BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE"

Transkrypt

1 BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM 5 (2004) BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM V

2 2 BIELSCENSIA-ZYVIECENSIA STUDIA THEOLOGICA TOM V INSTYTUT TEOLOGICZNY IM. ŚW. JANA KANTEGO BIELSKO-BIAŁA 2004

3 3 BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM V INSTYTUT TEOLOGICZNY IM. ŚW. JANA KANTEGO BIELSKO-BIAŁA 2004

4 4 Rada Programowa Ks. prof. dr hab. Tadeusz BORUTKA Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. dr hab. Andrzej Franciszek DZIUBA Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Ks. prof. dr hab. Adam DURAK SDB Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Ks. dr hab. Stanisław GŁAZ Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Igatianum w Krakowie Ks. prof. UŚ dr hab. Jan GÓRSKI Uniwersytet Śląski Ks. prof. UŚ dr hab. Józef KIEDOS Uniwersytet Śląski Ks. prof. PAT dr hab. Zdzisław KIJAS OFMConv. Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. dr hab. Jarosław KORAL Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Ks. prof. dr hab. Jerzy LEWANDOWSKI Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Ks. prof. dr hab. Piotr NITECKI Papieski Fakultet Teologiczny we Wrocławiu Ks. prof. PAT dr hab. Jan ORZESZYNA Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. prof. PAT dr hab. Maciej OSTROWSKI Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. prof. dr hab. Stanisław PISAREK Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. prof. zw. dr hab. Henryk SKOROWSKI SDB Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Ks. prof. dr hab. Jan WAL Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Ks. prof. PAT dr hab. Andrzej ZWOLIŃSKI Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie Komitet Redakcyjny ks. Tadeusz Borutka (przewodniczący) Dawid Jeziorek (sekretarz) Marek Bernacki (korekta) ks. Piotr Greger Tłumaczenie tekstów angielskich mgr Dariusz Wawak Adres Redakcji Instytut Teologiczny im. św. Jana Kantego ul. S. Żeromskiego 5, Bielsko-Biała 7 skr. pocz. 61 tel ; fax Opracowanie techniczne Tomasz Sekunda Projekt okładki Dawid Jeziorek ISSN Copyright by Instytut Teologiczny im. św. Jana Kantego, Bielsko-Biała 2004 Wydawnictwo «scriptum» Tomasz Sekunda tel ,

5 BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM 5 (2004) SŁOWO WSTĘPNE W bieżącym roku przypada 10. rocznica erygowania Instytutu Teologicznego im. Św. Jana Kantego w Bielsku-Białej. Ten skromny jubileusz pozwala na spojrzenie w minione lata, aby dokonać podsumowania dotychczasowej działalności naukowo-dydaktycznej. W tym czasie studia ukończyły 154 osoby, uzyskując w oparciu o afiliację z Wydziałem Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie stopień magistra teologii. Wielu pracowników podniosło swoje kwalifikacje, zdobywając kolejne stopnie i tytuły naukowe. Swoją działalność na polu środowiska akademickiego Instytut zaznaczył też poprzez publikacje książkowe i artykuły, które ukazały się w wielu czasopismach naukowych, także zagranicznych. Oprócz wydawnictw książkowych, Instytut Teologiczny regularnie redaguje Bielsko-Żywieckie Studia Teologiczne. W tym kontekście pragniemy zachęcić do lektury V tomu tego periodyku. Tematyka rozpraw i artykułów oscyluje w obszarze zagadnień nie tylko z zakresu teologii, lecz odnosi się do literatury, filozofii, historii, psychologii, pedagogiki oraz prawa kanonicznego. Autorzy poszczególnych opracowań reprezentują różne ośrodki naukowe naszego kraju. W sposób szczególny należy podkreślić, że po raz pierwszy wśród autorów znaleźli się także absolwenci Instytutu Teologicznego. Ich opracowania stanowią skrótową myśl wysoko ocenionych prac magisterskich. Wszystkim Czytelnikom składamy tą drogą serdeczne podziękowania za wszelką okazaną życzliwość wobec naszego, młodego ośrodka akademickiego. Jednocześnie życzymy miłej lektury, owocnego spotkania ze słowem, które ma prowadzić do pełnego zjednoczenia z Tym, który będąc Słowem dla nas i dla naszego zbawienia stał się Ciałem (por. J 6, 14).

6

7 BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM 5 (2004) ROZPRAWY I ARTYKUŁY

8

9 BIELSKO-ŻYWIECKIE STUDIA TEOLOGICZNE TOM 5 (2004) Ks. Andrzej BACZYŃSKI ISTOTNE CECHY OSOBOWOŚCI TELEWIZYJNEJ JANA PAWŁA II Słowa kluczowe: telewizja, osobowość, Jan Paweł II. Key words: television, personality, John Poul II. Jan Paweł II i telewizja Regularną emisję programów telewizyjnych rozpoczęto w latach 30. XX wieku; w latach 50. pojawiła się telewizja kolorowa, a lata 60. zaznaczyły się wykorzystaniem do transmisji telewizyjnej sztucznych satelitów 1. Lata sześćdziesiąte otwierają również okres dominacji telewizji w systemie komunikacji społecznej. W następnych dekadach pojawiają się nowe technologie, wzbogacające i uzupełniające dotychczasowe techniki nadawania, przesyłania i odbierania programów telewizyjnych. Telewizja kablowa, a zwłaszcza satelitarna, zastosowanie na szeroką skalę mikroprocesorów, rozwój technologii cyfrowych, telewizja wysokiej rozdzielczości to symptomy nowej ery w przekazie audiowizualnym 2. Pontyfikat Jana Pawła II przypadł na lata dynamicznego rozwoju i wdrażania nowych technik telewizyjnych. W latach osiemdziesiątych telewizja jest już środkiem przekazu niezwykle atrakcyjnym, na tyle powszechnym, że w praktyce w coraz większym stopniu przejmuje funkcje głównego dostarczyciela informacji, wiedzy i rozrywki. Wpływ telewizji na życie przeciętnego widza stale rośnie, stając się z jednej strony źródłem różnorodnych zagrożeń, z drugiej zaś czynnikiem pozytywnych przemian: pobudzania postępu społecznego, rozwijania dobrych inicjatyw, kształtowania postaw solidarności a także ubogacania ludzkiego ducha i wzrostu poczucia jedności całego rodzaju ludzkiego. Ten dobroczynny wpływ telewizji na człowieka próbuje wykorzystać Kościół w swej działalności apostolskiej. Dla Kościoła, który w centrum swej duszpasterskiej troski stawia człowieka, telewizja staje się nową ambo- 1 E. Banaszkiewicz-Zygmunt (red.), Media. Leksykon PWN, Warszawa 2000, s B. Dobek-Ostrowska, Systemy telewizyjne na świecie, [w:] B. Dobek-Ostrowska (red.), Studia z teorii komunikowania masowego, Wrocław 1999, s. 132.

