POLITYKA RODZINNA I EDUKACYJNA GŁÓWNY PRIORYTET POLITYKI SPOŁECZNEJ PAŃSTWA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITYKA RODZINNA I EDUKACYJNA GŁÓWNY PRIORYTET POLITYKI SPOŁECZNEJ PAŃSTWA"

Transkrypt

1 Mirosława Skawińska POLITYKA RODZINNA I EDUKACYJNA GŁÓWNY PRIORYTET POLITYKI SPOŁECZNEJ PAŃSTWA Słowa kluczowe: rodzina, dedukcja, decentralizacja, polityka społeczna, polityka prorodzinna Wprowadzenie Społeczeństwo polskie, tradycyjnie przywiązuje duże znaczenie do wartości, które realizowane są w rodzinie i przez rodzinę. Dlatego też potrzeba prowadzenia polityki rodzinnej przez państwo, wynika z pełnionych przez rodzinę społecznych funkcji. Np. realizacja funkcji prokreacyjnej decyduje o rozwoju ilościowym i strukturze ludności kraju, poprzez wypełnianie funkcji wychowawczej i socjalizacyjnej rodzina uczestniczy w procesach tworzenia i rozwoju kapitału ludzkiego. Więzi, na których opiera się, tworzą podstawy dla rozwoju kapitału społecznego, który jest fundamentu społeczeństwa obywatelskiego. Dążenie do umocnienia podstaw funkcjonowania rodziny jest zarazem potrzebą rozwojową, jak i powinnością państwa. Zatem polityka społeczna a w szczególności rodzinna, powinna odpowiadać na współczesne wyzwania wynikające z przemian rodziny i uwarunkowań oddziałujących na jej funkcjonowanie. Podobnie edukacja, która jest podstawą demokracji, winna być jednym z najważniejszych wyzwań przyszłości dla naszego państwa i społeczeństwa. Polityka rodzinna i prorodzinna w systemie polityki społecznej aspekt teoretyczny Dynamiczne przemiany życia społecznego, politycznego i gospodarczego w Polsce powodują także, a może przede wszystkim, ewolucję rodziny. Jej kształt (zarówno struktura, jak i pełnione funkcje) zależy nie tylko od norm i wartości etyczno-moralnych społeczeństwa, ale i od głównych idei politycznych 129

2 funkcjonujących w państwie. Współczesne rodziny polskie doświadczyły pod koniec ubiegłego wieku (i na początku obecnego) głębokich i szybkich zmian społecznych, ściśle związanych z zachodzącymi procesami politycznymi i gospodarczymi. Kierunki tych przemian dotyczą przejścia od rodziny dużej (wielopokoleniowej) do rodziny małej (nuklearnej), od rodziny biologicznie zdeterminowanej do rodziny planowanej, od rodziny produkcyjnej do rodziny nieprodukcyjnej, od rodziny patriarchalnej do rodziny egalitarnej, od rodziny zinstytucjonalizowanej do rodziny podporządkowanej treściom humanistycznym, od rodziny otwartej do rodziny zamkniętej 1. W ostatnich dziesięcioleciach tradycyjny model rodziny, nie tylko wielopokoleniowej, lecz również nuklearnej, przeżywa istotny kryzys. Z jednej strony, zmniejszająca się liczba zawieranych małżeństw, wzrost liczby rozwodów, zmniejszająca się dzietność, spadek liczby urodzeń, wzrost urodzeń pozamałżeńskich, wzrost liczby patologii w rodzinie (alkoholizmu, narkomanii, prostytucji nieletnich itp.) powoduje spadek kondycji moralnej rodziny; z drugiej strony nowe zjawiska transformacji gospodarczopolitycznej (np. bezrobocie) generują ubóstwo i spadek kondycji ekonomicznej rodziny. Zmiany te spowodowały, że rodzina znalazła się w kręgu zagrożonym wykluczeniem społecznym. W związku z powyższym, rodziny w Polsce potrzebują pomocy państwa, dlatego że, po pierwsze rosną koszty utrzymania, wychowania i edukacji dzieci, a po drugie życiowe decyzje młodego pokolenia mają swoje koszty alternatywne w postaci ograniczenia związków małżeńskich, prokreacji czy utrzymywania więzi z pokoleniem starszym. Dominujący obecnie system wartości w rodzinie motywuje członków rodziny przede wszystkim do sukcesu zawodowego i materialnego. Przed polityką rodzinną stoi obecnie wyzwanie dotyczące nie tylko łagodzenia skutków ubóstwa rodzin, ale także godzenie potrzeb związanych z aspiracjami materialnymi i zawodowymi rodziny z normalnym życiem rodzinnym i potrzebami dzieci. Dlatego też zmieniły się oczekiwania rodzin wobec państwa. 1 Więcej: Z. Tyszka, Z metodologii badań socjologicznych nad rodziną, Poznań 1991, s

3 Polityka rodzinna jest częścią polityki społecznej, gdyż, z jednej strony, stanowi kryterium oceny innych dziedzin polityki społecznej w związku z realizacją zadań państwa względem rodziny, z drugiej zaś, posiada właściwe instrumenty oddziaływania na inne działy polityki społecznej 2. Jej punktem wyjścia jest ochrona i promocja potrzeb i interesów rodziny i jej członków. Pod pojęciem polityki rodzinnej rozumie się całokształt norm prawnych, działań i środków przeznaczonych przez państwo w celu stworzenia odpowiednich warunków życia dla rodziny, jej powstania, prawidłowego funkcjonowania i spełniania przez nią wszystkich ważnych społecznie ról 3. Na podstawie tej definicji możemy określić charakter polityki rodzinnej w Polsce jako polityki prorodzinnej, pronatalistycznej 4. W literaturze przedmiotu rozróżnia się politykę rodzinną bezpośrednio kierowaną do rodzin (explicite) i pośrednią (implicite). Polityka rodzinna explicite to jasno określone działania (np. programy), których świadomym zamierzeniem jest osiąganie określonych celów dotyczących rodziny jako całości lub roli osób indywidualnych w rodzinie. Polityka rodzinna explicite może obejmować np. politykę ludnościową (pro lub antynatalistyczną), świadczenia socjalne związane z opieką i wychowaniem dzieci, świadczenia dla pracujących rodziców, opiekę zdrowotną nad matką i dzieckiem itd. W krajach prowadzących bezpośrednią politykę rodzinną często powoływane są specjalne instytucje usytuowane w strukturze rządu, mające na celu koordynację działań na rzecz rodziny. Na politykę rodzinną implicite składają się działania podejmowane w innych dziedzinach polityki państwa, realizujące cele bezpośrednio nie związane z rodziną, ale takie, które pociągają za sobą doniosłe konsekwencje dla funkcjonowania rodziny (np. polityka przeciwdziałania bezrobociu, 2 Czy polityka rodzinna powinna stanowić segment polityki społecznej bądź też system autonomiczny, zastanawiał się J. Kroszel twierdząc, że polityka rodzinna traktowana jako odrębny system pomogłaby tworzyć teoretyczne podstawy kompleksowych działań państwa na rzecz rodziny, niezależnie od globalnego podejścia do zakresu interwencjonizmu państwowego. J. Kroszel (red.), Rodzina. Społeczeństwo. Gospodarka rynkowa, Opole 1995, s Cyt. A. Kurzynowski, Rodzina w polityce społecznej państwa, [w:] A. Kurzynowski (red.), Problemy rodziny w polityce społecznej, Warszawa 1991, s Bardziej ogólne określenie polityki rodzinnej dotyczy bezpośredniego lub pośredniego działania państwa w odniesieniu do rodziny. S.B. Kamerman, A.J. Kahn (editors), Family Policy Government and Families in Fourteen Countries, New York

