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej (RPO PW) 3% Program Operacyjny RYBY 2% Sektorowy Program Operacyjny Transport (SPOT) 2% Wiem, że są, ale nie znam konkretnych nazw 17% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=242 Źródła informacji Jedno z badanych zagadnień dotyczyło kwestii związanych ze źródłami informacji wykorzystywanych w działaniach informacyjno-promocyjnych PROW. Dlatego respondenci poproszeni zostali o wskazanie źródeł informacji o PROW, z których korzystają. W spontanicznych odpowiedziach (bez podpowiedzi) najczęściej wskazywane były 4 źródła: materiały informacyjne, strony internetowe poświęcone PROW, znajomi i telewizja. Wykres 28. Źródła informacji o PROW (spontaniczne) Ulotki, broszury, plakaty, foldery 27% Strona internetowa poświęcona PROW 26% Od znajomych 24% Telewizja 24% Google lub inne wyszukiwarki internetowe 18% Konsultacje w punkcie informacyjnym 15% Oficjalne informacje przekazywane przez władze 15% Konferencje, spotkania informacyjne 13% Informacyjne portale internetowe (np. onet, wp, Szkolenia / warsztaty Podręczniki i poradniki 12% 10% 9% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=718 Po przytoczeniu możliwych odpowiedzi okazało się, że najczęściej wskazywanym źródłem informacji są znajomi, podobną, choć nieco mniejszą, ilość wskazań uzyskały materiały

71 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW informacyjne. Również wysoki odsetek, ale już nieco mniejszy otrzymały strona internetowa i telewizja. Wykres 29. Źródła informacji o PROW (wspomagane) 52% Od znajomych 47% Ulotki, broszury, plakaty, foldery 40% Strona internetowa poświęcona PROW 35% Telewizja 32% Konferencje, spotkania informacyjne 30% Google lub inne wyszukiwarki internetowe Konsultacje w punkcie informacyjnym 28% Szkolenia / warsztaty 28% Oficjalne informacje przekazywane przez władze gminy/powiatu Informacyjne portale internetowe (np. onet, wp, interia, gazeta) 25% 23% 19% Biuletyny informacyjne 18% Podręczniki i poradniki Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=231 Znając najczęściej wykorzystywane źródła zapytaliśmy badanych o ich ocenę pod kątem przydatności. Okazało się, że zdecydowanie najwięcej wskazań otrzymały strony internetowe poświęcone PROW. Następnie beneficjenci wymieniali szereg źródeł informacji, które uzyskały podobny odsetek wskazań (od 16% do 18%) były to: konferencje, znajomi, internet, materiały promocyjne. Na uwagę zasługują stosunkowo niskie pozycje szkoleń oraz punków informacyjnych. Wykres 30. Ocena przydatności źródła informacji o PROW % Strona internetowa poświęcona PROW 18% Konferencje, spotkania informacyjne 18% Od znajomych Google lub inne wyszukiwarki internetowe 17% Szkolenia / warsztaty 17% Ulotki, broszury, plakaty, foldery 17% Oficjalne informacje przekazywane przez władze gminy/powiatu 17% 16% Konsultacje w punkcie informacyjnym 13% Telewizja Informacyjne portale internetowe (np. onet, wp, interia, gazeta) 8% Podręczniki i poradniki 8% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=711 71

72 72 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Do wzrostu zainteresowania PROW przyczynił się kompleks działań informacyjno promocyjnych (nie można wskazać dominujących źródeł). Posiadały ona dwa główne filary: z jednej strony związane z promocją, poprzez materiały i gadżety, media (w tym głównie telewizję) oraz z drugiej strony działania informacyjne punktów. W tym miejscu warto jednak zwrócić uwagę, na specyfikę beneficjentów PROW niechętnie używają poczty elektronicznej jako sposobu kontaktów, za to bardzo chętnie korzystają ze strony internetowej jako źródła wiedzy. Strony internetowe Beneficjentom postawione zostało pytanie o korzystanie ze stron internetowych dotyczących PROW. Okazało się, że ponad połowa z nich z takich stron korzystała. Wykres 31. Korzystanie ze stron internetowych dotyczących PROW Ogółem 53% 47% Tak Nie Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Ponadto badani poproszeni zostali o ocenę zawartości tych stron. Podkreślić należy, że były to najczęściej oceny bardzo pozytywne. Doceniano kompletności informacji, ich użyteczność, zrozumiałość, aktualność i odpowiednie czasowo ich umieszczanie na stronie. Wykres 32. Ocena stron internetowych dotyczących PROW Informacje na tej stronie są kompletne (mogę znaleźć wszystkie potrzebne mi informacje) 95% 5% Informacje na stronie można łatwo wykorzystać w praktyce 97% 4% Informacje na tej stronie są zrozumiałe 96% 4% Na tej stronie łatwo znaleźć potrzebne informacje 97% 3% Informacje na stronie pojawiają się we właściwym czasie (wtedy kiedy są potrzebne) 98% 2% Informacje na stronie są aktualne 99% 1% Zgadzam się Nie zgadzam się Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=260 Ocena funduszy Beneficjenci poproszeni zostali o odniesienie się do kwestii, które pozwolą na poznanie ich opinii dotyczących funduszy europejskich przeznaczonych na wieś i rozwój rolnictwa. Okazało się, że prawie wszyscy zgadzają się ze stwierdzeniem, że fundusze wpływają na rozwój rolnictwa, twierdzą też, że to właśnie dzięki środkom z UE rozwój rolnictwa jest możliwy.

