UNIWERSALIZM CHRZEŚCIJAŃSTWA WOBEC ALTERNATYWNYCH PROPOZYCJI WSPÓŁCZESNOŚCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSALIZM CHRZEŚCIJAŃSTWA WOBEC ALTERNATYWNYCH PROPOZYCJI WSPÓŁCZESNOŚCI"

Transkrypt

1 UNIWERSALIZM CHRZEŚCIJAŃSTWA WOBEC ALTERNATYWNYCH PROPOZYCJI WSPÓŁCZESNOŚCI

2 KATOLICKI UNIWERSYTET LUBELSKI JANA PAWŁA II WYDZIAŁ FILOZOFII Religijność 1 Alternatywna

3 UNIWERSALIZM CHRZEŚCIJAŃSTWA WOBEC ALTERNATYWNYCH PROPOZYCJI WSPÓŁCZESNOŚCI Redakcja naukowa Robert T. Ptaszek, Marek Piwowarczyk Wydawnictwo KUL Lublin 2012

4 Recenzent prof. dr hab. Andrzej Bronk Opracowanie redakcyjne Bożena Hryciuk Opracowanie komputerowe Jarosław Bielecki Projekt okładki i stron tytułowych Agnieszka Gawryszuk Copyright by Wydawnictwo KUL, Lublin 2012 ISBN Wydawnictwo KUL ul. Zbożowa 61, Lublin tel , fax wydawnictwo.kul.lublin.pl Druk i oprawa elpil ul. Artyleryjska Siedlce

5 Spis treści Wstęp... 7 Część I: Chrześcijaństwo w kulturze Zachodu Zofia J. Zdybicka USJK (KUL) Kulturotwórcza rola religii Ks. Piotr Moskal (KUL) Chrześcijaństwo jako religia Logosu Ks. Marian Rusecki (KUL) Chrześcijaństwo jako fundament Europy Część II: Próby negacji chrześcijańskich korzeni Europy Henryk Kiereś (KUL) Modernizm vs postmodernizm a chrześcijaństwo Viara Maldjieva (UMK) Strategie językowe podważania prawd chrześcijańskich we współczesnej kulturze Zachodu Imelda Chłodna (KUL) Rola edukacji w tworzeniu społeczeństwa bezreligijnego Bogumiła Truchlińska (UMCS) Religia i kultura w kontekście rozważań o nowoczesności w polskiej myśli dwudziestolecia

6 6 Spis Treści Część III: Religijne alternatywy dla chrześcijaństwa Robert T. Ptaszek (KUL) Alternatywne formy religijności i duchowości Krzysztof Modras OP (KUL) Islamska kultura Europy? Ireneusz Kamiński (UMK) Kulturotwórcze aspiracje nowych ruchów religijnych jako alternatywa dla głównego nurtu kultury Anna Nowakowska Nowa era kultury? Dariusz Hryciuk Medialna promocja New Age. Omówienie wybranych produkcji filmowych propagujących elementy ruchu Nowej Ery Część IV: Pozareligijne alternatywy dla chrześcijaństwa Katarzyna Tempczyk Ceremonie humanistyczne jako alternatywa dla ich religijnych pierwowzorów Marek Nowak OP (IFiS UW) Gnoza, ezoteryzm a romantyzm Ks. Andrzej Wańka (USz) Zachodni ezoteryzm jako próba alternatywnego komentarza do Biblii Agnieszka Lekka-Kowalik (KUL) Nauka w poszukiwaniu boskości? Wojciech Daszkiewicz (KUL) Człowiek: homo religiosus czy tylko konsument? Noty o autorach

7 Wstęp Pomysł na tę książkę narodził się w trakcie lektury tekstów Vittoria Messoriego znanego włoskiego publicysty katolickiego. W jednej ze swoich książek Messori zawarł krótki, a zarazem bardzo syntetyczny obraz współczesnej kultury: Całą nowoczesną epokę [...] cechują takie oto wyróżniki: negacja grzechu oraz prze konanie, że nauka, kultura, edukacja i technologia są w stanie przemienić nasz glob w ziemski raj. Grzech nie istnieje, a już z całą pewnością nie ma grzechu pierworodnego. Dopiero gdy człowiek uwolni się od chrześcijańskich przesądów, postęp pokaże, do jakich materialnych i moralnych osiągnięć może być zdolny [...]. Odkupiciel, który zstąpi z nieba? Przestańmy się wygłupiać: tylko kroczący drogą postępu człowiek może przynieść zbawienie i odkupienie. A przecież doskonale wiemy, że historia udowodniła coś zupełnie odwrotnego, że wielkie świeckie nadzieje humanistów obróciły się przeciwko nim. W sposób bezlitosny doświadczyli oni, że samoodkupienie ludzkości prowadziło do samozagłady. Tyle że wówczas, w tym XIX wieku, w którym rodziła się nowoczesność, to że poszukiwania raju doprowadzą nas na manowce, nie było wcale takie oczywiste. [...] Logicznym i konsekwentnym wynikiem tych dziewiętnastowiecznych ideologii były narodziny nowych prądów, które chciały zastąpić chrześcijańską perspektywę. [...] W tamtych cza sach wielu chrześcijan mogło dać się przekonać (i wielu też to uczyniło). Mieli dość tej kuli u nogi w postaci grzechu, tego obskuranckiego balastu, powodującego opóźnienie w marszu ku radosnemu jutru 1. Ukazany przez Messoriego konflikt idei staje się dziś jeszcze bardziej widoczny. Obserwując proces dynamicznych zmian, którym kultura Zachodu podlega w pierwszych latach XXI w., stwierdzić można, że ich źródłem jest intensyfikacja działań mających na celu usunięcie z tej kultury chrześcijańskich poglądów oraz wartości. Z potrzeby ukazania inspiracji i konsekwencji tego procesu powstała monografia nie tylko prezentująca i charakteryzująca, ale także oceniająca źródła, z których współczesna kultura stara się 1 V. Messori. Opinie o Maryi. Warszawa: Fronda 2007 s