4 polityka podatkowa) 5. Spojrzenie na politykę rodzinną jako politykę pośrednią (implicite) oznacza, że poszczególne obszary życia, zadań i funkcje, które spełnia rodzina, wymagają działań mieszczących się w ramach różnych polityk szczegółowych, takich jak: polityka makroekonomiczna, polityka rynku pracy, polityka podatkowa, polityka dochodowa, polityka mieszkaniowa, polityka w zakresie ochrony zdrowia, polityka edukacyjna, polityka zatrudnienia, polityka edukacyjna, rozwój placówek kulturalno-oświatowych, polityka kulturalna. Kolejnym ważnym aspektem teoretycznych rozważań nad polityką rodzinną są instrumenty tej polityki, które pozwalają na skuteczną jej realizację, zgodnie z założonym programem politycznym i gospodarczym. Ponieważ polityka rodzinna jest subdyscypliną polityki społecznej, podobnie jak ona jest interdyscyplinarna i korzysta z szerokiego repertuaru narzędzi należących do ekonomii, prawa, socjologii, psychologii czy pedagogiki społecznej. Do najważniejszych instrumentów polityki rodzinnej można zaliczyć: instrumenty ekonomiczne świadczenia rodzinne, które wypełniają następujące funkcje: dochodową, kompensacyjną, redystrybucyjną, egalitarną i stymulującą); instrumenty prawne dotyczą unormowań w licznych działach prawa; szczególne znaczenie mają liczne rozwiązania prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, liczne ustawy z zakresu prawa administracyjnego. W Polsce prawo jest podstawowym instrumentem regulowania stosunków społecznych, gospodarczych i politycznych. Na państwie spoczywa bowiem obowiązek budowania porządku prawnego, który urzeczywistniłby uprawnienia socjalne obywateli 6 ); 5 B. Kłys, J. Szymańczak, Uwagi do programu "Polityka Prorodzinna Państwa" (Druk Sejmowy nr 1522), informacja nr Więcej: J. Męciana, Rola prawa w polityce społecznej, [w:] A. Rajkiewicz, J. Supińska, M. Księżopolski (red.), Polityka społeczna. Materiały do studiowania, Katowice 1989, s

5 instrumenty organizacyjne instrumentem organizacyjnym polityki rodzinnej jest system podatkowy 7. Można przypisać mu pełnienie pewnych funkcji; chodzi przede wszystkim o funkcje: dochodową, redystrybucyjną i stymulującą. Wyżej wymienione funkcje systemu podatkowego odgrywają w polityce rodzinnej następujące zadania: dochodowe (poprzez zastosowanie ulg podatkowych), które zwiększają ogólny dochód podatnika, redystrybucyjne, które zwiększają korzyści rodzin z dziećmi, stymulacyjne, poprzez zastosowanie ulg przedmiotowych takich jak np. wydatki na kształcenie dzieci 8. Decentralizacja polityki społecznej i rodzinnej Demokratyzację kraju po 1989 r. cechowało przede wszystkim uniezależnienie się sektorów gospodarczych i społecznych od ścisłej opieki państwa oraz wzrost znaczenia podmiotów społecznych i gospodarczych na szczeblu lokalnym, jako partnerów administracji publicznej. Wyodrębniono jego poziom lokalny, który reprezentowany był i jest przez gminy i powiaty, jak i regionalny wojewódzki, który powinien współuczestniczyć w realizowaniu tych zadań państwa, które obejmują jego sprawy społeczne. Milowym krokiem w kierunku budowy demokratycznego ustroju miała być reforma administracji i przekazanie części kompetencji i zadań społecznościom lokalnym. Powszechnie uważa się, że utworzenie samorządów już samo w sobie niesie za sobą decentralizację państwa. Tymczasem stopień zaawansowania decentralizacji w dużej mierze zależy od zadań określonych przez ustawy oraz kompetencji samorządu terytorialnego i możliwości ich realizacji. Określenie kompetencji gminy, powiatu czy województwa jest nie bez znaczenia. Z. 7 Zgadzam się z J. Supińską, że w okresie powojennym aż do 1992 r. (do momentu wprowadzenia podatku dochodowego od osób fizycznych PIT) wzajemne przepływy finansowe między obywatelami a budżetem państwa dla większości nie były jasne. Mało tego, ich sprecyzowanie było mało ważne, skoro dla większości obywateli państwo było pracodawcą, a więc i płacodawcą i jednocześnie szafarzem świadczeń społecznych. Więcej na ten temat: J. Supińska: Rola podatków w polityce społecznej, [w:] A. Rajkiewicz, J. Supińska, M. Księżopolski (red.), Polityka społeczna, s B. Balcerzak-Paradowska, Rodzina i polityka i polityka rodzinna na przełomie wieków, Warszawa 2004, s

6 Leoński w zadaniach samorządu dopatruje się zasadniczej odpowiedzi na ile jednostka samorządu terytorialnego posiada samodzielność w działaniu 9. Do kompetencji samorządu terytorialnego należą: po pierwsze zadania publiczne, których Konstytucja i inne ustawy nie zastrzegły na rzecz administracji rządowej; po drugie określone sprawy publiczne o zasięgu lokalnym, niezastrzeżone dla innych organów; po trzecie zadania związane z zaspokojeniem potrzeb zbiorowych społeczności lokalnej, określone jako zadania własne oraz zadania zlecone, a więc te, które przekazane są ustawą lub wynikają z porozumień zawartych między organami samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej. W Polsce po powołaniu samorządu terytorialnego pojawił się dualizm kompetencyjny, czyli rozdzielenie zadań własnych samorządu od zadań administracji rządowej. Zadania własne samorządu terytorialnego gminnego, powiatowego czy wojewódzkiego są to te, które służą zaspokojeniu potrzeb własnych wspólnoty i są realizowane z własnych środków finansowych, w swoim imieniu i na własną odpowiedzialność. Subwencje lub dotacje celowe budżetu państwa mogą być także przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego w dochodach publicznych. Przekazywanie gminie nowych zadań własnych wymaga zapewnienia koniecznych środków na ich realizację, w postaci zwiększenia dochodów własnych gminy lub subwencji. Dotacje te przekazywane są przez wojewodów, chyba że ustawy stanowią inaczej. Mają one charakter obligatoryjny bądź fakultatywny. Natomiast zadania zlecone są to inne zadania ustawowo zlecone do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego, wynikające z uzasadnionych potrzeb kraju; są one finansowane z budżetu państwa. Na wykonywanie zadań zleconych gmina, powiat czy województwo otrzymuje środki z budżetu państwa w wysokości koniecznej do wykonania zadań. Za każdym razem niezbędne jest upoważnienie gminy do wykonywania konkretnych zadań z zakresu 9 Zdaniem L. Leońskiego: Zadania i ich zakres powinny mieć wpływ na obszar przestrzenny jednostek podziału terytorialnego, dyktować rozmiar jednostek pomocniczych urzędów, potrzebę tworzenia jednostek organizacyjnych typu przedsiębiorstw (spółek) czy zakładów, potrzebę tworzenia związków i porozumień samorządowych itp. Z. Leoński, Ustrój polityczny Rzeczpospolitej w świetle Konstytucji z 1997 r., Warszawa 1997, s

7 administracji rządowej 10. W zakresie zadań własnych gmina poddana jest nadzorowi co do zgodności podejmowanych zadań z prawem, natomiast w zakresie zadań zleconych nadzór obejmuje także kontrole celowości, rzetelności i gospodarności 11. Do zadań własnych gminy z zakresu polityki społecznej, zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.g., należą w szczególności: ochrona zdrowia, pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, gminnego budownictwa mieszkaniowego, edukacji publicznej, kultury, w tym bibliotek gminnych i innych placówek upowszechnienia kultury, kultury fizycznej, turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, polityki prorodzinnej, w tym zapewnienie kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej. W treści nowych ustaw, powołujących dwie nowe jednostki samorządu terytorialnego (powiat i województwo samorządowe), nie używa się terminologii przyjętych w Konstytucji i ustawie o samorządzie gminy, tzn. podziału na zadania własne i zlecone. W to miejsce ustawodawca wprowadza pojęcie zadań publicznych. W zakresie polityki społecznej powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym, w zakresie: edukacji publicznej, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej, polityki prorodzinnej, wspierania osób niepełnosprawnych, kultury fizycznej i turystyki, przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy. I zgodnie z art. 4 ust. 6, zadania powiatu nie mogą naruszać zakresu działania gminy W tym miejscu należy zaznaczyć, że gminy i pozostałe jednostki samorządu terytorialnego mają obowiązek wykonywania zadań zleconych przez ustawy, ale na stan dzisiejszy normy prawne nie dają organom administracji rządowej możliwości przejęcia tych zadań i podjęcia określonych czynności w razie zaniechania ich wykonywania przez samorząd. Dlatego też, zdaniem Z. Gilowskiej praktycznie nie istnieje możliwość odmowy wykonania przez gminę zadań zleconych z powodu braku środków finansowych lub ustalenia ich na niewystarczającym poziomie, albo z powodu nieterminowego przekazania tych środków. A. Agopszowicz, Z. Gilowska, Ustawa o gminnym samorządzie terytorialnym. Komentarz, Warszawa 1999, s. 88. W związku z powyższym, gmina ma obowiązek realizowania tych zadań w miarę możliwości finansowych a potem dochodzenia swoich praw do uzyskania tych środków finansowych z budżetu państwa. 11 Więcej na ten temat: R. Doganowski, Ustrój i zadania samorządu terytorialnego, Sulechów 2001, s. 42 oraz W. Kisiel, Ustrój samorządu w Polsce, Warszawa 2003, s. 66; K. Bandarzewski i in., Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, Warszawa 2004, s ; A. Agopszowicz, Z. Gilowska, Ustawa s. 67; B. Podsiadło, Polityka finansowo-gospodarcza samorządu terytorialnego i opinie na ten temat, [w:] P. Dobrowolski (red.), Władza lokalna a problemy samorządności i decentralizacji w Polsce, Katowice 2000, s Na marginesie tych rozważań warto podnieść kwestię, iż stworzenie powiatu jako pośredniej jednostki samorządu terytorialnego tak naprawdę oddaliło władzę wykonawczą od obywatela, rozproszyło środki finansowe, bo utrzymanie całego aparatu administracji starostwa jest kosztowne. Wzmocnienie pozycji gminy i większe jej dofinansowanie byłoby o wiele skuteczniejszą formą budowania społeczeństwa obywatelskiego i możliwości wywiązywania się przez gminę z jej zadań własnych. 135