73 73 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Twierdzą ponadto, że dzięki tym środkom rolnictwo stało się bardziej opłacalne. Wpłynęło to ogólnie na sytuację na polskiej wsi, bo jak twierdzą badani, dzięki tym środkom na wsi żyje się lepiej. Co więcej pieniądze te zdaniem większości respondentów są dobrze adresowane i docierają do grup do których powinny dotrzeć, przekazywane są też w sprawiedliwy sposób. Co jest kluczowe z perspektywy oceny funduszy europejskich beneficjenci dopytani o osobiste korzyści z wdrażania PROW w 90% zgodzili się ze stwierdzeniem, że na nich skorzystali. Najmniej badanych zgodziło się ze stwierdzeniem, że dzięki środkom z UE w rolnictwie jest więcej nowych miejsc pracy. Wykres 33. Wpływ pieniędzy unijnych w tym PROW, na sytuację wsi i rolnictwa 2% Pieniądze z UE wpływają na rozwój rolnictwa 97% 2% Czuję, że osobiście zyskałem dzięki inwestycjom z wykorzystaniem środków PROW % Uważam, że rozwój rolnictwa w dużej mierze jest możliwy dzięki środkom z Unii Europejskiej 88% 4%7% Dzięki środkom z UE rolnictwo stało się bardziej opłacalne 88% 6%6% Dzięki środkom z UE na wsi żyje się lepiej 86% 8% 6% Moim zdaniem, pieniądze z PROW przeznaczane są na zaspokojenie prawdziwych 7%4% 84% 8% 8% Uważam, że fundusze z PROW przyznawane są w sprawiedliwy sposób 79% 8% 12% Dzięki środkom z UE rolnictwo stały się bardziej konkurencyjne 77% 11% 12% Dzięki środkom z UE w rolnictwie jest więcej nowych miejsc pracy Zgadzam się Nie zgadzam się 67% 23% 11% Trudno powiedzieć Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n=751 Beneficjentów poproszono też o ustosunkowanie się do szeregu negatywnych stwierdzeń dotyczących środków unijnych (zostały one zidentyfikowane m.in. w ramach prowadzonej eksploracji netnograficznej). Wśród tych twierdzeń jedno zyskało zdecydowanie najwięcej wskazań dotyczy ono tego, że ten kto nie korzysta ze środków unijnych, ten przestaje być konkurencyjny. Z tą opinią zgodziło się 2/3 badanych. Następne w kolejności stwierdzenie, dotyczące tego, że środki uzyskują głównie Ci, którzy potrafią je pozyskać, a nie najbardziej potrzebujący, uzyskało 1/3 wskazań. Najmniej badanych zgadzało się ze stwierdzeniami, że pieniądze są defraudowane, inwestycje są nietrafione, a środki europejskie to narzędzie kolonizowania Polski.

74 74 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 34. Stosunek badanych do negatywnych opinii na temat pieniędzy unijnych Gospodarstwom, które nie korzystają z dotacji UE trudno konkurować z tymi, które uzyskały dofinansowanie 64% Z funduszy europejskich korzystają przede wszystkim ci, którzy umieją się o nie starać, a nie najbardziej potrzebujący 32% Informacje o inwestycjach realizowanych przy wsparciu z funduszy europejskich to propaganda sukcesu 51% 28% Środki z UE przyczyniają się do wzrostu cen 25% O środkach unijnych mówi się ciągle to samo - nic się nie zmienia] G2. Wiadomo, że część opinii publicznej ma 24% Mam już dosyć słuchania o środkach unijnych 20% Fundusze unijne przyczyniają się do niebezpiecznego wzrostu zadłużenia samorządów i państwa 19% Fundusze unijne bardziej szkodzą rozwojowi polskiej wsi niż je wspomagają 19% Ze środków UE korzystają przede wszystkim firmy zagraniczne, a nie polskie 19% Gospodarstwa korzystające z pieniędzy UE narażają się na bankructwo 19% Za często mówi się o środkach unijnych są inne ważne tematy 17% Większość inwestycji dofinansowanych z FE to inwestycje nietrafione i nieopłacalne 16% Fundusze unijne to narzędzie kolonialnej eksploatacji Polski 15% Pieniądze ze środków UE są masowo defraudowane (rozkradane) 14% Informacje o inwestycjach realizowanych przy wsparciu z funduszy europejskich są nieprawdziwe 23% 57% 58% 62% 13% 17% 15% 17% 14% 73% 67% 8% 14% 78% 69% 3% 13% 76% 62% 75% 71% 67% 11% 80% 6% 22% 9% 14% 19% 10% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Zgadzam się Nie zgadzam się Trudno powiedzieć Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CATI z beneficjentami, n= PROW w opinii mieszkańców kraju W poniższym rozdziale została udzielona odpowiedź na następujące pytania badawcze: 1/ Czy mieszkańcy Polski mają świadomość, jakie korzyści wynikają ze wsparcia finansowego w ramach PROW ? 2/ Czy informacja o korzyściach z realizowanych projektów została właściwie nagłośniona? Jeśli nie, to w jaki sposób należało rozpowszechniać informację o korzyściach w latach ? 3/ Jaki jest stopień rozpoznawalności PROW wśród mieszkańców Polski? 4/ W jakim stopniu udało się zbudować świadomość społeczną o PROW oraz o roli funduszy europejskich wśród społeczeństwa? 5/ Czy mieszkańcy postrzegają efekty realizacji PROW w kontekście korzyści osobistych? Jedną z grup docelowych działań promocyjnych PROW jest ogół mieszkańców. W związku z tym został przygotowany i przeprowadzony szeroki katalog działań informacyjnopromocyjnych. W niniejszym podrozdziale zostaną syntetycznie przedstawione najważniejsze

75 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW osiągnięte rezultaty tychże działań oraz funkcjonujący w opinii publicznej wizerunek Programu. Na samym początku należy jednak zwrócić uwagę, że grupa docelowa definiowana jako ogół społeczeństwa czyli zasadniczo mieszkańcy kraju jest bardzo szeroko określona. Czyni to spore problemy w kwestii oceny efektów oraz adekwatności konkretnych kanałów komunikacyjnych. W przyszłej perspektywie programowania sugeruje się zwrócić uwagę na zawężenie grupy poprzez bardziej szczegółowe jej określenie np. mieszkańcy obszarów wiejskich, osoby w wieku lat, itp. Pozwoli to w lepszym stopniu dopasować konkretne kanały oraz sprofilować informację pod konkretne grupy. Warto podkreślić także, że podrozdział opisuje nie rzeczywisty stan rzeczy, a to jak PROW jest postrzegany w świadomości społecznej mieszkańców Polski. Podrozdział został oparty w głównej mierze na wynikach badania CAWI na reprezentatywnej próbie 37 pełnoletnich mieszkańców Polski, co pozwala generalizować uzyskane wyniki na całą populację. Analizy zostały uzupełnione o wnioski z pogłębionych wywiadów osobistych (IDI), eksploracji netnograficzej oraz o komentarz ewaluatora. Rozpoznawalność PROW wśród mieszkańców Polski wyniki badania CAWI na reprezentatywnej próbie pełnoletnich Polaków Analiza zostanie rozpoczęta od rozpoznawalności PROW-u na tle innych programów unijnych. Zasadniczo zdecydowana większość Polaków aż 97% badanych słyszała o możliwości skorzystania ze środków unijnych. W przeprowadzonej ankiecie respondenci zostali spytani, o których programach unijnych słyszeli najwięcej w ten sposób była badana wspomagana znajomość poszczególnych programów oraz funduszy unijnych. Rozpoznawalność PROW w badaniu była stosunkowo wysoka, ponad co trzeci badany (37% respondentów) wskazał PROW. Bardziej znanym programem był tylko Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Co nie powinno zasadniczo dziwić, gdyż specyfika działań tego programu ułatwia rozpoznawalność. Rozpoznawalny wśród badanych co prawda nie program, a fundusz unijny był Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. Warto jeszcze zwrócić uwagę, że co piąty badany (19% respondentów) wskazał na EFFROW, co świadczy również o przebiciu się do opinii publicznej oprócz samej nazwy programu także nazwy funduszu, z którego finansowany jest PROW. Szczegółowe wyniki znajomości poszczególnych programów lub funduszy unijnych prezentuje poniższy wykres. 37 Przy zakładany poziomie ufności 95% i maksymalnym błędzie oszacowania 4%.

