Inspiracje ze Szkół Globalnych. Edukacja Globalna w praktyce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Inspiracje ze Szkół Globalnych. Edukacja Globalna w praktyce"

Transkrypt

1 Inspiracje ze Szkół Globalnych Edukacja Globalna w praktyce

2 Zdjęcie na okładce oraz pozostałe zdjęcia wielkoformatowe są autorstwa fotografa Barta Pogody. Zostały wykonane w kwietniu 2011 r. podczas wizyty Janiny Ochojskiej w Sudanie Południowym. Dzieci trzymające listy to uczniowie szkoły Ducuum znajdującej się na przedmieściach miasta Bor. Dzieci prowadziły wymianę korespondencji w języku angielskim z uczniami i uczennicami Szkoły Podstawowej nr 120 z Oddziałami Integracyjnymi w Warszawie w roku szkolnym 2010/2011. Pozostałe zdjecia pochodzą ze szkoły położonej w pobliżu drugiej misji PAH w miejscowościu Yuai.

3 Spis rzeczy 1. Wstęp Edukacja globalna tym warto się zająć! Zmiany klimatyczne. Północ emituje CO 2, Południe cierpi. Ale... Sprawiedliwy Handel codziennie wpływamy na losy świata Scenariusze lekcji w gimnazjum przygotowane przez nauczycieli e Geografia: Przeobrażenia środowiska naturalnego wywołane działalnością człowieka e Geografia: Szkoła Globalna i kraje Południa e Biologia: Globalne ocieplenie klimatu przyczyny i skutki e Język polski: Jak należy ocenić informacje na temat zmian klimatycznych podawane przez polskie media? e Język angielski: Shopping (Na zakupach) e Plastyka: Zagadnienia reklamy wizualnej projekt plakatu/ulotki e Wiedza o społeczeństwie: Czy handel może być sprawiedliwy? Przykłady akcji polskich szkół Dobre praktyki z Europy e Austria e Czechy e Malta e Słowacja Jak szkoły mogą współpracować z PAH? Skorzystaj ze strony internetowej PAH

4 Szanowni Państwo! Za każdym razem, gdy jestem w miejscach objętych kryzysami humanitarnymi lub tam, gdzie prowadzimy długofalową pomoc rozwojową, towarzyszy mi taka myśl: chciałabym, żeby uczniowie w polskich szkołach mogli zobaczyć to, co ja. Janina Ochojska w Sudanie Południowym. Fot. Bart Pogoda Chciałabym, aby młodzież, która angażuje się w akcje PAH, zobaczyła, jak wiele dobrego wspólnie zrobiliśmy wspólnie z polskimi szkołami. A wszyscy inni uczniowie, żeby uświadomili sobie, jak wiele ważnych i ciekawych rzeczy dzieje się na świecie, w krajach, które uważamy za biedne, rzekomo niewarte naszego zainteresowania. Bardzo lubię odwiedzać szkoły, rozmawiać z uczennicami i uczniami, nauczycielkami i nauczycielami. Pokazuję zdjęcia, opowiadam historie o sprawach wielkich i... takich całkiem zwyczajnych. Widzę zainteresowanie na wielu twarzach, chęć dowiedzenia się więcej. Gdy z żalem muszę zakończyć spotkanie, zawsze wyjeżdżam pełna nadziei bo wiem, że te historie ludzi, problemy społeczności i wyzwania, jakie przed nami stawiają, zostaną w szkole. Dzięki nauczycielkom i nauczycielom entuzjazm dla edukacji globalnej będzie dalej się rozwijał. Nauczycielka, nauczyciel to jedna z tych ważnych osób, które przygotowują młodzież do dorosłego życia. Niezależnie od tego, jakiego przedmiotu uczy, czy jest wychowawcą, opiekunką samorządu szkolnego, bibliotekarką czy pedagogiem może zarazić uczniów ciekawością świata. Z pomocą przychodzi podstawa programowa, która umożliwia prowadzenie edukacji globalnej nie tylko na zajęciach dodatkowych, ale też w ramach lekcji przedmiotowych czy projektów edukacyjnych. Obecność edukacji globalnej w podstawie programowej oznacza, że kiedyś znajdzie się ona również wśród zagadnień na egzaminach na zakończenie szkoły egzaminie gimnazjalnym czy maturze. Wykorzystajmy więc naturalną u młodych ludzi chęć poznawania świata, aby zachęcić ich do osiągania lepszych wyników w nauce. Obydwa te cele wzajemnie się wspierają. Edukacja globalna to bardzo rozległa tematyka. Od czego zacząć? takie pytanie zadaje sobie wielu pedagogów. Dlatego w niniejszej publikacji skupiamy się na dwóch konkretnych tematach,

5 wstęp które mogą być świetnym wprowadzeniem do edukacji globalnej: na Sprawiedliwym Handlu i zmianach klimatycznych. Warto rozmawiać z młodzieżą o Sprawiedliwym Handlu, dlatego że temat ten pomaga uczniom i uczennicom w zrozumieniu wielu ważnych mechanizmów, pojęć i problemów. Uczniowie i uczennice mogą dowiedzieć się więcej o pochodzeniu produktów, które codziennie spożywają, i o ludziach, którzy je wytwarzają. Mogą przy okazji zdobyć wiedzę z historii, geografii, przedsiębiorczości, wiedzy o społeczeństwie i etyki, a nawet ćwiczyć umiejętności matematyczne czy językowe. Temat ten przygotowuje też młodzież do roli aktywnego obywatela, świadomego konsumenta i pracownika. Zmiany klimatyczne to problem dotyczący nie tylko środowiska, ale i każdego człowieka, problem, który ma wymiar humanitarny, społeczny, polityczny i gospodarczy. Konsekwencje zmian klimatycznych już teraz drastycznie odczuwają ludzie w krajach globalnego Południa w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Ale to też wyzwanie dla Polaków jak pomóc tym, którzy już cierpią? Jak chronić nasz kraj przed zmianami, które i w Polsce będą coraz bardziej odczuwalne? Co możemy zrobić, aby dorastające pokolenie mogło cieszyć się światem nie gorszym niż ten, w którym my żyjemy? Niniejsza publikacja przedstawia obydwa te zagadnienia w sposób przede wszystkim praktyczny. Prezentujemy w niej działania szkół, najlepsze przykłady i wskazówki sprawdzone w wielu szkołach w najróżniejszych zakątkach Polski, w placówkach wiejskich, w miasteczkach i dużych miastach. Mogą Państwo przeczytać o dobrych praktykach wypracowanych we współpracy z partnerami w Austrii, Czechach, na Malcie i Słowacji. To skarbiec wieloletnich doświadczeń, którym z radością się z Państwem dzielimy. Po zapoznaniu się z zagadnieniami związanymi ze Sprawiedliwym Handlem i zmianami klimatycznymi mogą Państwo kontynuować edukację globalną również w kolejnych obszarach tematycznych, w których PAH udostępnia szkołom materiały edukacyjne i zaprasza je do działania: prawo do wody i godnych warunków sanitarnych, prawo do edukacji, prawo do żywności, prawo do życia w godnych warunkach, prawo do ochrony życia i zdrowia podczas katastrof naturalnych i konfliktów zbrojnych. Oferta edukacyjna PAH, którą przedstawiamy w jednym z rozdziałów tej publikacji, stale się poszerza. Dlatego zachęcamy Państwa do odwiedzenia naszej nowej, ulepszonej strony internetowej, na której zawsze znajdą Państwo aktualne propozycje. Nie ograniczają się one tylko do scenariuszy zajęć czy tekstów merytorycznych. Proponujemy coraz więcej materiałów multimedialnych, które można pobrać ze strony internetowej lub zamówić pocztą. Ci z Państwa, którzy zamówią nasze materiały, mogą liczyć też na otrzymywanie zaproszeń do krótkich akcji czy też dłuższych programów, obejmujących cały rok szkolny. Mam nadzieję, że Państwa sukcesy w edukacji globalnej nie przejdą niezauważone. Czekamy zatem na relacje z działań szkół, które skorzystają w swojej pracy z tej publikacji. Chętnie udostępniamy takie dobre praktyki na naszej stronie internetowej, proponujemy dziennikarzom, aby o nich informowali w mediach, polecamy zainteresowanie nimi samorządom, z którymi PAH nawiązuje współpracę. Życzę Państwu, aby oprócz takiej promocji, spotkali się Państwo również z przychylnością i życzliwym zrozumieniem najbliższego otoczenia, nauczycieli, rodziców i władz. Jestem pewna, że dobre owoce Państwa pracy zostaną w młodych ludziach przez całe ich dalsze życie. Pozdrawiam serdecznie, Janina Ochojska Prezes Zarządu Fundacji Polska Akcja Humanitarna Inspiracje ze szkół globalnych 3