10 10 Ks. Andrzej Baczyński ną, nową formą katechezy i nowym środkiem ewangelizacji, zwłaszcza wobec tych, którzy z różnych powodów odeszli od Kościoła, ujawniają postawy obojętności dla religii lub oczekują na gest zaproszenia. Takie spojrzenie na telewizję, obecne w nauczaniu Kościoła od czasów ostatniego Soboru, szczególnie wyraźnie zaznacza się w nauce Jana Pawła II 3. W przeciwieństwie do swoich poprzedników, którzy rzadko pojawiali się w telewizji, Jan Paweł II uczynił z niej ważne narzędzie komunikacji Kościoła ze światem. Papież nie tylko rozumie język i naturę mediów, ale jest najbardziej medialnym papieżem, wykorzystującym techniczne środki przekazu do rozpowszechniania ewangelicznego przesłania 4. O Janie Pawle i mediach można mówić na dwa sposoby. Pierwszy z nich wynika z refleksji nad bogatym nauczaniem papieskim dotyczącym środków społecznego komunikowania. Wystarczy wspomnieć choćby orędzia na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu, teksty encyklik i adhortacji z odniesieniami do świata mediów masowych, przemówienia do pracowników tegoż resortu, czy też nauki głoszone w czasie spotkań z dziennikarzami w Rzymie i podczas pielgrzymek apostolskich. Sposób drugi wypływa z obserwacji postawy papieża i jego zachowań wobec mediów, metod jakimi się posługuje wykorzystując ich obecność dla celów duszpasterskich. Jest to także refleksja nad osobowością papieża, która idealnie przystaje do najwyższych standardów obowiązujących w mediach (stąd mowa o medialności Jana Pawła II ), a zarazem je przerasta, wzbudzając ogromne zainteresowanie jego osobą. Niniejsze opracowanie dotyczy tego drugiego sposobu mówienia o papieżu. Dobra relacja z mediami charakteryzuje cały pontyfikat Jana Pawła II od samego początku po dzień dzisiejszy. Starość, choroby i cierpienie nadały tej relacji nową wartość, dzięki czemu widok papieża zmagającego się z własnymi słabościami nie jest na ogół elementem telewizyjnego widowiska, ale odrębną jakością o równie wielkiej sile przemawiania jak wówczas, kiedy kamery rejestrowały jego sprężysty krok i zdecydowane gesty gesty. Cechy nowego stylu pasterzowania w Kościele ukazały już pierwsze przekazy telewizyjne w dniu wyboru kardynała Karola Wojtyły na papieża. Spontaniczne zdania, wypowiedziane z balkonu bazyliki św. Piotra, ujawniły 3 W dekrecie soborowym Inter mirifica zapisano, iż Kościół uważa za swój obowiązek głosić orędzie zbawienia również przy pomocy środków społecznego przekazu oraz uczyć ludzi właściwego korzystania z nich (nr 3). Zdaniem autorów dekretu, środki te właściwie użyte oddają rodzajowi ludzkiemu wielką przysługę, ponieważ przyczyniają się do odprężenia i ubogacenia ducha oraz szerzenia i umacniania Królestwa Bożego (nr 2). Podobne myśli zawierają posoborowe instrukcje Papieskiej Komisji ds. Środków Społecznego Przekazu m.in. Communio et progressio (1971), Aetatis novae (1992), Etyka w środkach społecznego przekazu (2000), a także coroczne papieskie orędzia na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu i teksty licznych przemówień Jana Pawła II kierowanych do pracowników mediów masowych. 4 K. Pokorna-Ignatowicz, Kościół w świecie mediów, Kraków 2002, s. 157.

11 Istotne cechy osobowości telewizyjnej Jana Pawła II 11 bezpośredniość, która odtąd będzie charakteryzować pontyfikat Jana Pawła II. Prawdziwym przełomem w kontaktach ze światem mediów okazała się konferencja prasowa na pokładzie samolotu podczas pierwszej zagranicznej pielgrzymki. Papież łamiąc zasady protokołu wyszedł wówczas do dziennikarzy, aby z nimi porozmawiać. Był to wyraźny znak nowych relacji głowy Kościoła z mediami. Naturalność i bezpośredniość, z jaką nowy papież potraktował dziennikarzy, zaowocowała pojawieniem się więzi, które nawet wśród niezbyt przychylnie piszących o Kościele publicystów czy reporterów powodowały rewizję ich dotychczasowych poglądów na papiestwo. Być może jak twierdzi F. Lombardi, dyrektor Watykańskiego Ośrodka Telewizyjnego na skutek codziennego obcowania ze światem pozbawionym wolności słowa w komunistycznym systemie totalitarnym, papież ten tym wyraźniej dostrzegał szansę związaną z otwarciem się na media w wolnym świecie, widząc w nich potencjalnych sprzymierzeńców, którzy mogliby mu dopomóc w dążeniach do przywrócenia nadziei na wyzwolenie uciśnionych Kościołów i narodów 5. W postawie papieża wobec mediów można wskazać przynajmniej cztery charakterystyczne cechy jej uzewnętrzniania. Po pierwsze otwartość, bez dostrzeganego u poprzedników dystansu (Paweł VI na przykład, podczas kontaktów z mediami, ograniczał się zazwyczaj do pozdrowień). Po drugie wyraźnie pozytywne nastawienie, bez uprzedzeń, lęku i nieufności. Po trzecie niezwykłą umiejętność reagowania na obecność mediów, zwłaszcza telewizji, naturalne wpisywanie się w reguły jej działania w konkretnej sytuacji, co ułatwia pracę ekipom realizacyjnym. Po czwarte okazywanie szacunku dla dziennikarzy i pracowników mediów. Wszystko to ma swoje źródła w bogatej osobowości papieża, nie jest wynikiem chłodnej kalkulacji, choć niewątpliwie Jan Paweł II jest świadom większej skuteczności swojej apostolskiej misji dzięki pośrednictwu radia i telewizji. O ile jego poprzednicy byli nastawieni przede wszystkim na wykorzystywanie prasy i radia, Jan Paweł II zwrócił szczególną uwagę na telewizję, o czym świadczy m.in. utworzenie Watykańskiego Ośrodka Telewizyjnego (Centro Televisivo Vaticano) i poparcie udzielane Telepace, włoskiej stacji katolickiej, która poprzez system ośmiu satelitów rozpowszechnia słowo Boże i nauczanie Kościoła na wszystkich kontynentach 6. Z pośrednictwa telewizji w komunikowaniu ze światem korzysta nie tylko papież, zyskuje na tym sama telewizja, która znalazła w nim mocnego sprzymierzeńca. Miał on odwagę powiedzieć błogosławiona telewizja, 5 F. Lombardi SJ, Jan Paweł II i media, L Osservatore Romano (wyd. polskie) 2003 nr 9, s Jan Paweł II, Głoście prawdę o Bogu i człowieku w Kościele i świecie. Przemówienie do pracowników włoskiej telewizji katolickiej Telepace z okazji 25. rocznicy jej powstania, L Osservatore Romano (wyd. polskie) 2003 nr 6, s. 35.

