SYTUACJA POLITYCZNA W AZJI WSCHODNIEJ REGIONIE PACYFIKU PO 1989 ROKU (WYBRANE PROBLEMy)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SYTUACJA POLITYCZNA W AZJI WSCHODNIEJ REGIONIE PACYFIKU PO 1989 ROKU (WYBRANE PROBLEMy)"

Transkrypt

1 STUDIA POLlTYCZNE nr 4 SPRAWY MlIiDZYNARODOWE IWONA GRABOWSKA-LIPINSKA Warszawa SYTUACJA POLITYCZNA W AZJI WSCHODNIEJ REGIONIE PACYFIKU PO 1989 ROKU (WYBRANE PROBLEMy) W ostatniej dekadzie XX w. uksztahowana po n wojnie swiatowej globalna rownowaga sip, oparta na dwubiegunowym systemie polityczno-gospodarczym, zast~piona zostala przez ograniczon~ jednobiegunowosc (ze Stan ami Zjednoczonymi jako jedynym supermocarstwem)2. Jednym z wainiejszych wydarzen bylo ogloszenie w 1991 r. samorozwi~zania si~ ZSRR. Wynikla st~d rowniez zmiana calego ukladu sil na arenie mi zynarodowej. o ile jednak bezsporn~ wydaje si~ teza 0 zakonczeniu "zimnej wojny" na naszym kontynencie, to dyskusyjnym jawi si~ problem zakonczenia "zimnej wojny" w Azji Wschodniej - regionie Pacyfiku; regionie, gdzie krzyzuj~ si~ interesy i wplywy zarowno Stanow Zjednoczonych, Rosji, jak i Chin czy Japonii. Przedmiotem analizy w tym artykule jest tytulowy region Azji Wschodniej i Pacyfiku - obejmuj~cy, zgodnie z kryteriami przyj~tymi przez ONZ, panstwa le4ce na obrzezach Pacyfiku - ktory mozna podzielic na triy subregiony: Azja Polnocno-Wschodnia, Azja Poludniowo-Wschodnia i Poludniowy Pacyfik, z wyl~czeniem krajow Azji Zachodniej i Poludniowo-Zachodniej, ktore stanowi~ odr~bny region. Podejmowany tu problem jest tym bardziej istotny, iz wzrost znaczenia Azji we wspolczesnych stosunkach mi zynarodowych, jej uczestnictwa w polityce, kulturze oraz w gospodarce swiatowej jest faktem obiektywnym. Azja bowiem rna nie tylko bogat~ tradycj~ kulturow~ (zarowno elitarn~ jak i plebejsk~) wywodz~c~ si~ z tradycji wielkich cywilizacji Dalekiego Wschodu, ale zwlaszcza w ostatnich latach zwi~ksza si~ rola panstw tego regionu w gospodarce swiata. Dobrym przykladem jest wysoka dynamika gospodarcza szybko rozwijaj~cych si~ "czterech tygrysow" (faiwan, Singapur, Xianggang (Hongkong), Republika Korei), do ktorych coraz cz~sciej porownuje si~ specjalne strefy ekonomiczne w Chinach, maj~ce ambicje nie tylko doscigni~cia, ale i zdystansowania swoich pierwowzorow. Zasadn~ wydaje si~ rowniez teza, ze azjatyckie kraje nowo uprzemyslowione charakteryzuj~ si~ modelem wzrostu gospodarczego opartym na eksporcie. Zauwa- 1 Zgodnie z definicjll E. de Vatteia, kiasyka prawa mi zynarodowego, rownowaga sil to: "taki uklad sil mi zynarodowych. w ktorym zadne mocarstwo nie mole zapanowac nad innymi, ani narzucic im swoich prawn - cyt. za J. Stefanowicz, Czy zimna wojna moie sif powtorzyc? "" 1992, nr 1, s Tamie.