6 Fot. Bart Pogoda

7 2. Edukacja globalna tym warto się zająć! Inspiracje ze szkół globalnych 5

8 1. Zjawiska i współzależności globalne umiejętność interpretowania zjawisk w kontekście globalnym staje się koniecznością naszych czasów. W wyniku ściślejszego związania naszego kraju z Unią Europejską wiele szkół na stałe włączyło perspektywę europejską do swoich programów nauczania i w życie szkoły. Podobny lecz dotyczący innych kontynentów i ludzi tam mieszkających efekt daje edukacja globalna. Umożliwia ona uczenie zarówno o pozytywnych, jak i negatywnych skutkach globalizacji i oferuje młodzieży możliwość samodzielnego wyciągania wniosków, bez narzuconej z góry tezy. 2. Stawianie czoła wyzwaniom niezbędnym elementem edukacji globalnej jest zachęcenie młodzieży do aktywności, aby nowa wiedza zaowocowała działaniem. Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności globalnych. Jej głównym celem jest przygotowanie odbiorców do stawiania czoła wyzwaniom dotyczącym całej ludzkości. Przez współzależności rozumiemy wzajemne powiązania i przenikanie się systemów kulturowych, środowiskowych, ekonomicznych, społecznych, politycznych i technologicznych. Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa na świecie, poprawa jakości życia w krajach globalnego Południa, ochronę praw człowieka, zapewnienie zrównoważonego rozwoju, budowanie partnerskich relacji gospodarczych i społecznych pomiędzy krajami globalnej Północy i globalnego Południa. Szczególnie istotne w edukacji globalnej jest: tłumaczenie przyczyn i konsekwencji opisywanych zjawisk, przedstawianie perspektywy globalnego Południa, rozumienie świata jako złożonego i dynamicznie zmieniającego się systemu, kształtowanie krytycznego myślenia i zmiana postaw, przełamywanie istniejących stereotypów i uprzedzeń, ukazywanie wpływu jednostki na globalne procesy i wpływu globalnych procesów na jednostkę. U podstaw edukacji globalnej leżą następujące wartości : godność osoby ludzkiej, sprawiedliwość, solidarność, równość, pokój, wolność. Edukacja globalna pomaga w kształtowaniu następujących umiejętności: dostrzegania i rozumienia globalnych współzależności, krytycznego myślenia, praktycznego wykorzystywania wiedzy, podejmowania świadomych decyzji, współpracy w wymiarze lokalnym, krajowym i międzynarodowym. Edukacja globalna sprzyja kształtowaniu postaw: odpowiedzialności, szacunku, uczciwości, empatii, otwartości, osobistego zaangażowania, gotowości do ustawicznego uczenia się.

9 2. Edukacja globalna tym warto się zająć! 3. Partnerskie relacje gospodarcze i społeczne to one mogą sprawić, że nikt na świecie nie będzie umierał z głodu, a każdy będzie mógł cieszyć się prawdziwą wolnością (od ubóstwa, braku edukacji, braku opieki medycznej, wykluczenia) i w pełni realizować swój ludzki potencjał. Partnerskie relacje między Północą a Południem zapobiegłyby niesprawiedliwym i szkodliwym dla krajów ubogich praktykom handlowym, łamaniu praw pracowniczych czy ignorowaniu zmian klimatycznych, których ofiarami są w pierwszej kolejności kraje Południa. 5. Wartości w procesie ich kształtowania biorą udział rodzina, szkoła, promują je też kościoły różnych wyznań, polska tradycja i kultura. Edukacja globalna akcentuje dodatkowo konieczność objęcia tymi wartościami również ludzi żyjących na innych kontynentach, o których na co dzień mało słyszymy w mediach czy w szkole i z którymi dotychczas nie mieliśmy kontaktu lub był on niewielki. 4. Przełamywanie istniejących stereotypów i uprzedzeń jednym z częstych, a bardzo krzywdzących stereotypów o ludziach ubogich jest mniemanie, jakoby główną przyczyną ich ubóstwa było lenistwo. To fałszywe i krzywdzące przekonanie jest szczególnie silne w stosunku do mieszkańców ubogich krajów Afryki, Ameryki Łacińskiej i Azji krajów, o których osoby uprzedzone często wiedzą niewiele lub prawie nic. Edukacja globalna pomaga w eliminacji negatywnych stereotypów. 7. Gotowość do ustawicznego uczenia się edukacja globalna zwraca uwagę na problemy współczesnego świata. Problemy te zmieniają się, nieustannie pojawiają się nowe. Dlatego nie ma jednego, ostatecznego zestawu najważniejszych tematów z dziedziny edukacji globalnej. Tematy te wymagają gotowości ustawicznego uczenia się, a z drugiej strony, stwarzają możliwość dla nauczycielki lub nauczyciela, aby nawiązywał w rozmowach z młodzieżą do spraw, o których dowiaduje się z telewizji czy z rozmów w rodzinach a więc takich, które mogą być atrakcyjne dla młodych ludzi. 6. Krytyczne myślenie oznacza w tym kontekście umiejętność samodzielnego analizowania i wyciągania wniosków, również takich, które nie zgadzają się z wcześniejszą wiedzą lub obiegowymi opiniami. Wymaga zatem od ucznia niezależności w obserwacjach i rozumowaniu. Krytyczne myślenie nie ma nic wspólnego z krytykanctwem. U podstaw wielu osiągnięć naukowych czy kulturalnych stało kwestionowanie dotychczasowej wiedzy i spojrzenie na nowo na znane fakty czy sprawy. Podobny proces może być udziałem młodzieży, która na nowo popatrzy na zagadnienia omawiane w ramach edukacji globalnej i dowie się wielu niespodziewanych dla siebie rzeczy o współczesnym świecie. Dla wielu uczniów i uczennic odkryciem może być to, że codziennie korzystają z owoców pracy ludzi w krajach ubogich (często ich rówieśników!). Chodzi m.in. o takie dobra z Afryki, Ameryki Łacińskiej i Azji, jak: owoce, herbata, czekolada, odzież, obuwie, sprzęt RTV, komputery, telefony komórkowe i in. Inspiracje ze szkół globalnych 7

10 Dlaczego każda nauczycielka i każdy nauczyciel może i powinien prowadzić edukację globalną? e Świat nieustannie się zmienia. Młodzież ucząca się obecnie w szkole będzie musiała stawić czoła wyzwaniom, o którym nie śniło się starszym pokoleniom. Edukacja globalna pomaga w przygotowaniu młodych ludzi do dalszej nauki i radzenia sobie w życiu. e Tematyka globalna pojawia się obecnie w podstawie programowej wielu przedmiotów szkolnych (geografia, historia, WOS, biologia i in.). Prawdopodobne jest, że już wkrótce także na egzaminach końcowych (gimnazjalnych, maturalnych) uczniowie będą musieli wykazać się nową wiedzą i umiejętnościami z tego zakresu. e Lekcje, podczas których poruszane są zagadnienia globalne, są ciekawe dla młodzieży, skłaniają do dyskusji i zaangażowania. e Realizacja edukacji globalnej we współpracy z PAH nie wymaga dużych nakładów pracy wystarczy umiejętna modyfikacja niektórych scenariuszy zajęć i dobre chęci. e Polska Akcja Humanitarna ma ponad piętnastoletnie doświadczenie w realizacji programów z edukacji globalnej szkoły mogą korzystać z materiałów stworzonych na bazie tego doświadczenia. Globalne Południe to większość świata. Akcentując aspekt globalny w nauczaniu, edukacja globalna przyczynia się do tego, aby młodzi Polacy i młode Polki lepiej rozumieli swoją sytuację w szerszym kontekście i byli gotowi na zmierzenie się z wyzwaniami współczesności. Uczniowie, którzy poznają problemy światowe z perspektywy ludzi żyjących w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji, będą potrafili lepiej sobie radzić: e pracując w międzynarodowej firmie prowadzącej interesy na różnych kontynentach, e żyjąc w sąsiedztwie osób pochodzących z odległych krajów, e podejmując decyzję o emigracji (do krajów, w których takie kompetencje są potrzebne już teraz), e prowadząc własne przedsiębiorstwo handlowe, co wymaga rozumienia uwarunkowań rolnictwa lub przemysłu we współczesnym świecie. Zaangażowanie w edukację globalną we współpracy z PAH to ważne i cenne doświadczenie, które przyda się młodym ludziom tak w dalszej nauce, jak i w dorosłym życiu.

11 2. Edukacja globalna tym warto się zająć! Cztery sposoby powiązania lekcji z edukacją globalną Włączenie edukacji globalnej do nauczania nie jest trudne, mimo że spora część dostępnych na rynku programów i podręczników szkolnych wciąż jeszcze w niewielkim stopniu porusza wątki globalne obecne w podstawie programowej. To sprawia, że wiele nauczycielek i nauczycieli intuicyjnie traktowało dotąd edukację globalną jako zadanie dodatkowe, często niezwiązane z realizacją programu przedmiotowego. Brak odpowiednich materiałów sprawiał także, że nauczycielka bądź nauczyciel chcący realizować na swoich lekcjach program edukacji globalnej musieli wykonać sporo dodatkowej pracy. Przegląd podstawy programowej dokonany przez Polską Akcję Humanitarną oraz doświadczenia wielu nauczycieli i nauczycielek realizujących program Szkoła Globalna działa lokalnie! w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych pokazują, że edukację globalną można prowadzić w ramach realizacji programów przedmiotowych. Podczas lekcji skonstruowanych zgodnie z założeniami edukacji globalnej uczniowie dowiadują się wielu nowych, czasem zaskakujących dla nich rzeczy, a nauka w szkole wydaje im się bardziej zbliżona do ich własnego życia i potrzeb. Lekcje wzbogacone o zagadnienia globalne skłaniają uczniów do większego zaangażowania, bo rozmawiając o Internecie, bezrobociu w Polsce i za granicą, migracjach, cenach, warunkach pracy i o swoim najbliższym otoczeniu, zaczynają dostrzegać aspekt globalny we własnych doświadczeniach i życiu własnych rodzin. Poniżej omawiamy cztery główne sposoby włączenia tematyki globalnej do nauczania twojego przedmiotu nasze zalecenia pasują do każdego z przedmiotów szkolnych. Wiele nauczycielek i nauczycieli już wykorzystało te wskazówki najpierw podczas szkoleń organizowanych przez Polską Akcję Humanitarną, a potem w realizacji programu w swojej szkole. Jak znaleźć tematy globalne w podstawie programowej SPOSÓB 1 Znajdź ewidentne powiązania SPOSÓB 2 Poszerz dotychczasową perspektywę SPOSÓB 3 Uwzględnij Południe, mówiąc o sprawach światowych SPOSÓB 4 Zilustruj temat przykładami z Południa Uczestnicy i uczestniczki jednego ze szkoleń w ramach programu Szkoła Globalna działa lokalnie! Fot. M. Wojtalik Inspiracje ze szkół globalnych 9