12 12 Ks. Andrzej Baczyński uczestnicząc w dwukierunkowym połączeniu satelitarnym pomiędzy sześcioma miastami uniwersyteckimi, podczas którego młodzież akademicką różnych krajów złączyło wspólne czuwanie modlitewne z papieżem 7. Cech szczególnej interaktywności nabrało telepołączenie z młodzieżą, zebraną w Kolegiacie św. Anny w Krakowie. Telewizja to wspaniała instytucja! W tej chwili, będąc w Rzymie, w tej auli, widzę kościół św. Anny w Krakowie, który bardzo dobrze znam (...) widzę studentów, którzy mają dziś innego kardynała, i jego też widzę dzięki telewizji. Więc obaj możemy powiedzieć: ta telewizja to wspaniała instytucja! 8. Paradoksalnie przeto, papież, który nie szczędzi krytyki pod adresem telewizji, zwłaszcza gdy sprzeniewierza się ona prawdzie, dobrym obyczajom i godzi w podstawowe wartości ludzkie, jest zarazem gorącym jej zwolennikiem, wręcz entuzjastą właściwego wykorzystania wspaniałych jej możliwości, w czym również należy doszukiwać się jednego ze źródeł jego medialnego sukcesu. Telewizyjna osobowość Jana Pawła II Określenie to jest w pewnym sensie nadużyciem, papież nie jest bowiem typem telewizyjnej gwiazdy, ani wytworem przemysłu audiowizualnego, nie podlega regułom występowania w telewizji (choć bezbłędnie odczytuje konkretne potrzeby telewizyjnego przekazu), nie zmienia się też według tego, co wyznacza moda i ciągle ewoluująca struktura telewizyjnego widowiska. Mimo to Jan Paweł II postrzegany jest jako osobowość telewizyjna. Kluczem do wyjaśnienia fenomenu medialnej popularności papieża jest niewątpliwie jego osobowość. Przez osobowość, najogólniej ujmując, rozumiemy zorganizowany system zachowań psychicznych, wolicjonalnych, intelektualnych, funkcjonującą w życiu codziennym całość nawyków, dyspozycji, postaw uczuciowych, które wyraźnie wyróżniają jednostkę od innych członków grupy, w której żyje 9. Osobowość tworzą: całe dziedzictwo psychogenetyczne i uwarunkowania środowiskowe. Współcześnie prawie aksjomatem wydaje się teza, iż człowiek staje się człowiekiem tylko wśród ludzi 10. Nie ulega wątpliwości, że bogactwo osobowości Jana Pawła II czerpie zarówno z wzorców rodzinnych, środowiska z którego wyrósł, doświadczeń wojny, studenckich fascynacji teatrem i literaturą, przeżyć religijnych i mistycznych doznań, a także z kapłańskiej posługi i licznych spotkań z ludźmi, którzy wywierali różnego rodzaju wpływ na przyszłego papieża. 7 Wydarzenie to miało miejsce 15 III 2003 r. 8 F. Lombardi SJ, Jan Paweł II i media, dz. cyt., s S. Siek, Osobowość a higiena psychiczna, Warszawa 1980, s L. Boros, Mysterium mortis, Warszawa 1974, s. 144.

13 Istotne cechy osobowości telewizyjnej Jana Pawła II 13 Z badań czynionych na początku pontyfikatu wśród młodzieży wynika 11, że Jan Paweł II jawi się jako osobowość o niezwykłej inteligencji, pracowitości, wytrwałości, sile wewnętrznej i bezkompromisowości w wypełnianiu swojej misji. Równocześnie jest osobą o ogromnej delikatności i subtelności. Łagodność i serdeczność z jaką podchodzi do ludzi, czyni go prawdziwym człowiekiem dobroci dla wszystkich bez wyjątku. W kontaktach z ludźmi uderza jego otwartość, bezpośredniość, szczerość i życzliwość. W przestrzeni wiary natomiast uwidacznia się głęboka miłość Chrystusa, zawierzenie Maryi i oddanie Bogu. Jest to człowiek zanurzony w ciągłej i żarliwej modlitwie, który odznacza się nie tylko skupieniem i pobożnością, ale po prostu świętością życia. Skromność, prostota, humor i emanujący z postaci spokój oraz zgodność tego, co głosi, z własnym życiem dopełniają bogaty obraz osobowości Jana Pawła II. Choć badania przeprowadzono ćwierć wieku temu, uderza ich trafność i aktualność. Mimo widocznych, również w telewizji, zmian fizycznych Jan Paweł II nie zmienił swych zwyczajów. Wciąż jest otwarty na nowe zjawiska (najświeższym na to dowodem występ polskich mistrzów breakdance w Pałacu Apostolskim), nadal pozostaje bardzo bezpośredni w kontaktach, chętnie uczestniczy w przedsięwzięciach telewizyjnych i wciąż jest w polu uwagi stacji telewizyjnych całego świata. Trzeba dodać, że przytoczone wyżej określenia osobowości papieża wcale nie przystają do kanonów rządzących kreowaniem telewizyjnych osobowości. Osobowość telewizyjna jest bardzo trudna do formalnego opisu. Pewne jej cechy twierdzi M. Iłowiecki są niewymierne bądź nieuchwytne. Zależy ona bowiem bardziej od innych czynników niż osobowość odbierana w kontaktach międzyludzkich i może się od niej zupełnie różnić. Najczęściej w bardzo niewielkim stopniu zależy ona od charakteru czy inteligencji, przyjmuje się nawet, że w ogóle nie zależy od takich cech, jak: uczciwość, skuteczność w działaniu, światopogląd, może je natomiast znakomicie kamuflować 12. Osobowości telewizyjne, kreowane przez współczesną telewizję to galeria postaci oryginalnych, barwnych, odznaczających się urodą, jak w przypadku prezenterów, czy też wyrazistością, kontrowersyjnością zachowań, łatwością przemawiania, a niekiedy agresywnością, jak w zwłaszcza w przypadku polityków. W tym drugim przypadku przekaz telewizyjny często na plan dalszy odsuwa wartości polityczne, a na pierwszy wysuwa sposób prezentacji. Na ogół jest to umiejętne połączenie efektów chwytów świadomie stosowanych przez twórców programu ze specyficznymi cechami osobowymi polityka 13. W świecie 11 Badania ankietowe przeprowadzono wśród młodzieży diecezji kieleckiej w pierwszą rocznicę wyboru. Uczestniczyło w nich 4320 dziewcząt i chłopców (głównie ze szkół średnich, byli też studenci). J. Śledzianowski, Mówić sobą, Kraków 1983, s M. Iłowiecki, Media, władza, świadomość społeczna, Kraków 1997, s Tamże, s. 133.