2 212 IWONA GRABOWSKA-LIP1NSKA i.ye przy tym nalei.y, ii. ich wyroby przemyslowe zyskaly taki.e odbiorcow w samej Azji, wplywajllc tym samym na poziom i.ycia jej mieszkancow. Sytuacj~ w Azji nalei.y rowniei. analizowae w kontekscie realiow politycznych, gdzie kraj 0 najwi~kszej na swiecie liczbie ludnosci (okolo 1 mid 200 min) i ogromnym terytorium - ChRL - okresla si~ jako panstwo socjalistyczne i nadal powoluje si~ na wspolnot~ ustrojowll w stosunkach zarowno politycznych, jak i gospodarczych z Wietnamem, Laosem czy Koreanskll Republikll Ludowo-Demokratycznll. Stlld tei. moma jedynie probowae od powiedziee na pytanie, jak w najblii. szej przyszlosci b~zie przebiegala konfrontacja demokracji zachodniej z socjalizmem 0 specyfice chillskiej. Literatura tego przedmiotu jest uboga, na co wplywa zarowno aktualnose zagadnienia jak i pewna postawa wyczekiwania uczonych i politykow wobec zmian zachodzllcych w Azji. Glownymi Zrodlami przeprowadzonej tu analizy staly si~ z koniecznosci oficjalne dokumenty rzlldowe panstw tego regionu. POLITYKA USA W AZJI WSCHODNlEJ - REGIONIE PACYFIKU Amerykanska strategia w tym regionie po upadku ZSRR nie ulegla radykalnej zmianie, chociai. pozycja USA zostala umocniona. Mocarstwo to traktuje region Azji Wschodniej - Pacyfiku jako trzeci po Europie i Ameryce Lacinskiej w amerykanskiej hierarchii priorytetow. Glownymi partnerami Stanow Zjednoczonych w Azji pozostaly Japonia, Republika Korei, Tajlandia i Singapur. Szczegolne wi~zi lllczll USA z Japoni1l3, chociai. w stosunkach mi~zy nimi pojawiajll si~ rowniei. napi~cia i sprzecznosci, wynikajllce zarowno z bardzo Scislej integracji ekonomicznej gospodarek tych dwoch panstw (USA Sll bardziej zintegrowane gospodarczo z Japonill nii. z EuroPll) jak i odmiennosci wynikajllcej z szeroko rozumianej przynalemosci do innych kultur i cywilizacji. Rowniei. w przyszlosci moi.e to bye zrodlem konfliktow mi~zy tymi mocarstwami, tym bardziej, ii. proby demokratyzacji J aponii na wzor amerykanski i zakorzenienia w niej kultury anglosaskiej nie przyniosly oczekiwanych efektow. Stany Zjednoczone Sll nadal najsilniejszym mocarstwem na obszarze Azji Wschodniej - regionie Pacyfiku, dysponujllc niemal wszystkimi atrybutami mocarstwowosci, srodkami ekonomicznymi i wojskowymi czy zinstytucjonalizowanym system em sojuszy, niemniej jednak, zwlaszcza ostatnio, zagadnienie rownowagi sil i przywodztwa w regionie jest szczegolnie istotne w zwillzku z dllzeniami Chin, Japonii i Rosji do odgrywania wai.nych rol na tym obszarze. Pomimo ii. wiele dzialan USA Oak chociai.by te, ktore stanowily odpowiedz na inwazj~ Iraku na Kuwejt w sierpniu 1990 r.) wskazuje, i.e mocarstwo to pragnie odgrywae rol~ przywodczll w swiecie - zgodnie z tezll 0 "unikalnej (a raczej unikatowej - I.G.L.) odpowiedzialnosci USA za pokoj, bezpieczenstwo i dobrobyt calego swiata"4 - to jednak strategia polityczna Stan ow Zjednoczonych w tym regionie musi uwzgl~dniae tei. nowe czynniki, zarowno polityczne, jak i gospodarcze. 3 Jak podkreslajll badacze tej tematyki, w tym r6wniez uczeni amerykanscy, USA zajmujll drugie (po Azji) miejsce w eksporcie Japonii. Dla przykladu japoiiscy producenci opanowali okolo 300;., rynku samochodowego USA. Wynikle st~ problemy i pr6by ich rozwiflzania referujll szczeg61owo: R. J. Ellings, E. A. Olsen, A New Pacific Profile, "Foreign Policy" , nr 89, s E. Sadowski, Amerykailska siralegia pokoju, w: J. Kukulka (red.), Pokoj w ieorii j praklyce slosunkolv mj~dzynarodolvych, Warszawa 1991, s