12 Sposób 1 Znajdź ewidentne powiązania Niektóre tematy globalne zostały wprost zapisane w celach (wymaganiach ogólnych) i treściach (wymaganiach szczegółowych) kształcenia na danym etapie edukacyjnym. Uważna lektura podstawy programowej umożliwi ci odnalezienie miejsca dla wątków globalnych w nauczaniu twojego przedmiotu, a tym samym skuteczną realizację edukacji globalnej. Oto niektóre przykłady: Geografia w gimnazjum wymagania ogólne: Identyfikowanie związków i zależności oraz wyjaśnianie zjawisk i procesów. Uczeń (...) identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym, gospodarce i życiu społecznym w różnych skalach przestrzennych (lokalnej, regionalnej, krajowej, globalnej). Zapis ten pozwala poruszyć w pracy z młodzieżą zagadnienia takie jak zmiany klimatyczne i Sprawiedliwy Handel, a także wiele innych tematów związanych z edukacją globalną. Biologia w gimnazjum wymagania szczegółowe: Globalne i lokalne problemy środowiska. Uczeń (...) przedstawia przyczyny i analizuje skutki globalnego ocieplenia klimatu. Przedstawienie uczniom i uczennicom podczas lekcji niewielkiej roli krajów Południa w powstawaniu zmian klimatycznych oraz wyjaśnienie bardzo poważnych skutków tych zmian właśnie dla krajów Południa będzie świetnym nawiązaniem do tematyki edukacji globalnej. Przyroda w liceum wymagania szczegółowe: Nauka w mediach. Uczeń (...) analizuje materiały prasowe oraz z innych środków przekazu, wskazując różne aspekty wybranych problemów globalnych (energetyka, ocieplanie się klimatu itp.). Dla geografii obowiązek globalnego myślenia i założenie rozumienia zjawisk i procesów zachodzących na świecie stały się fundamentalnymi celami nauczania od lat 90. W jej dydaktyce zawsze starano się pokazać uczniowi cały świat. Rozwój globalny na lekcjach geografii może być analizowany przez pryzmat tematów zaczerpniętych z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego, politycznego i kulturalnego oraz analizy zjawisk przyrodniczych. Zarówno na poziomie liceum, jak i w gimnazjum poruszane tematy powinny być ujęte w dwa centralne bloki. Pierwszy blok powinien obejmować tematy dotyczące sektora produkcji i konsumpcji oraz ich związku ze stanem środowiska naturalnego. (...) Drugi blok tematyczny powinien obejmować te tematy, które obejmują zagadnienia podziału świata na kraje rozwinięte i rozwijające się. Powyższy temat to znakomita okazja, by omówić te problemy, które w szczególny sposób dotyczą krajów Południa, a w polskiej prasie są skromnie relacjonowane. Polecamy tutaj skorzystanie z takich źródeł, jak (anglojęzyczne artykuły z prasy afrykańskiej) i org (polski portal o Afryce). Historia w liceum wymagania szczegółowe: Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej. Uczeń (...) ocenia długofalowe konsekwencje wielkich odkryć geograficznych dla Ameryki, Azji, Afryki. W przypadku tego zagadnienia szczególnie cenne jest korzystanie z publikacji autorów z krajów Południa, którzy wnikliwie opisują skutki podbojów europejskich dla swoich społeczeństw. Polecamy np. książkę Eduardo Galeano Otwarte żyły Ameryki Łacińskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków Z tekstów anglojęzycznych polecamy komentarze i felietony myślicieli i naukowców afrykańskich, które pojawiają się na stronie Wniosek końcowy: Wykorzystując ten sposób powiązania tematyki globalnej z obowiązkowym programem twojego przedmiotu, sprawiasz, że jakość nauczania na lekcjach stanie się wyższa. Uwaga! Przykłady dotyczące realizacji programu edukacji globalnej na lekcjach jedenastu przedmiotów nauczanych w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej znajdują się w przewodniku dla nauczycieli do programu Szkoła Globalna działa lokalnie! do pobrania na stronie www. pah.org.pl. Znajdziesz je w rozdziale Tematy programu na lekcjach w ramach poszczególnych przedmiotów. Źródło: Mirosław Czerny, Globalizacja przewodnim tematem w I klasie liceum, w: Komentarz do podstawy programowej przedmiotu geografia. Strona internetowa MEN

13 2. Edukacja globalna tym warto się zająć! Sposób 2 Poszerz dotychczasową perspektywę Drugi sposób powiązania tematyki globalnej z realizacją podstawy programowej polega na mocniejszym uwzględnieniu perspektywy krajów Południa w omawianiu tematów, które dotyczą zarówno krajów Północy, jak i Południa. Analizując dany temat (punkt w treściach kształcenia) z podstawy programowej, zadaj sobie pytanie: W jaki sposób dane zagadnienie dotyczące krajów Południa i ludzi tam żyjących jest rozpatrywane w Polsce? Czy jest to perspektywa europocentryczna? Jeśli tak, to uwzględnij perspektywę krajów Południa! Chcąc wprowadzić modyfikacje do dotychczasowego sposobu omawiania danego tematu, należy mocniej zaakcentować aspekty istotne dla krajów Południa. Czasem wystarczy dodatkowe pytanie skierowane do młodzieży lub podanie nowego istotnego (oczywiście z punktu widzenia krajów Południa) faktu, ale czasem konieczne będzie zupełnie nowe podejście do tematu. Oto niektóre przykłady: e Historia w gimnazjum: "Europa i świat w XIX w. Uczeń (...) ocenia pozytywne i negatywne skutki polityki kolonialnej z perspektywy europejskiej oraz kolonizowanych społeczności i państw. W tym miejscu warto sięgnąć do publikacji autorów pochodzących z krajów Południa (np. wejść na portal aby skutki kolonializmu poznać dokładniej ze strony samych zainteresowanych. e Geografia w liceum zakres podstawowy: Zróżnicowanie gospodarcze świata. Uczeń klasyfikuje państwa na podstawie analizy wskaźników rozwoju społecznego i gospodarczego; wyróżnia regiony bogate i biedne (bogatą Północ i biedne Południe) i podaje przyczyny dysproporcji w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego regionów świata. W tym kontekście Polska zdecydowanie zalicza się do krajów bogatej Północy wbrew dość częstym, powielanym również w prasie opiniom, jakoby było inaczej. Więcej niż trzy czwarte krajów na świecie znajduje się niżej niż Polska na liście krajów uszeregowanych wg wskaźnika rozwoju społecznego publikowanej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (UNDP). Polska zajmuje 41. miejsce na 170 sklasyfikowanych państw. Ta świadomość pomoże uczniom lepiej zrozumieć zagadnienia dotyczące edukacji globalnej. Podczas lekcji poruszającej to zagadnienie możesz wykorzystać ćwiczenia 1.2 Świat według wskaźnika rozwoju społecznego i 1.3 Życie w krajach Południa zawarte w przewodniku dla nauczycieli do programu Szkoła globalna opublikowanym przez PAH w 2008 r. (jest on dostępny na stronie Uczestnicy i uczestniczki jednego ze szkoleń w ramach programu Szkoła Globalna działa lokalnie!. Fot. Anna Okińczyc Skoro edukacja obywatelska ma przygotowywać do udziału w życiu publicznym, uczniowie powinni już w ramach zajęć i w trakcie realizacji projektów edukacyjnych planować i podejmować rzeczywiste działania. Mogą to być inicjatywy (...) związane z życiem społeczności lokalnej (uporządkowanie miejskiego parku, założenie dyskusyjnego klubu filmowego) czy szerszych społeczności (...) w sprawie globalnego ocieplenia. Źródło: Alicja Pacewicz, Andrzej Waśkiewicz, Komentarz do podstawy programowej przedmiotu Wiedza o społeczeństwie. Strona internetowa MEN. e Ekonomia w praktyce w liceum: Planowanie przedsięwzięcia uczniowskiego o charakterze ekonomicznym. Uczniowie mogą na przykład we współpracy z ajentem sklepiku szkolnego wprowadzić do sprzedaży produkty pochodzące ze Sprawiedliwego Handlu. Wniosek końcowy: Uwzględnienie na lekcjach twojego przedmiotu perspektywy krajów Południa i aspektów istotnych dla krajów ubogich sprawi, że młodzież zdobędzie szerszą wiedzę, więc będzie lepiej przygotowana do zdania egzaminu końcowego, a po opuszczeniu szkoły będzie lepiej rozumieć współczesny świat Zachęcamy do skorzystania z naszych wskazówek. W innym przypadku istnieje ryzyko, że twoi uczniowie i uczennice nie poznają perspektywy ludzi z krajów Południa, ich wiedza będzie więc niepełna, a pojmowanie relacji Północ-Południe obarczone stereotypami wypływającymi z wielu obiegowych opinii na ten temat. Inspiracje ze szkół globalnych 11