76 76 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 35. Rozpoznawalność wspomagana PROW na tle innych programów unijnych Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) 51% Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) 39% Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata % Europejski Fundusz Społeczny (EFS) 32% Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG) 22% Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Obszarów Wiejskich 19% Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) 18% Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej (RPO PW) 16% Regionalny Program Operacyjny (RPO) 13% Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej 4% Program Operacyjny RYBY 4% Sektorowy Program Operacyjny Transport (SPOT) 3% Wiem, że są, ale nie znam nazw Nie słyszałem/słyszałam o żadnym z powyższych 13% 1% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 Warto zwrócić uwagę, że PROW jest bardziej rozpoznawalny wśród osób młodszych do 24 roku życia (35% wskazań) oraz starszych powyżej 50 lat (48% wskazań), natomiast rzadziej wskazywany był przez osoby w wieku lat. Odsetek wskazań w tej grupie wiekowej mieścił się w przedziale 26-32%. Rozpoznawalność PROW co jest dosyć oczywiste silniejsza była wśród badanych zamieszkujących obszary wiejskie. Jednak co ciekawe rozpoznawalność ta była niemalże równa znajomości PO KL. Na koniec pozostaje analiza rozpoznawalności PROW w poszczególnych regionach Polski. Z badania wynika, że prawie połowa mieszkańców regionu wschodniego (woj. lubelskie, woj. podkarpackie, woj. świętokrzyskie, woj. podlaskie) rozpoznaje Program. Rozpoznawalność ta jest niższa aż o 14 p.p. w regionie centralnym (woj. mazowieckie, woj. łódzkie) oraz o 18 p.p. w regionie południowo-zachodnim (woj. dolnośląskie, woj. opolskie). Wykres 36. Rozpoznawalność PROW w poszczególnych regionach Polski 47% 41% 36% 35% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 33% 29%

77 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Oprócz samej rozpoznawalności ważne jest zbadanie poziomu wiedzy nt. PROW Z jednej strony analizowane były skojarzenia z PROW, co pokazuje społeczne postrzeganie oraz wizerunek marki Programu. A z drugiej podstawowa wiedza dotycząca PROW grupy docelowe PROW (kto może ubiegać się o środku) oraz możliwe do realizacji typy projektów. Głównym skojarzeniem badanych z PROW jest ogólnie pojęty rozwój, wieś oraz obszary wiejskie, co jest pewnego rodzaju oczywistością, ponieważ w nazwie Programu występują ten zwrot, co automatycznie nakierowuje podświadomie na takie skojarzenia. Drugą grupą skojarzeń są skojarzenia związane z postrzeganiem PROW jako Programu skierowanego głównie do rolników: dotacja/ dotacje, dopłaty, rolnictwo, rolnicy, gospodarstwo. Trzecia główna grupa skojarzeń rzadziej wskazywana związana jest szeroko pojętą infrastrukturą, czyli inwestycjami drogowymi, kanalizacyjnymi, modernizacją obiektów, itp. Rysunek 2. Skojarzenia z nazwą Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata w opinii mieszkańców Polski Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 Badani zostali także poproszeni o odpowiedź na pytanie, kto w ich ocenie może ubiegać się o środki PROW. Prawie 3/4 respondentów wskazała odpowiedź rolnicy. Ponad połowa respondentów wybrała odpowiedź mieszkańcy obszarów wiejskich oraz samorządy (gminy oraz powiaty). Mniej więcej 1/3 badanych wskazała, że program skierowany jest do izb rolniczych, przedsiębiorców, LGD oraz ośrodków doradztwa rolniczego. Wskazania te generalnie odzwierciedlają główne grupy docelowe PROW, które za wyjątkiem mieszkańców obszarów wiejskich są bezpośrednimi beneficjentami Programu. Zdecydowanie rzadszymi odpowiedziami były wskazania na organizację pozarządowe, szkoły czy kościoły/ związki wyznaniowe. Można zatem zakładać, że podstawowa wiedza często zapewne wyłącznie czysto zdroworozsądkowa dotycząca grup docelowych wśród mieszkańców jest odpowiednia. 77

78 78 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 37. Grupy docelowe PROW w ocenie mieszkańców Polski Rolnicy/przetwórcy rolni 72% Mieszkańcy obszarów wiejskich 58% Samorządy, czyli gminy i powiaty 58% Izby Rolnicze 34% Przedsiębiorcy (firmy prywatne) 33% Lokalne Grupy Działania 32% Ośrodki Doradztwa Rolniczego 32% Organizacje pozarządowe 22% Szkoły (podstawowe, gimnazja, licea itd.) 19% Urząd Marszałkowski 12% Urząd Wojewódzki 11% Kościoły/ związki wyznaniowe/ parafie 9% Wszyscy mieszkańcy Polski (osoby prywatne) 7% Osoby niepełnosprawne 7% Szpitale/ przychodnie 6% Ministerstwa Uczelnie Inne Nie wiem/trudno powiedzieć 6% 4% 0% 5% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 Powyższe wyniki oraz analizowane skojarzenia pokazują, że w świadomości Polaków głównymi beneficjentami PROW są rolnicy, i to głównie do nich kierowane są środki. Zdecydowanie mniejsza liczba osób dostrzega, że z Programu realizowane są działania w innych obszarach wpływających na rozwój wsi. Potwierdzeniem powyżej napisanego wniosku jest poniży wykres pokazujący, co w ocenie badanych było głównymi efektami PROW. Prawie wszyscy bo aż 92% badanych wskazało, że efektem było wsparcie rolników. W następnej kolejności najczęstszymi odpowiedziami były wskazania na wsparcie przedsiębiorców (wsparcie inwestycyjne i wsparcie dotacyjne). Mniejszy odsetek odpowiedzi sugeruje, że wsparcie z PROW służyło rozwojowi i modernizacji infrastruktury (budowa kanalizacji i oczyszczalni czy inwestycje w drogi). Program w niewielkim stopniu kojarzony jest ze wsparciem turystyki, kultury czy poprawy dostępu do internetu. Warto zwrócić uwagę, że miejsce zamieszkania miasto-wieś w sposób istotny statystycznie nie różnicowało odpowiedzi badanych. W związku z tym świadomość efektów nie jest zależna od bezpośredniej styczności z miejscem prowadzonych działań.

