Najwcześniejsze zachowane wersy poezji Michała Anioła można znaleźć

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Najwcześniejsze zachowane wersy poezji Michała Anioła można znaleźć"

Transkrypt

1 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona 122 Rozdział siódmy GENIUSZ W SWEJ PRACOWNI Najwcześniejsze zachowane wersy poezji Michała Anioła można znaleźć na szkicach do fresku w Sali Wielkiej Rady. Jeden, wypisany inkaustem i dość zagadkowy: dolce stanza nell inferno (uroczy pokój w piekle), znajduje się na małej kwadratowej kartce papieru, nad sceną krwawej bitwy 1. Rycerze na koniach napierają na siebie z włóczniami; żołnierze leżą na ziemi bez życia lub bronią się przed końskimi kopytami; pośrodku jeździec wznosi wysoko miecz, by bez zmiłowania opuścić go na ramię przeciwnika trzymającego włócznię. Scena dziwnie przypomina szkic Leonarda da Vinci do Bitwy pod Anghiari. * * * Zamówienie u Michała Anioła fresku do Sali Wielkiej Rady ma bezpośredni związek z niekończącą się wojną z Pizą. W 1364 roku Republika Florencka również znajdowała się w stanie wojny z sąsiednim miastem. Leonardo Bruni opowiada w Historia Fiorentina (Historii Florencji) książce, z której czerpał Michał Anioł o kampanii letniej tamtego roku, gdy wojska florenckie obozowały pod Casciną. Panował letni skwar, a wielu żołnierzy bez oręża leżało w namiotach lub kąpało się w pobliskiej rzece. Nikt się nie spodziewał ani nie obawiał nieprzyjaciela. Wtedy wróg niespodziewanie natarł na umocnienia, licząc na to, że przez zaskoczenie zdobędzie obóz i pokona bezbronnych żołnierzy przyłapanych w chwili odpoczynku [ ] Gdy florentyńczycy zbiegli się ze wszystkich stron, nie zadowolili się tylko obroną umocnień, lecz rzucili się na przeciwnika, zmuszając go do ucieczki. 2

2 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona 123 Geniusz w swej pracowni 123 We wczesnych szkicach Michała Anioła do Bitwy pod Casciną wyraźne są wpływy rysunków batalistycznych Leonarda da Vinci. Oddziałami nieprzyjaciela dowodził tego dnia sir John Hawkwood, angielski najemnik, który później był na żołdzie Florencji i dosłużył się pośmiertnego portretu konnego w katedrze. Takiego przeciwnika nie sposób było lekceważyć, a mimo to florentyńczycy zdołali zebrać siły i zwyciężyli. Istnieje też inna wersja tego wydarzenia. Kronikarz Villani pisze, że to nie Hawkwood zaskoczył florentyńczyków, lecz ich własny dowódca, który ogłosił fałszywy alarm, aby sprawdzić żołnierzy i przerwać ich błogie lenistwo. W pierwszych szkicach do sceny tej bitwy Michał Anioł nie wykorzystał możliwości, jaką stwarza opowieść; rysunki są wyraźnie wtórne. Młody artysta był zbyt zapatrzony w ekspresyjne szkice Leonarda. Michał Anioł nigdy nie znalazł się w pobliżu pola bitwy. Jego rysunki przedstawiające jeźdźców na stojących dęba koniach i zażartą walkę wydają się wręcz zbyt wykoncypowane w tych wspaniałych studiach ruchu brakuje emocji. To nie był temat dla niego. Naśladując Leonarda, nie wygrałby rywalizacji. Zdawał sobie z tego sprawę, o czym świadczyć może pełen niepokoju o kruchość sławy wiersz na odwrocie małej kartki ze sceną bitewną.

3 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona POJEDYNEK MISTRZÓW Po tylu przeżytych szczęśliwie latach, w jednej jakże krótkiej godzinie lament i cierpienie; ktoś, kogo sława lub ród stary opromienia, w jednej chwili pogrąża się w mroku. Nic, co żyje pod słońcem, nie uniknie śmierci lub odmiany losu. 3 Gdy patrzymy na ten i inne rysunki włącznie z jeszcze wyraźniej utrzymanym w stylu Leonarda szkicem z Ashmolean Museum w Oxfordzie 4 nasuwa się pytanie, w jaki sposób Michał Anioł tak dobrze się z nimi zaznajomił. Albo miał szpiega, albo odwiedził niezwykłą pracownię Leonarda da Vinci we florenckim klasztorze. * * * 24 października 1503 roku Leonardo otrzymał klucz do Sali Papieskiej i innych pomieszczeń klasztoru i kościoła dominikanów Santa Maria Novella 5. Miał tam mieszkać na koszt państwa podczas pracy nad kartonem do fresku w Sali Wielkiej Rady. To tam zgromadził garderobę, której spis sporządził rok później. Stamtąd wyruszał do Palazzo della Signoria, ilekroć chciał odebrać miesięczne honorarium, poprosić o fundusze na papier lub drewno i opłacenie cieśli, którzy mogli zbudować potrzebne urządzenia, czy wreszcie wytłumaczyć się, dlaczego praca postępuje dużo wolniej, niż życzyłby sobie zleceniodawca. Marmurowa fasada Santa Maria Novella góruje nad rozległym placem w północno-zachodniej części miasta, w pobliżu ogrodów i pałacu zamożnej rodziny Rucellai. W XV wieku Rucellai wspierali uzdolnionego architekta, malarza i filozofa Leona Battistę Albertiego, prawdziwego człowieka renesansu, równie wszechstronnego jak Leonardo da Vinci autora rozpraw o malarstwie, polityce i życiu rodzinnym oraz projektów budowli nawiązujących do architektury starożytnego Rzymu. W latach pięćdziesiątych Giovanni Rucellai, jeden z dwóch, obok Cosima de Medici, najbogatszych wówczas ludzi w Europie, powierzył Albertiemu zaprojektowanie swego domu. Powstał pałac, w którym podział na trzy kondygnacje zaznaczony jest za pomocą pilastrów, na każdej kondygnacji w innym porządku architektonicznym patrząc od dołu: doryc-