14 Sposób 3 Uwzględnij Południe, mówiąc o sprawach światowych Trzecim sposobem uwzględnienia na lekcjach tematyki globalnej jest mocniejsze zaakcentowanie zagadnień ważnych dla krajów Południa przy omawianiu tematów dotyczących całego świata. Pamiętając, że mieszkańcy krajów Południa (Afryki, Ameryki Łacińskiej i Azji) stanowią większość świata, szerzej omawiaj tematy dla nich ważne. Jennifer Wettaka, członkini spółdzielni Gumutindo, uprawiającej kawę. Spółdzielnia Gumutindo działa zgodnie z zasadami Sprawiedliwego handlu. Uganda, Afryka wschodnia. Fot. Simon Rawles Możesz także znaleźć wiele analogii pomiędzy sytuacją Polski w różnych epokach historycznych (również we współczesności) z sytuacją krajów rozwijających się na innych kontynentach, np. konieczność budowania zrębów państwowości po uzyskaniu niepodległości lub odzyskaniu wolności, trudności rozwojowe wynikające z tego, że kraj składa się z części zajmowanych wcześniej przez różnych zaborców lub różne mocarstwa kolonialne, ograniczenia państw peryferyjnych w swobodnym kształtowaniu własnej ścieżki rozwoju i polityki międzynarodowej. Oto niektóre przykłady: e Wiedza o społeczeństwie w gimnazjum: Etyka w życiu gospodarczym. Uczeń przedstawia zasady etyczne, którymi powinni się kierować pracownicy i pracodawcy; wyjaśnia, na czym polega społeczna odpowiedzialność biznesu. Ten punkt to świetna okazja, aby porozmawiać z uczniami o Sprawiedliwym Handlu oraz o wyzysku pracowników w krajach Południa we współczesnym świecie. e Historia w gimnazjum: Życie pod zaborami. Uczeń (...) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej. Temat ten może stać się podstawą poszukiwania podobieństw i różnic w sytuacji Polaków i mieszkańców krajów, które uległy kolonizacji, a potem budowały swoją państwowość. Uwzględnienie wątku krajów Południa jest oczywiście elementem dodatkowym w stosunku do podstawy programowej, lecz jednocześnie stwarza znakomitą okazję do tego, aby uczniowie zrozumieli podobieństwa pomiędzy Polską a krajami Południa. e Historia w liceum: Świat po II wojnie światowej. Uczeń (...) sytuuje w czasie i przestrzeni proces dekolonizacji oraz ocenia jego następstwa, uwzględniając rolę ONZ. Tutaj ważne będzie omówienie układu sił pomiędzy krajami Północy i Południa wynikające z przewagi ekonomicznej i militarnej, konsekwencje braku równowagi oraz omówienie procesów i ruchów społecznych funkcjonujących w krajach Południa. e Podstawy przedsiębiorczości w liceum: Państwo i gospodarka. Uczeń ocenia wpływ globalizacji na gospodarkę świata i Polski oraz podaje przykłady oddziaływania globalizacji na poziom życia i model konsumpcji. Oddziaływanie globalizacji i modele konsumpcji to temat, który łatwo połączysz z zagadnieniami Sprawiedliwego Handlu i zmian klimatycznych. Jednym z materiałów edukacyjnych może być np. film Historia rzeczy dostępny do pobrania za darmo na stronie e Wiedza o społeczeństwie w liceum: Globalizacja współczesnego świata. Uczeń: 1) przedstawia wieloaspektowy charakter procesów globalizacji (polityka, gospodarka, kultura, komunikacja, ekologia); 2) ocenia rolę wybranych państw oraz instytucji o zasięgu globalnym (organizacji, korporacji, mediów) w procesach globalizacyjnych; 3) rozważa racje ruchów ekologicznych i alterglobalistycznych oraz racje ich przeciwników, formułując własne stanowisko w tej sprawie. Wniosek końcowy: Wykorzystaj wskazówki z tej części poradnika, jeśli nie chcesz, aby świat przedstawiany w szkole został zawężony wyłącznie do zachodniego kręgu kulturowego i gospodarczego, a uczniowie dowiedzieli się tylko części prawdy na temat spraw światowych.

15 2. Edukacja globalna tym warto się zająć! Warto wziąć pod uwagę punkty widzenia, które proponuje dzisiejsza humanistyka choćby antropologia kulturowa czy krytyka postkolonialna. (...) W przypadku powieści Sienkiewicza konieczne wydaje się dziś spojrzenie z punktu widzenia stosunku głównych bohaterów do ich afrykańskich towarzyszy czy afrykańskiej kultury w ogóle. Intencją nie jest tu dyskredytowanie dzieł takich jak W pustyni i w puszczy, lecz inspiracja do twórczej z nimi dyskusji zarówno o literaturze, jak i o świecie. Źródło: Podstawa programowa z komentarzami. Język polski w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum. Strona internetowa MEN. Sposób 4 Zilustruj temat przykładami z Południa Ostatni sposób włączania edukacji globalnej do realizacji programu szkolnego przyda Ci się szczególnie, jeśli uczysz przedmiotu, w którym podstawa programowa nie uwzględnia wprost tematyki globalnej. Dotyczy to przede wszystkim przedmiotów matematycznych i technicznych oraz edukacji artystycznej, wychowania fizycznego i w dużej mierze języków obcych. Jeśli uczysz któregoś z powyższych przedmiotów, możesz zilustrować treści omawiane na lekcji tematami globalnymi. W ten sposób jednocześnie realizujesz swój program nauczania i edukację globalną we współpracy z PAH.. Przykłady: Jeśli Twoja szkoła stawia sobie za cel redukcję emisji dwutlenku węgla (w ramach przeciwdziałania zmianom klimatycznym, których ofiarami już dzisiaj są ludzie żyjący w krajach Południa), do programu swojego przedmiotu możesz wprowadzać zadania praktyczne, które realizują cel szkoły. Podobnie możesz postępować, gdy twoja szkoła realizuje działania dotyczące Sprawiedliwego Handlu. Uczniowie i uczennice mogą na przykład wykorzystywać dane dotyczące obecnych, niesprawiedliwych reguł handlu międzynarodowego, aby lepiej zrozumieć potrzebę wspierania Sprawiedliwego Handlu. Mogą też przygotowywać na poszczególnych lekcjach elementy akcji polegającej na wprowadzeniu produktów pochodzących ze Sprawiedliwego Handlu lub od lokalnych producentów do sklepiku szkolnego lub szkolnej stołówki i zachęcać do tego właścicieli sklepów znajdujących się w okolicy szkoły. Działania, o których piszemy powyżej, powinny odbywać się w ramach realizacji programów przedmiotowych, a nie tylko jako dodatkowe zadanie podstawa programowa na to pozwala! Warto wspólnie z dyrekcją szkoły i innymi nauczycielami ustalić jasny podział tematów poruszanych na poszczególnych lekcjach. Zwróć szczególną uwagę na ten sposób, jeśli uczysz e przedmiotu matematycznego lub technicznego, takiego jak: matematyka, zajęcia techniczne, zajęcia komputerowe, informatyka, e przedmiotu artystycznego lub z dziedziny edukacji kulturalnej, takiego jak: muzyka, plastyka, wiedza o kulturze, historia muzyki, historia sztuki, język łaciński i kultura antyczna, zajęcia artystyczne, e wychowania fizycznego, e edukacji dla bezpieczeństwa, e języków obcych, e religii, etyki. Opisany powyżej sposób łączenia edukacji globalnej z realizacją programu przedmiotowego możesz wykorzystać także wtedy, gdy uczysz innego przedmiotu (np. j. polskiego, przyrody, geografii, biologii, chemii i fizyki). Uczestniczki jednego ze szkoleń w ramach programu Szkoła Globalna działa lokalnie!" Fot. M. Wojtalik Inspiracje ze szkół globalnych 13

16 Fot. Bart Pogoda

17 Zmiany klimatyczne. Północ emituje CO 2, Południe cierpi. Ale... Przyroda cóż mamy z nią wspólnego? Oczywiście, mówimy młodzieży, że nie wolno śmiecić w lesie, a zużyte baterie trzeba zbierać do oddzielnego pojemnika. Ale czy bylibyśmy chętni zmienić nasz styl życia? Czy zmienilibyśmy nasze nawyki, gdybyśmy wiedzieli, że od tego zależy życie ludzi na innych kontynentach, nasza własna przyszłość i szansa na przetrwanie naszych najbliższych? Przecież oni żyją jak w średniowieczu! mówi zaskoczona Agnieszka, nauczycielka z dużym stażem pracy w liceum w wielkim mieście. Przed chwilą obejrzała film o rolnikach w Kamerunie i nie może uwierzyć, że w XXI wieku ludzie mogą utrzymywać się z uprawy hektarowego poletka za pomocą wyłącznie najprostszych narzędzi rolniczych. Dzieci na filmie są wesołe, ale bose i nędznie ubrane. Z filmu dowiedziała się, że rodziców maluchów nie stać na wysłanie ich do szkoły. Agnieszka nie wie, co poradziłaby rolnikom, którzy popadają w nędzę z powodu coraz częstszych susz. Skoro zmiany klimatyczne przynoszą takie spustoszenie tym biedakom, to rzeczywiście ktoś powinien coś z tym zrobić rzuca stanowczo nauczycielka. Tylko jak im pomóc, skoro rolnictwo w dalszym ciągu jest źródłem utrzymania dla 70 proc. ludzi spośród czterech miliardów zamieszkujących kraje rozwijające się? Wszelkie zbiórki darów czy pieniędzy wydają się tylko kroplą w morzu potrzeb. To proste mówi Tomek, młody nauczyciel geografii w wiejskim gimnazjum w południowej Polsce. Przecież żyjemy na jednej planecie. Zmiany w jednej jej części powodują skutki w innych. Gdy topi się kolejny lodowiec, podnosi się poziom wód w morzach i oceanach. Nie powinniśmy się dziwić, że zagrożone są Żuławy czy miejscowości nadmorskie. Rekordowe upały, których już doświadczamy w Europie i nagłe deszcze skutkujące powodziami to konkretne przykłady. Najbogatszych będzie stać na ubezpieczenia. Politycy i biznesmeni w najgorszym wypadku też będą mogli przeprowadzić się daleko stąd żartuje Tomek. Ale jakoś nikomu z zebranych w sali nie jest do śmiechu. Ktoś powinien coś zrobić! powtarza się postulat. Tylko kto powinien coś zrobić? I co powinien zrobić? Rzeczywiście, skutki zmian klimatycznych są najbardziej widoczne w krajach globalnego Południa. W Afryce, Ameryce Południowej i Azji można było w ciągu ostatnich lat obserwować drastyczne pogorszenie warunków życia ludzi, którzy i bez zmian klimatycznych są bardzo ubodzy. Liczne organizacje zajmujące się pomocą alarmują, że sytuacja wymyka się spod kontroli, a skutki dzisiejszych zaniechań mogą być nieodwracalne. Klimat na Ziemi, raz wytrącony ze stanu równowagi, może przynieść nam wszystkim zmiany, których dziś nawet sobie nie wyobrażamy. Jednak większość z nas na co dzień nie interesuje się zmianami klimatycznymi. Coraz mniejsza część Polaków utrzymuje się z rolnictwa, gdzie od korzystnych warunków pogodowych zależy powodzenie gospodarcze. Pracując w biurach, szkołach czy fabrykach, widzimy niewielkie powiązanie między naszym poziomem życia a stanem środowiska. Wydaje się, że się od niego uniezależniliśmy Jamuna, Bangladesz. W wyniku powodzi lokalni mieszkańcy tracą swoje domostwa i źródło utrzymania. Ludzie, którzy żyją na terenach nawiedzanych przez powodzie, demontują swoje domy i przenoszą się na wyżej położone tereny. Fot.: Syed Zakir Hossain / Greenpeace Inspiracje ze szkół globalnych 15