14 14 Ks. Andrzej Baczyński wysoko skomercjalizowanej telewizji osobowość telewizyjna jest więc sztucznym tworem, o cechach dobrze sprzedającego się towaru. Los tzw. osobowości telewizyjnych bywa chwiejny i zależny od wielu czynników, np. mody, gustów odbiorców, stopnia uległości wobec mediów i polityki. Telewizyjna osobowość papieża wymyka się spod wpływu wspomnianych czynników on jest po prostu osobowością. Jako głowa Kościoła, pierwszy papież Słowianin wzbudzał zainteresowanie mediów od początku. W ogóle bycie papieżem a dodatkowo bycie papieżem Słowianinem oznacza mocne wejście w przestrzeń medialnej komunikacji; przede wszystkim z tego powodu, że papież jest traktowany przez media jako źródło informacji pierwszej wagi, w globalnym zakresie. Wszystko, co robi, mówi czy pisze jest potencjalną informacją na skalę światową. Ubocznym efektem dużego nasycenia światowej opinii publicznej informacjami o papieżu jest niewątpliwie wzmocnienie jego pozycji jako swoistej gwiazdy telewizji. Bogata i niezwykła osobowość Jana Pawła II twierdzi M. Viatteau-Kwiatkowski wypełniła oficjalne ramy, związane z funkcjonowaniem papiestwa, tak dynamiczną treścią, że właściwie zeszły one na plan drugi 14, pozostał on, jako osoba obdarzona powszechnym autorytetem i rozpoznawalna w całym świecie. Jeśli więc mówimy o telewizyjnej osobowości papieża to tylko w sensie ogólnym, jest to bowiem wciąż ta sama osobowość Karola Wojtyły Jana Pawła II, nie przetworzona przez telewizję, ani też nie kreowana przez nią sztucznie. Jej siła polega w dużej mierze na ogromnej swobodzie i naturalności, a nie teatralnym treningu, któremu poddaje się wiele osobistości małego ekranu. Charakterystyczne cechy telewizyjnej osobowości papieża Wśród najistotniejszych cech z tego zakresu wymienić należy: świadectwo wiary, naturalność i bezpośredniość, czytelny gest, umiejętność posługiwania się żywym słowem oraz naturalną skłonność do dialogu. Umiejętne połączenie tych cech z głębokim rozumieniem języka i natury telewizji sprawia, że osobowość Jana Pawła II staje się telewizyjna nie przez stopień nasycenia nią telewizyjnych przekazów, ale przez wyrazistość i wewnętrzną siłę. Świadectwo wiary Tym, co uderza w telewizyjnych przekazach związanych z Janem Pawłem II jest niezwykła, silna i wyczuwalna od razu wiara papieża. Widoczna 14 M. Viatteau-Kwiatkowski, Telewizyjna osobowość papieża, [w:] Religijny wymiar telewizji, Olsztyn 1990, s

15 Istotne cechy osobowości telewizyjnej Jana Pawła II 15 zarówno w postawie, jak i w głoszonym słowie. Ankieta przeprowadzona wśród konwertytów w Japonii pokazała, że wielu z nich nawróciło się po pielgrzymce Jana Pawła II do tego kraju w 1981 r. Wśród czynników, które popchnęły ich do przejścia na katolicyzm, wskazywali oni przekazy telewizyjne, w których można zobaczyć było zatopionego w modlitwie papieża. Zobaczyłem po prostu, jak on się modli wyznał jeden z nawróconych 15. Krzysztof Zanussi twierdzi, że obraz telewizyjny wprowadza nową jakość obnaża wszelką hipokryzję, małość i próżność 16. Dla głosicieli słowa Bożego oznacza to surowy egzamin. W kulturze druku przekonuje reżyser łatwiej można było ukryć się za pięknym słowem. W telewizji nie liczą się gładkie zdania, liczy się świadectwo człowieka. Odbiorcy widzą twarz na ekranie telewizora, słyszą słowa i decydują, czy można zawierzyć tej osobie, czy też nie. Matka Teresa z Kalkuty mówiła niewiele, ale zgodność słów z jej postępowaniem czyniła z niej autentycznego świadka wiary. Podobnie jest z papieżem. Telewizja poprzez swoją wizualność odsłania prawdę. Odbiorca widzi więc papieża, który poprzez swoją modlitwę, poprzez słowo, które głosi, zarówno wtedy, gdy przemawia oficjalnie, jak i wtedy gdy prowadzi żartobliwy dialog wyraża zawsze siłę przekonań. Wrażenie to potęguje się szczególnie w chwilach ciszy, które papież wykorzystuje na krótkie medytacje, np. podczas liturgicznych spotkań. Cisza, która w telewizji zazwyczaj oznacza rodzaj awarii technicznej, w tym wypadku nabiera wymiaru świadectwa wiary. Szczególnym przypadkiem tego rodzaju doświadczenia była dla telewizji transmisja z wizyty Jana Pawła II w Katedrze na Wawelu podczas pielgrzymki do Ojczyzny w 2002 r. Trwająca ponad 40 minut modlitwa brewiarzowa, transmitowana w absolutnej ciszy, nadała przekazowi telewizyjnemu charakter niemal mistycznego przeżycia. Siłę przekonań papieża, jego świadectwo wiary telewizyjny odbiorca ma szansę zobaczyć podczas transmisji z pielgrzymek apostolskich, modlitwy Anioł Pański, uroczystości liturgicznych odbywających się w Watykanie, a także poprzez liczne filmy dokumentalne i reportaże, bowiem Jan Paweł II jest jedną z nielicznych postaci współczesnego świata, dostarczającą nieustannie coraz to nowych inspiracji dla dziennikarzy i twórców. Jest tak chyba również dlatego, że nie unika kontaktu z mediami, a wprost przeciwnie potrafi twórczo wykorzystać ich obecność dla wzmocnienia swej apostolskiej posługi. 15 Tamże, s K. Zanussi, Prawda czy towar?, [w:] Z. Kobylińska, R. D. Grabowski (red.), Dziennikarski etos. Z wybranych zagadnień deontologii dziennikarskiej, Olsztyn 1996, s