8 8 Wstęp czerpać idee oraz zasady postępowania mające zastąpić prawdy i normy chrześcijańskie, przez kilkanaście stuleci uważane za uniwersalne i niezmienne. W tytule książki pojawia się pojęcie uniwersalizm chrześcijaństwa, które może być interpretowane na kilka sposobów. Aby je właściwie zrozumieć, trzeba pamiętać, że prezentowana w książce dyskusja o uniwersalizmie chrześcijaństwa toczy się w sytuacji globalizmu, pluralizmu idei oraz ekspansji tradycji religijnych z innych kontynentów i kręgów kulturowych. Zjawiska te niosą ze sobą konkretne propozycje światopoglądowe, często zupełnie opozycyjne wobec chrześcijaństwa. Dlatego uniwersalizmu chrześcijańskiego nie należy rozumieć jako faktu historycznego czy społecznego (bo dzisiejsza Europa staje się coraz mniej chrześcijańska), ani tym bardziej jako ideologii, która miałaby być narzucana ludziom za pomocą środków politycznych czy prawnych. Mówiąc o uniwersalizmie chrześcijaństwa, stwierdzamy, że objawienie przekazane ludziom przez Jezusa Chrystusa dwa tysiące lat temu mimo zachodzących we współczesnym świecie zmian nadal jest aktualne. Przyjęcie zbawczej miłości Boga, który stał się człowiekiem i umarł, aby ludzie mogli osiągnąć zbawienie i życie wieczne, nie jest jednak obowiązkiem, lecz przywilejem. Chrześcijaństwo głosi, że każdy człowiek może być zbawiony, ale szanując ludzką wolność, nikogo nie zmusza do osiągnięcia wiecznej szczęśliwości. Taki sposób rozumienia uniwersalizmu chrześcijańskiego ma na myśli Joseph Ratzinger, gdy pisze: Już od pierwszej chwili wierzący w Jezusa Chrystusa czuli się zobowiązani do przekazywania swej wiary wszystkim ludziom. [...] Punktem wyjścia chrześcijańskiego uniwersalizmu nie było pragnienie władzy, lecz pewność, że przyjęło się zbawcze poznanie i zbawczą miłość, do której mają prawo wszyscy ludzie i na którą w głębi serca czekają 2. Wątpliwości czytelnika budzić może także fakt, że w wielu tekstach zamiennie stosuje się terminy religia i chrześcijaństwo. Dzieje się tak, ponieważ praca dotyczy wyłącznie obszaru kultury europejskiej, która ukształtowała się właśnie pod wpływem chrześcijaństwa. Religia chrześcijańska wraz z grecką filozofią i rzymskim prawem stanowi fundament tej kultury. Można powiedzieć, że kultura europejska jest zbudowana na trzech wzgórzach: Areopagu, Kapitolu i Golgocie 3. Aby podjęte zagadnienie umieścić we właściwej perspektywie, należało najpierw pokazać wyjątkowy charakter chrześcijaństwa oraz jego rolę w kształtowaniu i rozwoju kultury. Zagadnienie to omawia pierwsza część książki zatytułowana Chrześcijaństwo w kulturze Zachodu. Zawiera ona dwa teksty znanych filozofów religii reprezentujących lubelską szkołę filozoficzną (Zofia J. Zdybicka, Piotr Moskal) ukazujące kulturotwórczą rolę religii oraz racjonalność chrześcijaństwa. Z punktu widzenia kulturoznawcy na szczególną uwagę zasługuje obszerny artykuł teologa ks. Mariana Ruseckiego pokazujący, jak bardzo przeniknięte chrześcijaństwem są praktycznie wszystkie wymiary europejskiej kultury. 2 J. Ratzinger, Wiara prawda tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata. Kielce: Jedność 2004 s Autorem tych słów jest Theodor Heuss, pierwszy prezydent Republiki Federalnej Niemiec. Podaję za: P. Hahne. Dość tej zabawy. Koniec społeczeństwa przyjemności. Katowice: Księgarnia św. Jacka 2007 s. 51.

9 Wstęp 9 Autorzy tekstów zamieszczonych w części Próby negacji chrześcijańskich korzeni Europy wskazują i objaśniają mechanizmy, które sprawiły, że współcześnie ludzie przestają dostrzegać religijny wymiar kultury Zachodu. Wprowadzeniem w problematykę jest tekst Henryka Kieresia ukazujący i charakteryzujący prądy myślowe pokazujące tę zmianę sposobu widzenia kulturowej roli chrześcijaństwa. Natomiast Viara Maldjieva prezentuje konkretne strategie posługiwania się językiem (manipulacje językowe) wypaczające i dekonstruujące chrześcijańskie odniesienia zachodniej kultury. Imelda Chłodna omawia rolę, jaką w kształtowaniu dzisiejszych bezreligijnych społeczeństw odgrywają nawiązujące do idei oświecenia systemy edukacyjne, funkcjonujące dziś w Europie. Tę część książki kończy tekst Bogumiły Truchlińskiej pokazujący, że większości argumentów i sposobów krytyki religii, z którymi mamy do czynienia we współczesnej debacie, nie sposób uznać ani za nowe, ani nawet za oryginalne. Autorka podobne argumenty odnajduje w polskiej myśli dwudziestolecia międzywojennego choć, jak wynika z tekstu, wtedy posługiwano się nim w bardziej subtelny sposób. Omawia też ówczesne chrześcijańskie projekty przezwyciężenia kryzysu zachodniej kultury. Część trzecia jest szczególnie bliska redaktorom tomu, pracującym w Katedrze Teorii Religii i Alternatywnych Ruchów Religijnych KUL. Dotyczy bowiem kwestii, czy w doktrynach religii niechrześcijańskich lub też alternatywnych ruchów religijnych obecnych we współczesnej kulturze można znaleźć realne alternatywy dla chrześcijaństwa. Wprowadzeniem w to zagadnienie jest tekst Roberta T. Ptaszka zawierający typologię i charakterystykę najbardziej popularnych propozycji pretendujących współcześnie do roli alternatyw dla chrześcijaństwa. O. Krzysztof Modras krytycznie ocenia możliwość zastąpienia chrześcijaństwa przez islam religię pochodzącą z innego kręgu kulturowego. Z kolei Ireneusz Kamiński pokazuje, że do tworzenia alternatywnych form kultury coraz częściej aspirują dziś nowe ruchy religijne i parareligijne. Kulturotwórczych aspektów działalności najbardziej znanego współczesnego ruchu parareligijnego, jakim jest New Age, dotyczą kończące tę część książki teksty Anny Nowakowskiej oraz Dariusza Hryciuka. Zawarty w książce przegląd alternatyw wobec chrześcijaństwa nie ogranicza się do propozycji religijnych. Autorzy tekstów zamieszczonych w ostatniej części tomu omawiają pozareligijne alternatywy dla chrześcijaństwa, z którymi mamy do czynienia we współczesnej kulturze. Katarzyna Tempczyk ukazuje i poddaje krytycznej analizie konkretne działania będące próbami przemiany rytuałów religijnych w ceremonie areligijne. Kolejni autorzy (o. Marek Nowak, ks. Andrzej Wańka) pokazują, że realną alternatywą dla chrześcijaństwa nie mogą stać się neognoza i ezoteryzm, choć w naszej stechnicyzowanej oraz pozornie racjonalnej kulturze zyskują coraz większą popularność. Również, co wykazuje w swoim tekście Agnieszka Lekka-Kowalik, realnej alternatywy dla religii nie stanowią ani nauka, ani technika. Mimo niezwykle intensywnego rozwoju tych dziedzin, składane przez ich twórców deklaracje, że są w stanie rozwiązać problemy człowieka i świata (także te, które dotyczą sfery duchowej), nie znajdują potwierdzenia. Za alternatywę dla chrześcijańskiej wizji człowieka trudno też uznać coraz częściej podejmowane dziś próby sprowadzenia osoby ludzkiej wyłącznie do roli konsumenta. Charakterystyka takich prób