8 Natomiast rozdział II (art ) ustawy o samorządzie województwa określa działania województwa, które obejmują: zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawami oraz określone w ustawach, zadania z zakresu administracji rządowej wykonywane przez zarząd województwa. W zakresie polityki społecznej zadania te dotyczą: edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego, promocji i ochrony zdrowia, pomocy społecznej i polityki prorodzinnej 13. To, co jest mankamentem w decentralizacji polskiej polityki społecznej, to fakt, że nie dokończono strukturalnego włączenia podmiotów społecznych w wykonywanie zadań publicznych, a do tego niezbędne są rozstrzygnięcia ustawowe. Powoduje to, że mimo społecznej przydatności i kompetencji, potencjał samorządowych organizacji społecznych w III RP nie został dostatecznie zagospodarowany. Okazało się bowiem, że wiele nierozwiązanych spraw społecznych przekazano powiatom (problem bezrobocia, masowego ubóstwa, dezorganizacji podstawowych struktur społecznych) w nadziei, że je rozwiążą, a tymczasem okazało się to niemożliwe bez dostatecznej pomocy merytorycznej i często finansowej ze strony samorządu wojewódzkiego czy instytucji centralnych 14. W 1999 roku stworzyliśmy autentyczne struktury samorządu terytorialnego. Nadal jednak pozostaje do realizacji drugi aspekt decentralizacji władzy, mianowicie decentralizacja zadań publicznych państwa przez powierzenie ich nie tylko samorządom gminnym, powiatowym i wojewódzkim, ale również organizacjom pozarządowym. Stowarzyszenia i fundacje odgrywają dużą i ważną rolę w zaspakajaniu podstawowych potrzeb społecznych, w łagodzeniu napięć wywołanych zmianą społeczną. Niestety brak jest jednolitego stanowiska partii politycznych co do ustabilizowania funkcji organizacji społecznych i ich instytucjonalizacji jako pełnoprawnych podmiotów sfery społecznej, które uprawnione są do realizacji zadań publicznych w obszarze socjalnym i do korzystania ze środków publicznych. 13 K. Bednarzewski i in., Komentarz do ustawy o samorządzie województw, Warszawa 2005, s Więcej na ten temat: J. Hrynkiewicz, Realizacja założeń lokalnej polityki społecznej, [w:] Decentralizacja funkcji społecznych państwa, Warszawa 2001, s

9 W tym miejscu należałoby także wspomnieć o znaczeniu pracy socjalnej w polityce społecznej, która jest jednym z jej instrumentów 15. Celem pracy socjalnej jest nie tylko integracja jednostek ze społeczeństwem i pomoc w zaspakajaniu ich potrzeb, ale także pobudzanie ich do samodzielnego życia. Jest to rodzaj pomocy ku samopomocy. Nowe problemy społeczne wymagają nowych rozwiązań, metod i instrumentów. Dotyczy to także pracy socjalnej, która odpowiedzialna staje się za aktywizację rodzin i społeczeństwa, mobilizację do samodzielności, organizację wychodzenia z biedy. W tym celu konieczna staje się współpraca pracownika socjalnego ze środowiskiem lokalnym, organizacjami pozarządowymi 16. W koncepcji państwa pomocniczego pracę socjalną mającą charakter społeczno-wychowawczy wykonują zorganizowane i wyspecjalizowane zespoły ludzi działających w ramach instytucji czy organizacji społecznej. Są to np. pracownicy socjalni (pomoc społeczna), asystenci socjalni (służba zdrowia), kuratorzy (wymiar sprawiedliwości), częściowo pedagodzy szkolni (edukacja) 17. Możemy wyróżnić dwie sfery socjalnej działalności instytucji: zakład pracy i miejsce zamieszkania. W Polsce po 1989 r. pomoc socjalna w ramach pomocy społecznej ma nową jakość. W Polsce quasi opiekuńczej okresu PRL-u to zakłady pracy wypełniały większość obowiązków związanych z zaspokojeniem potrzeb socjalnych pracowników i ich rodzin. W okresie transformacji to nie zakłady pracy stanowią podstawowe ogniwo w działalności socjalnej, a środowisko lokalne, miejsce zamieszkania. Zatem pracownicy i ich rodziny, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, szukają pomocy poza miejscem pracy w terenowych służbach społecznych, które zajmują się tymi, którzy stracili pracę lub 15 Praca socjalna to termin, który mieści się w szerszym zakresie pomocy społecznej określanej ogólnie jako usługi społeczne takie jak, usługi opiekuńcze, zabiegi higieniczne i pielęgnacyjne, pomoc materialna zarówno finansowa, jak i rzeczowa. W Polsce pracownicy socjalni zajmują się także przydzielaniem pomocy materialnej. W innych państwach np. Stanach Zjednoczonych robią to wyspecjalizowane służby. 16 Więcej na ten temat: E. Trafiałek: Praca socjalna między stereotypem a europeizacją. Praca socjalna nr 2 marzec-kwiecień 2010; także A. Kubowa, J. Szczepaniak: Współczesne wyzwania polityki społecznej wobec rodziny. Wrocław 2012; tenże: Usługi społeczne wobec rodziny, Wrocław Ustawa o pomocy społecznej z 1999 r. jest w Polsce pierwszym tej rangi dokumentem prawnym, w którym zawarto definicje pracy socjalnej. Ustawa pomocy społecznej. Dziennik Ustaw nr 87, 1990 r. poz

10 jeszcze jej nie podjęli. Pomoc społeczna stała się także działem zabezpieczenia społecznego 18. Dajmy przykład: w Polsce w ostatniej dekadzie coraz większe znaczenie ma sektor prywatny, w którym działalność socjalna jest albo mocno ograniczona, albo nie ma jej wcale. Za to istnieje niepisana umowa między pracodawcą a pracownikiem, że ten pierwszy zabezpiecza wzrost płacy, ten drugi w zamian rezygnuje z roszczeń socjalnych. Gdy pracownik i jego rodzina znajdą się w trudnej sytuacji bytowej (np. tracą pracę), szukają pomocy poza zakładem pracy w różnego rodzaju ośrodkach pomocy społecznej (MOPR, GOPR, MOPS). Stają się oni uprawnieni do pomocy społecznej świadczonej przez instytucje państwowe albo organizacje pozarządowe tylko wtedy, gdy administracyjnie, na podstawie odpowiedniego aktu prawnego oraz na podstawie decyzji pracownika socjalnego, który interpretuje ten akt, mają prawo do takiej pomocy. Prawo do właściwych świadczeń przyznane jest tym kategoriom osób, które charakteryzują się określonymi w ustawie o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku zagrożeniami socjalnymi. Świadczenia pomocy społecznej skierowane są głównie do rodzin, które nie dysponują dochodami zapewniającymi zaspokojenie podstawowych potrzeb. Uprawnienie do pomocy materialnej uzależnione jest w tym wypadku od wysokości dochodu w rodzinie oraz występowania jednej z okoliczności, np. sieroctwo, ubóstwo, bezdomność, czy potrzeba ochrony macierzyństwa. Pomocniczość jest zewnętrznym wsparciem państwowym lub lokalnym nie tylko jednostek i rodzin, ale także grup społecznego ryzyka (bezrobotnych, wielodzietnych, niepełnosprawnych itp.), bez którego nie są one w stanie samodzielnie podjąć żadnych działań zmierzających do zmiany swojej sytuacji Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 15 kwietnia 2004 r., Nr 64, poz. 593, ze zm.). 19 Model zabezpieczenia społecznego we wszystkich doktrynach społecznych obejmuje trzy dopełniające się systemy zabezpieczenia: państwo, rynek (np. pracy) i rodzinę. Różnice polegają na kolejności reagowania tych systemów na zagrożenia społeczne. W doktrynie liberalnej i konserwatywnej najpierw rodzina i rynek, potem organizacje pomocowe pozarządowe, a na końcu państwo. W doktrynie socjalnej odwrotnie najpierw państwo, potem rynek a na końcu rodzina. 138