16 16 Ks. Andrzej Baczyński Naturalność i bezpośredniość Ta cecha osobowości zjednuje Janowi Pawłowi II najwięcej życzliwych reakcji nawet ze strony tych, którzy żywią odmienne przekonania. Przełamywanie barier, wychodzenie do ludzi, humor to nieodłączne atrybuty obecnego papieża. Będąc pod nieustanną obserwacją kamer telewizyjnych, zwłaszcza podczas pielgrzymek apostolskich i transmisji z nabożeństw, papież utrzymuje swoisty wewnętrzny dystans (nie zauważając bliskości technicznych urządzeń, oplatających kablami miejsce zgromadzenia) a jednocześnie zachowuje autentyzm i naturalność w postawie i gestach. Jest pierwszym papieżem, który świadomie twierdzi kard. A. M. Deskur tworzy wydarzenia medialne 17. Niewątpliwie pomocne okazują się tu talent aktorski i umiejętności, jakie Karol Wojtyła posiadł współpracując z Teatrem Rapsodycznym. Bezpośredniość papieża jest widoczna szczególnie w spotkaniach z młodzieżą. Jego autorytet połączony z otwartością na młodych, jego życiowy optymizm i humor sprawiają, że spotkania te przeradzają się w rodzaj katechezy, chętnie przyjmowanej przez młodzież. Papież, bez względu na wiek i stopień ograniczeń ruchowych, jest wciąż dla młodych idolem. Relacje telewizyjne ujawniają niezwykły rodzaj zażyłości, jaki istnieje pomiędzy nim a młodzieżą. Źródło sukcesu papieża w kontaktach z młodymi tkwi nie tylko w tym, co chce on im przekazać, ale też w tym jak to czyni. Jego siłą jest wyczuwalna miłość do młodych i naturalność, z jaką wobec nich się zachowuje, co jest uderzającą jego cechą jako człowieka. Naturalność tę warunkuje to, że Jan Paweł II jak podkreśla M. Skwarnicki nie używa żadnych masek ani nie przybiera póz. Jest zawsze sobą. Zbliżenia jego twarzy, nieodłączny element każdej transmisji telewizyjnej, ukazują otwarcie przeżywane przezeń uczucia i stany wewnętrzne człowieka, który ich nie skrywa, co robi duże wrażenie w świecie odwykłym od tak prostolinijnej naturalności 18. Naturalność i bezpośredniość papieża dotyczy zarówno jego nieoficjalnych głównie spotkań, jak i liturgicznych ceremonii, zwłaszcza Mszy świętych, celebrowanych w różnych miejscach na całym świecie: na stadionach, placach, lotniskach, w parkach. Mimo dzielącej go znacznej odległości od większości zgromadzonych tłumów, papież podtrzymuje atmosferę bliskiego spotkania. Pomaga mu w tym technika nagłośnienie, telebimy. Bezpośredniość skutkuje tym, że uczestnik liturgii odbiera spotkanie z nim jako rodzaj osobistego spotkania. Bariera dzielącej przestrzeni znika i jest to niewątpliwie zasługą papieża jego czytelnych gestów, mimiki twarzy, wyrazistości przeżyć, a niekiedy też 17 Wobec mediów. Z księdzem kardynałem Andrzejem Marią Deskurem rozmawiają Jan Chrapek CSMA i Jacek Żakowski, Powściągliwość i Praca 1988 nr 4, s M. Skwarnicki, Jan Paweł II jako osobowość telewizyjna, [w:] Religijny wymiar telewizji, dz. cyt., s. 88.

17 Istotne cechy osobowości telewizyjnej Jana Pawła II 17 niezaplanowanych wcześniej wypowiedzi kierowanych do zebranych. Niektórzy twierdzą, że jest to również zauważalne i dzięki temu, że papież zachowuje się bardziej naturalnie niż jego otoczenie. Czytelne gesty Jedną z najbardziej podkreślanych cech osobowości, cenioną szczególnie przez telewizję jest naturalna skłonność Jana Pawła II do gestów, które wnet nabierają symbolicznego znaczenia. Najczęściej powtarzający się gest to uniesione w górę dłonie, znany z pierwszych przekazów telewizyjnych. Gest prosty i odczytywany nie tylko jako serdeczne pozdrowienie, ale wskazanie kierunku dążeń ludzkich zawsze w górę, a także gest podnoszący człowieka, dający nadzieję. Słowa wypowiedziane podczas inauguracji pontyfikatu: Nie lękajcie się, otwórzcie drzwi Chrystusowi w połączeniu z gestem uniesionych dłoni, brzmiały przekonywująco i stały się dla wielu wezwaniem do otwarcia się na miłość Bożą. Gesty, będące tak pożądanym elementem wizualizacji obrazu człowieka w telewizji, nie są sprawą prostą. Widzowie zazwyczaj potrafią szybko ocenić jakość gestów telewizyjnych osobistości, zwłaszcza polityków. Obawa o tzw. fałszywy ruch paraliżuje niejednego z polityków przed kamerami. W polskim doświadczeniu medialnym kilka zaledwie gestów nabrało symbolicznego znaczenia m.in. gest uniesionych złączonych dłoni z hasłem Pomożecie w wykonaniu E. Gierka, tzw. gest Kozakiewicza, czy też litera V wyobrażona na uniesionej dłoni, na zawsze w świadomości społecznej związana z ruchem Solidarność. Ryzyko związane z gestem jako ocenianym jako fałszywy ruch jest tak wielkie, że postaci ze świata polityki najczęściej rezygnują z tego typu prezentacji. Dla papieża problem ten nie istnieje, równie naturalnie unosi w górę dłonie, jak i pastorał zakończony krzyżem, ciekawe oko kamery pokazuje go ziewającego, kichającego, wybijającego rytm muzyki nogą i nie ma w tym nic ośmieszającego. Wprost przeciwnie, papież w oczach odbiorców zyskuje. Kamery telewizyjne pokazują niecodzienne sytuacje, których inspiratorem jest papież. Można więc było zobaczyć go wkładającego na głowę kapelusz kowbojski, kask górnika czy indiański pióropusz. Papież klaszczący, papież roześmiany, papież grożący palcem, machający laską, przytulający, głaszczący po twarzy zapłakanych ze wzruszenia szczęśliwców, którym udało się być tak blisko niego, papież wsparty o Ścianę Płaczu w Jerozolimie archiwa telewizji pełne są takich kadrów, dzięki którym przekazy telewizyjne z Janem Pawłem II nabrały charakteru osobistego świadectwa. Do najbardziej przemawiających kadrów przekazanych przez telewizję pisze F. Lombardi należy obraz papieża podającego rękę zamachowcy Ali