18 Kenijska noblistka Wangari Maathai podczas konferencji prasowej Na Światowej Konferencji Klimatycznej (COP) w Poznaniu w grudniu 2008 roku mówiła, jak ważne jest solidarne działanie wszystkich ludzi na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Fot. Anna Kucińska i nie musimy się interesować jego kondycją. Myślimy, że nie dotyczy nas fakt, że gdy pada ulewny deszcz, nieutwardzone drogi w Afryce są nieprzejezdne, nie da się dotrzeć do szkoły, szpitala czy na targ. Ale w Polsce wciąż wielu ludzi myśli, że poradzimy sobie z coraz większą zmiennością klimatu. Dwutlenek węgla, jeden z głównych czynników powodujących zmiany klimatyczne, jest niewidoczny. Gdybyśmy mogli jednak zobaczyć jego rosnące stężenie w atmosferze, może zaczęlibyśmy bić na alarm? Ale czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal! Naukowcy i organizacje pozarządowe ostrzegają, że tylko do czasu. Możemy po prostu nie zauważyć momentu, w którym będzie już za późno na powstrzymanie nieodwracalnych zmian. W nagrodzonym Oscarem filmie pt. Niewygodna prawda Al Gore, były wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, pokazuje zabawną, choć makabryczną historyjkę o gotowaniu żaby. Gdy wrzuci się żabę do garnka z wrzącą wodą, ta od razu wyskoczy, gdyż natychmiast poczuje parzącą ją wodę i postanowi się ratować. Lecz gdy żabę włożymy do letniej wody i będziemy stopniowo podgrzewać naczynie, będzie spokojnie siedziała w wodzie aż do czasu, gdy się całkowicie ugotuje. Po prostu nie wyczuje momentu, w którym jej życie będzie zagrożone. Podobnie ma się sprawa ze zmianami klimatycznymi twierdzi Gore, który za nagłaśnianie tego problemu został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Ci z nas, którzy się zorientowali, że woda jest już bardzo gorąca, biją na alarm. Ale wielu wciąż twierdzi, że to przyjemne, kiedy nasz klimat staje się cieplejszy. Powagę sytuacji dostrzegają naukowcy również w Polsce. Pewnie dlatego Al Gore został uhonorowany doktoratem honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Okładka filmu Niewygodna prawda Dystrybucja Against Gravity Zdecydowana większość naukowców jest zgodna, że zmiany klimatyczne stanowią duże zagrożenie i trzeba działać już teraz mówi Ania, która uczestniczyła w światowej konferencji w sprawie zmian klimatycznych, zorganizowanej w Polsce w grudniu 2008 r. - Przyznają to nawet rządy, które najchętniej zamiotłyby problem pod dywan. Lecz relacje z konferencji w polskich mediach były całkiem inne mówi Ania z oburzeniem, chociaż od tamtego wydarzenia minęło już sporo czasu. Codziennie kupowaliśmy gazety, żeby sprawdzić, co się w nich pisze o obradach. Trudno było uwierzyć własnym oczom! Podczas gdy na konferencji panowała zgoda, że trzeba przeciwdziałać zmianom klimatycznym, polskie media poświęcały tyle samo uwagi argumentom tych, którzy twierdzą, że zmian klimatycznych nie ma lub nie są one wynikiem działalności człowieka. To mniej więcej tak samo, jak gdyby dziennikarze tyle samo miejsca w mediach dawali tym, którzy mówią, że Ziemia jest okrągła i tym, którzy twierdzą, że jest płaska! W konferencji w Polsce uczestniczyła m.in. Wangari Maathai, laureatką Pokojowej Nagrody Nobla za rok Działaczka z Kenii zmobilizowała ubogie kobiety w Afryce do zasadzenia 30 milionów drzew, co pomaga chronić środowisko również w Europie jak podkreślał komunikat norweskiego komitetu noblowskiego. Jednak praca kenijskiej noblistki i tysięcy innych organizacji z krajów Południa nie jest w Polsce powszechnie znana. Można wysnuć wniosek, że

19 3. Zmiany klimatyczne. Północ emituje CO2, Południe cierpi. Ale... przed działaniem powstrzymuje Polaków przede wszystkim brak dostępu do rzetelnej informacji. W wiadomościach telewizyjnych, gazetach i radiu powinniśmy częściej słyszeć o tym, że zmiany klimatyczne są jedną z najistotniejszych spraw, którymi zajmują się przywódcy Unii Europejskiej i całej społeczności międzynarodowej. Ale co konkretnie możemy zrobić w szkołach? pytali nauczyciele, którzy spotkali się na szkoleniu zorganizowanym przez Polską Akcję Humanitarną. Jak możemy działać w sprawie, która dotyczy całego świata? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przedstawiciele PAH spotkali się z Marcinem Popkiewiczem, ekspertem od zmian klimatycznych, fizykiem i przedsiębiorcą, który w wolnym czasie redaguje portal Skuteczne metody działania są znane, problem w tym, że wymagają one zmiany nawyków i zmiany myślenia o problemach, które dotyczą całych społeczeństw tłumaczy ekspert. Wspólnie oglądamy półgodzinny film pt. Historia rzeczy (ang. Story of Stuff ), którego polską wersję językową można za darmo pobrać z Internetu. Film świetnie pokazuje, co może zrobić każdy z nas nauczyciele, uczniowie w szkole i ich rodziny by przeciwdziałać zmianom klimatycznym. Po obejrzeniu filmu widzimy, jak wielki wpływ może mieć szkoła na to, by ograniczyć konsumpcyjny styl życia, który masowo przyjmuje młodzież. Dlatego zaangażowanie każdego i każdej z nas ma znaczenie. Przecież także uczniowie i uczennice mogą pisać własne listy lub uczestniczyć w zbieraniu podpisów pod petycjami do władz o odważną politykę klimatyczną. Dla geografii obowiązek globalnego myślenia i założenie rozumienia zjawisk i procesów zachodzących na świecie stały się fundamentalnymi celami nauczania od lat 90. W jej dydaktyce zawsze starano się pokazać uczniowi 'cały świat'. Rozwój globalny na lekcjach geografii może być analizowany przez pryzmat tematów zaczerpniętych z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego, politycznego i kulturalnego oraz analizy zjawisk przyrodniczych. Zarówno na poziomie liceum, jak i w gimnazjum, poruszane tematy powinny być ujęte w dwa centralne bloki: Pierwszy blok powinien obejmować tematy dotyczące sektora produkcji i konsumpcji oraz ich związku ze stanem środowiska naturalnego. (...) Drugi blok tematyczny powinien obejmować te tematy, które obejmują zagadnienia podziału świata na kraje rozwinięte i rozwijające się. Gdy Titanic zbliża się do góry lodowej, nie można zająć się malowaniem pokładu. To nie zapobiegnie katastrofie, potrzebne są gruntowne zmiany i zmiana kursu, po którym płyniemy przekonuje Marcin. Po pierwsze, Polska musi przejść na odnawialne źródła energii. Gdyby większość obywateli zachęcała władze swoich miast do korzystania z energii słonecznej, wiatrowej,wodnej czy z naturalnych źródeł ciepła skupionych wewnątrz Ziemi, to bylibyśmy o wiele czystszym krajem. Tak jest w Szwecji, dlaczego podobnie nie miałoby być w naszym kraju? Równie ważne jest, abyśmy domagali się od władz państwowych, żeby stanowczo wspierały przeciwdziałanie zmianom klimatycznym. Bez presji ze strony społeczeństwa czyli każdego z nas kolejne rządy będą w dalszym ciągu twierdzić, że zajęcie się zmianami klimatycznymi nie leży w interesie Polski. A przecież rezygnacja z energii opartej na coraz droższych surowcach na rzecz energii odnawialnej to duże oszczędności w dłuższej perspektywie. Marcin mówi bez ogródek: - Nasz rząd nie zwraca na to dostatecznej uwagi. Jak napisać list do władz? e Listy do władz powinny być jasne i stanowcze, ale uprzejme. Należy powoływać się na fakty i sprawdzone informacje. Warto też napisać, dlaczego omawiana sprawa jest dla nas ważna. Pamiętajmy, że nie bez znaczenia jest poprawność językowa, staranność i ogólna schludność listu. List powinien być podpisany, należy podać swój adres zwrotny, aby adresat mógł napisać nam odpowiedź. Po drugie, trzeba dążyć do ograniczenia strat energii. Chodzi nie tylko o oszczędzanie prądu na przykład przez montaż żarówek energooszczędnych czy wyłączanie urządzeń elektronicznych, gdy nie są używane, zamiast przełączenia ich tylko na tryb czuwania (tzw. stand by). Konieczne jest też zadbanie o szczelność budynków. Aż 40 proc. energii w Polsce jest zużywane w budynkach, z czego 70 proc. na ich ogrzewanie. Termomodernizacja budynków nawet w jednym mieście czy wsi to znaczący zysk dla środowiska. W mniejszych miejscowościach szkoła to największy budynek a więc ograniczenie strat energii w szkole to... gra warta świeczki! Potrzebne są rozwiązania innowacyjne, czyli takie, które nie zawsze przychodzą do głowy od razu. Na przykład koszty transportu miejskiego w różnych miastach są pokrywane nawet w 60 proc. z budżetu gminy, a tylko 40 proc. dochodów przedsiębiorstw transportowych pochodzi ze sprzedaży biletów. Jeśli jakieś miasto postanowiłoby dopłacić te brakujące 40 proc., to mogłoby zaoferować swoim mieszkańcom całkowicie darmową komunikację miejską. Skłoniłoby to wiele osób, aby przesiąść się z samochodów (które i tak stoją w korkach) do tramwajów czy autobusów szczególnie jeśli miałyby one oddzielny pas ruchu i faktycznie szybko i komfortowo dowoziły ludzi do celu. Ograniczenie liczby pojazdów znacznie zmniejszyłoby ilość dwutlenku węgla emitowanego do atmosfery. Inspiracje ze szkół globalnych 17