4 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona 125 Geniusz w swej pracowni 125 kim, jońskim i korynckim co przydaje fasadzie wdzięku budowli antycznej, a zarazem stwarza nieco surrealistyczny efekt. W pobliskiej Santa Maria Novella ten sam architekt stworzył za pieniądze Rucellaich wspaniałą fasadę z płyt białego, zielonego i różowego marmuru, zwieńczoną tympanonem i z pierwszymi we Florencji wolutami. Zbliżając się do Santa Maria Novella, mamy wrażenie, że zaraz znajdziemy się w rzymskiej świątyni, może w bibliotece. To złudzenie. Renesansowa fasada Albertiego została dodana do średniowiecznego kościoła o wysokich prostych gotyckich nawach potężnej budowli, którą zaczęto wznosić w XIII wieku, w czasie wstrząsających Europą zmagań między ortodoksją a herezją. Kościół zbudowano dla zakonu św. Dominika, walczącego z katarami i innymi odszczepieńcami religijnymi. Dominikanie szybko zyskali przychylność papieża, a kościół Santa Maria Novella stał się ekspozyturą kurii, czyli dworu papieskiego w średniowiecznej Florencji. Gdy w dawnych czasach papież odwiedzał miasto, właśnie tam się zatrzymywał. Od zachodu do kościoła przylega kompleks zabudowań klasztornych wokół dwóch kwadratowych dziedzińców otoczonych krużgankami, mieszczący cele zakonników, obszerną salę zgromadzeń i refektarz oraz pokoje gościnne. Sala Papieska i przylegające pomieszczenia, w których teraz miał zamieszkać Leonardo, zostały wybudowane, jak wskazuje nazwa, na użytek papieża, ale w 1503 roku we Florencji istniały już inne, o wiele wygodniejsze miejsca, które pełniły rolę apartamentów dla ważnych gości. Sala Papieska popadała w ruinę. Pierwsze, co zrobił Leonardo na jej widok, to poprosił o cieśli, którzy naprawiliby przeciekający dach. Remont, rozpoczęty przed Bożym Narodzeniem 1503 roku, trwał jeszcze w styczniu roku następnego, pokoje Leonarda musiały więc być w opłakanym stanie 6. Ale w klasztorze przynajmniej panował spokój. W cienistych krużgankach i ogrodowych alejkach można było oddać się rozmyślaniom. Leonardo lubił miejsca takie jak to; przypominało mu ono Santa Maria delle Grazie, gdzie spędził tak wiele czasu, malując Ostatnią Wieczerzę. Pracownia artysty mieściła się w części klasztoru zwanej Chiostro Grande (wł. chiostro krużganek, klasztor). Sąsiedni Chiostro Verde został udekorowany utrzymanymi w zielonej tonacji freskami Paola Uccella, wśród których

5 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona POJEDYNEK MISTRZÓW znajdował się słynny Potop, gdzie skazani na zagładę grzesznicy walczyli zajadle, czepiając się szczątków rozbitego statku obok odpływającej arki Noego. Kościół również był swego rodzaju galerią florenckiego malarstwa; kaplice i ołtarze boczne dekorowali tam między innymi Massaccio, Ghirlandaio i Filippino Lippi (który całkiem niedawno, w 1502 roku, ukończył freski we wspaniałej kaplicy Strozzich). Jak wyglądała nowa pracownia Leonarda? Można się domyślać, że znalazło się w niej mnóstwo książek i papierów. Gdy robotnicy naprawiali dach gotyckiej Sali Papieskiej, Leonardo z pewnością przygotowywał do przeniesienia tu nie tylko materiały malarskie. * * * Na stole w Bibliotece Królewskiej w Windsorze leży masywny, oprawny w skórę tom. Oprawa jest wytarta i zrudziała, a w środku nie ma nic. Znajdujące się tam niegdyś rysunki i zapiski na cienkich, różowych i niebieskich kartkach papieru ostrożnie usunięto, dokładnie skatalogowano i zapieczętowano w plastikowych koszulkach. Mówiąc o notatnikach Leonarda da Vinci, mamy na myśli rzeczywiste przedmioty. Ten szczególny duży album powstał w XVI wieku w Mediolanie, zawędrował do Hiszpanii, a pod koniec następnego stulecia w zagadkowy sposób trafił do Brytyjskich Zbiorów Królewskich. Zgromadzono w nim zapiski Leonarda znalezione po jego śmierci w papierach pozostawionych przez artystę uczniowi i przyjacielowi, mediolańskiemu szlachcicowi Francescowi Melziemu. W ten sam sposób powstał obszerny zbiór zwany Kodeksem Atlantyckim, przechowywany w Bibliotece Ambrosiana w Mediolanie. Pod określeniem notatniki Leonarda często kryją się obszerne zbiory rozmaitych kartek i skrawków papieru. Czasem chodzi jednak o prawdziwy notatnik, który zachował się w niezmienionej formie; tyczy się to między innymi Manuskryptu Paryskiego B formatu zeszytowego, który znajduje się w Institut de France w Paryżu i Kodeksu Forster II z londyńskiego Victoria and Albert Museum. W notatnikach Leonarda można znaleźć wszystko od spisów książek i ubrań, zaleceń dla młodych malarzy, brudnopisów listów i rachunków domowych po groteskowe karykatury, mapy Włoch i opowiadania fanta-

6 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona 127 Geniusz w swej pracowni 127 styczno-naukowe. Są one bezpośrednim, niezredagowanym zapisem myśli jednego człowieka, krążących wokół najrozmaitszych problemów; roztrząsanie najbardziej subtelnych kwestii filozoficznych sąsiaduje tam z uwagami na tematy najzupełniej prozaiczne. Zajmujące wiele kartek zapiski dotyczą rozmaitych spraw, a teksty umieszczone obok rysunków nie zawsze są z nimi związane. Obok rysunku ludzkiego serca można znaleźć diatrybę przeciwko kanibalom 7. Jako całość rysunki i notatki Leonarda kreślone pismem odwróconym, do czytania za pomocą lustra są jedynym w swoim rodzaju dziełem sztuki i pomnikiem myśli ludzkiej. Vasari wspominał w Żywotach o zadziwiających zbiorach zapisków Leonarda, które widział w domu spadkobiercy artysty, Melziego: Dba on o te pisma i wprost za relikwie uważa owe rysunki, razem z portretem Leonarda. Kto czyta jego pisma, temu wydaje się niewiarygodne, że niebiański duch Leonarda równie dobrze znał się na muskułach, nerwach, żyłach i każdy szczegół tak pilnie studiował 8. Po pięciuset latach notatki Leonarda nadal budzą zdumienie i zachwyt. Stopniowo przepisywano je, przekładano, wydawano. Pierwszą próbę ich uporządkowania pojął Melzi, który zebrał pisma swego mistrza o malarstwie w Traktat o malarstwie, opublikowany we Francji w roku 1651, a w Anglii w czasach napoleońskich 9. Kłopot z wydaniem zapisków Leonarda w postaci spójnej księgi polega na tym, że choć artysta planował pisać książki, nigdy tych planów nie zrealizował, a uporządkowanie królującego w notatkach chaosu i pomieszania materii sprawia, że traci się przy tym z pola widzenia niezwykłe, zawiłe scieżki, którymi wędrowały jego myśli. W 1883 roku Jean-Paul Richter opracował pierwsze nowoczesne wydanie pism Leonarda, The Literary Works of Leonardo da Vinci, dość dobrze ukazujące złożoność jego umysłu 10. Od tego czasu w notatnikach Leonarda nie szukano wskazówek dotyczących twórczości artystycznej, lecz cudownych wynalazków i odkryć naukowych. Tu też kryje się niebezpieczeństwo zejścia na manowce, ponieważ Leonardo nie dopracowywał konsekwentnie i w pełni swych teorii, podobnie jak nie kończył swoich dzieł malarskich. Zagłębianie się w jego notatki to inspirująca podróż po meandrach umysłu artysty i uczonego, tym ciekawsza, że może zaprowadzić w zaskakujące rejony.