79 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 38. Działania realizowane w ramach PROW w ocenie mieszkańców Polski Wsparcie dla rolników 92% Wsparcie dla przedsiębiorców (wsparcie inwestycji) Dotacje na założenie firmy Budowa kanalizacji i oczyszczalni Doradztwo Inwestycje w drogi Badania i rozwój Inwestycje w edukację (remonty i rozbudowa szkół i przedszkoli) Turystykę (remonty i budowa) Upowszechnienie dostępu do Internetu Szkolenia, warsztaty, staże dla bezrobotnych Na kulturę (inwestycje w kulturę) Wsparcie dla bezrobotnych 47% 44% 38% 33% 28% 23% 20% 19% 18% 17% 12% 11% Inwestycje w szpitale (na służbę zdrowia) Nie wiem Inne 3% 2% 1% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 Podsumowując należy uznać, że PROW jako Program jest rozpoznawalny przez ogół mieszkańców Polski. Udało się wśród Polaków zbudować świadomość wpływu i roli funduszy unijnych na rozwój kraju. Jednak PROW w świadomości społecznej funkcjonuje jako program skierowany głównie albo wyłącznie do rolników. Przeciętny respondent nie dostrzega innych efektów poza wsparciem rolnictwa. W świadomości Polaków Program nie przekłada się na ogólny rozwój kraju, a jedynie na obszary wiejskie. W przekazach brakuje pokazania, że osiągnięte efekty mogą wpływać na całą polską gospodarkę. Zdaniem ewaluatora promocja PROW ograniczała się głównie do przekazu kierowanego do rolników, a jeśli już do ogółu mieszkańców to Program pokazywał wieś związaną głównie z rolnictwem. Biorąc pod uwagę, fakt że większość obszarów wiejskich nie jest związana stricte z rolnictwem, należałoby stworzyć pewnego rodzaju koncept promocyjny obszarów wiejskich, nie ograniczający się do rolnictwa, a pokazujący np. folklor wsi. Dodatkowo sposób prezentacji materiałów nawiązujących do rolnictwa nie jest medialnie sprzedawalny. Jest to wyzwanie wobec działań informacyjno-promocyjnych w perspektywie programowej na lata , aby ukazać Program szerzej, jako program wspierający obszary wiejskie w różnych aspektach, a nie tylko kwestie związane z rolnictwem, a także że Program wpływa na rozwój całego kraju, a nie tylko obszarów wiejskich. Warto podkreślić, że koncept promocji wsi jako całości został bardzo dobrze przedstawiony w serialu telewizyjnym Ranczo. Element promocji został wpleciony w dobrze opowiedzianą wiejską historię, medialnie sprzedawalną. Tego typu działania powinny być kontynuowane w przyszłości.

80 80 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Ocena kanałów informacyjno-promocyjnych oraz wybranych przekazów kierowanych do mieszkańców Polski Po przeanalizowaniu rozpoznawalności oraz wizerunku PROW-u należałoby w tym miejscu przyjrzeć się szerzej źródłom, z których badani czerpali wiedzę odnośnie Programu i realizowanych działań, a także przeanalizować poszczególne przekazy38: wybrany artykuł, spot radiowy oraz spot telewizyjny. Poniższe fragmenty zobrazują popularność oraz skuteczność poszczególnych źródeł oraz dadzą informację zwrotną nt. poszczególnych komunikatów nadawanych różnymi kanałami. Z przeprowadzonego badania z mieszkańcami wynika, że dla ponad połowy (57%) z nich głównym źródłem informacji jest telewizja. Co ciekawe 8% badanych wskazało serial telewizyjny, a w pytania uzupełniającym, jaki to serial najczęściej podawaną odpowiedzią było Ranczo. Świadczy to o dużym sukcesie tego przedsięwzięcia. W porównaniu do innych seriali telewizyjnych, w których było obecne lokowanie produktu programu unijnego np. Głęboka Woda, udało bardzo dobrze wpleść wątki promocyjne PROW w mało nachalny i przystępny dla widza sposób. Często wskazywanym źródłem informacji o PROW były ogłoszenia i artykuły prasowe (zamieszczane głównie w prasie lokalnej), a także reklamy oraz audycje radiowe ( W Jezioranach ). Oba te źródła w ocenie ewaluatora są adekwatne z tym, że trzeba byłoby określić szczegółowe grupy odbiorców. O ile telewizję, można by uznać jako kanał, który może być skierowany do ogółu mieszkańców Polski, o tyle promocja radiowa i promocja w prasie musi mieć już konkretnie sprofilowaną grupę odbiorców. Wysoki odsetek wskazań uzyskała odpowiedź ulotki, broszury, plakaty, co może świadczyć o dobrej skuteczności tego kanału. Rozmówcy badań jakościowych wskazywali jednak na duże ograniczenia tego kanału. Ulotki, broszury i plakaty w ocenie badanych beneficjentów nie są najbardziej przydatnymi źródłami informacji, jedynie kierują do strony internetowej czy punktu informacyjnego. Przygotowanie ulotek, broszur czy plakatów jest łatwe dla jednostek zajmujących się promocją, jednak w ocenie rozmówców nie przynosi on odpowiednich efektów wobec poniesionych nakładów. W przyszłych działaniach promocyjnych należałoby rozważyć ograniczenie ilości ulotek, broszur czy plakatów na rzecz szerszych kampanii promocyjnych np. angażujących znane postacie medialne. Efekty w promocji przynoszą także takie działania jak: umieszczanie tablic informacyjnych, oficjalne komunikaty przekazywane przez władze gminy/powiatu oraz informacje zamieszczane na portalach informacyjnych takich jako onet.pl, wp.pl, interia.pl. Informacja o PROW przekazywana jest tzw. pocztą pantoflową, co piąty badany dowiedział o programie od znajomych. Warto zwrócić uwagę, że przekazywanie informacji przez znajomych jest charakterystyczne dla PROW, w realizowanych przez wykonawcę badaniach dotyczących działań informacyjno-promocyjnych Regionalnych Programów Operacyjnych taka forma przekazu praktycznie nie występowała. 38 Analiza treści przekazów została również przeprowadzona w rozdziale 4.4.