11 Warto w tym miejscu przypomnieć, że pierwszą ustawą która wprowadziła odpowiedzialność organów administracji państwowej i samorządowej w sferze publicznej opieki społecznej, która stała się integralną częścią systemu zabezpieczenia społecznego, była Ustawa o opiece społecznej z 1923 roku 20. Był to akt prawny bardzo nowoczesny, jak na owe czasy. Przetrwał do początków lat 90-tych ubiegłego wieku. Ustawa ta wprowadziła obowiązek publicznej opieki społecznej i prawo do pomocy społecznej. Była pierwszym aktem prawnym, który wprowadził zapis i zdefiniował pojecie opieki społecznej. W artykule 1 Ustawy czytamy: Opieką społeczną w rozumieniu niniejszej ustawy jest zaspokojenie ze środków publicznych niezbędnych potrzeb życiowych tych osób, które trwale lub chwilowo własnymi środkami materialnymi lub własną pracą uczynić tego nie mogą, jak również zapobieganie wytwarzaniu się stanu powyżej określonego 21. Ustawa ta mówiła w kolejnych XIII częściach m. in. o tym, komu należy się opieka społeczna, jakie są środki zaspakajania niezbędnych potrzeb, jakie są obowiązki sprawowania opieki i jak one dzielą się między gminami, powiatami, województwami i państwem, kiedy nabywa się prawa do trwałej opieki i kiedy się je traci, jakie są prawa w tym zakresie obywateli polskich za granicą i obcokrajowców w Polsce. W art. 16 ustawa precyzowała skąd mogą pochodzić środki na pomoc: z sum budżetowych związków komunalnych, z funduszów lub dochodów majątku osób prawnych lub fizycznych, z sum przeznaczonych specjalnymi przepisami prawnymi (np. grzywien, kar), z sum dodatkowych przeznaczonych przez państwo 22. Aktualne wyzwania stojące przed polityką rodzinną mają charakter demograficzny i występują we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, jakkolwiek w różnej skali i natężeniu. Celem strategicznym polityki rodzinnej 20 Ustawa o opiece społecznej z dnia 16 sierpnia 1923 r. (Dz. U. R.P., nr 92, poz. 726). 21 Tamże. 22 Zdaniem prof. L. Malinowskiego ustawa miała bardzo przejrzysty układ i charakter. Była zrozumiała i czytelna nawet dla tych którzy nie posiadali wiedzy prawniczej. Pod tym względem była bardziej zrozumiała niż obecne ustawodawstwo dotyczące pomocy społecznej i pracy socjalnej, które jest po pierwsze na dużo niższym poziomie legislacyjnym a po drugie, bardziej obszerne i rozgadane. Ustawa w dużym stopniu opierała się na ustawodawstwie niemieckim, dlatego tak wiele uwagi zwrócono na samorządy i ich działania w tym zakresie. Por. L. Malinowski: Od filantropii do pomocy społecznej. Praca socjalna nr 2 marzec-kwiecień

12 powinna być poprawa warunków powstawania i funkcjonowania rodzin oraz podnoszenie poziomu urodzeń. Polityka rodzinna nie może jednak skupiać się wyłącznie na aspekcie ilościowym, na wzroście dzietności; powinna uwzględniać także poprawę jakości funkcjonowania rodziny we wszystkich jej wymiarach, w tym powinna uwzględniać potrzeby starszego pokolenia. Wzrost liczby ludzi starszych spowoduje zwiększenie obciążenia systemów zabezpieczenia społecznego: emerytalno-rentowego, pomocy społecznej, świadczeń zdrowotnych. Poza tym wzrośnie zapotrzebowanie na usługi opiekuńcze, tym bardziej, że malejąca liczba członków rodzin oznacza mniejszy zakres relacji rodzinnych, co w znacznym stopniu może ograniczyć możliwości wsparcia i opieki nad osobami starszymi. Pociąga to za sobą m.in. potrzebę: kształtowania systemu wartości prorodzinnych w społeczeństwie, szczególnie wśród osób młodych; rozwoju edukacji prorodzinnej promowanie wartości rodzinnych i przygotowanie do życia w rodzinie; poszerzania oferty usług społecznych dla dzieci i młodzieży sprzyjających rozwojowi młodej generacji; doskonalenia systemu opieki nad małym dzieckiem jako elementu umożliwiającego godzenie obowiązków zawodowych z rodzinnymi (opieka rodziców, formy opieki zinstytucjonalizowanej); poprawy stanu zdrowia jako czynnika ograniczającego umieralność osób w okresie aktywnego rodzicielstwa; rozwoju poradnictwa małżeńskiego jako warunku sprzyjającego utrzymaniu trwałości małżeństwa i ograniczaniu liczby rozwodów; zapewnienia warunków dla prawidłowego realizowania funkcji ekonomicznej, opiekuńczej, wychowawczej i emocjonalnej rodziny niepełnej z dziećmi na utrzymaniu; 140

13 pomocy rodzinom niepełnym w przezwyciężaniu trudności: materialnych, emocjonalnych, wychowawczo-społecznych i innych, których nie są w stanie same pokonać; zagwarantowania warunków sprzyjających osiągnięciu i utrzymaniu samodzielności ekonomicznej przez osoby młode oraz utrzymaniu niezależności ekonomicznej przez rodziny, zarówno w sferze edukacji, w sferze działań prozatrudnieniowych, jak i w sferze przedsiębiorczości. System edukacji priorytetem polityki społecznej państwa Jednym z zadań, jakie stawia przed sobą polityka społeczna, jest także wyrównywanie szans edukacyjnych na różnych etapach ich życia jednostki i rodziny. Edukacja to przede wszystkim przekazywanie wiedzy i umiejętności. Ale we współczesnych, demokratycznych społeczeństwach uzupełniona jest o ważny komponent kształcenia wychowanie oraz traktowana jest jako proces ustawiczny, trwający całe życie 23. Wynika to, z jednej strony, ze znaczenia edukacji dla rozwoju ekonomicznego społeczeństwa i państwa, z drugiej zaś, z szeroko pojętego rozwoju ludzkiego. Zgodnie bowiem z teorią human capital, człowiek wykształcony, wyposażony w szeroki zasób wiedzy i umiejący wykorzystać swoje umiejętności posiada wyższe kwalifikacje zawodowe i możliwości zarobkowania, ma większe szanse na rynku pracy 24. Człowiek wykształcony ma także większe możliwości zaspokojenia swoich aspiracji i wykorzystania swoich uzdolnień. Wykształcenie sprzyja także tworzeniu nowych miejsc pracy, zapobiega pauperyzacji ekonomicznej i społeczno-kulturowej społeczeństwa. Głównym problemem edukacji, nie tylko w Polsce, ale i na świecie, jest nierówny dostęp do niej przez cale życie, co rodzi zróżnicowane szanse życiowe różnych grup społecznych bez wykształcenia i z wykształceniem 25. Kwestia rozumienia 23 J. Godlewska, E. Jaroszewska, Edukacja, wiedza i umiejętności; szkolnictwo, polityka edukacyjna i poradnictwo, [w:] G. Firlit-Fesnak, M. Szylko-Skoczny (red.), Polityka społeczna, Warszawa 2009, s D. Graniewska, Kapitał ludzki jako cel strategiczny polityki społecznej, Warszawa 1999, s W Polsce dostęp do kształcenia mierzy się wskaźnikiem skolaryzacji, który jest odsetkiem uczących się do populacji w danym wieku. Jest on obliczany dla trzech grup wiekowych: 7-14 lat, 15-18, lata. 141