10 10 Wstęp zawarta w kończącym książkę tekście Wojciecha Daszkiewicza pokazuje, że mamy tu do czynienia z postawą rezygnacji i kapitulacji: człowiek zostaje pozbawiony tego, co czyni go kimś wyjątkowym w świecie czyli właśnie człowiekiem. Książka otwiera nową serię wydawniczą poświęconą zjawisku alternatywnej religijności. Jej celem jest spojrzenie na tę problematykę z odmiennych, a zarazem uzupełniających się punktów widzenia. Toteż autorzy tekstów wywodzą się z różnych ośrodków naukowych i reprezentują różne dyscypliny badawcze (filozofia, teologia, socjologia, językoznawstwo, prawo). Są wśród nich uczeni o uznanych nazwiskach, a także osoby zaczynające dopiero swoje badania naukowe. Choć zawarte w tomie teksty są dosyć zróżnicowane, ich lektura prowadzi do wniosku, że współczesna kultura Zachodu, odrzucając chrześcijaństwo, nie jest w stanie zaproponować dla niego realnej alternatywy. Czy wnioski te opierają się na wystarczająco mocnych przesłankach i argumentach, oceńcie Państwo sami. Robert T. Ptaszek

11 Część I Chrześcijaństwo w kulturze Zachodu

12

13 Zofia J. Zdybicka USJK Kulturotwórcza rola religii Religia w naszym kręgu kulturowym od przeszło dwu wieków jest przedmiotem krytyki i negatywnych ocen. Już w XIX w. pojawiły się twierdzenia, że Bóg jest tworem człowieka, a bogiem człowieka jest człowiek (Feuerbach), pojawiło się hasło śmierci Boga, który hamuje ludzki rozwój i zagraża wolności człowieka (Nietzsche). W XX w., w okresie panowania scjentyzmu, rozwinięto wprawdzie szczegółowe badania nad religią religioznawstwo, psychologię religii, socjologię religii ale poszczególne dyscypliny najczęściej redukowały religię do fenomenu czy to psychicznego, czy społecznego (obecnie do kulturowego), pomijając problematykę podstaw, fundamentów religii, czyli problematykę antropologiczną (kim jest człowiek) i metafizyczną (czy Bóg istnieje obiektywnie i kim jest). Wszystko to powoduje deformacje w dziedzinie rozumienia religii oraz jak określił Benedykt XVI kryzys Boga Osobowego, tendencje oddzielania religii od Osobowego Boga. Obecnie powstaje coraz więcej religii, ale są to religie bez Boga i bez Kościoła 1. Stanowiska te są podbudowane błędami poznawczymi, zakwestionowaniem prawdy i jej fundamentalnej roli, na korzyść pluralizmu opinii czy relatywizmu, co generuje niewłaściwe koncepcje religii, a w konsekwencji niewłaściwe relacje między religią i kulturą. Dlatego określenie roli religii w kulturze domaga się ponownego przemyślenia natury i istotnych celów zarówno kultury, jak i religii 2. 1 Por. Bóg i świat. Z kardynałem Josephem Ratzingerem Benedyktem XVI rozmawia Peter Seewald. Tł. G. Sowiński. Kraków: Znak 2005 s Szerzej na ten temat zob.: Z.J. Zdybicka. Religia w kulturze. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu 2010.