81 81 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW Wykres 39. Korzystanie z poszczególnych kanałów informacyjnych przez mieszkańców Telewizja 57% Ogłoszenia i artykuły prasowe 33% Radio 31% Ulotki, broszury, plakaty, foldery 27% Informacyjne portale internetowe (np. onet.pl, wp.pl, interia.pl) 22% Biuletyny informacyjne 22% Od znajomych 21% Tablice informacyjne 21% Oficjalne informacje przekazywane przez władze gminy/powiatu 19% Google 13% Strona internetowa poświęcona PROW % Imprezy, festyny 11% Serwisy społecznościowe 10% Szkolenia 8% Oficjalne informacje przekazywane przez Urząd Marszałkowski 8% Konferencje, spotkania informacyjne 8% Serial telewizyjny 8% Bilbordy 8% Infolinia ARiMR 6% Podręczniki i poradniki 6% Gadżety 6% W Urzędzie Marszałkowskim Konsultacje w punkcie informacyjnym Powieść radiowa Nie wiem / trudno powiedzieć 5% 2% 1% 2% Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606. W przekazie szczególnie mającym na celu promocję efektów PROW ważne jest oparcie informacji na faktach, aby odbiorcy nie czuli się indoktrynowani, a przekazywane informacje były poparte faktami. Większość badanych (51%) uznała, że przekazywane informacje są oparte na prawdziwych informacjach i nie budzą zastrzeżeń. 1/4 nie była do końca przekonana czy przekazywane informacje mają odzwierciedlenie w rzeczywistości. Drugie tyle uznało, że przekazywane informacje nie są poparte faktami. Należy tu zaznaczyć, że w badaniu brali udział także eurosceptycy, co na pewno wpływa na wyniki badania. Widać, jednak że ten odsetek, szczególnie tych zaznaczających odpowiedź ani się zgadzam, ani się nie

82 82 Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych PROW zgadzam jest wysoki. Wyniki te pokazują jednak, że zbyt nachalna promocja może nie przynosić pożądanych efektów, a wręcz efekt odwrotny. Wykres 40. Opinia mieszkańców odnośnie oparcia przekazu na faktach o przedsięwzięciach zrealizowanych z PROW oparte są na faktach ) ( Informacje 4% 17% 22% 34% 24% Zdecydowanie się NIE zgadzam Raczej NIE się zgadzam Ani się zgadzam, ani się nie zgadzam Raczej się zgadzam Zdecydowanie się zgadzam Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI, n=606 Badani poproszeni zostali także, o ocenę stopnia poinformowania i dostępności informacji o PROW. Z analizy odpowiedzi wynika, że działania promocyjne przyczyniły się do poinformowania mieszkańców o specjalnie przeznaczonych środkach dla obszarów wiejskich. Działania oprócz przekazania samej informacji o Programie, dały wiedzę mieszkańcom, gdzie mają szukać dalszych informacji w przypadku zainteresowania się PROW-em. Należy także podkreślić w miarę atrakcyjną formę przekazów, ponieważ zachęciły one do pozyskania bardziej szczegółowych informacji. Wyniki pokazały, że osoby projektujące działania informacyjnopromocyjne stają jednak w przyszłości przed pewnymi wyzwaniami. Po pierwsze należałoby uprościć przekaz komunikatów skierowanych do ogółu społeczeństwa dla 1/3 badanych są one sformułowane niejasnym językiem, potwierdza to także analiza treści metodą FOG. Po drugie spory odsetek badanych mieszkańców Polski nie wie do kogo są skierowana działania (brak wiedzy dotyczącej grup docelowych), bardziej się domyślają i wskazują przeważnie rolników, niż faktycznie wiedzą kto może być beneficjentem. Po trzecie nie mają świadomości, że PROW może wpłynąć na ich najbliższe otoczenie szeroko pojęty rozwój obszarów wiejskich.

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH

PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH PRAKTYCZNE WDRAŻANIE WSPARCIA W RAMACH LOKALNYCH GRUP RYBACKICH ORAZ UDZIAŁ W PROCESIE APLIKACYJNYM URZĘDÓW MARSZAŁKOWSKICH Karolina Szambelańczyk Oddział Obsługi PO Ryby Departament Programów Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Prezentacja raportu metodologicznego

Prezentacja raportu metodologicznego Ocena skuteczności i efektywności instytucji uczestniczących we wdraŝaniu priorytetów VIII i IX, w tym procesu komunikacji Prezentacja raportu metodologicznego Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA na 2013 rok 1.

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2013 1

Bardziej szczegółowo

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej

Mój region w Europie. Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Mój region w Europie Urząd Marszałkowski w Toruniu Departament Polityki Regionalnej Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia na wykonanie badania pt. Ocena potencjału rynkowego marki Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 (trzecia

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2014 (pierwsza

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich. Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich. Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich Podstawy prawne UE Art. 68 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2012 1

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

PLAN KOMUNIKACYJNY. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rok 2011 1. Cele działań 1) poinformowanie ogółu społeczeństwa o rezultatach

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie do złożenia oferty na: Usługę ewaluacji zewnętrznej. projektu innowacyjnego testującego pt.: 50+ doświadczenie

Zaproszenie do złożenia oferty na: Usługę ewaluacji zewnętrznej. projektu innowacyjnego testującego pt.: 50+ doświadczenie Zaproszenie do złożenia oferty na: Usługę ewaluacji zewnętrznej projektu innowacyjnego testującego pt: 50+ doświadczenie Warszawa, 01 grudnia 2014 r Zamawiający: Agrotec Polska sp z oo, ul Dzika 19/23

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA na 2015 rok 1.