7 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona POJEDYNEK MISTRZÓW * * * Leonardo da Vinci był myślicielem samoukiem, który zawsze, gdziekolwiek się udawał, zabierał ze sobą swoją ogromną bibliotekę. W tym samym notatniku, który zawiera spis garderoby oddawanej na przechowanie, gdy jesienią 1504 roku opuszczał Florencję, znajduje się również wykaz jego książek. Były wśród nich zarówno księga o chiromancji, jak i traktat Albertiego o architekturze, dzieła z zakresu nauk przyrodniczych, Kosmografia Ptolemeusza, rozprawa arabskiego astronoma Albumasara, Historia naturalna Pliniusza, podręczniki arytmetyki i dzieła Euklidesa. Oprócz podręczników matematyki, z których korzystał, robiąc obliczenia, Leonardo miał również podręczniki gramatyki i dzieła literackie różnych gatunków, między innymi satyrę Okręt błaznów Sebastiana Branta (1494), ale także trzy tomy Dziejów Rzymu Liwiusza. 11 Wiele z tych książek znajdowało się w bibliotece artysty przez długie lata i figurowało we wcześniejszym inwentarzu, część stanowiły nowe pozycje. Niewykluczone, że niektóre z żywotów świętych wymienionych w spisie z 1504 roku Leonardo znalazł w klasztorze i po cichu włączył do swego zbioru 12. Wszystkie książki traktował jako źródło wiedzy, nie zaś przedmiot dumy posiadacza. Niektóre pozycje z listy przetrwały do naszych czasów jedna z nich to manuskrypt traktatu o architekturze pióra przyjaciela artysty, sieneńskiego architekta Francesca di Giorgio, przechowywany w zbiorach Biblioteki Laurenziana we Florencji 13. Na marginesach nadal widoczne są dopiski Leonarda, który często zaznaczał przydatne fragmenty, przepisując je potem do własnych notatek. W inwentarzu florenckim z 1504 roku wciąż figuruje egzemplarz De re militari Valturia, kompendium wiedzy o wynalazkach wojskowych. W czasie pobytu w Mediolanie Leonardo przepisał z tego traktatu wiele ustępów dotyczących starożytnych machin wojennych i narysował ulepszone ich wersje 14. Lektury nie traktował jako przyjemności i wypoczynku, lecz jako element procesu twórczego. W piętnastowiecznej Florencji dokonywał się przewrót. Humanizm (tak nazwali później ten prąd umysłowy historycy) dążył do odnowy antycznej myśli greckiej i rzymskiej, co wymagało studiów nad dziełami autorów

8 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona 129 Geniusz w swej pracowni 129 starożytnych, a zatem i znajomości klasycznej łaciny. Z założenia był więc nurtem elitarnym. Leonardo da Vinci nie należał do elity, nie odebrał wykształcenia uniwersyteckiego. W dojrzałym wieku sam nauczył się podstaw łaciny podręczniki do nauki tego języka figurowały w spisie książek ale czytał głównie po włosku. I dobierał lektury według własnego klucza; w jego bibliotece literatura klasyczna musiała dzielić półki z podrzędną. W spisie z 1504 roku znalazły się niektóre wybitne dzieła florenckich humanistów 15, między innymi Theologia Platonica de immortalitate animae Ficina, Della vita civile Matteo Palmieriego oraz pisma Albertiego; były też przekłady dzieł autorów starożytnych, w tym Przemiany Owidiusza, dzieło, z którego renesansowi artyści czerpali wiedzę o mitach greckich i rzymskich. Literaturze klasycznej towarzyszyły jednak książki innego rodzaju. Leonardo z taką samą ciekawością czytał rozprawy filozoficzne Alberta Wielkiego, jak księgę o wróżeniu z ręki, De chiromantia; z równym zapałem pochłaniał Bajki Ezopa miał ich trzy wydania: prozą, wierszem, a także w języku francuskim jak książki medyczne w rodzaju rozprawy Guidone o chirurgii czy Montagnany o urynie. Czytał, żeby dowiedzieć się czegoś o świecie, a więc także książki o ziołach i hydraulice, pisma Arystotelesa i paszkwile na kobiety. Książki jego przyjaciół Francesca di Giorgio i Luki Paciolego dowodzą, że nie był samotnikiem, lecz człowiekiem towarzyskim, który chętnie dzielił się swoimi przemyśleniami z otoczeniem, podobnie też dzielił się książkami. W spisie wymienione zostały pozycje pożyczone znajomym; pojedyncze wzmianki w notatnikach wskazują, że wciąż pożyczał komuś i pożyczał od kogoś. Nieustannie poszukiwał pism Archimedesa, ale szacunek dla starożytnego autora nie uczynił zeń typowego, owładniętego naukową pasją humanisty. W jednej z notatek o machinach wojennych Archimedesa pisał na przykład: Odkryłem w opowieściach o Hiszpanach, że w ich wojnach z Anglikami brał udział Archimedes z Syrakuz, który w owym czasie mieszkał na dworze Ekliderydesa, króla Cirodastri [ ] 16. Leonardo przeniósł więc uczonego ze starożytnej Grecji do średniowiecznej Hiszpanii. Tego rodzaju rewelacje mógł wyczytać w jakimś romansie rycerskim. W tym samym notatniku co spis książek znajduje się mapa okolic Pizy z lata 1503 roku ze wzmianką