14 14 Zofia J. Zdybicka USJK 1. Kultura religia rozgraniczenie pojęć Spośród wielu określeń kultury i religii wybieram takie, które wydają się najbardziej ogólne i podstawowe oraz neutralne światopoglądowo. Kultura w przeciwstawieniu do natury obejmuje to wszystko, co zostało świadomie i celowo ukształtowane przez człowieka i pochodzi od człowieka. Człowiek dzięki rozumowi zmienia według swoich myśli, planów, idei i potrzeb zastany stan rzeczy, tzn. przyrodę, środowisko naturalne oraz samego siebie. Nie rodzi się on bowiem gotowy, lecz mając pewne możliwości związane ze swą naturą, może je realizować. Kultura jest więc humanizacją (intelektualizacją) natury. W tym procesie ważna jest rola intelektu (rozumu), który odczytując prawdę o zastanej rzeczywistości, zdolny jest do tworzenia nowych idei albo przejmuje je z zastanej kultury i zgodnie z nimi przetwarza świat i siebie. Podmiotem kultury, czyli twórcą kultury, jest c z ł o w i e k. Jednakże człowiek jest także przedmiotem kultury. Ostatecznym c e l e m kultury jest rozwój, doskonalenie człowieka, jego uprawa (wychowanie). Kultura jest także sposobem istnienia człowieka. Żyje on bowiem rozumem i twórczością (św. Tomasz). Człowiek więc zarówno tworzy kulturę, jak i kultura tworzy człowieka. By człowiek mógł tworzyć prawdziwie ludzką kulturę, musi poznać prawdę o otaczającej go rzeczywistości, a przede wszystkim prawdę o sobie, kim jest, skąd pochodzi i dokąd zmierza, w jakim kierunku ma rozwijać swoje możliwości, dyspozycje. Prawda o człowieku wyznacza hierarchię wartości, których realizacja przyczynia się do tworzenia różnych dziedzin kultury poznanie (nauka), moralność indywidualna i społeczna (dobro), sztuka (piękno) i religia (świętość). Poszczególne wartości: prawda, dobro, piękno i świętość przenikają się wzajemnie. Prawda jest wartością fundamentalną, na której budowane są wszystkie pozostałe. Poprzez prawdę, przede wszystkim prawdę o człowieku, istnieje nierozerwalna zależność między człowiekiem i kulturą. Kultura jest sposobem istnienia człowieka. Człowiek, realizując wartości, tworzy kulturę, kultura tworzy człowieka. Szczególne miejsce w kulturze zajmuje religia. Religia najbardziej znacząco związana jest z prawdą o człowieku i ona ostatecznie wyznacza kierunek, perspektywy życia, ostateczny cel-sens. Ważna, czy nawet fundamentalna, jest także rola filozofii. Jak określił Jan Paweł II: Filozofia jest zwierciadłem kultury. Religia jest świadomą i wolną relacją człowieka do jakiegoś transcendensu (bóstwa, Boga) wyrażoną w swoistym działaniu. Religia, będąc dziedziną kultury, równocześnie jest czymś, co kulturę przekracza. Człowiek ani Bóg (transcendens) nie są tworami kulturowymi. To powoduje, że religia zajmuje szczególne miejsce w kulturze. Każda religia, zwłaszcza religie monoteistyczne, objawione, wnoszą do kultury prawdy zdobyte rozumem i dopełnione prawdami objawionymi przez Boga, ukazując pełną prawdę o człowieku opartą na źródłach racjonalnych i pozaracjonalnych (nadprzyrodzonych, przyjętych wiarą). Wyznaczają one działanie (modlitwa, moralność, kult) kierowane ku

15 Kulturotwórcza rola religii 15 jakiemuś transcendensowi, w religii chrześcijańskiej ku osobowemu Bogu, nawiązując z Nim osobowy kontakt przez poznanie i miłość. W perspektywie religijnej człowiek, będąc osobą (naturą rozumną, duchową), istniejąc w świecie przyrody i w społecznościach, równocześnie wykracza poza nie żyje i rozwija się w perspektywie rzeczywistości transcendentnej Boga. Stąd wielka godność i wartość osoby ludzkiej i jej centralne miejsce w całej kulturze. Religia jest ogniskową całej kultury, a więc tym, co człowiekowi i wszystkim jego działaniom nadaje ostateczną wartość, sens i cel, a przez to usensawnia wszelkie działania kulturowe. 2. Religia fundamentem kultury osobowej W dotychczasowych dziejach naszej kultury i dziejach wszystkich innych kultur istniały ścisłe związki między kulturą i religią. Nie było takiej kultury w przeszłości pisał Fromm i jak się zdaje, nie może być takiej kultury w przyszłości, która by nie miała religii 3. Jednak wciąż w różnych kulturach, także europejskiej, pojawiają się tendencje antyreligijne, ateistyczne i laickie (XIX i XX w.). Przyczyn jest wiele: przede wszystkim zawirowania wokół prawdy, błędy antropologiczne generowane przez scjentyzm, pluralizm (opinie), relatywizm poznawczy i moralny ( dyktatura relatywizmu ). Toteż Benedykt XVI konstatuje obecnie kryzys Boga. Towarzyszy temu marginalizacja człowieka w kulturze (kultura naukowo-techniczna nastawiona na technikę, postęp), powstają nowe, dziwne religie. Jak zauważył Ecco: kiedy ludzie nie wierzą już w Boga, nie znaczy to, że w nic już nie wierzą. Wierzą we wszystko 4. Marginalizacja człowieka w kulturze bez Boga i religii pomaga lepiej rozumieć już od strony pozytywnej najistotniejsze więzy zachodzące między kulturą i religią. Każda religia ukazuje transcendentny wymiar człowieka, perspektywę trwania po naturalnej śmierci (życie wieczne), konieczność doskonalenia się oraz ontyczną, moralną i psychiczną więź z transcendensem (godność i wartość osoby ludzkiej). Osobową wizję człowieka i całej kultury zawierają wyższe formy religii, przede wszystkim chrześcijaństwo. Bóg chrześcijański, od którego człowiek pochodzi i do którego zmierza, jest społecznością osób związanych miłością (Bóg Trójosobowy). Stanowi On najdoskonalszy model relacji międzyludzkich. Poznanie i miłowanie Go jest celem kresem ludzkiego życia. Człowiek powołany jest do uczestnictwa w trynitarnym życiu Boga. Jest On również mocą (łaską), która od wewnątrz przynagla człowieka do aktua- 3 E. Fromm. Szkice z psychologii religii. Tł. J. Prokopiuk. Warszawa: Książka i Wiedza 1966 s Cyt. za U. Ecco. Trzecie zapiski na pudełku od zapałek Tł. A Osmólska-Mętrak. Poznań: Historia i Sztuka 1997 s. 119.