14 procesu edukacji i jej znaczenia dla społeczeństwa i państwa uzależniona jest nie tylko od samego kształcenia na różnym poziomie, ale również od ich współpracy interdyscyplinarnej. Obecnie w edukacji proponuje się holistyczne podejście dydaktyczno-naukowe, którym jest analiza kapitału intelektualnego, definiowanego jako ogół niematerialnych aktywów ludzi, przedsiębiorstw, społeczności, regionów i instytucji, które odpowiednio wykorzystywane mogą być źródłem obecnego i przyszłego dobrostanu kraju 26. Kapitał intelektualny ma cztery komponenty: 1. kapitał ludzki wykształcenie, doświadczenie życiowe, postawy, umiejętności zgromadzone we wszystkich Polakach; 2. kapitał strukturalny potencjał zgromadzony w infrastrukturze systemu edukacji i innowacji placówkach oświatowych, naukowych, badawczych własności intelektualnej; 3. kapitał społeczny zgromadzony w postaci obowiązujących norm postępowania, zaufania, zaangażowania polskiego społeczeństwa; 4. kapitał relacyjny stanowi wizerunek Polaków na zewnątrz, jest poziomem integracji z globalną gospodarką, atrakcyjnością dla jej zagranicznych klientów, inwestorów i turystów. Składnikami kapitału intelektualnego są: dzieci i uczniowie, studenci, dorośli, seniorzy 27. Toteż waga, jaką państwo powinno przywiązać do edukacji, wynika przede wszystkim z jego niedostosowania, które zasadza się w braku kształcenia odpowiednio do potrzeb współczesnego społeczeństwa i gospodarki. Edukacja w Polsce i jej znaczenie dla polityki edukacyjnej wynika także z naszych aspiracji dotyczących uczestnictwa w nurcie rozwoju gospodarczego, społecznego, cywilizacyjnego, który obecnie zdeterminowany jest wiedzą. Fakt przystąpienia do Unii Europejskiej dał nam ogromną szansę rozwojową, z której co prawda korzystamy, ale czy na pewno w 100%? 26 J. Auleytner, Polityka społeczna w Polsce i na świecie, Warszawa 2011, s Tamże. 142

15 Można wymienić kilka zasadniczych przyczyn, które wymagają obecnie powiązania szkolnictwa ze światem zewnętrznym. Po pierwsze szkoły muszą współpracować z rynkiem pracy i jego potrzebami, szkoła nie może być obojętną wobec rynku pracy i czekać, aż jej absolwenci rozwiążą problem zatrudnienia; po drugie szkoły tracą monopol na nauczanie; po trzecie szkoła jest dzisiaj ostatnią nadzieją na ocalenie i wzmocnienie społeczności lokalnej; po czwarte nauczyciele potrzebują większego wsparcia; po piąte konkurencja rynkowa, wybór szkoły przez rodziców oraz przez ucznia, zmieniły jej relacje z otoczeniem społecznym 28. Dlatego też jednym z celów, bodaj najważniejszym, jaki dzisiaj stoi przed polityką edukacyjną państwa na progu XXI wieku, jest rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy, poprzez dostosowanie oferty edukacji szkół i placówek kształcenia zawodowego do potrzeb rynku, wzmocnienie edukacji ustawicznej dla dorosłych oraz rozwój kadr nowoczesnej gospodarki i przedsiębiorczości 29. Obecnie posiadanie dobrego fachu nie daje młodym ludziom zabezpieczenia przed bezrobociem. Elastyczny rynek pracy oczekuje od pracowników nie tylko dobrego przygotowania do zawodu, ale i umiejętności oraz chęci ustawicznego doskonalenia się w zawodzie i gotowości do wielokrotnej jego zmiany 30. Powyższe argumenty przemawiają za koniecznością modyfikacji edukacji zawodowej. Modyfikacja ta powinna obejmować: relacje kształcenie zawodowe rynek pracy, uwzględnienie podaży i popytu w określonym obszarze zawodowym, dynamikę zmian w dziedzinie zatrudnienia oraz globalizację. Zatem standaryzacja kwalifikacji zawodowych i edukacyjnych jest dzisiaj koniecznością. Wynika z tego standaryzacja wielu dziedzin naszego życia, w tym kwalifikacji zawodowych i edukacyjnych H. Tranda, Edukacja a bezrobocie, [w:] R. Pęczkowski (red.), Polski system edukacyjny po reformie 1999 r., Poznań-Warszawa 2005, s

16 Cechy edukacji korzystnej dla rynku to przede wszystkim 31 : zmiany programów nauczania, które uwzględniałyby wiadomości o procesach zachodzących na rynku pracy oraz zasady jego funkcjonowania; osiągnięcie wysokiego stopnia standaryzacji programów; niedopuszczenie do marginalizacji problemu edukacji poprzez przekazywanie go do wyłącznej kompetencji urzędników jednego resortu; rozszerzenie kształcenia zawodowego na zasadzie modernizacji, uwzględniając potrzeby małych i średnich przedsiębiorstw; uelastycznienie kształcenia na poziomie wyższym, w celu osiągnięcia możliwości wejścia i wyjścia z rynku pracy na każdym etapie rozwoju indywidualnego i potrzeb pracodawcy; rozwijanie wszelkich form kształcenia ustawicznego; likwidowanie barier edukacyjnych związanych z pochodzeniem, płcią, wiekiem, statusem społecznym; wyrównywanie poziomu jakościowego kształcenia pomimo znacznej prywatyzacji oraz różnorodnej orientacji na regionalne i lokalne rynki pracy. Instrumentami polityki edukacyjnej kształtującej wyżej wymienione cechy edukacji są 32 : kształcenie nauczycieli wyposażonych w odpowiednie kwalifikacje metodyczne; opracowanie: standardowych programów nauczania uwzględniających treści uniwersalne, standardowych form oceniania; koordynowanie działań reformatorskich w ramach rządu, między resortami edukacji a resortem pracy, między rządem a samorządem, wypracowanie wspólnych regulacji i procedur współpracy; budowanie programów edukacyjnych opartych na potrzebach lokalnych i na elementach nowoczesnych programów uniwersalnych; kształcenie nauczycieli konkretnego zawodu, posiadających także odpowiednie kwalifikacje pedagogiczne; wprowadzenie wspólnych z pracodawcami rozwiązań organizacyjnych zawodowego szkolnictwa wyższego; ujednolicenie elementów kształcenia ustawicznego takich jak: standardy jakości, zdobywanie uprawnień zawodowych, stymulacja w ramach prawa pracy; likwidowanie barier edukacyjnych wszelkimi dostępnymi metodami prawnymi i finansowymi; tworzenie standardów kwalifikacyjnych dla nauczycieli; wprowadzenie nadzoru nad realizacją programów i wprowadzenie kontroli jakości efektów kształcenia. 31 Na podstawie S. Golinowska, Polityka społeczna. Koncepcje instytucje koszty, Warszawa 2001, s Tamże. 144