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2011 do 31.12.2011

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2011 do 31.12.2011 ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2011 do 31.12.2011 1. Cele działań sporządzony dla Departamentu Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa

Bardziej szczegółowo

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych)

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych) Rozeznanie rynku dla zamówienia polegającego na wykonaniu badania ewaluacyjnego pn. Ewaluacja systemu wyboru i oceny projektów ze szczególnym uwzględnieniem kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2010 do 31.12.2010

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2010 do 31.12.2010 ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 Obejmujący okres od 1.01.2010 do 31.12.2010 1. Cele działań sporządzony dla Departamentu Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych dotyczących PROW 2007-2013

Ocena skuteczności i użyteczności działań informacyjno-promocyjnych dotyczących PROW 2007-2013 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Pomocy Technicznej Programu Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3/2015

Zapytanie ofertowe nr 3/2015 Zapytanie ofertowe nr /05 na opracowanie Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 06-0 dla Stowarzyszenia Blisko Krakowa I. Zamawiający: Blisko Krakowa ul. Żwirki i Wigury -050 Skawina II. Opis przedmiotu zamówienia:

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013. NA 2014 r. sporządzony dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013. NA 2014 r. sporządzony dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 NA 2014 r. sporządzony dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego 1. Cele działań Celem rocznego planu komunikacyjnego na rok 2014 jest: 1. Promocja PROW

Bardziej szczegółowo

Broszura informacyjna. Warszawa, listopad 2008

Broszura informacyjna. Warszawa, listopad 2008 Ewaluacja dotychczasowych działań informacyjno-promocyjnych przeprowadzonych przez Instytucję Zarządzającą RPO WD na lata 007-013, służąca przygotowaniom do wdrażania Planu Komunikacji Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 na 2009 r.

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 na 2009 r. ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 na 2009 r. sporządzony dla Samorządu Województwa Świętokrzyskiego 1. Cel działań Celem rocznego planu komunikacyjnego na rok 2009 jest: 1. promocja PROW 2007-2013

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych?

POLITECHNIKA POZNAŃSKA. Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Jak przygotować dobry projekt w ramach funduszy strukturalnych? Opracowanie: Cezary Konrad Wójcik, Politechnika Poznańska 18 czerwca 2007r. 1 Pomysł na projekt Wybór r odpowiedniego programu Dostosowanie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA na 2014 rok 1.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ROCZNE DLA LGD

SPRAWOZDANIE ROCZNE DLA LGD SPRAWOZDANIE ROCZNE DLA LGD Katarzyna Łukasiewicz Wydział Leader DROW Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi listopad 2010 r. 1. Liczba ludności objęta LSR: Liczba mieszkańców wg danych GUS na dzień 31 grudnia

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. na 2011 rok

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. na 2011 rok Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 na 2011 rok Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 od 7 września do końca roku 2007 sporządzony dla Samorządu Województwa Opolskiego 1. Cele Działań Podstawowym celem działań informacyjnych i promocyjnych Samorządu

Bardziej szczegółowo

Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020

Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020 Ocena ex ante projektu Strategii Rozwoju Województwa 2011-2020 Zakres, metodologia i wyniki ewaluacji Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM 10modułów oceny ex ante 1. Ocena Strategii

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Załącznik 1. Formularz sprawozdawczy dotyczący promocji i informacji Numer programu (CCI): Nazwa programu: Załącznik do sprawozdania nr: 211/12.2. 27/PL/16/1/PO/2 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych

Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Projekt Potencjał Działanie - Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych Gmina - Miasto Płock Towarzystwa Wiedzy w Płocku Stowarzyszenia PLAN I HARMONOGRAM PROCESU

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie szkoleń z wykorzystaniem e-learningu

Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie szkoleń z wykorzystaniem e-learningu 3. Efektywna współpraca z klientem urzędu 2. Dane o rynku i ich wykorzystywanie 1. Rola i zadania służb zatrudnienia Tabela 2. Struktura i zakres treści programów modułowych umożliwiających prowadzenie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY PROW 2007-2013 na 2013 rok sporządzony dla Samorządu Województwa Opolskiego Up. Ministra Rolni«>»w«i Ko%sv«)fu Wsi PODSEKRETARZ STANU 1. Cele Działań L zalczyk Cel główny ^.[A'U>if^

Bardziej szczegółowo

Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Przebieg usługi w przedsiębiorstwie Projekt Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP jest realizowana

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych WŁAŚCIWE ZESTAWIENIE

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN MONITORINGU I EWALUACJI PROJEKTU DZIELNICOWA AKADEMIA UMIEJĘTNOŚCI

REGULAMIN MONITORINGU I EWALUACJI PROJEKTU DZIELNICOWA AKADEMIA UMIEJĘTNOŚCI REGULAMIN MONITORINGU I EWALUACJI PROJEKTU DZIELNICOWA AKADEMIA UMIEJĘTNOŚCI WSPÓŁFINANSOWANEGO ZE ŚRODKÓW UNII EUROPEJSKIEJ W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI realizowanego w okresie 1 września

Bardziej szczegółowo

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR

Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach wdrażania LSR 2014-2020 dla obszaru PLGR Elementy podlegające monitoringowi i ewaluacji w ramach LSR 2014-2020 dla obszaru 1. Monitoring i ewaluacja LSR 2014-2020 W niniejszym rozdziale przedstawiono opis prowadzenia ewaluacji i monitoringu w

Bardziej szczegółowo

1. OPIS PRZEDMIOTU BADANIA. 1.1. Kontekst i uzasadnienie realizacji badania

1. OPIS PRZEDMIOTU BADANIA. 1.1. Kontekst i uzasadnienie realizacji badania Opis przedmiotu zamówienia na wykonanie usługi analizy spójności sieci oraz badania współpracy Regionalnych Ośrodków EFS, Instytucji Pośredniczących (IP), Instytucji Pośredniczących II stopnia (IP II),

Bardziej szczegółowo

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu)

Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych. dla (pełna nazwa programu) Załącznik nr 1 do Wytycznych w zakresie informacji i promocji programów operacyjnych polityki spójności na lata 2014-2020 Wzór Rocznego planu działań informacyjnych i promocyjnych na r. dla (pełnzwa programu)

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe)

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Pozyskiwanie środków z funduszy UE i ich administrowanie Nazwa w języku angielskim Język wykładowy polski

Bardziej szczegółowo

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA na przeprowadzenie badania ewaluacyjnego Ocena systemu monitorowania postępu rzeczowego wraz z oszacowaniem wartości docelowych wskaźników mierzonych na poziomie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Przeprowadzana w ramach przygotowywanego projektu pt. Program rozwoju turystyki na obszarach wiejskich w Polsce