16 16 Zofia J. Zdybicka USJK lizacji wszystkich swoich możliwości. Chrystus, jednoczący w sobie osobę boską i naturę ludzką, stanowi konkretny model wyznaczający kierunek i cel oraz sposób rozwoju człowieka. Jam jest prawdą, drogą i życiem (J 14,6). Afirmacja osoby ludzkiej jako żyjącej w perspektywie Boga Ty transcendentnego jest już początkiem realizacji osobowego modelu kultury. Najbardziej ludzkim i najbardziej spełniającym osobę przeżyciem (czynem) jest miłość i w stosunku do Boga i między ludzkimi osobami. Toteż pełna afirmacja osoby w perspektywie miłości Boga gwarantuje postawę miłości w stosunku do innych osób. Religia, szczególnie religia chrześcijańska, wnosi sprawiedliwość i miłość jako budulec więzi społecznych we wszystkich społecznościach: rodzinnej, narodowej, międzyludzkiej, co prowadzi do cywilizacji miłości, w której budowanie Jan Paweł II włożył tak wiele wysiłków. Pełna afirmacja człowieka nie jest możliwa bez afirmacji osobowego Boga i Jego związku z osobą ludzką (źródło i cel). Wszelkie inne wartości są niższe od człowieka i przyjęcie ich jako wartości naczelnych degraduje osobę ludzką do roli narzędzia. Tylko przyjęcie Boga jako ostatecznego źródła istnienia człowieka, najwyższego dobra celu i modelu wszelkiej ludzkiej działalności gwarantuje pełny rozwój osoby ludzkiej, właściwą hierarchię wartości oraz funkcjonowanie całej kultury, w której człowiek jest rzeczywistością centralną. Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą, jego życie pozbawione jest sensu, jeśli nie objawi mu się Miłość, jeśli nie spotka się z Miłością, jeśli jej nie dotknie i nie uczyni w jakiś sposób swoją, jeśli nie znajdzie w niej żywego uczestnictwa. I dlatego właśnie Chrystus Odkupiciel [...] objawia w pełni człowieka samemu człowiekowi [...]. Człowiek odnajduje w Nim swoją właściwą wielkość, godność i wartość swego człowieczeństwa. Człowiek zostaje w Tajemnicy Odkupienia na nowo potwierdzony, niejako wypowiedziany na nowo. Stworzony na nowo 5. Filozofia realistyczna pokazuje, że nie można zrozumieć człowieka bez Boga (osoba ludzka posiada strukturę religijną, wymiar transcendentny). Chrześcijaństwo natomiast pokazuje, że nie można zrozumieć człowieka bez Chrystusa. Jakąż wartość musi mieć w oczach Stwórcy człowiek, skoro zasłużył na takiego i tak potężnego Odkupiciela [...]. Właśnie owo głębokie zdumienie wobec wartości i godności człowieka nazywa się Ewangelią, czyli Dobrą Nowiną. Nazywa się też chrześcijaństwem 6. Istotna rola religii (chrześcijaństwa) w kulturze polega na ukazaniu pełnej prawdy o człowieku i pełnej miłości, czyli pełnej afirmacji człowieka dla niego samego, wskazania na godność, nienarzędny charakter osoby ludzkiej oraz miłość jako stały element układów międzyludzkich życia społecznego, politycznego, czyli całej kultury. 5 Jan Paweł II. Encyklika Redemptor hominis Tamże.

17 Kulturotwórcza rola religii Motywacyjna, modelowo-wzorcza oraz sprawcza rola religii w tworzeniu kultury osobowej Chrześcijaństwo dostarcza więc wizję osoby ludzkiej pozostającej w dialogu z Bogiem i z osobami ludzkimi, wyznacza perspektywy, drogi rozwoju człowieka dokonującego się poprzez realny kontakt z Bogiem i z innymi osobami w czasie, w historii, w rzeczywistości ziemskiej w całej kulturze. Dopiero wówczas może być zrealizowany istotny cel kultury, jakim jest uprawa samego człowieka. Pociąga to za sobą afirmację życia i poszanowanie wszelkich jego przejawów, równość wobec praw ludzkich, określa styl życia będącego realizacją miłości, postawą wzajemnego posługiwania, a nie panowania, podporządkowania, przemocy czy użycia. Wyznacza to także właściwe miejsce i właściwy kierunek wszystkim pozostałym dziedzinom kultury: nauce, ekonomii, technice, polityce, które ze swej natury posiadają charakter narzędny i powinny być podporządkowane realnym potrzebom człowieka żyjącego w społecznościach: rodzinnych, narodowych, politycznych, ogólnoludzkich. Podstawowa rola religii w stosunku do kultury przejawia się w: a) poszerzeniu źródeł poznania, dotyczących przede wszystkim człowieka, dostępnych na drodze rozumu (filozofii) poprzez przyjęcie prawd objawionych przez samego Boga, szczególnie przez Chrystusa, który przyszedł na świat na to, aby dać świadectwo prawdzie (J 18,37), i obiecał: poznacie prawdę a prawda was wyzwoli (J 8,30). Dzięki temu dochodzą do kultury nowe prawdy, które oddziaływają na rozum ludzki, przyjęte na innej zasadzie niż te, które sam rozum wskazuje, na zasadzie zaufania i wiary, a więc aktów typowo osobowych. Prawdy religijne dotyczą najistotniejszych spraw człowieka: źródeł pochodzenia człowieka i perspektyw wiecznego trwania, przez co nabiera nieskończonej wartości wszelka działalność ludzka, a więc wszelkie działania kulturowe, które doskonalą człowieka i wpisane w człowieka zyskują ostateczny sens i wieczną trwałość; nieskończonych możliwości rozwoju człowieka: Bądźcie doskonali jak Ojciec wasz niebieski jest doskonały (Mt 5,48); ustalają hierarchię wartości zgodnie z najgłębszymi aspiracjami i przeznaczeniem (powołaniem) człowieka: prymat ducha nad materią, prymat osoby nad społecznością, prymat moralności nad techniką, prymat miłości nad sprawiedliwością. Transcendentne, duchowe przeznaczenie człowieka może być harmonijnie realizowane, jeśli w konkretnym postępowaniu ceni się wartości duchowe, rozwijające samą osobę. Powinność dążenia do rozwoju poprzez poznanie, miłość i twórczość należą do istoty człowieczeństwa. W kulturze, którą można by nazwać ludzką, powinno więc chodzić przede wszystkim o osoby (temu celowi ma służyć kultura), a nie tylko o mnożenie rzeczy czy nawet najdoskonalszych narzędzi pracy czy komunikacji mię-