18 18 Ks. Andrzej Baczyński Agcy 19. Jest to jeden z tych konkretnych obrazów, poprzez który telewizja w sposób niezmierzony pokazała moc chrześcijańskiego przebaczenia a jednocześnie ujawniła siłę swojego oddziaływania. Jan Paweł II potrafi wbrew panującym na Watykanie zwyczajom natychmiast zareagować na autentyczne oczekiwanie mediów. Tak stało się kilka dni po zamachu terrorystycznym 11 września 2001 r. w Nowym Jorku, papież wyraził zgodę na sfilmowanie modlitwy w intencji ofiar w swojej prywatnej kaplicy, dzięki temu cały świat mógł zobaczyć obraz pogrążonego w modlitwie papieża, dla wielu ludzi był to czytelny gest solidarności w cierpieniu. Jan Paweł posiada umiejętność posługiwania się gestami i znakami, bardzo mocnymi i wymownymi, poprzez które przekazuje orędzie ewangeliczne jeszcze skuteczniej niż słowem mówionym czy pisanym. Gesty wykonywane w miejscach o dużym znaczeniu symbolicznym, przekazane przez telewizję stają się własnością świadomości całego świata, są komentowane i zmuszają do refleksji. Takie gesty pozostały w obrazach dłoni papieża wkładającego kartkę papieru w szczelinę w murze przy Ścianie Płaczu w Jerozolimie czy papieża obejmującego stopy Ukrzyżowanego w Dniu Przebaczenia w roku Wielkiego Jubileuszu. Umiejętność posługiwania się żywym słowem W naszej potocznej świadomości świat obrazów i świat dźwięków istnieją razem, jako dwa systemy percepcji. Telewizja, przywołująca obydwa systemy percepcji, jest więc sztuką obrazu i sztuką słowa (szerzej dźwięku). Audiowizualny przekaz telewizyjny posługuje się obrazem i dźwiękiem jako językiem, bywa że w tej przestrzeni komunikacji dominuje obraz, innym razem zaś słowo (dźwięk) 20. W konkretnym telewizyjnym obrazie eksponującym mówiącego człowieka, słowo nabiera znaczenia pierwszorzędnego. Przekaz żywego słowa w obecności kamer telewizyjnych stanowi dla wielu ludzi trudność nie do pokonania. Świadomość obecności kamer paraliżuje występujących, nie omijając hierarchów kościelnych, ginie swoboda, pojawia się lęk, czego efektem jest wrażenie sztuczności, nie pomaga nawet pomoc techniki w postaci telepromptera (gotowych tekstów do odczytania z lustrzanego ekranu umieszczonego pod kamerą). Papież jest mistrzem słowa. Z równą swobodą przemawia w obecności kamer telewizyjnych do niewielkiej grupy osób, jak i do wielomilionowych tłumów. Jego obecna niedyspozycja zdrowotna, słaby głos powodują, że z tym 19 F. Lombardi, Jan Paweł II i media, dz. cyt., s M. Hendrykowski, Język ruchomych obrazów, Poznań 1999, s

19 Istotne cechy osobowości telewizyjnej Jana Pawła II 19 większą uwagą wsłuchują się oni w wypowiadane słowa. Komentarze i odniesienia do współczesnych wydarzeń wypowiadane podczas modlitwy Anioł Pański transmitowanej przez wiele stacji telewizyjnych na świecie stają się jedną z pierwszych wiadomości serwisów informacyjnych. Przez wiele lat papież świadomie operował walorami swojego głosu wzmacniając treść przemówień, homilii barwą i modulacją głosu, wprowadzając odpowiedni nastrój. Pomogły w tym wypadku wrodzone zdolności, zamiłowania teatralne w młodości, a zwłaszcza udział w pracach Teatru Rapsodycznego. Papież umiejętnie korzysta z wrodzonych i nabytych umiejętności przekazywania słowa uważa M. Skwarnicki tak, by mogło ono przekazać treści i te wartości, którym jednocześnie daje żywe i bogate świadectwo swoim duszpasterskim działaniem 21. Media masowe sprawiają, że nie tylko sylwetka, twarz ale i głos Jana Pawła II są bezpośrednio rozpoznawane przez miliony ludzi na świecie, przyczyniając się do wzmocnienia jedność i tożsamości Kościoła. Kiedy papież w wielu językach wygłasza pozdrowienia na Boże Narodzenie i Wielkanoc, ma świadomość że dzięki radiu i telewizji wykracza daleko poza granice Placu św. Piotra i dotyka prawie bezpośrednio uniwersalnego wymiaru Kościoła. To doświadczenie pisze F. Lombardi jest jednym ze źródeł niewzruszonego przekonania i konsekwencji, z jaką papież przemawiał i nadal przemawia przez pośrednictwo środków przekazu do szerokiej społeczności międzynarodowej, głosząc niestrudzenie orędzie o potrzebie miłości, sprawiedliwości i pokoju w świecie 22. Orędzie to jest bliskie podstawowym celom, jakie Jan Paweł II wyznaczył środkom przekazu, są nimi: głoszenie prawdy oraz umacnianie solidarności w rodzi nie ludzkiej 23. Telewizja (podobnie radio) w obecnej sytuacji, gdy papież nie dysponuje już mocno brzmiącym barytonem pełni jeszcze jedno, zgoła nieprzewidziane wcześniej zadanie, jest środkiem wzmocnienia jego głosu. Nie tylko poprzez techniczne zabiegi, ale przede wszystkim przez liczne komentarze, relacje, skróty i inne formy dziennikarskiej wypowiedzi. Naturalna skłonność do dialogu Jeśli wysoko ocenianą zaletą osobowości telewizyjnej jest umiejętność nawiązywania i prowadzenia dialogu, to należy przyznać, że obserwacja zachować Jana Pawła II w sytuacjach z innymi, wskazuje iż posiada on naturalną 21 M. Skwarnicki, Jan Paweł II jako osobowość telewizyjna, dz. cyt., s F. Lombardi, Jan Paweł II i media, dz. cyt. s Jan Paweł II, Przemówienie do uczestników zgromadzenia plenarnego Papieskiej rady ds. Środków Społecznego Przekazu, 25 III 2003, L Osservatore Romano (wyd. polskie) 2003 nr 6, s. 36.