20 Edukacja globalna tym warto się zająć! Oprócz zmian systemowych na poziomie całej gminy czy miasta potrzebne są oczywiście zmiany w zachowaniu samych mieszkańców. To dobre działanie na początek dla każdej szkoły. Na przykład trzeba zadbać o to, żeby ograniczyć ilość opakowań w produktach, które kupujemy na co dzień. Do produkcji opakowań przecież też zużywane są zasoby naturalne i energia. Trzeba także uszczelnić okna, ocieplić budynek szkolny, oszczędzać wodę. Ale można pójść dalej, niekoniecznie wymaga to dużych inwestycji. Coraz częściej w miejscach publicznych w Polsce pojawiają się kosze na śmieci, które są od razu punktami do selekcji odpadów. Do oddzielnego pojemnika wrzuca się papier, szkło czy plastik. Dlaczego podobnego systemu nie można byłoby wprowadzić w szkołach? Jeśli uczniowie nie będą musieli wychodzić na zewnątrz budynku, żeby wyrzucić jedną puszkę czy papierek do specjalnego kontenera, to błyskawicznie zmniejszy się ilość odpadów niesegregowanych. A to ważny krok w walce ze zmianami klimatycznymi. Teraz już wiecie, co mam na myśli, gdy mówię, że potrzebna jest zmiana sposobu myślenia? uśmiecha się Marcin. Nie możemy już naiwnie wierzyć, że da się kontynuować dotychczasowy styl życia. Światowe złoża surowców się kurczą; ropy, gazu i innych zasobów będzie coraz mniej, więc ich cena na rynku będzie rosła. Globalne potęgi, takie jak Stany Zjednoczone, Chiny i niektóre państwa Unii Europejskiej, już się ścigają o dostęp do surowców. Czarny scenariusz dla świata mówi, że z tego powodu czekają nas konflikty. Już teraz toczą się wojny o wodę. Ale możemy temu zaradzić tylko musimy się wziąć do roboty. Jeśli chcemy zapewnić sobie dobrą przyszłość za kilkadziesiąt lat i warunki do życia dla naszych dzieci, musimy działać już teraz. Na każdym z nas spoczywa ta odpowiedzialność. Według naukowców na gruntowne zmiany mamy tylko kilka lub kilkanaście lat później może być za późno. A przecież także dla Polski ważne jest bezpieczeństwo energetyczne. Czy zapewnimy je poprzez wykorzystanie źródeł energii szkodliwych dla środowiska, czy źródeł odnawialnych? Nie ma dróg na skróty. Przed wyborem energii atomowej przestrzega Maciej z Greenpeace. Polska stoi przed krytycznie ważnym wyborem, który wpłynie na nasze portfele i całą gospodarkę. Albo pójdziemy w niebezpieczny atom i zapłacimy wyższe rachunki za prąd, albo zainwestujemy w morskie farmy wiatrowe na Bałtyku, dzięki czemu za prąd zapłacimy mniej i stworzymy więcej miejsc pracy, m.in. w polskich stoczniach mówi ekspert. Szkoła jest idealnym miejscem do wprowadzenia takiej zmiany w świadomości jest ważnym ośrodkiem w życiu każdej społeczności lokalnej, zarówno na wsi, jak i w mieście. Musimy tylko pokazać, jak ważną rolę pełni szkoła we wdrażaniu zmian. Nauczyciele i nauczycielki są jedną z najbardziej otwartych grup w naszym społeczeństwie. Właśnie oni oraz młodzież szkolna, rodzice i lokalne organizacje mogą wspólnie zainicjować zmianę w swojej okolicy. Będzie to lokalne działanie, które przyczyni się do rozwiązania problemu globalnego zgodnie za znaną maksymą myśl globalnie działaj lokalnie. e Mit o mieszaniu posegregowanych śmieci Czasem pojawiają się sygnały, że śmieciarka zabiera wszystkie odpady posegregowane i nieposegregowane do jednego pojemnika. Nauczyciele obawiają się, że przez to zmarnowana zostaje praca uczniów, którzy włożyli dużo wysiłku w segregację odpadów. Przedstawiciele firm zajmujących się odpadami stanowczo odpierają te zarzuty. To fakt, że śmieciarki niektórych firm za jednym razem odbierają odpady posegregowane i nieposegregowane. Jednak samochody takie posiadają dwa odrębne, oddzielone od siebie kontenery. Osoby obserwujące odbiór śmieci mogą tego nie zauważać. Z tego powodu wokół segregacji śmieci narósł mit, który utrudnia promocję recyklingu. Jednak sytuacja ta powoli się zmienia, gdyż obecnie coraz częściej wywóz obydwu typu odpadów odbywa się oddzielnie, a starszy typ dwukomorowych śmieciarek wychodzi z użycia. Przy wielu domach nie ma oddzielnych kontenerów na poszczególne rodzaje surowców wtórnych (papier, szkło białe, kolorowe, plastik), lecz są tylko dwa pojemniki: na odpady do odzysku i pozostałe śmieci. W takim wypadku segregowanie surowców wtórnych w domu na kilka oddzielnych rodzajów nie ma sensu. Czy to oznacza, że odpady posegregowane są mieszane ze zwykłymi śmieciami? Nie! Gdy zbiorcza partia surowców wtórnych dociera do sortowni, trafiają one na linię sortowniczą, obsługiwaną przez ludzi. To oni rozdzielają odpady na poszczególne rodzaje, aby mogły zostać poddane rycyklingowi. Ten etap jest niezbędny, gdyż zdarza się, że w kontenerach na surowce wtórne znaleźć można sporą ilość zwykłych śmieci wrzucanych tam przez ludzi nieświadomych lub nieszanujących pracy innych. Jednak oddzielanie zwykłych śmieci od surowców wtórnych w naszych domach w dalszym ciągu ma sens! Bez tego recykling byłby praktycznie niemożliwy.

CZTERY SPOSOBY POWIĄZANIA LEKCJI Z EDUKACJĄ GLOBALNĄ

CZTERY SPOSOBY POWIĄZANIA LEKCJI Z EDUKACJĄ GLOBALNĄ CZTERY SPOSOBY POWIĄZANIA LEKCJI Z EDUKACJĄ GLOBALNĄ Włączenie edukacji globalnej do nauczania nie jest trudne. Spora część dostępnych na rynku programów i podręczników szkolnych wciąż jeszcze w niewielkim

Bardziej szczegółowo

edukacja globalna na lekcjach przedmiotowych

edukacja globalna na lekcjach przedmiotowych edukacja globalna na lekcjach przedmiotowych Warto się tym zająć! Nauczycielko, Nauczycielu, Oddajemy w Twoje ręce publikację programu Polskiej Akcji Humanitarnej Szkoła globalna działa lokalnie. Szkoła

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy.

Wyjaśnienie czym są kraje Globalnego Południa i Globalnej Północy. Niewieścin zajęcia w I kw. 2014 14.02.2014 3 z instruktorem Tematyka: Milenijne Cele Rozwoju Liczba dzieci na zajęciach:010 Wprowadzenie pojęcia edukacja globalna. Na co kładzie się największy nacisk podczas

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Magdalena Bergmann, Dorota Kondrat Fundacja Instytut Edukacji Kreatywnej INEK

Opracowanie: Magdalena Bergmann, Dorota Kondrat Fundacja Instytut Edukacji Kreatywnej INEK EDUKACJA GLOBALNA Warsztaty dla nauczycieli w ramach projektu Połącz to! Świat zależy od nas my zależymy od świata Opracowanie: Magdalena Bergmann, Dorota Kondrat Fundacja Instytut Edukacji Kreatywnej

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Realizowane treści nauczania z podstawy programowej przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Czego dotyczy nowy program?