18 18 Zofia J. Zdybicka USJK dzyludzkiej, którymi osoba się może posługiwać. Jest to ważne, ale pełni rolę instrumentalną. Tworzenie siebie jako osoby, kształtowanie materii swego człowieczeństwa, poprzez świadome i wolne czyny, przede wszystkim poprzez czyny miłości skierowane ku Bogu (religia) i innym osobom (życie społeczne), jest najważniejszą twórczością kulturową. Bóg powołał człowieka do istnienia, powierzając mu zadanie bycia twórcą. Ten element twórczości najbardziej zbliża go do obrazu Bożego. Dotyczy to przede wszystkim twórczości, przez którą kształtuje wspaniałą «materię» własnego człowieczeństwa. Dlatego zadaniem każdego człowieka jest być twórcą własnego życia: człowiek ma uczynić z siebie «arcydzieło sztuki» 7. Wiąże się z tym osobista odpowiedzialność człowieka za to, co z siebie uczynił, a także co zmienił w dotychczasowym układzie osób i rzeczy poprzez swoje działanie. Jest to odpowiedzialność wobec siebie, wobec drugiego człowieka oraz odpowiedzialność wobec Boga. W perspektywie religijnej człowiek-osoba jest pierwszym podmiotem-celem, a nie narzędziem lub środkiem działania wszelkich układów społeczno-kulturowych, wszystkich dziedzin kultury. Człowiek jako osoba jest bowiem podmiotem działania i podmiotem niezbywalnych praw. Z racji swej materialności człowiek jest zdeterminowany i realizacja związanych z tym praw dokonuje się niezależnie od woli człowieka, jakby automatycznie. Natomiast z racji wymiaru duchowego osoba jest bytem otwartym, niezdeterminowanym do końca przez czynniki zewnętrzne. Aby działać, musi siebie determinować i w pewnym sensie musi sama sobie prawa ustanawiać poprzez własne sumienie, odczytując prawdę o konkretnym dobru, które ma czynić przez świadome i wolne działania (czyny). Dlatego żadne układy społeczne czy kulturowe nie powinny człowiekowi uniemożliwiać jego samostanowienia (wolności) zmierzającego do doskonalenia osoby. Wyznacza to prymat moralności (miłość) nad techniką, co przejawia się w nieustannej trosce religii o rozwój samego człowieka, by miał świadomość swojej godności i godności innych osób, by jego postępowanie było dobre, by zasadą jego postępowania była miłość. Chrześcijaństwo czyni z niej prawo wszelkich układów między jednostkami, między społecznościami w każdej skali, wszelkich programów cywilizacyjnych, politycznych, ustrojowych. Jest to zasada personalistyczna, która wskazuje, że przedmiotem troski wszelkich społeczności ma być dobro osoby (dobro wspólne); b) religia poza pełną prawdą o człowieku wnosi do kultury motywację osobową. Wszystko powinno służyć dobru człowieka. Sam Chrystus stał się człowiekiem dla nas, dla naszego zbawienia. Religia pełni także funkcję modelową, wzorczą przez ukazywanie modeli życia. W chrześcijaństwie najdoskonalszym modelem jest Chrystus, Bóg-Człowiek. W innych religiach założyciele czy jednostki wybijające się w doskonałości; 7 Jan Paweł II. List do artystów (1999) 1.

19 Kulturotwórcza rola religii 19 c) wreszcie religia pełni rolę wspomagającą w prowadzeniu w pełni ludzkiego życia. W każdej religii spotykamy się z pomocą, która przychodzi z góry (łaska, sakramenty, modlitwa, obrzędy). W chrześcijaństwie są to środki nadprzyrodzone, które mają wzmocnić siły ducha ludzkiego w wybawianiu od zła, które zagraża człowiekowi, napawa lękiem i osłabia jego siły twórcze w realizowaniu najwyższych dążeń i celów. Te prawdy, idee, normy zachowania i pomoce, które przynosi religia (chrześcijaństwo) są niezbędne, bez nich człowiek nie spełniłby swego zadania. To ostatecznie waloryzuje człowieka i daje mu godność dziecka, syna Bożego. Przez nie zostały nam udzielone drogocenne i największe obietnice, abyśmy [...] stali się uczestnikami Boskiej natury (2 P 1,4). Obok zasadniczej roli religii w kulturze, ukazującą pełną prawdę o człowieku, miłość człowieka, religia stanowi ogromną siłę inspirującą pozostałe dziedziny kultury: naukę, moralność, sztukę (architektura, malarstwo, rzeźba, muzyka, literatura), które wyrażają przeżycia ducha ludzkiego i które go jako twórcę pobudzają i udoskonalają. Piękno, obok prawdy i dobra, posiada ogromne znaczenie kulturotwórcze i kulturogenne To przecież chrześcijaństwo, zwłaszcza Kościół katolicki, zbudowało zachodnią cywilizację. Wpłynęło na ocalenie skarbów kultury antycznej, inspirowało do tworzenia nowych dzieł sztuki, powstania uniwersytetów i szpitali, kształtowało początki rozwoju nauki i gospodarki, nadawało humanistyczny kształt zachodniego prawodawstwa oraz inne dobra, jakie dziś oferuje nam zachodnia cywilizacja 8. Wzajemnych relacji między kulturą i religią oraz religią i innymi dziedzinami kultury nie należy jednak wyobrażać sobie jednostronnie czy statycznie. Kultura ma charakter dziejowy, jej formy podlegają zmianom. Osoba ludzka, będąc bytem dynamicznym, rozwija się przez działanie w czasie, w zmieniających się warunkach. Trzeba brać pod uwagę zmieniające się aktualne uwarunkowania co do sposobu życia, komunikacji itp. Są jednak pewne konstansy: prawda o osobie ludzkiej, godność osoby ludzkiej, jej wartość i jej centralne miejsce w kulturze, źródła jej istnienia oraz perspektywy, a także obiektywne istnienie Osobowego Boga, którego człowiek może poznać, uznać i nawiązać z Nim relację przez poznanie i miłość i dać temu osobowy i osobisty wyraz. Poznanie prawdy jako podstawowej wartości, przede wszystkim prawdy o człowieku i Bogu, domaga się ze strony człowieka nieustannego wysiłku we wszystkich dziedzinach. Religia nie hamuje rozwoju człowieka i różnych dziedzin kultury, lecz go dynamizuje i troszczy się zawsze o prawdziwe dobro człowieka. 8 Zob. Th.E. Woods Jr. Jak Kościół katolicki zbudował zachodnią cywilizację. Kraków: Wydawnictwo AA 2006.