3 SYTUACJA POLITYCZNA W AZJI WSCIIODNIEJ - REGJONIE PACYFlKU 213 Slldzic nale:iy, ze Stany Zjednoczone zdajll sobie z tego spraw~ i koncentrujll sie na problemach wewn~trznych, a zwlaszcza na problemach gospodarczych i spolecznych 5. Stany Zjednoczone nie zamierzajll jednak rezygnowac z umocniania swojej roli w Azji Wschodniej - regionie Pacyfiku, w tym rowniez wojskowej, 0 czym Swiadczy chociazby pozostawienie baz na Hawajach i wzdluz wybrzeza Pacyfiku. Gloszll one stopniowll redukcj~ swej militarnej obecnosci glownie w Japonii, Republice Korei i na Filipinach (poprzez wycofanie taktycznej broni jlldrowej z Polwyspu Koreanskiego oraz zolnierzy) w cillgu najblizszych trzech lat (poczynajllc od 1993 r.)6. W rzeczywistosci jednak floty USA i WNP nadal Sll uzbrojone w rakiety balistyczne dalekiego zasi~gu, a sily powietrzne - w bron jlldrowll. Stany Zjednoczone w1llczyly si~ taue do dzialalnosci organizacji regionalnych. Przykladem takiej dzialalnosci jest spotkanie w Seattle ( w listopadzie 1993r.) przywodcow panstw wchodzllcych w sklad APEC7 (Asia - Pacific Economic Cooperation), na ktorym prezydent Bill Clinton oswiadczyl, ze APEC nie b zie stanowil zagrozenia dla interesow ekonomicznych Europy; zas w samej organizacji nie b~dzie sztywnych powillzan pomi zy krajami czlonkowskimi 8 Wydaje si~, i:e spotkanie to rowniez swiadczy 0 przeorientowaniu polityki zagranicznej USA. Generalnie, amerykanskie koncepcje odnoszllce si~ do Azji Wschodniej - regionu Pacyfiku Sll uwarunkowane nowymi okolicznosciami, z ktorych podstawowll jest zanik dwubiegunowosci w swiecie wspolczesnym. POZYCJA ROSH W AZJI WSCHODNIEJ - REGIONIE PACYFIKU Obecne mozliwosci Rosji - kraju ktorego specyfika polozenia geograficznego pol ega na przynale:inosci rownoczdnie do Europy i Azji - uczestniczenia w dynamice rozwoju gospodarczego Azji Sll raczej ograniczone; kraj ten potrzebuje wielu lat, aby osillgnllc poziom gospodarki na przyklad Japonii. Sytuacj~ Rosji dodatkowo komplikujll konflikty etniczne i niepokoje spoleczne. Do polowy lat 80. priorytetowy charakter w polityce tego mocarstwa miala Europa, dopiero w drugiej polowie lat 80. mozna mowic 0 traktowaniu stosunkow w regionie Pacyfiku jako rownorz~dnych z europejskimi. Po rozpadzie ZSRR aktywnosc Rosji jest skoncentrowana na sprawach europejskich, mom a stwierdzic, iz region euroatlantycki jest obecnie dla Rosji najwamiejszy. Glowne zasady radzieckiej polityki w regionie Azji-Pacyfiku zostaly ogloszone przez Michaila Gorbaczowa w przemowieniach: we Wladywostoku, w lipcu 1986 r. oraz w Krasnojarsku, we wrzdniu 1988 r.9 Za najwamiejsze wowczas uznano: eliminowanie napi~c i konfliktow regionalnych, redukcj~ zbrojen atomowych i kon- 5 Podkreslal to z calym naciskiem Bill Clinton w swoim wystlipieniu po obj~iu urz u ("Rzeczpospolita", 21 I 1993). 6 Dane cytowane za "Zyciem Warszawy", 25 II Poglccbionli analizcc tego zagadnienia przedstawil D. C. Hellman (The United States and Asia in an Age of International Upheaval, "Current History" 1992, December, s ). 7 Obszar geograficzny APEC (Australia, Kanada, Brunei, Chiny, Hongkong, Indonezja, Japonia, Korea Poludniowa, Malezja, Meksyk, Nowa Zelandia, Filipiny, Papua-Nowa Gwinea, Singapur, Taiwan, Tajlandia i USA) zamieszkuje 40% ludnosci swiata. Wytwarzajll one polowcc swiat owego produktu globalnego brutto (13 bilionow dolarow). Przypada na nie 40% obrotow w handlu Swiatowym. 8 "Rzeczpospolita", 22 XI Teksty przemowien por. "Trybuna Ludu", 29 VII 1986; 19 IX 1988.

4 214 IWONA GRABOWSKA-LIPINSKA wencjonalnych, wspolprac~ gospodarczll w regionie. Propozycje te przewidywaly rowniez wykorzystanie doswiadczen KBWE. Nie przyniosly one jednak oczekiwanych rezultatow, gdyz koncentrowaly si~ glownie na sprawach wojskowych, w czasie, gdy uwaga panstw regionu skupiona byla na sprawach gospodarczych. Ponadto ich podstawll byly rozwillzania europejskie, trudne do przyj~cia a Azji. Po upadku ZSRR powstal rowniez problem zdefiniowania przez nowo powstale panstwa ich stosunkow politycznych z innymi krajami. Rosja jest zainteresowana poprawll stosunkow z J aponill. Problemem pozostaje jednakze status Wysp Kurylskich (okreslanych przez Japoni~ jako Terytoria Polnocne), ktore zostaly zaj~te przez Armi~ Czerwonlll wrzesnia 1945 roku. W ostatnich latach Japonia nasilila i;4dania zwrotu wysp, a od 1981 r. CZlld japonski proklamowal 7 lutego Dniem Terytori6w P61nocnych