ANKIETA. Przeprowadzana w ramach przygotowywanego projektu pt. Program rozwoju turystyki na obszarach wiejskich w Polsce ANKIETA Przeprowadzana w ramach przygotowywanego projektu pt. Program rozwoju turystyki na obszarach wiejskich w Polsce Ankieta jest skierowana do PODMIOTÓW KREUJĄCYCH PODAŻ NA RYNKU TURYSTYKI WIEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

1. W ramach realizacji umowy Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania następujących usług:

1. W ramach realizacji umowy Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania następujących usług: Strona1 07.08.2013 r. W związku z realizacją projektów: Łamigłówki dla Nomada metoda uczenia przez całe życie na miarę XXI wieku Nowoczesna kadra dla e-gospodarki program rozwoju Wydziału Zamiejscowego

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce

Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce Projekt: Formalne i nieformalne instytucje opieki w Polsce. Etap pierwszy prac Diagnoza i analiza funkcjonowania formalnych i nieformalnych instytucji opieki w Polsce Potrzeby informacyjne interesariuszy

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA. Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego.

PROMOCJA. Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Europejskiego Funduszu Społecznego PROMOCJA Promocja projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. Listopad 2009 Publikacja współfinansowana

Bardziej szczegółowo

Plan Komunikacji - LSR na lata 2014-2020

Plan Komunikacji - LSR na lata 2014-2020 Plan Komunikacji - LSR na lata 2014-2020 Komunikacja w procesie tworzenia i wdrażania lokalnej strategii rozwoju jest warunkiem nieodzownym w osiąganiu założonych efektów. Podstawowym warunkiem w planowaniu

Bardziej szczegółowo

10 maja 2013 r. Magdalena Bajorek - Wrona Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Gorlicach

10 maja 2013 r. Magdalena Bajorek - Wrona Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Gorlicach A k t y w n o ś ć I I n t e g r a c j a S z a n s ą N a L e p s z e J u t r o 10 maja 2013 r. Projekt systemowy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Gorlicach Projekt systemowy 3 letni, realizowany w

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

5. Wyniki badań socjologicznych

5. Wyniki badań socjologicznych 5. Wyniki badań socjologicznych Procedura odwoławcza w programach operacyjnych stwarza wnioskodawcom możliwość ponownego rozpatrzenia złożonych do dofinansowania projektów pod względem spełnienia kryteriów

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji

Szczegółowy opis badania - badanie CAPI na ogólnopolskiej próbie stowarzyszeń i fundacji Zapytanie ofertowe Stowarzyszenie Klon/Jawor od 2002 roku prowadzi ogólnopolski projekt badawczy dotyczący funkcjonowania organizacji pozarządowych. W ramach tego przedsięwzięcia, w regularnych odstępach

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Badania satysfakcji pracowników. www.biostat.com.pl

Badania satysfakcji pracowników. www.biostat.com.pl to powszechnie stosowane narzędzie pozwalające na ocenę poziomu zadowolenia oraz poznanie opinii pracowników w zakresie wybranych obszarów działalności firmy. Za pomocą skal pomiarowych badanie daje możliwość

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020 Warszawa 12.12.2014 Fundusze Strukturalne 2014-2020 Polityki horyzontalne Rozporządzenie ogólne 2014-2020 zasadę równości szans płci i równości

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia na realizację zamówienia Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia na realizację zamówienia Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych WOA.I.ZZP/WPW/U-335-50/09 Załącznik nr 2 do SIWZ Wydatek współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia na realizację zamówienia

Bardziej szczegółowo

Harmonogram przygotowań ARiMR w zakresie obsługi działań objętych PROW na lata 2014-2020, których wdrażaniem będą zajmować się podmioty wdrażające

Harmonogram przygotowań ARiMR w zakresie obsługi działań objętych PROW na lata 2014-2020, których wdrażaniem będą zajmować się podmioty wdrażające Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Harmonogram przygotowań ARiMR w zakresie obsługi działań objętych PROW na lata 2014-2020, których wdrażaniem będą zajmować się podmioty wdrażające Podstawy

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 1 do Umowy z dnia Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Wykonanie badania pt.: Analiza wpływu inwestycji w infrastrukturę społeczną na wzrost gospodarczy województwa śląskiego 1. Uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

Trwałość projektów 7 osi PO IG

Trwałość projektów 7 osi PO IG Warszawa, 6 października 2015 r. Konferencja podsumowująca wdrażanie 7 i 8 osi priorytetowej PO IG Trwałość projektów 7 osi PO IG Paweł Oracz Departament Strategii Systemu Informacyjnego Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA Załącznik nr 1 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Analiza efektywności inicjatywy JEREMIE na terenie województwa wielkopolskiego wraz z oceną jej oddziaływania na sytuację gospodarczą regionu,

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA ROCZNY PLAN KOMUNIKACYJNY Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 sporządzony dla Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA na 2014 rok 1.

Bardziej szczegółowo

Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca

Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca Rybnik, 24 marca 2015 r. Działania Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w kontekście realizacji Wieloletniego regionalnego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 5287/2014. Zarządu Województwa Wielkopolskiego. z dnia 30 października 2014 r.

Uchwała Nr 5287/2014. Zarządu Województwa Wielkopolskiego. z dnia 30 października 2014 r. Uchwała Nr 5287/2014 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 października 2014 r. w sprawie aktualizacji na rok 2014 Rocznego planu kształcenia i doskonalenia zawodowego pracowników Urzędu Marszałkowskiego

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ UWAG do planu komunikacji

FORMULARZ UWAG do planu komunikacji FORMULARZ UWAG do planu komunikacji 1. Obecny zapis 2. Proponowany zapis 3. Uzasadnienie zmiany 4. Dane osoby składającej wniosek 4.1. Imię i nazwisko 4.2. Funkcja pełniona w LGD (o ile dotyczy) 4.3. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej. przeprowadzonej w Powiatowym Ośrodku Doskonalenia. Nauczycieli w Wodzisławiu Śląskim

Raport z ewaluacji wewnętrznej. przeprowadzonej w Powiatowym Ośrodku Doskonalenia. Nauczycieli w Wodzisławiu Śląskim Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Powiatowym Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Wodzisławiu Śląskim Opracowały: Renata Gryt i Iwona Miler - konsultantki PODN Wodzisław Śląski, 28 lutego

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

Strona internetowa projektu: www.ipr.fnm.pl. Osoba odpowiedzialna: k.kubisty@fnm.pl lub