20 20 Zofia J. Zdybicka USJK Bibliografia Bóg i świat. Z kardynałem Josephem Ratzingerem Benedyktem XVI rozmawia Peter Seewald. Tł. G. Sowiński. Kraków: Znak Ecco U.: Trzecie zapiski na pudełku od zapałek Tł. A Osmólska-Mętrak. Poznań: Historia i Sztuka Fromm E.: Szkice z psychologii religii. Tł. J. Prokopiuk. Warszawa: Książka i Wiedza Jan Paweł II: Encyklika Redemptor hominis (1979). Jan Paweł II: List do artystów (1999). Woods Jr. Th.E.: Jak Kościół katolicki zbudował zachodnią cywilizację. Kraków: Wydawnictwo AA Zdybicka Z.J.: Człowiek i religia. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu Zdybicka Z.J.: Religia w kulturze. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu Religion Generates Culture The trend denying that religion generates culture has been growing for two centuries. In the article I argue that such criticism is unjustified. The first part of the paper contains a conception of culture and religion worked out by realistic philosophy. From this point of view religion fulfils a unique role in culture because neither a man nor God are cultural artifacts. Thus religion is focal giving a purpose to a man religion makes culture meaningful. Realistic philosophy shows that a man cannot be properly conceived without God. The source of full truth about God and a man is a unique religion Christianity. Religion understood in this way fulfils several very important functions. Firstly, it expands human cognition by knowledge revealed by God. This knowledge shows that a man is person who develops herself by rational, but based on love, conduct. Secondly, religion points out proper models of human life, gives inspirations and motivations for their realizations. Religion also provides means by which a man can achieve the aim of his life. Thus religion is a necessary factor of development of a man and culture.

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7 391 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7 KSIĘGA CZWARTA 1. Wstęp... 15 2. W Bogu jest rodzenie, ojcostwo i synostwo... 20 3. Syn Boży jest Bogiem... 22 4. Pogląd Fotyna o Synu Bożym i jego odparcie... 23 5. Pogląd

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI

UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI UROCZYSTOŚĆ NIEPOKALANEGO POCZĘCIA MARYI Figura Niepokalanej w Rzymie, fot. Roman Walczak foto KAI Kościół katolicki 8 grudnia obchodzi uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Wydarzenie

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie Chcę poznać Boga i duszę Filozofowie o Absolucie W jaki sposób można poznać Boga? Jak poznać Kogoś, Kto pozostaje niewidzialny i niepoznawalny? Szukając argumentów na istnienie Boga Świat (np. Teoria Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu

Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: nauki o rodzinie, II stopień Sylabus modułu: Duchowość rodziny w kontekście pluralizmu religijnego (11-R2S-12-r2_13) 1. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z

wiecznie samotny, bo któreż ze stworzonych serc mogłoby nasycić Jego miłość? Tymczasem Bóg jest całą społecznością w wiecznym ofiarowywaniu się z TRUDNY TEMAT Nauczyliśmy się słuchać łatwych kazań. Wygłaszanych, jak to się mówi, pod publiczkę. Nieraz kokieteryjnych, zalotnych, brzdąkających w bardzo serdeczną i łatwą strunę budzenia miłości do bliźniego.

Bardziej szczegółowo

X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA

X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS - Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X.

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości.

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości. Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu Jan Paweł II - odwaga świętości. W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze

Bardziej szczegółowo

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI SPOTKANIE 5 DUCH ŚWIĘTY Dla ułatwienia poszczególne zadania oznaczone są symbolami. Legenda pozwoli Ci łatwo zorientować się w znaczeniu tych symboli: O DZIEWCZYNCE U STUDNI Mała dziewczynka stała z dziadkiem

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Częstochowa 2013 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Margita Kotas Redakcja

Bardziej szczegółowo

Adwent i Narodzenie Pańskie

Adwent i Narodzenie Pańskie Wierzę w Chrystusa Boga-Człowieka Adwent i Narodzenie Pańskie ISBN: 9788387487836 Wydawca: Archidiecezja Poznańska Redakcja: ks. Szymon Stułkowski Ilustracja (str. tytułowa): Agnieszka Wiśniewska i Julian

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II o miłości

Jan Paweł II o miłości S. prof. Zofia Zdybicka KUL, Lublin Jan Paweł II o miłości W centrum zainteresowania Ks. Karola Wojtyły, a następnie Jana Pawła II, był człowiek i jego najważniejsze działanie ludzka miłość, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013; ŚWIĘTOŚĆ A IDEAŁY CZŁOWIEKA ks. Arkadiusz Baron

Wydawnictwo WAM, 2013; ŚWIĘTOŚĆ A IDEAŁY CZŁOWIEKA ks. Arkadiusz Baron SPIS treści WPROWADZENIE...7 1. Cele badawcze...9 2. Status quaestionis i zagadnienia semantyczno-epistemologiczne...13 3. Metoda...18 Rozdział 1 Wołanie o świętość i realia z nią związane...23 1. 1. Głosy

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY PRZECIW ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY ATEISTYCZNE 1 1. Argument z istnienia zła. (Argument ten jest jedynym, który ateiści przedstawiają jako

Bardziej szczegółowo

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10)

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Lekcja 5 na 4 lutego 2017 Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Możemy dowiedzieć się o chrzcie Duchem Świętym i jak wierzący

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne

Wymagania edukacyjne Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT: Religia KLASA: II TECHNIKUM NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES): RE-ZSP.T-11/12 Lp 1. Dział programu I. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię Poziomy wymagań Konieczny K

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Przedmiot: etyka Klasy: VI Rok szkolny: 2015/2016 Szkoła: Szkoła Podstawowa im. Batalionów AK Gustaw i Harnaś w Warszawie ul. Cyrklowa 1 Nauczyciel prowadzący: mgr Piotr

Bardziej szczegółowo

Sakramenty - pośrednicy zbawienia

Sakramenty - pośrednicy zbawienia Sakramenty - pośrednicy zbawienia SAKRAMENTY W Kościele jest siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie (chryzmacja), Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń, małżeństwo. ----------------------------------

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 4. Aktywnie uczestniczy w lekcji i biegle posługuje

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE. Paweł Bortkiewicz

COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE. Paweł Bortkiewicz COŚ TY ATENOM ZROBIŁ SOKRATESIE Paweł Bortkiewicz bortpa@amu.edu.pl Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie, Że ci ze złota statuę lud niesie, Otruwszy pierwej... REWOLUCJA SOKRATEJSKA uwydatnienie sprzeczności