lo (tego bowiem dnia w 1855 r. pod pisano w miescie Shlmoda uklad z Rosjll przyznajllcy Kuryle J aponii). Spor ten jest podstawowll przeszkodll w polepszeniu stosunkow bilateralnych Rosja - J aponia. Wyspy Kurylskie majll duze znaczenie strategiczne, poniewaz oddzielajll Morze Ochockie od Oceanu Spokojnego (na Morzu Ochockim znajdujll si~ nadal rosyjskie strategiczne okr~ty podwodne, wyposazone w bron atom owll), oraz gospodarcze (wokol Kuryli lowiska obfitujll w ryby). Status Wysp Kurylskich byl tematem rokowan rosyjsko-japonskich podczas wizyty w J aponii rosyjskiego prezydenta Borysa Jelcyna w pa:rozierniku 1993 r. Jednakze problem ten nie zostal nadal rozwillzany (formalnie Rosja i Japonia pozostajll nadal w stanie wojny). Podczas tej wizyty nie ustalono tez terminu przyszlych negocjacji na temat spornego archipelagu, jak i terminu podpisania ukladu pokojowego pomi zy obydwoma krajami. Rosja ostatnio zredukowala i zamierza w cillgu najblizszych lat stopniowo redukowac swojll obecnosc wojskowll w Azjill. Chiny i Rosja podpisaly i ratyfikowaly porozumienie dotyczllce wschodniego odcinka wspolnej granicy, prowadzone sll rozmowy dotyczllce zachodniego odcinka granicy, zawarto porozumienia dotyczllce spraw gospodarczych. W lutym 1993 r. w Tokio - na spotkaniu przedstawicieli naczelnego dowodztwa wojskowego Rosji z przedstawicielami Ministerstwa Obrony Japonii - general brygady, Giennadij Iwanow (Akademia Wojskowa w Moskwie) oznajmil, i;e jego kraj zamierza utworzyc stref~ zdemilitaryzowanll na Syberii w ramach zwi~kszenia bezpieczenstwa w Azji i poprawy stosunkow mi~dzy Rosjll a Japonill i ChinamP2. Na spotkaniu tym podkreslano rowniez, ze Rosja zredukowala swe sily,wojskowe na 10 Spomymi wyspami!ill: Kunaszyr, Iturup, Szykotan oraz grupa wysp Hambai. Problem ten szczegolowo omawia w swoim artylrule specjalista w dziedzinie stosunkow mi zynarodowych z Brown University M. Kramer (Soviet Foreign Policy after Cold War, "Current History" October 1991, s. 319) jak i E. Bazhanov i N. Bazhanov, uczeni z Moskwy (Russia and Asia in A Balancing Act,,,Asian Survey" 1993, nr I, s ). 11 R. Menon, Soviet-Japanese Relations: More of the Same?, "Current History" 1991, April, s Lutowy (por. "Rzeczpospolita", 26 II 1993) projekt doktryny wojskowej Rosji przewidywal utworzenie i rozbudowil sil szybkiego reagowania (shy wojskowe Rosji liczll obecnie okolo 2,5 mln iolnierzy), majllcych na celu przeciwstawienie sill ewentualnemu zagroieniu przez Sllsiadow, rowniei i tych, wchodzllcych w sklad WNP, uwiklanych w spory graniczne, terytorialne i konflikty etniczne. Projekt ten przewidywal rowniei, ie Rosja jest gotowa zrezygnowac z pierwszego uderzenia z uiyciem broni jlldrowej, 0 ile pozostale kraje, dysponuj~ bronill atomowll, podpiszll takie zobowi~a. lednakie nowa doktryna wojskowa Rosji, ujawniona w listopadzie 1993 r. nie wyklucza moiliwosci uiycia broni jlldrowej, ktora jest traktowana jako instrument nacisku politycznego na kraje SllSiednie. W zaloieniach doktryny stwierdzono, ie zapewnienie bezpieczelistwa wojskowego Federacji Rosyjslciej zaleiy rowniei od stosunkow Rosji z bezposrednimi sllsiadami oraz mocarstwami. ("Rzeczpospolita", 17 XI \993; XI 1993).

5 SYTUACJA POLlTYCZNA W AZJI WSCHODNIEJ - REG/oNIE PACYFIKU 215 Dalekim Wschodzie 0 polow~, czyli zolnierzy (strona japonska szacuje iz nadal stacjonuje tam okolo rosyjskich zolnierzy). Nie podano blizszych szczegolow na temat planowanej strefy. Nalezy Slldzic, ze sama Rosja traktuje jll jako gest dobrej woli wobec sllsiadow. Stosunki bilateralne rosyjsko-poludniowokoreanskie oficjalnie okreslane Sll jako stabilne. Generalnie rosyjskie koncepcje odnoszllce si~ do regionu Azji Wschodniej Pacyfiku nie sll wyrainie zdefiniowane, rowniez ze wzgl u na koncentracj~ na problemach wewn~trznych i europejskich. Rosja dllzy do posiadania dobrych stosunkow z USA, EuroPll Zachodnill, czy takimi instytucjami Zachodu, jak NATO czy Unia