17 Decentralizacja zarządzania placówkami oświatowymi spowodowała przekazanie zarządzania szkołami samorządom. Jest ona jednym z podstawowych składników reformy oświaty, której zamierzeniem była poprawa efektywności systemu edukacji poprzez nie tylko wprowadzenie decentralizacji tegoż systemu, ale przede wszystkim przez wzmocnienie systemu nadzoru pedagogicznego. Szkoły podstawowe i gimnazja znalazły się w gestii gminy, licea i szkoły zawodowe w gestii powiatów. Do zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego należy prowadzenie publicznych szkół i placówek (Ustawa o systemie oświaty, art. 5). Nowy podział kompetencji spowodował zmiany systemu finansowania szkół. Wprowadzono tzw. bony oświatowe, jako subwencje przekazywane placówkom oświatowym w zależności od liczby uczniów. Miały one zagwarantować sprawiedliwy podział środków finansowych, większą rentowność szkół oraz lepszą jakość nauczania. Niestety, w przypadku biednych gmin, zmiany te przyniosły skutki odwrotne od oczekiwanych. Pojawiły się problemy z utrzymaniem szkół; wprowadzenie zasady subwencji oświatowych spowodowało preferencje dla dużych placówek, wprowadzenie mechanizmów wyrównawczych kosztów (+0,33 na dziecko wiejskie, +0,8 na dziecko niepełnosprawne) okazało się niewystarczające i w konsekwencji obydwie te zmiany doprowadziły do zamykania nierentownych placówek szkolnych 33. Zapewnianie jakości w edukacji jest jednym z najważniejszych celów dla polityków edukacyjnych. Jakość w edukacji zależy od wielu czynników, ale praca nauczycieli jest na pewno jednym z decydujących. W większości systemów edukacji, nawet w tych najbardziej scentralizowanych, nauczyciele mają od dawna swobodę wyboru metod nauczania i materiałów dydaktycznych (podręczników itd.). Reforma oświaty w Polsce wpłynęła bezpośrednio na zakres autonomii szkoły i pozwoliła nauczycielom na zaangażowanie się w proces tworzenia programów nauczania. Uruchomiono proces wypracowywania standardów określających cele edukacyjne lub krajowe podstawy programowe, mające na celu zapewnienie równości szans edukacyjnych dla wszystkich uczniów. Od szkół nie wymaga się jedynie poprawienia 33 J. Godlewska, E. Jaroszewska, Edukacja, wiedza, s

18 wyników uczniów, lecz oczekuje się także propozycji rozwiązań ogólnych problemów społecznych (integracja dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym dzieci imigrantów oraz uczniów pochodzących z różnych, także defaworyzowanych grup społecznych). Główne zmiany dotyczące kadr polegały na wprowadzeniu awansu nauczycielskiego poprzez podnoszenie i uzupełnianie swoich kwalifikacji 34. Kolejnym ważnym aspektem polskiej edukacji stało się dostosowanie jej zasadniczych parametrów do standardów unijnych i prawa europejskiego w omawianym zakresie. W krajach Unii Europejskiej funkcjonują różne systemy edukacji traktowane jako dobro narodowe. Unia uznaje i wspiera tę różnorodność systemów, gdyż podstawowym założeniem traktatów europejskich jest poszanowanie tożsamości narodowej wszystkich krajów i regionów wspólnoty. Mając jednak na uwadze podnoszenie poziomu kształcenia i szeroki rozwój integracji oświatowej państw członkowskich, UE stara się wpłynąć poprzez odpowiednie instrumenty i europejskie programy edukacyjne na właściwe kierunki rozwoju edukacji. Prawnie w tych działaniach Unia Europejska opiera się głównie na takich dokumentach jak: 1. Traktat Rzymski (obowiązujący od 1958 r.); 2. Traktat z Maastricht (obowiązujący od 1993 r.); 3. Traktat Amsterdamski (obowiązujący od 1999 r.), który przyjął zapisy art i 127. Traktatu z Maastricht jako art i 150. Przekształcenia współczesnej edukacji następują zgodnie z wnioskami zawartymi w raporcie Międzynarodowej Komisji ds. Edukacji dla XXI wieku UNESCO, kierowanej przez J. Delorsa 35. Zdaniem Komisji współczesna edukacja powinna być oparta na czterech fundamentalnych filarach: 1. uczyć się, aby żyć wspólnie; 2. uczyć się, aby wiedzieć; 3. uczyć się, aby działać; 4. uczyć się, aby być. 34 Tamże. 35 J. Delors (red.), Edukacja. Jest w niej ukryty skarb, Warszawa 1998, s

19 Edukacja oparta na wyżej wymienionych zasadach obejmuje wszelkie działania, które umożliwiają człowiekowi poznanie dynamiki świata, innych ludzi i samego siebie. Dlatego też reforma systemów edukacyjnych powinna dotyczyć wszystkich ich poziomów, w tym uniwersytetów i innych wyższych uczelni. W dzisiejszej dobie szkolnictwo wyższe musi pełnić rolę depozytariusza kultury i nauki oraz kreatora wiedzy. W związku z powyższym, rola instytucji szkolnictwa wyższego w społeczeństwie informacyjnym będzie stale wzrastać. Nowe wymogi stawiane przez rynek pracy powodują, iż europejskie instytucje w coraz większym stopniu zajmują się edukacją, kształceniem i doskonaleniem zawodowym 36. Zatem polski system edukacji, aby był elastyczny i dostosowany do potrzeb rynku, powinien z jednej strony promować wiedzę i umiejętności ludzi młodych, podejmujących atrakcyjne i poszukiwane na rynku pracy zawody, z drugiej strony powinien kłaść większy nacisk na edukację szkolną starszych i gorzej wykształconych pokoleń. Rozwój kształcenia ustawicznego powinien zapewniać możliwości podnoszenia kwalifikacji i uzupełniania wykształcenia wszystkim, bez względu na wiek. Tylko w uzasadnionych przypadkach powinien zapewniać preferencyjne traktowanie grup społecznych, które pozostają w szczególnie złej sytuacji ekonomicznej i społecznej. Zachęcając ludzi do kształcenia się należy przede wszystkim zadbać o podniesienie stopy zwrotu z inwestycji w kształcenie, a więc stworzyć takie warunki, aby inwestycje własne pracownika lub pracodawcy w doszkalanie zaowocowały wzrostem produktywności. Poza tym należy bezzwłocznie zwiększyć wydatki z budżetu państwa na kształcenie ustawiczne. Bardzo wysokie wydatki na edukację młodzieży i zasiłki dla bezrobotnych, przy ograniczonych zasobach finansowych państwa, skutkują bardzo niskimi wydatkami na edukację dorosłych. Proces kształtowania polityki edukacyjnej musi być uzupełniony o bardziej innowacyjne metody przewidywania efektów tej polityki, w szczególności o stosowanie programów pilotażowych i eksperymentów. Kolejnym ważnym wyzwaniem, jakie stoi przed polityką edukacyjną i społeczną, jest znalezienie 36 Zob. K. Głąbicka, Polityka społeczna w Unii Europejskiej. Aspekty aksjologiczne i empiryczne, Warszawa 2001, s

20 skutecznych form kooperacji między celami powiatowymi i wojewódzkimi. Ponadto, priorytety narodowe nie zawsze odpowiadają priorytetom regionalnym. Mirosława Skawińska doktor, adiunkt, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jana Kochanowskiego Abstrakt Ewolucja współczesnej rodziny w Polsce związana jest z dynamicznymi przemianami życia społecznego, politycznego i gospodarczego w kraju. Kierunki tych przemian Implikują działanie państwa w kierunku zwiększonej pomocy rodzinom. Przed polityka rodzinną stoi obecnie wyzwanie dotyczące nie tylko łagodzenia ujemnych skutków ubożenia i ubóstwa rodzin, ale także godzenia potrzeb związanych z aspiracjami materialnymi i zawodowymi rodziny i potrzebami dzieci. Jednym z zadań, jakie stawia przed sobą polityka społeczna, jest także wyrównywanie szans edukacyjnych na różnych etapach ich życia jednostki i rodziny. Edukacja to przede wszystkim przekazywanie wiedzy i umiejętności. Dlatego też jednym z celów, bodaj najważniejszym, jaki dzisiaj stoi przed polityką edukacyjną państwa na progu XXI wieku, jest rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy, poprzez dostosowanie oferty edukacji szkół i placówek kształcenia zawodowego do potrzeb rynku, wzmocnienie edukacji ustawicznej dla dorosłych oraz rozwój kadr nowoczesnej gospodarki i przedsiębiorczości. FAMILY AND EDUCATION POLICY MAIN PRIORITIES OF SOCIAL POLICY IN POLAND Abstract The Polish society traditionally attaches great importance to values that are carried out in a family. For that reason, the need of Family Policy being pursued by the country results from social functions performed by a family. For instance, realization of the procreation function decides upon the population structure, through fulfilling the educational and socialization functions family participates in a formation and 148

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku

Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku Wersja nr 1 z 13 października 2015 r. Projekt UCHWAŁA Nr /2015 RADY MIEJSKIEJ W CHMIELNIKU z dnia 2015 roku w sprawie: przyjęcia na rok 2016 programu współpracy Gminy Chmielnik z organizacjami pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

STATUT GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W RZECZENICY POSTANOWIENIA OGÓLNE

STATUT GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W RZECZENICY POSTANOWIENIA OGÓLNE STATUT GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W RZECZENICY POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Rzeczenicy zwany dalej GOPS lub Ośrodkiem jest gminną jednostką organizacyjną, utworzoną

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Uchwały nr 11/2014/2015 Senatu Akademickiego AIK z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 1 do Uchwały nr 11/2014/2015 Senatu Akademickiego AIK z dnia 24 lutego 2015 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA (opis zakładanych kierunkowych efektów kształcenia w odniesieniu do efektów kształcenia dla obszaru/obszarów, tzw. tabela pokrycia efektów obszarowych przez efekty kierunkowe) dla kierunku

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów Tabela rozbieżności do projektu założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw Lp. Resort zgłaszający Treść uwagi

Bardziej szczegółowo

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji

Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Samorządy terytorialne w Polsce. Przyszłość nie ogranicza się do powielania teraźniejszości! Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Konieczny jest impuls rozwojowy pozwalający na kontynuowanie sukcesu

Bardziej szczegółowo

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ISSN 2300-9853 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2014.023 ANDRZEJ BORODO Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Martyna Łaszewska-Hellriegel, Państwo a dzieci czyli jak prowadzić politykę rodzinną

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 9 marca 2015 r. Poz. 669 UCHWAŁA NR 46.LX.2014 RADY MIEJSKIEJ W DEBRZNIE. z dnia 29 września 2014 r.