20 20 Ks. Andrzej Baczyński skłonność do dialogu. Pielgrzymki apostolskie, a zwłaszcza spotkania z młodzieżą dostarczają na to wiele dowodów. Będąc w nieustannie zmieniającym się tłumie, jak podczas pielgrzymek, papież potrafi nadać nawet bardzo krótkim bezpośrednim kontaktom z poszczególnymi uczestnikami zgromadzeń charakter osobistego spotkania. Dialogi Jana Pawła II z okna Domu Biskupów w Krakowie młodzieżą, spowodowały powstanie nowej tradycji, powtarzającej się w kolejnych pielgrzymkach do tego miasta tradycji oczekiwania na pojawienie się papieża w oknie i wieczornej dysputy filozoficzno-teologicznej. wielu młodych odczytywało to spotkanie, jako wyjątkowe, bardzo osobiste i wzruszające. Dla telewizji obraz papieża dyskutującego z młodymi z okna to prawdziwie medialne wydarzenie. Cechą charakterystyczną telewizyjnych obrazów z Papież jest dynamizm. Kamery najczęściej pokazują papieża wśród ludzi. To dzianie się wokół jego osoby, jest nie tylko wyrazem zewnętrznego wydarzenia, ale ma często wymiar głęboko duchowy. Papieskie spotkania z ludźmi odbywają się w bardzo odmiennych miejscach, ich komponentem jest niekiedy dramatyczne napięcie. Szczególnie nośne telewizyjnie są spotkania z ludźmi chorymi, najuboższymi, odrzuconymi przez społeczeństwo, np. trędowatymi w Indiach, chorymi na AIDS, bezrobotnymi. Obrazy rozmowy papieża z nimi, proste gesty przytulenia, błogosławieństwo obiegają cały świat, uświadamiając trafność tezy o globalnej wiosce kanadyjskiego znawcy telewizji M. McLuhana. Uwyraźniony poprzez telewizję, zwłaszcza satelitarną dialog papieża ze światem, pokazuje równocześnie kierunek zmian, jakie zachodzą w dziedzinie informacji kościelnej. Znaną z poprzednich pontyfikatów dyskrecję Watykanu, która dziennikarzom sprawiała wiele trudności w wykonywaniu ich pracy, zastąpiła otwartość. Spotykając się z ludźmi papież wychodzi naprzeciw mediom, stawiając się niejako do dyspozycji. Ta nowa jakość kontaktów Jana Pawła II z mediami przynosi dobre owoce. W ostatnich latach pojawił się nowy sposób dialogu z wiernymi za pośrednictwem techniki telemostów.. Dzięki telewizyjnym łączom satelitarnym papież zaistniał w nowym medialnym wymiarze swej posługi. Mógł rozmawiać z uczestnikami spotkania znajdującymi się w miejscach, do których nie mógł udać się osobiście. Wspomniana już modlitwa różańcowa papieża z młodzieżą miast uniwersyteckich Europy ukazała europejskiej widowni nowy typ doświadczenia religijnego, natomiast telemost Rzymu z Łagiewnikami w dniu kanonizacji św. Faustyny, nabrał cech mistycznego wydarzenia (dzięki spełnieniu wizji św. Faustyna zanotowanej w Dzienniczku). Dla Jana Pawła II pośrednictwo techniki nie stanowi przeszkody w uzyskaniu atmosfery właściwej bezpośredniemu spotkaniu. Prowadząc swoisty dialog z rozproszonymi w przestrzeni uczestnikami modlitwy różańcowej, był obecny w każdym z miejsc na ekranach telewizyjnych i obecność ta miała swoją intensywność

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Dlatego umiejętność posługiwania się mediami, właściwego ich wyboru i dobrego korzystania z nich staje się ważną cechą współczesnego człowieka.

Dlatego umiejętność posługiwania się mediami, właściwego ich wyboru i dobrego korzystania z nich staje się ważną cechą współczesnego człowieka. MEDIA CZYM SĄ??? Nowe technologie pozwalają ludziom na spotykanie się ponad granicami przestrzeni i własnych kultur : mamy do dyspozycji już nie tylko prasę, radio, tv, kino ale przede wszystkim Internet

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII obowiązujące w roku szkolnym 2015/2016 w PSP Nr 1 im. K. Makuszyńskiego w Stąporkowie RELIGIA W KLASACH I - III Dziecko w młodszym wieku szkolnym powinno przyswoić sobie

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II opracowanie ks. Marek Chmielewski Wydawnictwo AA Kraków 2014 SPIS TREŚCI Wprowadzenie...5 Rozdział pierwszy DĄŻYĆ DO ŚWIĘTOŚCI...7 1. Świętość...7 2. Zjednoczenie

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Religii

Przedmiotowy System Oceniania z Religii KLASA I Przedmiotowy System Oceniania z Religii OCENA CELUJĄCA: Uczeń zna bardzo dobrze materiał z podręcznika dla kl. I Ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża Umie modlitwy: Ojcze nasz, Zdrowaś Mario, Aniele

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Program dla III etapu edukacyjnego Potrzeba nam takiej nauki

Program dla III etapu edukacyjnego Potrzeba nam takiej nauki Załącznik nr 2C do Programu Wychowawczego Zespołu Szkół w Księżpolu Dzisiaj potrzeba światu i Polsce ludzi mocnych sercem, którzy w pokorze służą i miłują, błogosławią a nie złorzeczą i błogosławieństwem

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r.