Czego dotyczy nowy program? W tym roku szkolnym będziemy nadal kontynuowali, przy współpracy z Polską Akcją Humanitarną, realizację programu SZKOŁA GLOBALNA Przystępujemy do nowych działań w ramach nowego programu pod nazwą: PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji dotyczący zmian klimatu

Scenariusz lekcji dotyczący zmian klimatu Scenariusz lekcji dotyczący zmian klimatu Przedstawiony poniżej scenariusz nadaje się do wykorzystania na bardzo zróżnicowanym poziomie edukacyjnym. Wybór zagadnień dydaktycznych i formy prezentacji zależy

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI

XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI im. płk. L. LISA-KULI Gimnazjalisto! W roku szkolnym 2014/15 oferujemy Ci 5 klas ogólnych od drugiego roku nauczania sprofilowanych zgodnie z preferencjami uczniów. Klasa 1a z rozszerzonym programem nauczania języka polskiego,

Bardziej szczegółowo

KLUB MŁODEGO EKOLOGA

KLUB MŁODEGO EKOLOGA Przyroda cierpi z powodu człowieka Dar panowania nad przyrodą powinniśmy wykorzystywać w poczuciu odpowiedzialności, świadomości, że jest to wspólne dobro ludzkości. Jan Paweł II Papież KLUB MŁODEGO EKOLOGA

Bardziej szczegółowo

największy wpływ na decyzje uczniów mają rodzice oraz tradycje rodzinne

największy wpływ na decyzje uczniów mają rodzice oraz tradycje rodzinne ZS Narewka ZS Narewka 2014 O wyborze szkoły i zawodu uczeń szkoły gimnazjalnej może oczywiście zdecydować samodzielnie, zdarza się jednak, że wyboru dokona pod wpływem innych osób, sytuacji, czy tez okoliczności.

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, ze szczególnym uwzględnieniem II i IV etapu edukacyjnego, Warszawa maja 202 r. Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie. Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r.

Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie. Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r. Studnia dla Południa czyli szkoły na rzecz dostępu do wody na świecie Konferencja Eko, czyli jak? Bydgoszcz, 14 listopada 2014 r. O NAS Fot. YPDR Jesteśmy organizacją pozarządową, działającą od 1992 roku.

Bardziej szczegółowo

Idea projektu Szkoła Globalna

Idea projektu Szkoła Globalna SZKOŁA GLOBALNA W bieżącym roku szkolnym nasza szkoła stara się o tytuł Szkoły Globalnej. W tym celu realizujemy w szkole międzynarodowy projekt realizowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej i

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć - 45 min

Scenariusz zajęć - 45 min Scenariusz zajęć - 45 min Grupa wiekowa: Szkoła ponadgimnazjalna Temat: ODZYSKAJ - KORZYSTAJ Cel ogólny zajęć: Kształtowanie świadomości ekologicznej uczniów z zakresu gospodarki odpadami. Zapoznanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

Projekt NA WŁASNE KONTO

Projekt NA WŁASNE KONTO Projekt NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie wspiera

Bardziej szczegółowo

Interaktywna. w kontekście nowoczesnego odbiorcy

Interaktywna. w kontekście nowoczesnego odbiorcy Interaktywna edukacja ekologiczna w kontekście nowoczesnego odbiorcy Karolina Kulicka dyrektor Departament Edukacji Ekologicznej Misja Ministerstwa Środowiska Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Miasto Organizator Co się dzieje? Gdzie? Kiedy?

Miasto Organizator Co się dzieje? Gdzie? Kiedy? Wrocław Salezjański Wolontariat Misyjny Młodzi Światu Rozmowa z ekspertami na temat relacji handlowych między krajami Globalnego Południa i Północy. Handel a kryzys żywnościowy, rolnictwo w Afryce i Ameryce

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

Gdzie schowała się ekologia? Raport z analizy podręczników

Gdzie schowała się ekologia? Raport z analizy podręczników Gdzie schowała się ekologia? Raport z analizy podręczników Gdzie schowała się ekologia? Raport z analizy podręczników Gosia Świderek ISBN 978-83-932700-0-2 Łódź 2011 Publikacja powstała w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ANKIETA DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM 5. To, jak Ci idzie w szkole jest dla Twoich rodziców (opiekunów): A niezbyt ważne B ważne C bardzo ważne 1 kod ucznia Drodzy Pierwszoklasiści! Niedawno rozpoczęliście naukę

Bardziej szczegółowo

Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum

Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum Aleksandra Piszel, Anna Paluszek, Paulina Szczygieł, Jędrzej Witkowski Podstawa programowa kształcenia ogólnego uchwalona rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

Dzień przedsiębiorczości

Dzień przedsiębiorczości Program edukacyjny Dzień przedsiębiorczości XI edycja 2 kwietnia 2014 r. O Fundacji Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości to pozarządowa organizacja pożytku publicznego, której celem jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Program NA WŁASNE KONTO

Program NA WŁASNE KONTO Program NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od blisko 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

,,Piękno tej Ziemi zmusza mnie do wołania o zachowanie jej dla przyszłych pokoleń

,,Piękno tej Ziemi zmusza mnie do wołania o zachowanie jej dla przyszłych pokoleń - propozycja do modyfikacji i wdrażania,,piękno tej Ziemi zmusza mnie do wołania o zachowanie jej dla przyszłych pokoleń Jan Paweł II Spis treści: I. Cele ogólne II. Cele szczegółowe III. Przewidywane

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy

Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Nowoczesna szkoła, nowoczesny świat uczy, jak dbać o środowisko, w którym żyjemy Jak nauczyć dzieci tego, by dbały o przyrodę, by myślały odpowiedzialnie i globalnie o przyszłości świata, jak chronić dalsze

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego. ,, Robiąc tak niewiele możesz pomóc innym i przyrodzie

Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego. ,, Robiąc tak niewiele możesz pomóc innym i przyrodzie Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego,, Robiąc tak niewiele możesz pomóc innym i przyrodzie Działanie ekologiczne pt.,, Robiąc tak niewiele możesz pomóc innym i przyrodzie było zespołem zadań

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka Projekt interdyscyplinarny biologia-informatyka DZIAŁANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W ŚRODOWISKU LOKALNYM TWORZENIE BAZY DANYCH Podstawa programowa biologii zakres podstawowy 2. Różnorodność

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ Uchwała Nr 333/2008 Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 października 2008 roku w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: Edukacja globalna Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności łączących ludzi i miejsca. Jej głównym

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU Szkoły z mocą zmieniania świata, nowy program mający na celu identyfikowanie, łączenie oraz wspieranie zespołów szkół, szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich w Polsce, które pomagają dzieciom stawać

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP Departament Współpracy Rozwojowej Al. J. Ch. Szucha 23 00-580 Warszawa

Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP Departament Współpracy Rozwojowej Al. J. Ch. Szucha 23 00-580 Warszawa w polskiej pomocy w polskiej pomocy Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP Departament Współpracy Rozwojowej Al. J. Ch. Szucha 23 00-580 Warszawa Tel. : +48 22 523 8412 polskapomoc@gov.pl www.polskapomoc.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Wiedza o Społeczeństwie wymagania edukacyjne dla klasy III

Wiedza o Społeczeństwie wymagania edukacyjne dla klasy III Wiedza o Społeczeństwie wymagania edukacyjne dla klasy III Wymagania podstawowe ( 1 ) na ocenę dostateczną oraz ponad podstawowe ( 2 ) na wyższą ocenę. Uczeń potrafi: III - POLSKA I ŚWIAT 1 wyjaśnia terminy:

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny Lider Lokalnej Ekologii. temat ŚWIADOMY KONSUMENT. Szkoła Podstawowa nr 39 w Gdyni. rok szkolny 2014/2015

Projekt edukacyjny Lider Lokalnej Ekologii. temat ŚWIADOMY KONSUMENT. Szkoła Podstawowa nr 39 w Gdyni. rok szkolny 2014/2015 Projekt edukacyjny Lider Lokalnej Ekologii temat ŚWIADOMY KONSUMENT Szkoła Podstawowa nr 39 w Gdyni koordynator projektu mgr Agata Jurewicz rok szkolny 2014/2015 dyrektor szkoły mgr Sabina Dawidowska Plan

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty: Poniżej przedstawiam szczegółowy opis proponowanych zajęć.

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty: Poniżej przedstawiam szczegółowy opis proponowanych zajęć. Szanowni Państwo Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR oferuje Państwu przeprowadzenie warsztatów ekologicznych przeznaczonych dla uczniów szkół podstawowych. Trener podczas zajęć w praktyczny i atrakcyjny

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Od 1 września 2012 roku obowiązuje nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego. Oto krótka ściągawka dla gimnazjalistów i ich rodziców. Z dniem 1 września

Bardziej szczegółowo

Brak wody jest torturą

Brak wody jest torturą Brak wody jest torturą Brak dostępu do wody pitnej nie uśmierca w sposób spektakularny i czytelny dla opinii publicznej jak powodzie, trzęsienia ziemi i wojny. Jego ofiary odchodzą w ciszy są to przede

Bardziej szczegółowo

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej:

Tryb ustalania i podwyższania oceny semestralnej oceny semestralnej, końcoworocznej: Przedmiotowy system oceniania geografia gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z geografii w gimnazjum opracowany w oparciu o : 1. Podstawę programową. 2. Rozporządzenie MEN z dnia 21.03.2001r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Przedmioty rozszerzone: jęz. angielski (dwujęzyczny) historia geografia

Przedmioty rozszerzone: jęz. angielski (dwujęzyczny) historia geografia ODDZIAŁ I A (klasa 3-letnia dwujęzyczna z językiem angielskim) Głównym celem nauki w tej klasie jest biegłe opanowanie języka angielskiego (poziom C1) i poznanie kultury krajów anglojęzycznych. Powyższe

Bardziej szczegółowo

REPETYTORIUM ZDASZ.TO

REPETYTORIUM ZDASZ.TO Bądź spokojny o wyniki uczniów Komplet materiałów: teoria, zadania, sprawdziany, arkusze Przedstawiamy REPETYTORIUM ZDASZ.TO Egzamin gimnazjalny Część matematyczno-przyrodnicza Drodzy Nauczyciele! Nowe

Bardziej szczegółowo

Afryki Subsaharyjskiej

Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji w krajach Abstrakt Afryki Subsaharyjskiej Dostęp do edukacji jest podstawowym warunkiem rozwoju wszystkich państw. Szczególnie istotne jest nauczanie najmłodszych obywateli, bo to oni