9 Pojedynek Mistrzow m :24 Strona POJEDYNEK MISTRZÓW o zamkach Casciny, co jest wyraźnym nawiązaniem do popularnego wówczas romansu o przygodach Amadis z Galii 17. Wydaje się, że dzieła historyczne i poezję czytał z równym zapałem jak literaturę podrzędną. Książki dostarczały mu materiałów do zapisków w notatnikach, które tak pracowicie zapełniał. W 1504 roku umieścił w skrzyni kilka z nich, między innymi zbiór zapisków o machinach wojennych z czaszką na okładce i jeden z projektów armatury spiżowego konia 18. Inne notatniki, w tym naturalnie Kodeks Madrycki II, miały towarzyszyć mu w podróży. Mieszkając we florenckim klasztorze, uzupełniał też zapiski w Kodeksie Arundel, dziś znajdującym się w Bibliotece Królewskiej w Windsorze, i sporządzał notatki, które znalazły się ostatecznie w Kodeksie Atlantyckim w Bibliotece Ambrosiana w Mediolanie. Pisał więc i rysował wówczas niezwykle dużo. Zbiór książek pomagał mu utrzymywać umysł w ciągłej gotowości i dostarczał inspiracji, które mogły w każdej chwili pchnąć jego myśli na nowe tory. Gdy przegląda się zapiski Leonarda z około 1504 roku, można nabrać pewnych podejrzeń co do stopnia jego zainteresowania zamówieniem na fresk do Sali Wielkiej Rady. Znajdują się tam rozważania o kanałach, falach, mitologii, artylerii, fortyfikacjach, wietrze, a przede wszystkim o zagadnieniach czysto matematycznych. Każdy z tych tematów mógł na wiele godzin, na cały dzień lub dłużej pochłonąć uwagę pracującego w klasztornej ciszy artysty. Nazwać to przerzucanie się z tematu na temat poszukiwaniem odmiany byłoby nieścisłością, ponieważ, jak świadczą notatniki, całe życie artysty polegało na pogoni za czymś nowym, za przyjemnością. Okazji do zabawy dostarczało nawet urządzanie pracowni w Chiostro Grande. W lutym 1504 roku Leonardo zapłacił robotnikowi za wybicie otworu, który umożliwiałby bezpośrednie przejście z pomieszczenia mieszkalnego, camera, do Sali Papieskiej, gdzie powstawał karton do fresku 19. Camera była oczywiście również pracownią. W czasach renesansu artystów niezwykle urzekała wizja mędrca zagłębionego w rozmyślaniach w wygodnie urządzonej pracowni. Na obrazach często pojawiał się motyw książek i papierów. Ojców Kościoła przedstawiano przy pracy w celi klasztornej, czyli w otoczeniu stanowiącym wyidealizowaną wersję miejsca,

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2.

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. Grupa A Imię i nazwisko Data Klasa 3 Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. 1.1. Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? A. Księstwa Wierchowskie. B. Mołdawia. C. Republika Nowogrodzka.

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii,

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, QUIZ ROMA AETERNA Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, jeśli sądzisz, że Ci pomogą :-) Obejrzyj

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi Złotoryja 2008 Ulubioną formą architektów tego okresu był kościół na planie centralnym, chociaż oczywiście nie brakuje dzieł budowanych w układach podłużnych

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od

Sprawdzian nr 5. Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat. 1. Oblicz, ile lat minęło od Rozdział V. Nowa epoka, nowy świat GRUPA A 8 1. Oblicz, ile lat minęło od wynalezienia nowej metody druku przez Jana Gutenberga do opublikowania w 1543 roku dzieła Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich.

Bardziej szczegółowo

PYTANIA POWTÓRZENIOWE Z PALSTYKI DLA KL.II I półrocze cz.3

PYTANIA POWTÓRZENIOWE Z PALSTYKI DLA KL.II I półrocze cz.3 PYTANIA POWTÓRZENIOWE Z PALSTYKI DLA KL.II I półrocze cz.3 57. Za początek sztuki bizantyjskiej przyjmuje się okres między V a VI w. n. e. Doszło wtedy do podziału cesarstwa rzymskiego na wschodzie i zachodzie.

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

Korzenie Europy cz. III Rok szkolny 2016/2017 część I Średniowiecze i Odrodzenie

Korzenie Europy cz. III Rok szkolny 2016/2017 część I Średniowiecze i Odrodzenie Korzenie Europy cz. III Rok szkolny 2016/2017 część I Średniowiecze i Odrodzenie Projekt adresowany jest tylko do zainteresowanych dzieci, uczestników dwóch poprzednich wycieczek docelowa grupa nie więcej

Bardziej szczegółowo

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr )

AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr ) AUDIO / VIDEO (A 2 / B1 ) (wersja dla studenta) ROZMOWY PANI DOMU ROBERT KUDELSKI ( Pani domu, nr 4-5 2009) Ten popularny aktor nie lubi udzielać wywiadów. Dla nas jednak zrobił wyjątek. Beata Rayzacher:

Bardziej szczegółowo

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA TARNOWSKIE GÓRY 2012 Kompleks Zamkowy w Tarnowicach Starych stanowi jeden z najstarszych i najcenniejszych obiektów regionu śląskiego, będący świadectwem bogatej

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z PLASTYKI GIMNAZJUM 2014/15

KONKURS Z PLASTYKI GIMNAZJUM 2014/15 KONKURS Z PLASTYKI GIMNAZJUM 2014/15 ZADANIE I Rozpoznaj dzieła architektury, wpisz następujące informacje: a) nazwę budowli, b) nazwę miejscowości, w której budowla się znajduje, c) styl. Za trzy prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Renesans. Spis treści

Renesans. Spis treści Spis treści Rozdział 1) Renesans...3 Rozdział 2) Nazwa...5 Podrozdział 2.1) Ramy czasowe i periodyzacja...5 Podrozdział 2.2) Kontekst historyczno-kulturowy...5 Strona nr 2 z 6 Rozdział 1) Renesans Odrodzenie,

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały

BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały - 2 - BRUNATNY PIWNICZNIK Wiersze, które 10 lat jak wino w beczce dojrzewały - 3 - Brunatny Piwnicznik Projekt okładki: Brunatny Piwnicznik Zdjęcie okładki: Brunatny Piwnicznik Wydawca: brunatny.piwnicznik@vp.pl