Załącznik nr 2 do Uchwały nr 17 /2014/2015 Senatu Akademickiego Ignatianum z dnia 24 lutego 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Studia pierwszego stopnia profil praktyczny (Tabela efektów specjalnościowych i ich odniesień do efektów kierunkowych)

Bardziej szczegółowo

Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej

Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej Kryteria wymagań edukacyjnych z religii dla klas I VI Szkoły Podstawowej Najważniejsze akty prawne, które gwarantują nauczanie religii w przedszkolach i szkołach, to: Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II

III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II Miejcie odwagę żyć dla Miłości! Organizator: Zespół Szkół nr 4 im. Ziemi Dobrzyńskiej w Nadrożu 1 HONOROWY PATRONAT NAD III PRZEGLĄDEM POEZJI JANA PAWŁA II PEŁNI: - Dyrektor

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej Warszawa 2011 Recenzenci tomu Ks. prof. dr hab. Jerzy Lewandowski (UKSW), Ks.

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska

Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska Atmosfera jasnego szczęścia, oto czego duszy dziecięcej potrzeba. W niej żyje i rozwija się dla Boga. św. Urszula Ledóchowska ATMOSFERA: - klimat społeczny, psychospołeczny - dotyczy tego, jak członkowie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI Program nauczania: W rodzinie dzieci Bożych AZ 1-02 /9; klasy I - III W przyjaźni z Bogiem AZ 2-03 /6; klasy IV-

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

WEWNATRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KLASY I VI

WEWNATRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KLASY I VI WEWNATRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII KLASY I VI Przedmiotem oceny z katechezy są: Wiadomości i umiejętności zdobyte przez ucznia w procesie nauczania. Prezentowana przez niego postawa chrześcijanina.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

CO POLACY ZAPAMIĘTALI Z PRZESŁANIA PAPIEŻA I JAK PRZEZ JEGO PRYZMAT OCENIAJĄ POLSKĄ RZECZYWISTOŚĆ?

CO POLACY ZAPAMIĘTALI Z PRZESŁANIA PAPIEŻA I JAK PRZEZ JEGO PRYZMAT OCENIAJĄ POLSKĄ RZECZYWISTOŚĆ? CO POLACY ZAPAMIĘTALI Z PRZESŁANIA PAPIEŻA I JAK PRZEZ JEGO PRYZMAT OCENIAJĄ POLSKĄ RZECZYWISTOŚĆ? Warszawa, wrzesień 2002 r. Zdecydowanej większości - trzem czwartym (76%) Polaków słowa Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne S t r o n a 1 R E G U L A M I N K O N K U R S U WIEDZY O JANIE PAWLE II JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO I. Postanowienia ogólne 1 1. Konkurs Wiedzy o Janie Pawle II ma za zadanie pogłębianie wiedzy na temat

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania Katecheza w klasach I, IV, V, VI Szkoła Podstawowa

Przedmiotowy System Oceniania Katecheza w klasach I, IV, V, VI Szkoła Podstawowa Przedmiotowy System Oceniania Katecheza w klasach I, IV, V, VI Szkoła Podstawowa Nauczanie religii w szkole i katecheza wzajemnie się uzupełniają. Zadaniem nauczania religii w szkole publicznej jest wychowanie

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE PRZEDMIOTOWE Z RELIGII W GIMNAZJUM

OCENIANIE PRZEDMIOTOWE Z RELIGII W GIMNAZJUM OCENIANIE PRZEDMIOTOWE Z RELIGII W GIMNAZJUM Ocenianie przedmiotowe z religii stanowi uszczegółowienie przepisów oceniania, które są zawarte w statucie Gimnazjum w Pszowie. Elementy wchodzące w zakres

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: II. WIADOMOŚCI Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego klasy 4-6 klasy - Ocena Gramatyka i słownictwo uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie z łatwością buduje spójne zdania proste i złożone, poprawne pod względem gramatycznym i logicznym

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012

Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej. realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 Program zajęć artystycznych z edukacji teatralnej realizowanych w klasach I a i I c w roku szkolnym 2011/2012 "Teatr pojmowany jako dzieło sztuki teatralnej powinien rozszerzać horyzont umysłowy dziecka,

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego

DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego DOMOWY KOŚCIÓŁ OD KUCHNI część I przebieg spotkania kręgu rejonowego Ktoś kiedyś powiedział, że ruch dzieli się na tych, którzy pełnią jakieś posługi i tych, którzy będą je pełnili. To bardzo ogólne, pozornie

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich KOCHAMY DOBREGO BOGA Bóg kocha dzieci Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Ogólna prezentacja i wprowadzenie do pracy z podręcznikiem Kochamy

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis

Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis Wersja podstawowa schematu systemu medialnego Fundacji Lux Veritatis Fundacja Lux Veritatis powstała w 1998 roku w Warszawie, a założycielami jej są ojcowie redemptoryści: Jan Król i Tadeusz Rydzyk. 1

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum

Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Kryteria oceniania uczniów z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, który w zakresie swych kompetencji polonistycznych spełnia wszystkie wymagania jak na ocenę bardzo dobrą,

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy trzeciej szkoły podstawowej Przedmiotowy System Oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu Nauczania Religii Rzymskokatolickiej w Przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny

Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Rozwiązywanie problemów wychowawczych wymiar praktyczny i metodologiczny Dobre praktyki? żeby brać z nich przykład? w miarę jedzenia pyszności apetyt rośnie Ważnym problemem szkoły wprowadzającej edukację

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

Elementy literatury i wiedzy o krajach anglosaskich w nauczaniu języka angielskiego

Elementy literatury i wiedzy o krajach anglosaskich w nauczaniu języka angielskiego INNOWACJA PEDAGOGICZNA w nauczaniu języka angielskiego na poziomie szkoły podstawowej Elementy literatury i wiedzy o krajach anglosaskich w nauczaniu języka angielskiego 1. AUTOR Nauczyciel kontraktowy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI. OSIĄGNIĘCIA UCZNIA NA STOPIEŃ: dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK NIEMIECKI I. GRAMATYKA I SŁOWNICTWO uczeń opanował niewiele zagadnień gramatycznych określonych w rozkładzie uczeń potrafi budować zdania, ale przeważnie niespójne, z dużą ilością

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ORAZ KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Z RELIGII W KLASACH I VI W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SKRZATUSZU Program nauczania: Jesteśmy dziećmi Bożymi AZ 1-01/1; klasy I - III Poznaję Boga

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze

Przedmiotowy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania RELIGIA Szkoła Podstawowa nr 8 w Jeleniej Górze owy System Oceniania jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 kwietnia 2013 r. owy System Oceniania z religii

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić

Hasło Roku: Wielkopolska da się lubić Zintegrowany plan godzin wychowawczych dla Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Matki Jadwigi Borzęckiej Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego Rok szkolny 2010/2011 Hasło Roku: Wielkopolska

Bardziej szczegółowo