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Chobrzanach

Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Chobrzanach Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Chobrzanach Rekrutacja na rok szkolny 2013/2014 Liceum oferuje absolwentom gimnazjów naukę w pięciu blokach rozszerzeń. Szkoła przygotowuje do zdawania

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla nauczycieli

Przewodnik dla nauczycieli Przewodnik dla nauczycieli Przewodnik dla nauczycieli po programie Szkoła Globalna działa lokalnie Polska Akcja Humanitarna 2009 Autor publikacji: Marcin Wojtalik, współpraca Anna Kucińska Międzynarodowy

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ NA ROWERY Dziewczyny na rowery! SCENARIUSZE ZAJĘĆ EDUKACJI GLOBALNEJ DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Czas trwania zajęć: 90 minut CELE LEKCJI Po zajęciach uczniowie będą potrafili:

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

Współczesne problemy rozwojowe Kenii

Współczesne problemy rozwojowe Kenii Warszawa, listopad 2006 Natalia Ćwik Współczesne problemy rozwojowe Kenii Scenariusz zajęć z edukacji globalnej dla szkół ponadgimnazjalnych Informacje o scenariuszu: Pojęcie rozwoju gospodarczego i związane

Bardziej szczegółowo

Roczny plan pracy z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny

Roczny plan pracy z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny Roczny plan z wiedzy o społeczeństwie dla III klasy gimnazjum zintegrowany z serią Dziś i jutro część 2 - wymagania na poszczególne oceny Temat lekcji 1. Polska polityka zagraniczna 2. Integracja europejska

Bardziej szczegółowo

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Opinia o Programie nauczania przyrody w szkole podstawowej autorstwa: Barbary Klimuszko, Janiny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

AIESEC Wrocław Uniwersytet Ekonomiczny ul. Komandorska 118/120 53-345 Wrocław tel: +48 71 36 80 576 e-mail: wroclawue.aiesec@gmail.

AIESEC Wrocław Uniwersytet Ekonomiczny ul. Komandorska 118/120 53-345 Wrocław tel: +48 71 36 80 576 e-mail: wroclawue.aiesec@gmail. Opis organizacji Tuż po drugiej wojnie światowej ośmiu studentów zdecydowało, że zrobią wszystko aby uniknąć kolejnych konfliktów. W ramach tego postanowienia założyli organizację, której wizja wyrażona

Bardziej szczegółowo

Kto ma czas na ekologię? Raport z badania edukacji ekologicznej w edukacji formalnej

Kto ma czas na ekologię? Raport z badania edukacji ekologicznej w edukacji formalnej Kto ma czas na ekologię? Raport z badania edukacji ekologicznej w edukacji formalnej Kto ma czas na ekologię? Raport z badania edukacji ekologicznej w edukacji formalnej Krzysztof Wychowałek, Gosia Świderek

Bardziej szczegółowo

Dzień przedsiębiorczości

Dzień przedsiębiorczości Program edukacyjny Dzień przedsiębiorczości X edycja 17 kwietnia 2013 Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości to pozarządowa organizacja pożytku publicznego, której celem jest przygotowanie dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Organizacja pracy szkół od 1 września 2012 roku

Organizacja pracy szkół od 1 września 2012 roku Organizacja pracy szkół od 1 września 2012 roku Zmiany w organizacji pracy szkół wynikające z podstawy programowej oraz ramowych planów nauczania Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia

Bardziej szczegółowo

Nowe liceum od roku 2012. Ramowe plany nauczania w oparciu o projekt rozporządzenia MEN /materiał roboczy z dnia 2 listopada 2010 r.

Nowe liceum od roku 2012. Ramowe plany nauczania w oparciu o projekt rozporządzenia MEN /materiał roboczy z dnia 2 listopada 2010 r. Nowe liceum od roku 2012 Ramowe plany nauczania w oparciu o projekt rozporządzenia MEN /materiał roboczy z dnia 2 listopada 2010 r./ Dyrektor LO po zasięgnięciu opinii RP, RR i SU uwzględniając zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej GOTOWI DO KARIERY na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej 1. KANDYDACI Masz otwarty umysł? Rynek Polski to dla Ciebie za mało i chcesz swobodnie poruszać się po gospodarce zglobalizowanego świata, odnosząc

Bardziej szczegółowo

EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK

EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK EDUKACYJNY ROZKŁAD JAZDY POMYSŁY NA PRACĘ Z FILMEM DLA NAUCZYCIELI I NAUCZYCIELEK WPROWADZENIE Edukacyjny rozkład jazdy to film zrealizowany przez młode Kenijki i Kenijczyków, którzy przeszli przez wszystkie

Bardziej szczegółowo

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową.

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. poznanie budowy motoroweru i obowiązkowego jego wyposażenia, poznanie zasad pieszych, rowerzystów i motorowerzystów

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli.

Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli. Badanie świadomości ekologicznej przedszkolaków w ramach ogólnopolskiego programu badawczego dzieci i młodzieży PLAYDO. Informator dla przedszkoli. DLACZEGO STWORZYLIŚMY PLAYDO? PLAYDO powstało po to,

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej:

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej: ĆWICZENIE 17 ĆWICZENIE 17 Geografia w chińskim mieście S 99 część opisowa Ćwiczenie pokazuje przyczyny przyspieszenia procesów urbanizacyjnych w Chinach oraz szanse i zagrożenia, jakie to niesie. Za 15

Bardziej szczegółowo

Regulamin III Gminnej Olimpiady Ekologicznej Niedrzwica Duża 2015. 1. Cel Gminnej Olimpiady Ekologicznej. 2. Organizatorzy

Regulamin III Gminnej Olimpiady Ekologicznej Niedrzwica Duża 2015. 1. Cel Gminnej Olimpiady Ekologicznej. 2. Organizatorzy Regulamin III Gminnej Olimpiady Ekologicznej Niedrzwica Duża 2015 1. Cel Gminnej Olimpiady Ekologicznej Organizacja Gminnej Olimpiady Ekologicznej ma na celu popularyzację wiedzy ekologicznej, podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialna Przedsiębiorczość

Odpowiedzialna Przedsiębiorczość Odpowiedzialna Przedsiębiorczość Czym są warsztaty: Odpowiedzialna Przedsiębiorczość To cykl spotkań, które skupione wokół zagadnień związanych z przedsiębiorstwem, pokazują młodym osobom, w jaki sposób

Bardziej szczegółowo

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA Iwona Majcher (PDB) III etap edukacyjny BIOLOGIA IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA Wychowanie przedszkolne Edukacja wczesnoszkolna EDUKACJA PRZYRODNICZA / II etap edukacyjny: klasy IV-VI PRZYRODA

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

Programy konferencji metodycznych:

Programy konferencji metodycznych: Temat przewodni konferencji sierpniowych Indywidualny rozwój ucznia a praktyka szkolna Programy konferencji metodycznych: Przedmiot: Szkoła podstawowa Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Język polski 1.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 52

Instrukcja dla nauczyciela: Przedmiot: Wiedza o społeczeństwie Realizowany zapis podstawy programowej: Cele ćwiczenia: S 52 ĆWICZENIE 8 WIEDZA o SPOŁeczeństwie kodeks pomocy humanitarnej S 52 część opisowa Ćwiczenie pozwala uczniom i uczennicom na wejście w rolę pracownika organizacji udzielającej pomocy humanitarnej. Dzięki

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój warunek przetrwania cywilizacji

Zrównoważony rozwój warunek przetrwania cywilizacji Kordian Kochanowicz Zrównoważony rozwój warunek przetrwania cywilizacji Scenariusz zajęć z edukacji globalnej dla gimnazjum Informacja o scenariuszu W Polsce od kilku lat można zauważyć ogólnoświatową

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Koncepcja pracy i rozwoju Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Świeciu w latach 2012-2017 Wizja szkoły Dzisiaj uczymy się tego, co będzie ważne jutro Kontynuujemy najlepsze tradycje, orientujemy nasze wszystkie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Czym jest rozwój zrównowaŝony

Czym jest rozwój zrównowaŝony Rozwój zrównowaŝony Millenimacje Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2010 r. www.polskapomoc.gov.pl Czym jest rozwój zrównowaŝony

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY SZKOŁA PODSTAWOWA IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W STRONIU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY Zgodnie z Planem Nadzoru Pedagogicznego opracowanym przez Dyrektora szkoły na rok szkolny 2014/2015 w pierwszym

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

FILOMATA. obowiązuje od roku szkolnego 2012/2013

FILOMATA. obowiązuje od roku szkolnego 2012/2013 obowiązuje od roku szkolnego 2012/2013 Witamy w FILOMACIE Witamy w naszym krótkim przewodniku, który pomoże Ci zorientować się w zasadach organizacji obowiązkowych zajęć dydaktycznych w Liceum Ogólnokształcącym

Bardziej szczegółowo

wymiar godzin na danym etapie edukacyjnym przeznaczonych na poszczególne obowiązkowe zajęcia edukacyjne, tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć

wymiar godzin na danym etapie edukacyjnym przeznaczonych na poszczególne obowiązkowe zajęcia edukacyjne, tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć wymiar godzin na danym etapie edukacyjnym przeznaczonych na poszczególne obowiązkowe zajęcia edukacyjne, tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasach, minimalny i tygodniowy wymiar

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ODDZIAŁÓW

CHARAKTERYSTYKA ODDZIAŁÓW CHARAKTERYSTYKA ODDZIAŁÓW ODDZIAŁ I AH (klasa 3-letnia dwujęzyczna z językiem hiszpańskim) Głównym celem nauki w tej klasie jest biegłe opanowanie języka hiszpańskiego (poziom C1 DELE intermedio/superior)

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej Misją szkoły jest rozwijanie kompetencji określonych w zaleceniach Parlamentu Europejskiego z roku 2006 oraz kształtowanie

Bardziej szczegółowo