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE. Test z rysunku technicznego. 1. Linia punktowa gruba ma zastosowanie:

PROJEKTOWANIE. Test z rysunku technicznego. 1. Linia punktowa gruba ma zastosowanie: PROJEKTOWANIE Test z rysunku technicznego. 1. Linia punktowa gruba ma zastosowanie: a). linii modułowych dzielących osie b). skrajnych położeń ruchomych części przedmiotu c). linii koordynacyjnych modułowych

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Imię i nazwisko: Data urodzenia: Kraj: Kierunek studiów: punkty: / 70 p. ROZUMIENIE ZE SŁUCHU Proszę wysłuchać tekstu i wykonać zadania. Tekst zostanie odczytany dwa razy. 1. Proszę wybrać jedną poprawną

Bardziej szczegółowo

Leonardo da Vinci. Autorzy: Maciej Komander i Artur Grabowski Klasa I Li

Leonardo da Vinci. Autorzy: Maciej Komander i Artur Grabowski Klasa I Li Leonardo da Vinci Autorzy: Maciej Komander i Artur Grabowski Klasa I Li Biografia Leonardo da Vinci - urodził się 15 kwietnia 1452 roku nieopodal Florencji w małej wiosce - Vinci. Był nieślubnym synem

Bardziej szczegółowo

Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ

Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Sala Gwardii Konnej Koronnej Za Schodami Wielkimi mieści się sala Gwardii Konnej Koronnej. Tutaj gwardia

Bardziej szczegółowo

1. Mistrzowie włoskiego renesansu

1. Mistrzowie włoskiego renesansu 1. Mistrzowie włoskiego renesansu Uczeń powinien: 1. 1. Cele lekcji 1. a) Wiadomości umiejscowić epokę w czasie, przyporządkować dzieła autorom, związać prezentowane dzieła z miejscem, w którym się znajdują,

Bardziej szczegółowo

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na MONTE CASSINO 1944 Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na którym wznosi się stare Opactwo Benedyktynów.

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej Jednotomowa encyklopedia stanowiąca kompendium wiedzy o Gnieźnie i regionie.

Bardziej szczegółowo

Złota liczba. Zajęcia matematyczno przyrodnicze w Szkole Podstawowej w Antolce

Złota liczba. Zajęcia matematyczno przyrodnicze w Szkole Podstawowej w Antolce Złota liczba Zajęcia matematyczno przyrodnicze w Szkole Podstawowej w Antolce Ciąg Fibonacciego 1,1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233,377, Ciąg Fibonacciego ma wiele ciekawych własności. Zbadajmy

Bardziej szczegółowo

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ REJONOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2016/2017

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ REJONOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2016/2017 WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ REJONOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH rok szkolny 2016/2017 Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

Toskania. Słońce i włoska kuchnia

Toskania. Słońce i włoska kuchnia Toskania Słońce i włoska kuchnia Plan wyjazdu Miejsce: Włochy Region: Toskania Dzień 1: Polska Wiedeń okolice Bolonii Dzień 2: Bolonia Siena San Gimignano Montecatini Dzień 3: Montecatini Piza Chianti

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI

Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI Literka.pl Czytanie ze zrozumieniem - test dla kl VI Data dodania: 2005-12-20 09:00:00 Sprawdzian tej zawiera test czytania ze zrozumieniem dla klas VI szkoły podstawowej. Jego poziom trudności jest średni.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE SZKOLNE DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ. w roku szkolnym 2013 / 2014

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE SZKOLNE DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ. w roku szkolnym 2013 / 2014 WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE SZKOLNE DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ w roku szkolnym 2013 / 2014 KOD UCZNIA Liczba uzyskanych punktów (wypełnia komisja): Witamy Cię w eliminacjach szkolnych!

Bardziej szczegółowo

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI.

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI. Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich Park Charzewicki I. Wzdłuż obrzeża parku biegnie długa aleja. Drzewa jakiego gatunku rosną w większości po obu jej stronach? Zasugeruj jakim celom owa aleja mogła służyć?

Bardziej szczegółowo

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2015/2016

WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2015/2016 WOJEWODZKI KONKURS Z PLASTYKI STOPIEŃ SZKOLNY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH rok szkolny 2015/2016 Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

Postępowanie nr:bzp.243.10.2014.js Załącznik nr 6 do SIWZ strona. L.p. Temat Link do zasobu

Postępowanie nr:bzp.243.10.2014.js Załącznik nr 6 do SIWZ strona. L.p. Temat Link do zasobu pieczęć Wykonawcy Postępowanie nr:bzp.243.10.2014.js Załącznik nr 6 do SIWZ strona z ogólnej liczby stron W Y K A Z P R Z E D M I O T U Z A M Ó W I E N I A Zakup 148 ilustracji/infografik na potrzeby realizacji

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE HISTORIA SZACHÓW. ABC szachów

WPROWADZENIE HISTORIA SZACHÓW. ABC szachów ABC szachów WPROWADZENIE Szachy to gra królewska, która od zawsze utożsamiana była z rozwojem intelektualnym. Ich rola w kształtowaniu umysłu jest niepodważalna. W życiu młodego człowieka szachy odgrywają

Bardziej szczegółowo

TWÓRCZOŚĆ CZESŁAWA CZMIELA

TWÓRCZOŚĆ CZESŁAWA CZMIELA Almanach Muszyny 2008. Twórczość Czesława Czmiela 225 Zbigniew Wolanin TWÓRCZOŚĆ CZESŁAWA CZMIELA Zapoznając się ze spuścizną artystyczną Czesława Czmiela, odnosimy wrażenie, że mamy oto do czynienia z

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI Pieczątka szkoły Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 STOPIEŃ REJONOWY 1. Test konkursowy zawiera 28 zadań, max. liczba punktów 30. Są

Bardziej szczegółowo

Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej.

Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej. Are you superstitious? Przesądy w kulturze angielskiej i polskiej. pogłębianie wiedzy w zakresie znajomości krajów anglojęzycznych oraz ich tradycji i kultury, pogłębianie wiedzy w zakresie słownictwa

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji. Tytuł lekcji. Data i miejsce realizacji. Adresaci. Cel

Scenariusz lekcji. Tytuł lekcji. Data i miejsce realizacji. Adresaci. Cel Scenariusz lekcji Autor/ka / Autorzy: Ewa Banaszek Trenerka wiodąca: Małgorzata Winiarek- Kołucka Tytuł lekcji Polska w czasach ostatnich Jagiellonów. Data i miejsce realizacji Szkoła podstawowa Adresaci

Bardziej szczegółowo

Rimini 1 PRZEWODNIK PO RIMINI

Rimini 1 PRZEWODNIK PO RIMINI Rimini 1 PRZEWODNIK PO RIMINI Rimini 2 Autorzy: Roksana Schaefer Katarzyna Sarniak Niniejszy przewodnik został przygotowany przez uczestników stażu zagranicznego zrealizowanego w ramach projektu Włoski

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu RENESANS Kultura Renesansu: Humanizm główny prąd umysłowy odrodzenia, głoszący troskę o pełny rozwój człowieka, jego szczęście i godność Terencjusz jestem człowiekiem i nic co ludzkie nie jest mi obce

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Władysław Tatarkiewicz - Historia estetyki. T. 1-3 SPIS TREÂCI

Księgarnia PWN: Władysław Tatarkiewicz - Historia estetyki. T. 1-3 SPIS TREÂCI Księgarnia PWN: Władysław Tatarkiewicz - Historia estetyki. T. 1-3 SPIS TREÂCI Przedmowa........................... 5 WST P............................ 9 Bibliografia ca okszta tu historii estetyki.................

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz I Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz I Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

DNI KRÓLA JANA impreza plenerowa w Muzeum Pałacu w Wilanowie

DNI KRÓLA JANA impreza plenerowa w Muzeum Pałacu w Wilanowie DNI KRÓLA JANA impreza plenerowa w Muzeum Pałacu w Wilanowie Fot. Monika Klimowicz [1] Fot. Monika Klimowicz Strona 1 z 5 Strona 2 z 5 13 czerwca 2017 Zagrajcie w bule w królewskim ogrodzie, nauczcie się

Bardziej szczegółowo

Kurs języka Włoskiego we Florencji, Włochy od 16 lat (WŁF 01) Włochy - idealne miejsce na zagraniczne kursy językowe

Kurs języka Włoskiego we Florencji, Włochy od 16 lat (WŁF 01) Włochy - idealne miejsce na zagraniczne kursy językowe Kurs języka Włoskiego we Florencji, Włochy od 16 lat (WŁF 01) Symbol oferty: 667/183 Państwo: Region: Miasto: Transport: Profil wyjazdu: Wyżywienie: Zakwaterowanie: Wyposażenie: Włochy Toskania Florencja

Bardziej szczegółowo

"Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych

Obrazy, które mnie hipnotyzują - rozmowa z Anną Wypych "Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych JUSTYNA NAPIÓRKOWSKA Więcej zdjęć (2) Przedstawiam Państwu młodą malarkę, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Świeszewskiego.

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Historyczny obiekt Dwór został zbudowany w pierwszej połowie XVIII wieku w klasycznym stylu szlacheckich dworków polskich przez rodzinę Jaworskich, pieczętującą

Bardziej szczegółowo

RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER

RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER RELACJA Z PRAKTYKI HUDDERSFIELD/ MANCHESTER O STAŻU W ramach programu Leonardo Da Vinci udało nam się zakwalifikować do wyjazdu na praktyki za granicą. Staż odbył się w angielskich miejscowościach Huddersfield

Bardziej szczegółowo

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Wernisaż Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Od czterech lat mam przyjemność prowadzić zajęcia z malarstwa i rysunku na Sanockim Uniwersytecie Trzeciego Wieku

Bardziej szczegółowo

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ

PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO 2002/2003 OPIS WYMAGAŃ Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie: Al. F. Focha 39, 30 119 Kraków tel. (012) 427 27 20 fax (012) 427 28 45 e-mail: oke@oke.krakow.pl http://www.oke.krakow.pl PISEMNY EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI Z JĘZYKA

Bardziej szczegółowo

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA

ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA ERASMUS COVILHA, PORTUGALIA UNIVERSIDADE DA BEIRA INTERIOR SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 JOANNA ADAMSKA WSTĘP Cześć! Mam na imię Asia. Miałam przyjemność wziąć udział w programie Erasmus. Spędziłam 6 cudownych

Bardziej szczegółowo

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ ŻAGAŃ POI 1 Początek trasy Dworzec PKP Początki kolejnictwa na ziemi żagańskiej należy datować na 1845 rok, kiedy to podjęto decyzję o budowie głogowsko-żagańskiej linii kolejowej, przyłączonej do Dolnośląsko-Marchijskiej

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA

Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego -MAJ I. LITERATURA Tematy na ustną część egzaminu dojrzałości z języka polskiego I. LITERATURA -MAJ 2011-1. Bohaterowie literatury XIX i XX w. Porównaj ich system wartości odwołując się do 2. Wizerunek rycerza w literaturze.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE REJONOWE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2013/2014

WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE REJONOWE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH. rok szkolny 2013/2014 WOJEWÓDZKI KONKURS Z PLASTYKI ELIMINACJE REJONOWE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH rok szkolny 2013/2014 KOD UCZNIA Liczba uzyskanych punktów (wypełnia komisja): Witamy Cię w eliminacjach rejonowych! 1.

Bardziej szczegółowo

POCZĄTKI CHRZEŚCIJAŃSTWA, HISTORIĄ KATEDR

POCZĄTKI CHRZEŚCIJAŃSTWA, HISTORIĄ KATEDR Pielgrzymka Rowerowa POCZĄTKI CHRZEŚCIJAŃSTWA, HISTORIĄ KATEDR Warszawa - Mediolan - Rzym wrzesień 2017 r. (37, 38 tydzień roku) Włochy to kolebka chrześcijańskiej architektury, stąd też w słonecznej Italii

Bardziej szczegółowo

Rafael Santi. Prace przygotowali: Giec Łukasz Grzywocz Sebastian Bibliografia:Encyklopedia Malarstwa oraz Internet

Rafael Santi. Prace przygotowali: Giec Łukasz Grzywocz Sebastian Bibliografia:Encyklopedia Malarstwa oraz Internet Rafael Santi Prace przygotowali: Giec Łukasz Grzywocz Sebastian Bibliografia:Encyklopedia Malarstwa oraz Internet Informacje o artyście RAFAEL SANTI 1483 1520 malarz i architekt; jeden z najwybitniejszych

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów.