Zachodnioeuropejska. Jednoczesnie zauwazalne jest przejscie od czynnika ideologicznego do koncentracji na problemach gospodarczych. Stanowisko Rosji jest z uwagll sledzone przez ChRL, Japoni~ i USA i wydaje si~, ie panstwa te b~dll staraly si~ umocnic swoje wplywy w Azji. ROLA CHIN W AZJI Sytuacja w Azji w duiej mierze jest uzalezniona od politycznej i ekonomicznej pozycji Chin. Naleiy pami~tac, iz sil~ panstwa orazjego wplywy wyznaczajll obecnie bardziej mozliwosci ekonomiczne, technologiczne i handlowe niz sila stricte wojskowa, a samo bezpieczenstwo narodowe zalezy rowniei w duzej mierze od stanu gospodarki. Chiny realizujll od 1978 r. program c z t ere c h mod e r n i z a c j i - rolnictwa, przemyslu, wojska i oswiaty, a od dwoch lat - tzw. drugll fal~ reform, dzi~ki ktorym do 2000 r. majll osillgnllc status panstwa rozwini~tego gospodarczo. Aby to osillgnllc, konieczne jest utrzymanie otwarcia gospodarki na Zachod, pokojowe otoczenie, stabilny rozwoj wewn~trzny. Na XIV ZjeZdzie KPCh w 1992 r. przyj~to uchwal~ 0 przejsciu od gospodarki centralnie planowanej do soc j ali sty c z n e j g 0 s pod ark i r y n k 0 w e j. Eksperci Banku Swiatowego twierdzll, i nalezy uznac to za prawdopodobne, ze przy utrzymaniu obecnego tempa wzrostu Chiny w pierwszej polowie przyszlego stulecia mogll stac si~ pot~gll gospodarczcl wi~kszll niz USA lub J aponia. W duzym stopniu majll przyczynic si~ do tego specjalne strefy ekonomiczne takie jak: Shenzhen, polozony specjalnie vis-a-vis Xianggangu (Hongkongu), Zhuhai, Xiamen, Shantou, Hainan czy Putung w Shanghaju, majllcy sprawic, ze w niedalekiej przyszlosci Shanghai rna stac si~ najwi~kszym centrum handlowo-finansowym w Azji13. Dllzllc do umocnienia swej pozycji Chiny stopniowo nawillzaly stosunki dyplomatyczne ze wszystkimi krajami Azji (w ostatnich latach podj~ly na nowo stosunki dyplomatyczne z Indonezjll oraz nawillzaly je z Singapurem i Brunei) 14. Pozycja Chin zostala tez umocniona po politycznym rozwi~niu problemow Xianggangu (Hongkongu) i Aomen (Macao), zgodnie z ktorym w 1997 r. - w przypadku Xianggangu i 1999 r. - Aomen, patistwo oficjalnie przejmie te terytoria. 13 Chitiski premier, Li Peng, podkreslil, iz, aby to osillgnllc, Chiny muszll przede wszystkim wykorzystac pos~ naukowo-technicmy ("Renmin Ribao", 13 III 1988). Niekt6ny naukowcy SIl zdania, ze po wykorzystaniu.nowoczesnych technologii Chiny mogll wywierac najwi~kszy wplyw na res~ swiata. Pogl taki prezentujll najpelniej H. Morgenthau i K. Thompson (Politics Among Nations. The Struggle for Power and Peace, New York 1985). Por. tez: T. Gottschang, The Economy's Continued Growth, "Current History" 1992, September, s "Beijing Review" 1990, August 20-26, s. 4.

6 216 IWONA GRABOWSKA-LlPTNSKA Pozycja Chin w regionie byla stopniowo odbudowywana po II wojnie swiatowej. Oceniajllc potencjal gospodarczy (i co si~ z tym willie - militarny) nie naleiy jednak zapominac, ii dwa z "czterech tygrysow" Sll chinskie - Xianggang (ktory za trzy lata zostanie oficjalnie w1llczony do ChRL) i Taiwan. Trzeci zas - Singapur, zamieszkujll w 75% Chinczycy, gloszllcy wprawdzie, ii Sll Singapurczykami, ale, zgodnie z wielowiekowll tradycjll, utrzymujllcy scisle zwillzki z rodzinami na kontynencie i inwestujllcy znaczne kapitaly w kraju przodkow. Problem emigracji chinskiej - huaqiao - jest bardzo wainym i specyficznym zagadnieniem. Diaspora ma bowiem ponad tysillc1etnill tradycj~. Skupia si~ ona glownie w krajach Azji Poludniowo-Wschodniej. Po 1949 r. sytuacj~ chiriskiej emigracji skomplikowalo istnienie oprocz ChRL rzlldu na Taiwanie i co si~ z tym willzalo, walka 0 rzlld dusz huaqiao. Wi~kszosc emigracji opowiedziala si~ jednak za ChRL. Jest to tym wainiejsze, ie zamieszkiwala ona w krajach 0 odmiennym ustroju politycznym od proklamowanego w 1949 r. w cesarstwie (do 1911 r.) ich przodkow. Obecnie, gdy ChRL pozostaje najwi~kszym, okreslajllcym si~ jako socjalistyczne, panstwem na swiecie problem wi~zi z