Bardziej szczegółowo

SOLA SCRIPTURA PISMO ŚWIĘTE I JEGO AUTORYTET W KOŚCIELE

SOLA SCRIPTURA PISMO ŚWIĘTE I JEGO AUTORYTET W KOŚCIELE SOLA SCRIPTURA PISMO ŚWIĘTE I JEGO AUTORYTET W KOŚCIELE Pojęcie Sola Scriptura Sola scriptura - jedna z podstawowych zasad protestantyzmu. Głosi, że Pismo Święte jest samowystarczalnym źródłem wiary chrześcijańskiej,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem

Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem Jan Paweł II - encyklika Fides et Ratio o relacjach między wiarą a rozumem Adam Piłat AGH Akademia Górniczo Hutnicza Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej Al. A. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków Kraków,

Bardziej szczegółowo

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ Odnaleźć drogę Pamiątka BierzmOwania wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ wydawnictwo wam księża Jezuici wersety biblijne pochodzą z Biblii tysiąclecia, wyd. iv, wydawnictwo Pallottinum, Poznań-warszawa 1990;

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Czy Duch Święty jest siłą wypływającą od Boga, czy też boską Osobą równą Ojcu i Synowi? Czy ta kwestia ma znaczenie i czy wpływa ona na nasze relacje z Bogiem? Jezus i Duch:

Bardziej szczegółowo

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC SKORZESZYCE, 14.V.2010 FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC (propozycja tematów) I ETAP (ROZEZNANIE POWOŁANIA) CZAS: około 1 roku CEL: ZROZUMIENIE I PRZYJĘCIE BOŻEGO WEZWANIA ZAPOZNANIE Z CHARYZMATEM ZAKOŃCZENIE:

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna

Pielgrzymka wewnętrzna. Podróż medytacyjna Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Laurence Freeman OSB Pielgrzymka wewnętrzna Podróż medytacyjna Przełożył Andrzej Ziółkowski Spis treści Koło modlitwy 9 Symbole podróży 23 Poziomy świadomości

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ?

Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ? Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ? Relacja między nauką i religią jest dość złożona. Wyrazem tego jest debata pomiędzy nauką i religią, w której szczególnie w przeszłości było wiele pasji

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi :

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : 1.Umocnić wiarę: I. Uzasadnia, że człowiek jest dzieckiem Boga. Wylicza

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego,

A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Lekcja 6 na 11 lutego 2017 A sam Bóg pokoju niechaj was w zupełności poświęci, a cały duch wasz i dusza, i ciało niech będą zachowane bez nagany na przyjście Pana naszego, Jezusa Chrystusa (1 Tesaloniczan

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne

Wymagania edukacyjne Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT: Religia KLASA: I ZSZ NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES): RE-ZSP-Z-11/12 Lp 1. Dział programu I. Uczeń Jezusa Chrystusa Poziomy wymagań Konieczny K Podstawowy- P Rozszerzający-

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA s. M. Renata Pawlak, prezentka s. M. Aurelia Patrzyk, prezentka ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA wiek: klasy IV - VI czas: 45 minut cele ogólne: dydaktyczny: zapoznanie z osobą Sł. B. Zofii Czeskiej

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii klasa II gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o

Bardziej szczegółowo

6. Wiara jako subiektywna podstawa poznania teologicznego nauka Pisma św.

6. Wiara jako subiektywna podstawa poznania teologicznego nauka Pisma św. S YL AB US Przedmiot: TEOLOGIA DOGMATYCZNA. TRAKTATY: PROLEGOMENA, DE FIDE, DE DEO UNO ET TRINO Rok akademicki; 2013/14 Rok studiów: III semestr I-II Prowadzący Liczba godzin zajęć dydaktycznych Ks. Paweł

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17.

Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17. Wymagania edukacyjne z religii dla klasy II b gimnazjum w 2016/17. Rozdział Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający I. Boża wspólnota 2. Aktywnie uczestniczy w lekcji i biegle posługuje się

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel Lekcja 12 na 17 grudnia 2016 Pod koniec historii Joba Bóg przedstawia się jako Wielki Stworzyciel i cierpienia Joba kończą się. Niemniej jednak konflikt między Bogiem a szatanem, który spowodował ten

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami.

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami. PYTANIA DLA OSóB PRZYGOTOWUJ¹CYCH SIê DO PRZYJêCIA SAKRAMENTU BIERZMOWANIA W PARAFII ŒW. RODZINY W S³UPSKU 1.Co to jest religia? Religia jest to ³¹cznoœæ cz³owieka z Panem Bogiem. 2.Co to jest Pismo œwiête?

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

TEMAT 4: Pismo święte i Tradycja jako przekazujące źródła objawienia

TEMAT 4: Pismo święte i Tradycja jako przekazujące źródła objawienia TEMAT 4: Pismo święte i Tradycja jako przekazujące źródła objawienia Pismo św. Tradycja Tradycja jest to objawienie niezapisane w Piśmie św., chod faktycz- nie mogło byd spisane. Dokumentów Tradycji należy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Witamy serdecznie Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim, nieobliczonym na zysk,

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Mejer WYCHOWANIE DO WARTOŚCI W ŚWIETLE NAUCZANIA ŚW. JANA PAWŁA II

Ks. Michał Mejer WYCHOWANIE DO WARTOŚCI W ŚWIETLE NAUCZANIA ŚW. JANA PAWŁA II Ks. Michał Mejer WYCHOWANIE DO WARTOŚCI W ŚWIETLE NAUCZANIA ŚW. JANA PAWŁA II SCHEMAT WYSTĄPIENIA 1. O jakich wartościach mówimy? 2. Kontekst filozoficzny, antropologiczny 3. Ideał samowychowania 4. Powołanie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. majkrzak_doktor_doktorow.indd :27:58

SPIS TREŚCI. majkrzak_doktor_doktorow.indd :27:58 SPIS TREŚCI Przedmowa... 5 Wstęp... 7 1. Okres średniowiecza... 9 2. Średniowieczna nauka... 12 3. Średniowieczne uniwersytety... 14 4. Scholastyka... 15 5. Pisanie dzieł... 18 6. Język scholastyczny...

Bardziej szczegółowo

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE

CZyM SĄ ĆwICZENIA DUChOwNE Spis treści Wstęp... 5 Czym są Ćwiczenia duchowne Mieczysław Bednarz SJ Całościowa wizja Ćwiczeń duchownych św. Ignacego Loyoli... 13 Istota Ćwiczeń duchownych... 14 Przeżycie Ćwiczeń duchownych... 18

Bardziej szczegółowo