Gdańsk, dnia 9 marca 2015 r. Poz. 669 UCHWAŁA NR 46.LX.2014 RADY MIEJSKIEJ W DEBRZNIE. z dnia 29 września 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 9 marca 2015 r. Poz. 669 UCHWAŁA NR 46.LX.2014 RADY MIEJSKIEJ W DEBRZNIE z dnia 29 września 2014 r. w sprawie uchwalenia statutu Ośrodka Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku

Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku Załącznik do uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr III/22/6/2008 z dnia 19 marca 2008 roku Wojewódzki program wyrównywania szans osób niepełnosprawnych oraz przeciwdziałania ich wykluczeniu społecznemu

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 29 grudnia 2014 r. Poz. 4511 UCHWAŁA NR III/11/14 RADY GMINY RZECZENICA. z dnia 18 grudnia 2014 r.

Gdańsk, dnia 29 grudnia 2014 r. Poz. 4511 UCHWAŁA NR III/11/14 RADY GMINY RZECZENICA. z dnia 18 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 29 grudnia 2014 r. Poz. 4511 UCHWAŁA NR III/11/14 RADY GMINY RZECZENICA z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się Załącznik nr 5.15 Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego - Wyjaśnienia zapisów Szczegółowego Opisu

Bardziej szczegółowo

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które:

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które: Załącznik nr do wniosku beneficjenta o płatność w ramach PO KL Szczegółowa charakterystyka udzielonego wsparcia M Mężczyźni, K Kobiety wartość wskaźnika osiągnięta w danym okresie rozliczeniowym (wg stanu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku

Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku Uchwała Nr III /15/10 Rady Gminy Kramsk z dnia 29 grudnia 2010 roku w sprawie Programu współpracy na 2011 rok Gminy Kramsk z organizacjami pozarządowymi, podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne.

I. Wstęp. II. Postanowienia ogólne. Program współpracy Gminy Dębica z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2015 r. I. Wstęp. Podstawowym aktem

Bardziej szczegółowo

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz, Aneta Wojcik WARSZAWA 2009 SPIS TREŚCI WSTĘP i.,..,,. 15 Bożena Balcerzak-Paradowska Rozdział I POLITYKA SPOŁECZNA I RODZINNA W WYMIARZE

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW. z dnia 14 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW. z dnia 14 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVI/107/2016 RADY GMINY STANISŁAWÓW z dnia 14 kwietnia 2016 r. w sprawie uchwalenia statutu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stanisławowie. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5, art. 40 ust.

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne PROJEKT Załącznik nr 1 do Uchwały Nr /2011 z dnia marca 2011 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Łęczyckiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2011 Roczny Program

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014

Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014 Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014 Celem programu jest zapewnienie kompleksowej opieki oraz wsparcia dzieciom i rodzinom z terenu Powiatu Limanowskiego

Bardziej szczegółowo

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną

Model pomocy w ramach opieki nad dzieckiem/osobą zależną Człowiek najlepsza inwestycja Projekt PI Innowacyjny model GODZENIE PRZEZ KOBIETY ŻYCIA ZAWODOWEGO I RODZINNEGO współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Cele współpracy

Wstęp. Cele współpracy Załącznik nr 1 do uchwały nr XI/68/2011 Rady Gminy Michałów z dnia 17.08.2011r. WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY MICHAŁÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach Projekt z dnia 15 kwietnia 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GŁUCHOŁAZACH z dnia 14 kwietnia 2015 r. w sprawie nadania Statutu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Głuchołazach Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu:

Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi na rok 2014, w brzmieniu: 1. Przepisy ogólne 1. Ilekroć w Programie współpracy Gminy Boguchwała z organizacjami pozarządowymi w roku 2014 mowa jest o: a)

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1 Załącznik do Uchwały XX/100/16 Rady Gminy Dziemiany z dnia 18.03.2016r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE Do zadań własnych określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i

Bardziej szczegółowo

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia:

RADA MIASTA RYBNIKA postanawia: (2003/034228) UCHWAŁA NR 178/XI/2003 RADY MIASTA RYBNIKA z dnia 10 września 2003 r. w sprawie: przyjęcia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku. Działając na podstawie : - art. 18 ust. 2 pkt 9 lit.h),

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r.

UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r. PROJEKT WNIOSKODAWCA WÓJT GMINY WODZIERADY UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013 2015. Na podstawie art. 176 pkt 1

Bardziej szczegółowo

Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP

Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP Deficyt w budŝetach powiatów środki na rozwój czy na realizację zadań bieŝących Ludwik Węgrzyn Ekspert ZPP Katowice, 25 lutego 2013r. Kilka słów wprowadzenia Samorząd terytorialny, w tym powiatowy, nie

Bardziej szczegółowo

PLAN FINANSOWY DOCHODÓW BUDŻETOWYCH NA ROK 2015

PLAN FINANSOWY DOCHODÓW BUDŻETOWYCH NA ROK 2015 PLAN FINANSOWY DOCHODÓW BUDŻETOWYCH NA ROK 2015 Załącznik nr 1 do Uchwały Nr... Rady Miejskiej w Lipnie z dnia... Dział Rozdział Paragraf Wyszczególnienie Plan roku 2014 Plan roku 2015 Procent 010 Rolnictwo

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘPNIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE. 1. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, zwane dalej Centrum działa na podstawie : 1) ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Zadania realizowane przez gminy

Zadania realizowane przez gminy Zadania realizowane przez gminy Zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym : opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok

Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok Program współpracy Gminy Zwierzyniec z podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na 2016 rok WPROWADZENIE Partnerska współpraca z organizacjami pozarządowymi jest niezbędna dla skutecznego

Bardziej szczegółowo

Kolonowskie na lata 2013 2015

Kolonowskie na lata 2013 2015 UCHWAŁA NR XXX/248/13 RADY MIEJSKIEJ W KOLONOWSKIEM z dnia 24 czerwca 2013roku w sprawie uchwalenia 3-letniego Gminnego Program Wspierania Rodziny dla Gminy Kolonowskie na lata 2013 2015 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Kwestie społeczne w Strategii Rozwoju Powiatu Tarnogórskiego do roku 2022

Kwestie społeczne w Strategii Rozwoju Powiatu Tarnogórskiego do roku 2022 Kwestie społeczne w Strategii Rozwoju Powiatu Tarnogórskiego do roku 2022 Wizja Powiat tarnogórski będzie miejscem życia harmonijnie rozwijających się społeczności, które szanują wartości budowane przez

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 2 grudnia 2013 r. Poz. 7037 UCHWAŁA NR XXIII/320/13 RADY MIEJSKIEJ W BYTOMIU z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie nadania Statutu Miejskiemu Ośrodkowi

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY 1. Podwyższenie poczucia bezpieczeństwa mieszkańcom gminy

CEL STRATEGICZNY 1. Podwyższenie poczucia bezpieczeństwa mieszkańcom gminy CEL STRATEGICZNY 1 Podwyższenie poczucia bezpieczeństwa mieszkańcom gminy 1. Wzrost bezpieczeństwa publicznego. 2. Wdrażanie sprawnego systemu informacji w sytuacjach kryzysowych. 3. Edukacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