emigracjll nabral jeszcze innego wymiaru, zwlaszcza, ie obecnosc Chinczykow w ich krajach pobytu jest widoczna i znaczllca, podobnie jak ich zwillzki, zwlaszcza ekonomiczne z dawnll ojczyznll. ChCllC uwiarygodnic swoje intencje dlugofalowej, nie:zmiennej polityki reform i poprawic image w swiecie po tragicznej masakrze na Placu Tiananmen 4 czerwca 1989 r., ktora oznaczala upadek ruchu demokratycznego i zwyci~stwo zwolennikow twardej Iinii (Deng Xiaopinga, Yang Shangkuna i Li Penga), Chiny zglosily swll stoii~, Beijing, jako miejsce Olimpiady w 2000 r. Wedlug wst~pnych obliczen koszt przygotowan do igrzysk mial wyniesc okolo 1 mid dolarow 15 Ostatecznie, jak wiadomo, Olimpiada odb zie si~ w Australii. Chiny, gloszllc otwarcie swej gospodarki na Zachod, jednoczesnie ostro wyst~pujll przeciwko ingerencji w ich sprawy wewn~trzne czy narzucaniu im obcych norm Hi. Wedlug strony tego kraju z kwestill praw czlowieka willill si~ indywidualne doswiadczenia. W warunkach chinskich waine jest jed no podstawowe prawo czlowieka - prawo do wyiywienia, bez ktorego wszystkie inne prawa Sll nieistotne. Chiny majll wlasnll wizj~ ladu mi zynarodowego, opartego na pi~ciu zasadach pokojowego wspolistnienia. Notabene to wlasnie Chiny, wraz z Indiami, Sll tw6rcami pi~ciu zasad pokojowego wspolistnienia, zapisanych po raz pierwszy w preambule do traktatu w sprawie Tybetu (29 kwietnia 1954 r.). We wrzesniu 1988 r. charyzmatyczny przywodca ChRL, Deng Xiaoping, stwierdzil, ii najwainiejszymi. prob Iemami wspolczesnego swiata Sll pokoj i rozw6j oraz przeciwstawianie si~ hegemoni :zmom (zar6wno regionalnemu jak i globalnemu)17. Zgodnie z owl! idel! panstwo glosi koniecznosc wyst~powania przeciwko wyscigowi zbrojen - d6klarujl!c, ie jako pierwsze nie uiyje broni nuklearnej. Poklosiem tej idei jest rowniei propozycja zniszczenia broni nuklearnej i chemicznej oraz znacznej redukcji broni konwenc- u "Time", 1993, March Gospodarka Chin w latach dziewifidziesiqtych (Wyst~pienie Li Penga, premier a Rady Panstwowej ChRL, na Swiatowym Forum Gospodarczym). Davos 1992 I 30. Wyd. Ambasady ChRL w Polsce, 1992, s OJicjan~ wykladnil; chitiskiego stanowiska w tej sprawie drukuje "Beijing Review" 1991, May, s Komentarz i interpretac~ tej wykladni przedstawili chitiscy uczeni uczestnic~cy w konferencji Pugwash. Najbardziej miarodajne w tej mierze jest wyst~pienie Ye Ruana (Building a New International Political Order for Peace and Security w: 41st Pugwash Conference on Science and World Affairs, September 1991, Beijing, s. 19).

7 SYTUACJA POLITYCZNA W AZJI WSCIIODNIEJ - REG/oNIE!'ACYFlKU 217 jonalnej. Wynikiem tych dzialan bylo podpisanie w marcu 1992 r. ukladu 0 nieproliferacji broni atomowej. Chiny wspoldzialaly tez ze Stanami Zjednoczonymi w ONZ podczas wojny w Zatoce Perskiej. Dalo to mozliwosc porownania chinskiego potencjalu wojskowego z silami USA i przynioslo w rezultacie nie tylko zwi~kszenie budi:etu ChRL na cele wojskowe (w 1991 r. 0 12%, w 1993 r. 0 15%), ale i postanowienie unowoczesnienia chmskiej armii. Faktem jest takze ostatnio zwi~kszony zakup broni, wysokiej jakosci stali, metali kolorowych 0 strategicznym znaczeniu itp. Dla przykladu Chiny nabyly w Rosji 24 mysliwce typu SU-27, oceniane przez specjalistow jako sprz~t dobry, ale juz nie najnowszej generacji1 8 USA nadal utrzymujll, sankcje - zakaz sprzedazy najnowoczesniejszej technologii wojskowej. Chiny planujll, rowniez zakupienie w Izraelu technologii lotniczej na potrzeby sil powietrznych. Niemniej jednak zamierzajll, one rozwinll,c takze rodzimy przemysl zbrojeniowy, ktory, aby zdobyc niezb ne fundusze, b zie zwi~kszac swoj eksport. Proponuje si~ naukowcom ze WNP atrakcyjne warunki pracy, rowniez nad nowymi rodzajami broni. Do tej pory skorzystalo z oferty wielu specjalistow wojskowych z bylego ZSRR. Generalnie okres po rozpadzie ZSRR byl dla Chin czasem najszybszego rozwoju gospodarki, jak i dui:ej aktywnosci politycznej. Znormalizowano