Strona internetowa projektu: www.ipr.fnm.pl. Osoba odpowiedzialna: k.kubisty@fnm.pl lub Narzędzia informatyczne służące do efektywnego zarządzania Centrum Kompetencji Seed i Start-up, procesami decyzyjnymi w nim zachodzącymi oraz budowania bazy pomysłodawców, technologii i ekspertów zewnętrznych

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Prezentacja projektu:

Prezentacja projektu: Prezentacja projektu: Dopasowanie zasobów ludzkich do rozwoju turystyki trendy rozwojowe i zmiany na rynku pracy woj. łódzkiego Projektodawca: Advance Ewelina Podziomek Priorytet VIII Regionalne kadry

Bardziej szczegółowo

Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych

Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych 2013 Przygotowanie województwa mazowieckiego do perspektywy finansowej 2014-2020 Konferencja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Załącznik nr 3 do Regulaminu Organizacyjnego Świętokrzyskiego Biura Rozwoju Regionalnego w Kielcach ZASADY DZIAŁANIA BIURA PROGRAMU ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Biuro Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju

Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Efekty gospodarcze i społeczne zakończonych projektów rozwojowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Raport końcowy z badania ewaluacyjnego Kontekst badania Cel projektów rozwojowych

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA KOMUNIKACJI PROW 2014-2020

STRATEGIA KOMUNIKACJI PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi ul. Wspólna 30 00-930 Warszawa STRATEGIA KOMUNIKACJI PROW 2014-2020 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty.

Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Instytucje wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Kapitał ludzki to jeden z najważniejszych czynników budowania przewagi konkurencyjnej na

Bardziej szczegółowo

Podejście Leader w Polsce

Podejście Leader w Polsce Podejście Leader w Polsce Joanna Gierulska Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich, Wydział Leader Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Mikołajki, 13 października 2009 r. Jak się wszystko zaczęło? Pierwsze

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA OFERTA WSPÓŁPRACY

WSTĘPNA OFERTA WSPÓŁPRACY WSTĘPNA OFERTA WSPÓŁPRACY Charakterystyka firmy Zakres usług Etapy i metody pracy Konsultanci i współpraca z klientem Kontakt Grupa STS s.c., ul. Maszynowa 7a/3, 02-392 Warszawa Charakterystyka firmy Pracownia

Bardziej szczegółowo

Działania promocyjne i informacyjne obowiązki beneficjentów

Działania promocyjne i informacyjne obowiązki beneficjentów Działania promocyjne i informacyjne obowiązki beneficjentów Marcin Górecki Wydział Promocji, Informacji i Szkolenia Departament POIiŚ Ministerstwo Środowiska 1 M inisterstwo Środowiska Informacja i promocja

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO

MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO MONITOROWANIE PROGRAMU OPERACYJNEGO Rozwój Polski Wschodniej ROLA KOMITETU MONITORUJĄCEGO 1 PLAN PREZENTACJI 1. Monitoring definicja i rodzaje 2. System sprawozdawczości - jako narzędzie monitoringu 3.

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja oraz analiza barier i problemów organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem systemu zarządzania i wdrażania Regionalnego Programu

Identyfikacja oraz analiza barier i problemów organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem systemu zarządzania i wdrażania Regionalnego Programu Identyfikacja oraz analiza barier i problemów organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem systemu zarządzania i wdrażania Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007-2013 System

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Centrum Informacyjne FEM Fundusze Europejskie w Małopolsce

Centrum Informacyjne FEM Fundusze Europejskie w Małopolsce Fundusze Europejskie w Małopolsce Departament Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Kraków, ul. Wielicka 72, p. 400 tel. (012) 29 90 778, (012) 29 90 627, (012) 29 90 777

Bardziej szczegółowo

Formularz sprawozdawczy dotyczący promocji i informacji. 1. Zrealizowane działania w zakresie informacji, promocji i szkoleń

Formularz sprawozdawczy dotyczący promocji i informacji. 1. Zrealizowane działania w zakresie informacji, promocji i szkoleń Załącznik nr 3. Formularz sprawozdawczy dotyczący promocji i informacji Numer programu (CCI): Nazwa programu: Załącznik do sprawozdania nr: 2007/PL/16/1/PO/002 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 72 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 z dnia 24 czerwca 2016 roku

Uchwała Nr 72 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 z dnia 24 czerwca 2016 roku Uchwała Nr 72 Komitetu Monitorującego Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 z dnia 24 czerwca 2016 roku Projekt w sprawie zmian w rozdziale Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich (KSOW) Programu

Bardziej szczegółowo

Plan działania na lata 2014-2015

Plan działania na lata 2014-2015 Plan działania na lata 2014-2015 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI INFORMACJE O INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ Numer i nazwa Priorytetu Instytucja Pośrednicząca Adres korespondencyjny VI. Rynek pracy otwarty

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Warszawa 2014 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Ramowy przebieg strategicznej oceny

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

EOF European Outplacement Framework. Wsparcie dla Osób Poszukujących lub Zmieniających Zatrudnienie

EOF European Outplacement Framework. Wsparcie dla Osób Poszukujących lub Zmieniających Zatrudnienie 2011 EOF European Outplacement Framework Wsparcie dla Osób Poszukujących lub Zmieniających Zatrudnienie EOF European Outplacement Framework Wsparcie dla Osób Poszukujących lub Zmieniających Zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

Projekt zmiany Planu Działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2010-2011

Projekt zmiany Planu Działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2010-2011 Załącznik do Uchwały Nr 61/762/11/IV Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 28 listopada 2011 r. Projekt zmiany Planu Działania Sekretariatu Regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich Województwa

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Zamawiający określił przedmiot zamówienia jako: A. przeprowadzenie ośmiogodzinnych analiz potrzeb ekologicznych w 36 przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki dotyczące współpracy zamawiających i wykonawców ewaluacji Na podstawie opracowania zespołu Na Straży Sondaży.

Dobre praktyki dotyczące współpracy zamawiających i wykonawców ewaluacji Na podstawie opracowania zespołu Na Straży Sondaży. Dobre praktyki dotyczące współpracy zamawiających i wykonawców ewaluacji Na podstawie opracowania zespołu Na Straży Sondaży. Spotkanie GSE PO KL oraz ZSEPS, Kraków, 26.02.2015 r. Przetarg na badanie. Dwa

Bardziej szczegółowo