DOCHODY. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 17/2009 z dnia 24 lipca 2009 r. 500,00 56,53 111 099,23 111 099,23 220 000,00 116 035,48 220 000,00 0,00

DOCHODY. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 17/2009 z dnia 24 lipca 2009 r. 500,00 56,53 111 099,23 111 099,23 220 000,00 116 035,48 220 000,00 0,00 Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 17/2009 z dnia 24 lipca 2009 r. 010 01095 0750 DOCHODY PLAN WYKONANIE Rolnictwo i łowiectwo 111 599,23 111 155,76 Pozostała działalność 111 599,23 111 155,76 Dochody z

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy placówki

Koncepcja pracy placówki Koncepcja pracy placówki Edukacja jest podstawowym prawem człowieka oraz uniwersalną wartością. [ ] powinna organizować się wokół czterech aspektów kształcenia, [...] uczyć się, aby wiedzieć, tzn. aby

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast

Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast P o l s k a A k a d e m i a N a u k Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Grzegorz Węcławowicz Mieszkalnictwo barierą rozwoju społecznego i gospodarczego miast Prezentacja na VI Forum Mieszkalnictwa

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU PROJEKT ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY JANÓW PODLASKI Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA 2016 ROK Rozdział 1 PODSTAWY PRAWNE PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

KSZTAŁCENIE USTAWICZNE KSZTAŁCENIE USTAWICZNE Wykład do projektu: Doradztwo edukacyjne dorosłych szansą na rynku pracy w powiecie poznańskim Wielkopolski rynek pracy we wrześniu 2013r. 141 787 osób bezrobotnych w urzędach pracy,

Bardziej szczegółowo

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 I. CEL GŁÓWNY I CELE SZCZEGÓŁOWE PROGRAMU 1. Celem głównym

Bardziej szczegółowo

Innowacje w procesie realizacji wybranych zadań pomocy społecznej a ograniczenia autonomii finansowej jednostek samorządu terytorialnego

Innowacje w procesie realizacji wybranych zadań pomocy społecznej a ograniczenia autonomii finansowej jednostek samorządu terytorialnego Innowacje w procesie realizacji wybranych zadań pomocy społecznej a ograniczenia autonomii finansowej jednostek samorządu terytorialnego Joanna Felczak, Justyna Gać, Benedykt Opałka, Sylwia Timoszuk, Szkoła

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/150/16 RADY MIEJSKIEJ W ŁAPACH. z dnia 22 stycznia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/150/16 RADY MIEJSKIEJ W ŁAPACH. z dnia 22 stycznia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/150/16 RADY MIEJSKIEJ W ŁAPACH z dnia 22 stycznia 2016 r. w sprawie połączenia jednostek budżetowych Gminy Łapy: Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łapach i Dziennego Domu Senior- WIGOR

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015 Załącznik do uchwały Nr XXVII/204/2013 Rady Gminy Kołczygłowy z dnia 11 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015 Gmina Kołczygłowy I. Wprowadzenie Rodzina to podstawowa komórka

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE

FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE WOJCIECH MISIĄG * FINANSE SAMORZĄDOWE PO 25 LATACH STAN I REKOMENDACJE * INSTYTUT BADAŃ I ANALIZ FINANSOWYCH WYŻSZEJ SZKOŁY INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA 1. Jaka

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Nr XXXVII/471/2006 Rady Powiatu w Gryfinie z dnia 28 czerwca 2006r. STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Powiatowe Centrum Pomocy

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 Województwa Lubuskiego Nr 128

Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 Województwa Lubuskiego Nr 128 Dziennik Urzędowy - 6662 - poz. 1737 w tym: Wpływy z różnych opłat - - 5.639 - - Wpływy z usług - - 11.081 - - Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych - - 2.037 - - Pozostałe odsetki - - 3.016 - - Wpływy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS

ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS ZIT PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS PRIORYTETY INWESTYCYJNE EFS REGIONALNY RYNEK PRACY 8i - dostęp do zatrudnienia dla osób poszukujących pracy i biernych zawodowo, w tym długotrwale bezrobotnych oraz oddalonych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 22 kwietnia 2014 r. Poz. 2511 UCHWAŁA NR XXXVII/329/14 RADY MIEJSKIEJ W MIASTECZKU ŚLĄSKIM z dnia 10 kwietnia 2014 r. w sprawie nadania Statutu Miejskiemu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie

PROJEKT. Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie Załącznik do Uchwały Nr.. Rady Powiatu w Lipnie z dnia PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU LIPNOWSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI UPRAWNIONYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI

PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 68/2015 Burmistrza Krynek z dnia 1 września 2015 r. PROJEKT ROCZNEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY GMINY KRYNKI z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.3

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Projekt z dnia 11 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

3. zawierają określone cele, rezultaty i działania już na etapie aplikowania

3. zawierają określone cele, rezultaty i działania już na etapie aplikowania Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Poddziałania 9.1.2 Wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów z grup o utrudnionym dostępie do edukacji oraz zmniejszanie różnic w jakości

Bardziej szczegółowo

Samorząd lokalny a szkoła. Projekt uczniów klasy 3s Krystian Madej Grzegorz Jagieło Maksym Karczewski Opiekun projektu: mgr Elżbieta Łata

Samorząd lokalny a szkoła. Projekt uczniów klasy 3s Krystian Madej Grzegorz Jagieło Maksym Karczewski Opiekun projektu: mgr Elżbieta Łata Samorząd lokalny a szkoła Projekt uczniów klasy 3s Krystian Madej Grzegorz Jagieło Maksym Karczewski Opiekun projektu: mgr Elżbieta Łata Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) polskie ministerstwo przywrócone

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie. z dnia.. 2015 r. zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie,

UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie. z dnia.. 2015 r. zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie, PROJEKT UCHWAŁA Nr. Rady Miejskiej w Radzyminie z dnia.. 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Statutu Ośrodka Pomocy Społecznej w Radzyminie. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15, art. 40 ust.2 pkt. 2 oraz 41

Bardziej szczegółowo

R O Z D Z I A Ł I POSTANOWIENIA OGÓLNE & 1. Gminno Miejskie Centrum Pomocy Wiara Nadzieja Miłość w Odolanowie zwane dalej CENTRUM działa na podstawie:

R O Z D Z I A Ł I POSTANOWIENIA OGÓLNE & 1. Gminno Miejskie Centrum Pomocy Wiara Nadzieja Miłość w Odolanowie zwane dalej CENTRUM działa na podstawie: 1 Niniejszy jednolity tekst statutu uwzględnia zmiany wprowadzone uchwałami Rady Gminy i Miasta Odolanów: 1/ Uchwała Nr X/71/99 z dnia 31 sierpnia 1999 roku 2/ Uchwała Nr XVII/21/00 z dnia 2 czerwca 2000

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY

POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Załącznik do Uchwały Nr X/71/2003 Rady Powiatu Polickiego z dnia 28 sierpnia 2003 roku POWIATOWY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY Police Czerwiec 2003 Podstawa

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI

ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU POZNAŃSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI WYMIENIONYMI W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE W ROKU 2016 I. WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Schematom STOP! Wspólne działania instytucji pomocy społecznej i instytucji rynku pracy pilotaż

Schematom STOP! Wspólne działania instytucji pomocy społecznej i instytucji rynku pracy pilotaż Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Państwowa jednostka budżetowa podległa Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej Al. Jerozolimskie 65/79 Warszawa 00-697 tel. 0 22 237 00 00, fax. 0 22 237 00 99, www.crzl.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE)

ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE) ZADANIA WŁASNE GMINY Z ZAKRESU POMOCY SPOŁECZNEJ (OBLIGATORYJNE) ART. 17 ust. 1 1) opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANA PROBLEMATYKA SEMINARIUM DYPLOMOWEGO (LICENCJACKIEGO) NA KIERUNKU NAUKI O RODZINIE W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016

PROPONOWANA PROBLEMATYKA SEMINARIUM DYPLOMOWEGO (LICENCJACKIEGO) NA KIERUNKU NAUKI O RODZINIE W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 PROPONOWANA PROBLEMATYKA SEMINARIUM DYPLOMOWEGO (LICENCJACKIEGO) NA KIERUNKU NAUKI O RODZINIE W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 Imię i nazwisko: dr hab. prof. nadzw. Grzegorz Grzybek Zakład/Katedra: Zakład

Bardziej szczegółowo