stosunki chinsko-japonskie, nawill,zano w 1992 r. stosunki dyplomatyczne z Republikll, Korei, nastll,pilo zblizenie z panstwami ASEAN, poprawie ulegly stosuiiki chinsko-wietnamskie czy chinsko-laotanskie. W 1993 r. Azja Poludniowo-Wschodnia stanowila glowny kierunek chinskiej dyplomacji i rok ten zostal nazwany rokiem ASEAN w dyplomacji chmskiej. Generalnie Chiny dll,zli, obecnie przede wszystkim do rozwoju gospodarczego, do czego potrzebne jest pokojowe otoczenie. WPL YW JAPONII NA PROCES ZMIAN POLITYCZNYCH W AZJI Powszechnie twierdzi si~, i:e Japonia jest juz mocarstwem gospodarczym19. Od poczll,tku lat 90. naszego wieku jej celem jest uzyskanie statusu mocarstwa politycznego, stll,d jej bardziej aktywna polityka zagraniczna. Trudno jest jednak przewidziec, jak w najblizszej przyszlosci uda si~ Japonii osillgnll,c status panstwa majllcego wplywy polityczne i to zarowno w regionie Pacyfiku, jak i w wymiarze globalnym. Will,ze si~ to przede wszystkim z historill, najnowszll, i obawami sll,siadow przed scislll zaleznoscill politycznll, i militarnll. Zwlaszcza ChRL (ale i obie Koree) obawiajll, si~ wzrostu wojskowej pot~gi Japonii (chociaz przeznaczono obecnie jedynie 1 % dochodu narodowego na obron~), pami~tajll,c wydarzenia z czasow wojny i japonskiej okupacji. SlI,siedzi obawiajll, si~ rowniez ponownego tworzenia, wzorem tat 30. Strefy Wspolnego Dobrobytu Wielkiej Azji Wschodniej majllcej obejmowac rowniez Azj~ Poludniowo-Wschodnill,. W ostatnich latach zauwazalne jest ozywienie nacjonalizmu japonskiego, przeja- 18 S. Kim, China as a Regional Power, "Current History" 1992, September, s Jesllo mana leza, chociai: w 1992 r. regres wzrostu gospodarczego w Japonni byl najci~i:szy od czasu kryzysu nafiowego w 1978 r. WsrOd prac dowodz/lcych t~ tez~ najbardziej reprezentatywnymi wydajll si~ bye: G. W. Noble, Japan in Just Another Aging Superpower?,,,Asian Survey" 1993, nr 1, s.i-12 oraz Tomozo Morino, China-Japan Trade and Investment Relations, "The China Challenge: American Policies in East Asia" 1991, nr 2, s

8 218 IWONA GRABOWSKA-LIPINSKA wiajllce si~ nie tylko w dllzeniu do usprawiedliwiania czy nawet gloryfikowania dzialan armii Mikado w czasie II wojny swiatowej, ale rowniez w pro bach zmiany konstytucji w kierunku uchylenia ograniczen nalozonych przez USA. Podstawowym atutem w polityce zagranicznej J aponii jest jej rozwoj gospodarczy. Kraj ten stal si~ zarowno pot~gll finansowll w skali mi~dzynarodowej, jak i mi~dzynarodowym inwestorem oraz eksporterem kapitalu. W hierarchii polityki gospodarczej Japonii moma wymienic takie regiony, jak: 1) USA, 2) wysoko rozwini~te panstwa uprzemyslowione, 3) WNP, 4) Chiny, 5) panstwa Azji Wschodniej, Poludniowo-Wschodniej i Oceanii. Po 1989 r. zwlaszcza umocnily si~ wic(zi gospodarcze mic(dzy Japonill a ChRL, kiedy nastllpil kryzys w stosunkach ChRL z wic(kszoscill jej dotychczasowych partnerow. 0 ile w 1972 r. wartosc wzajemnych obrotow handiowych szacowano na 1 mid dol. to w 1987 r. wynosila juz ona 15,7 mid dol., w 1988 r. 19,3 mid dol., w 1990 r. rowniez ponad 19 mid dol. JednoczeSnie ponad 80% chinskich pozyczek rzlldowych i prywatnych pochodzi z Japonii. Innym problemem jest kwestia samodzielnosci wojskowej Japonii i jej niezaleznoki od USA. Panstwo to w 1989 r. znalazlo sic( na trzecim miejscu, po USA i ZSRR, pod wzglc(dem wydatkow wojskowych. Zostaly one przeznaczone glownie na rozbudowc( lotnictwa, obronc( przeciwlotniczll, modernizacjc( armii Illdowej oraz badania naukowe dla celow wojskowych. Wzrost znaczenia Japonii w Azji jest faktem obiektywnym. Jej wlasne bezpieczenstwo jest postrzegane glownie przez pryzmat rozwoju ekonomicznego. W stosunkach z zagranicll popiera ona regionainll kooperacj~, zwic(kszajllc swojll aktywnosc w mic«lzynarodowych organizacjach. W zamian kraje Azji popierajll udzial tak zwanych sil samoobrony Japonii w akcjach ONZ20. ZAGROZENIA BEZPIECZENSTWA W AZJI Po II wojnie swiatowej glowne zagrozenie