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów. W dniach 9-13 lutego grupa naszych uczennic i nauczycieli uczestniczyła w spotkaniu w ramach programu edukacyjnego Comenius Europe-Different Houses- One Community. Tym razem udaliśmy się do przepięknego

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

"Żył w świecie, który nie był gotowy na jego pomysły". T estament Kościuszki

Żył w świecie, który nie był gotowy na jego pomysły. T estament Kościuszki "Żył w świecie, który nie był gotowy na jego pomysły". T estament Kościuszki -Polacy niestety za często czują się ofiarami. Mieliśmy przecież takich bohaterów jak Kościuszko czy Sobieski. Nie możemy czekać,

Bardziej szczegółowo

Leonardo da Vinci machiny wojenne poniżej zaprojektowany przez da Vinci pojazd pancerny. Nieograniczone pole rażenia zapewniały działa umieszczone ze

Leonardo da Vinci machiny wojenne poniżej zaprojektowany przez da Vinci pojazd pancerny. Nieograniczone pole rażenia zapewniały działa umieszczone ze Urodził się 15 kwietnia 1452 w Anchiano niedaleko miejscowości Vinci we Włoszech, zmarł 2 maja 1519 w Clos Lucé we Francji. to włoski renesansowy malarz, architekt, filozof, muzyk, pisarz, odkrywca, matematyk,

Bardziej szczegółowo

ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM

ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Apartament Wielki Galeria Owalna Niegdyś sala przejściowa, przez którą prowadziła droga do loży królewskiej w kolegiacie św. Jana.

Bardziej szczegółowo

Maszyny i urządzenia górnicze

Maszyny i urządzenia górnicze Bez odwrotu Była ciemna deszczowa noc. Ten mężczyzna pojawił się znikąd. Wpadł prosto pod koła jej samochodu. Catherine nie miała szans, by w porę zahamować. Odwiozła rannego do szpitala, i tu okazało

Bardziej szczegółowo

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów

Bardziej szczegółowo

Anselm Grün OSB i Piotr Marek Próba. Ćwiczenia do seminariów: Jak być szczęśliwym... Singlem, Świeckim, Zakonnikiem, Księdzem, Siostrą.

Anselm Grün OSB i Piotr Marek Próba. Ćwiczenia do seminariów: Jak być szczęśliwym... Singlem, Świeckim, Zakonnikiem, Księdzem, Siostrą. Anselm Grün OSB i Piotr Marek Próba Ćwiczenia do seminariów: Jak być szczęśliwym... Singlem, Świeckim, Zakonnikiem, Księdzem, Siostrą. Anselm Grün OSB & Piotr Marek Próba Ćwiczenia do seminariów: Jak być

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Renesans i Barok - style architektoniczne

Renesans i Barok - style architektoniczne Renesans i Barok - style architektoniczne Wykonali uczniowie: Jakub Smal, Jakub Bielecki, Bartosz Wieczorek, Kacper Niziołek. Opiekun: Jadwiga Sochacka Renesans w architekturze stanowił odzwierciedlenie

Bardziej szczegółowo

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014

SZKOLNA LISTA TEMATÓW 2013/2014 SZKOLNA LISTA TEMATÓW NA MATURĘ USTNĄ Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013/2014 LITERATURA 1. Jednostka wobec nieustannych wyborów moralnych. Omów problem, analizując zachowanie wybranych bohaterów literackich 2. Obrazy

Bardziej szczegółowo

Wycieczki Benedyktyńskie Opactwo Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu Przewodnik: Wanda Koziarz Kraków (8 czerwca 2017 roku)

Wycieczki Benedyktyńskie Opactwo Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu Przewodnik: Wanda Koziarz Kraków (8 czerwca 2017 roku) Wycieczki S@S Benedyktyńskie Opactwo Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu Przewodnik: Wanda Koziarz Kraków (8 czerwca 2017 roku) 8 czerwca 2017 roku Sekcja Krajoznawcza Szkoły @ktywnego Seniora zorganizowała

Bardziej szczegółowo

MALI uczniowie idą do szkoły

MALI uczniowie idą do szkoły MALI uczniowie idą do szkoły Czy wyobrażasz sobie życie bez książek? A wiesz, że książka może odmienić życie ludzkie? Jeśli chcesz się o tym przekonać, zapraszamy do włączenia się w najnowszą akcję edukacyjną

Bardziej szczegółowo

12:00 1 MAJA 2015, CZWARTEK

12:00 1 MAJA 2015, CZWARTEK Mój wymarzony zawód: 12:00 1 MAJA 2015, CZWARTEK Kacper Bukowski, Uczeń klasy III B Gimnazjum nr 164 z Oddziałami Integracyjnymi i Dwujęzycznymi im. Polskich Olimpijczyków w Warszawie www.kto-to-informatyk.pl

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. I STAROŻYTNOŚĆ

Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. I STAROŻYTNOŚĆ Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy pierwszej technikum. Wymagania na ocenę dopuszczającą. : I STAROŻYTNOŚĆ Sinusoidę Krzyżanowskiego: następstwo epok literackich i czas ich trwania. 1. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Antonio Gaudi i Salvador Dali, czyli w świecie katalońskiego wizjonerstwa, część 1/2

Antonio Gaudi i Salvador Dali, czyli w świecie katalońskiego wizjonerstwa, część 1/2 Katalonia, region geograficzny leżący w północno-zachodniej części Hiszpanii, kojarzy się głównie z dwoma rzeczami: kurortami położonymi w okolicach piaszczystych plaż Morza Śródziemnego oraz Barceloną

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2010/2011 I. LITERATURA 1. Przedstaw ideały rycerskie na wybranych tekstach literackich

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Epoka odrodzenia. Demokracja szlachecka. Rzeczpospolita i Europa w XVII wieku. Wiek oświecenia. Czasy upadku Rzeczypospolitej

Spis treści. Epoka odrodzenia. Demokracja szlachecka. Rzeczpospolita i Europa w XVII wieku. Wiek oświecenia. Czasy upadku Rzeczypospolitej Spis treści 3 Epoka odrodzenia 1. Uczeni i artyści odrodzenia 6 2. Krzysztof Kolumb odkrywcą Nowego Świata 15 3. Katolicy i protestanci 23 4. Królowa Bona i dwór na Wawelu 26 Sprawdzamy, co już znamy:

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: studia stacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz

3. Poziom i kierunek studiów: studia stacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne. Nazwa przedmiotu: Historia sztuki. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: studia stacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura

Bardziej szczegółowo

K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny

K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny ............... kod pracy ucznia....................... pieczątka nagłówkowa szkoły K O N K U R S Z H I S T O R I I dla uczniów szkoły podstawowej - etap szkolny Drogi Uczniu, Przeczytaj uważnie instrukcję

Bardziej szczegółowo

Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara

Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna treść lektury, zna zasady interpretacji mitu, wie, w jakim celu tworzono mity. b) Umiejętności Uczeń: potrafi wymienić

Bardziej szczegółowo

Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc.

Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc. Pan Bóg poprzez niemoc i słabość osób niepełnosprawnych jakby paradoksalnie sprawia, Ŝe mają one ogromną moc przemieniania ludzkich serc. Dnia 16.12.10 odbyła się wycieczka do Domu Opieki Społecznej w

Bardziej szczegółowo

Einstein na półmetku. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Einstein na półmetku. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Einstein na półmetku Przy pisaniu kolejnego artykułu o projekcie postanowiliśmy wykorzystać opinie uczestników, czyli uczniów szkół Powiatu Lubańskiego. Oto co sądzą o Einsteinie: Na zajęciach byliśmy

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na wewnętrzną część egzaminu maturalnego dla technikum w roku szkolnym Literatura

Lista tematów z języka polskiego na wewnętrzną część egzaminu maturalnego dla technikum w roku szkolnym Literatura Lista tematów z języka polskiego na wewnętrzną część egzaminu maturalnego dla technikum w roku szkolnym 2012 2013 Literatura 1. Wzorce osobowe promowane w dziełach literackich różnych Rozwio temat na wybranych

Bardziej szczegółowo

Poznaj Raczyńskich WYDAWNICTWO POKONFERENCYJNE

Poznaj Raczyńskich WYDAWNICTWO POKONFERENCYJNE Poznaj Raczyńskich WYDAWNICTWO POKONFERENCYJNE Konferencja popularnonaukowa towarzysząca IV Weekendowi z Historią na Trakcie Królewsko-Cesarskim pod hasłem Poznaj Raczyńskich 25 września 2009 r. Biblioteka

Bardziej szczegółowo

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 LITERATURA 1. Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze. Omów sposoby ich przedstawiania i funkcje w wybranych utworach

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 SZKOLNY ZASTAW TEMATÓW PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 NAUCZYCIEL ODPOWIEDZIALNY TEMAT Język polski 1. Lekturowe zgaduj zgadula - tworzymy karty edukacyjne do wybranych lektur. 2. Poznajemy

Bardziej szczegółowo

- Wylot z kraju macierzystego - Przylot do Rzymu - Transfer do Hotelu w Rzymie - Obiadokolacja i Nocleg Hotel kat. *** w Rzymie lub okolicach Rzymu

- Wylot z kraju macierzystego - Przylot do Rzymu - Transfer do Hotelu w Rzymie - Obiadokolacja i Nocleg Hotel kat. *** w Rzymie lub okolicach Rzymu There are no translations available. Program: RZYM ze zwiedzaniem Sanktuariów Włoch 8 dni - (samolot+autokar) {tab=program wycieczki/pielgrzymki} Dzień 1 - POLSKA WŁOCHY - RZYM - Wylot z kraju macierzystego

Bardziej szczegółowo

K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla uczniów gimnazjów - etap szkolny

K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla uczniów gimnazjów - etap szkolny kod pracy ucznia... pieczątka nagłówkowa szkoły K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla uczniów gimnazjów - etap szkolny Przemiany społeczno-gospodarcze, kulturowe, ideologiczne i polityczne w Polsce (Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY

MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY KOD UCZNIA MIEJSKA OLIMPIADA HISTORYCZNA ETAP SZKOLNY INSTRUKCJA DLA UCZNIA 1. Sprawdź czy test zawiera 7 stron. Ewentualny brak stron lub inne usterki zgłoś nauczycielowi. 2. Na tej stronie wpisz swój

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO HUMANISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Dominik Burchard 2. Grupa docelowa: uczestnicy koła humanistycznego 3. Liczba godzin: 2 4. Temat zajęć:

Bardziej szczegółowo

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci

Dzień Patrona przygotowanie programów artystycznych, kiermasze, konkursy, Obchody Rocznic Pontyfikatu Jana Pawła II, Upamiętnianie Rocznicy Śmierci W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się bardziej człowiekiem - o to, ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby więcej poprzez wszystko, co ma, co posiada, umiał bardziej i pełniej

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014

Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 Tematy prezentacji na ustny egzamin maturalny. Matura 2014 1 Literatura 1. Alegoria jako sposób mówienia o rzeczywistości. Omów jej rolę, analizując wybrane 2. Apokaliptyczne wizje rzeczywistości. Przedstaw,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE LEONARDO DA VINCI, CZYLI POLSKO-FRANCUSKA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ

PROGRAM UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE LEONARDO DA VINCI, CZYLI POLSKO-FRANCUSKA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ PROGRAM UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE LEONARDO DA VINCI, CZYLI POLSKO-FRANCUSKA WYMIANA DOŚWIADCZEŃ W dniach 15-20 kwietnia br. dziesięciu instruktorów Zakładu Interwencji Policyjnych Centrum Szkolenia

Bardziej szczegółowo

łucznictwa historycznego, autorzy podręczników oraz producenci replik łuków średniowiecznych)

łucznictwa historycznego, autorzy podręczników oraz producenci replik łuków średniowiecznych) SOBOTA 23 SIERPNIA PROGRAM XVI MIĘDZYNARODOWEGO TURNIEJU RYCERSKIEGO NA ZAMKU KRÓLEWSKIM W ŁĘCZYCY 23-24 SIERPNIA 2014 ROKU 11.11 11.20: Rozpoczęcie turnieju tradycyjną Paradą Rajców miejskich przed Starym

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Henryk Sienkiewicz. Potop

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Henryk Sienkiewicz. Potop Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Henryk Sienkiewicz Potop Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Pejzaż wewnętrzny Wystawa retrospektywna. Wanda Porazińska-Janik marca

Pejzaż wewnętrzny Wystawa retrospektywna. Wanda Porazińska-Janik marca Wystawa retrospektywna Wanda Porazińska-Janik 8-29 marca 2011 Wanda Porazińska - Janik Malarka. Urodzona 5 września 1936 roku w Siedlcach, zmarła 6 kwietnia 2010 roku w Krakowie. Studia artystyczne na

Bardziej szczegółowo