bezpieczenstwa w analizowanym regionie powodujll roznego rodzaju konflikty (w tym zbrojne). Problem korean ski znalazl si~ ostatnio w centrum zainteresowania opinii publicznej w zwillzku z odmowll zgody przez KRLD na inspekcjc( mic(dzynarodowll instalacji jlldrowych polozonych na polnoc od Phenianu. Szczegolne zaniepokojenie faktem, ze kraj ten jest w stanie w najblizszym czasie wyprodukowac bron jlldrowll, wyrazily Republika Korei i Japonia. Grozono KRLD sankcjami ekonomicznymi, jednaki:e nie wydaje sic(, aby byly one skuteczne w przypadku jednego z najbardziej izolowanych panstw swiata. W marcu 1993 r. KRLD zadeklarowala wycofanie si~ z traktatu 0 nieproliferacji broni jlldrowej. Decyzja ta byla odpowiedzill na zwi~kszenie nacisku przez Mi~dzynarodowll AgencjC( Energii Atomowej (IAEA), zmierzajllcll do przeprowadzenia inspekcji dwoch tajnych osrodkow, w ktorych najprawdopodobniej Sll umieszczone materialy do produkcji broni atomowej21. W zwillzku z til sytuacjll moma mowic 0 grozbie wyscigu zbrojen nuklearnych w regionie, tym bardziej, ze Japonia rowniez ma wystarczajllcll ilosc plutonu i dysponuje odpowiednill technologill, pozwalajllcll na szybkie przeksztalcenie sic(, 0 He tylko sic( na to zdecyduje, w mocarstwo nuklearne. :w Takashi lnoguchi, Japan s Foreign Policy in East Asia, "Current History" 1992, December, s lj "Time" 1993, March 22.

9 SYTUACJA POLITYCZNA W AZJl WSCTlODNIEJ - REGIONIE PACYFlKU 219 Niemniej jednak proces zblizenia mi~dzy obu Koreami stopriiowo przebiega. W grudniu 1991 r. podpisano uklad 0 nieagresji mi~zy KRLD a Republikll Korei - najwazniejszy od zakonczenia wojny koreanskiej w 1953 r. dokument pomi~zy dwoma podzielonymi od 1945 r. panstwami 22 Uklad ten zobowillzywai obie Koree do przygotowania porozumienia pokojowego i rozbrojenia, umozliwienia Illczenia 7 min rodzin oraz ulatwien handlowych i komunikacyjnych. Warne Sll rowniez stosunki pomi~zy KRLD i Japonill. KRLD domaga si~ od Japonii reparacji za lata , kiedy Japonia okupowala Kore~. Zlldania te nasi lily si~ w okresie, kiedy trudnosci gospodarcze KRLD powi~kszyly si~ po wstrzymaniu pomocy finansowej i militarnej przez Rosj~. Republika Korei z kolei osillgn~la bardzo wysoki poziom rozwoju dzi~ki niskiemu kosztowi sily roboczej, rozwojowi nastawionemu na eksport i uprzemyslowienie, przycillgni~ciu ludnosci ze wsi do miast. Wybrany w grudniu 1992 r. prezydent, Kim Young Sam (Demokratyczna Partia Liberalna), zapowiedzial, Ze glownymi celami jego polityki do 2000 r. b~dll: dllzenie do zjednoczenia z KRLD i reformy gospodarcze, dzi~ki ktorym pozycja jego kraju w Azji zostanie nie tylko utrzymana ale i umocniona. Umocnieniu pozycji Republiki Korei w Azji majll rowniez sluzy6 nawillzane po 43 latach (w sierpniu 1992 r.) stosunki dyplomatyczne z ChRL (Republika Korei byla ostatnim krajem Azji uznajllcym rzlld na Taiwanie jako reprezentanta Chin). W zamian za uznanie Chinska Republika Ludowa zobowillzala si~ do uiycia swoich wplywow w KRLD w celu poparcia polityki odpr~zenia na Polwyspie Koreanskim. Zmiany w polityce zagranicznej Republiki Korei dotyczl! rowniez stosunkow z Rosjll. W listopadzie 1992 r. Republika Korei i Rosja podpisaly uklad o normalizacji stosunkow wzajemnych i wspolpracy w dziedzinie wojskowej oraz zaopatrzenia w energi~. Dwa lata wczesniej ZSRR i Republika Korei nawillzaly stosunki dyplomatyczne, chociaz nadal obowillzuje uklad z 1961 r. pomi~dzy ZSRR i KRLD, w ktorym ZSRR zobowillzal si~ do obrony KRLD przed agresjll z zewnlltrz. Prezydent Rosji, Borys Jelcyn, zapowiedzial zmian~ tego ukladu. Republika Korei w zamian obiecala pomoc finansowll dla Rosji w wysokosci okolo 3 mid dol. 23 Duzym zagrozeniem dla pokoju nie tylko w tym regionie jest konflikt 0 przynalernos6 wysp na Morzu Poludniowochinskim. Lezll one w strategicznym miejscu, w poblizu glownych linii zeglugowych z CieSniny Malakka do Japonii, Korei i na Pacyfik. TakZe glowne korytarze powietrzne Illczllce t~ cz~sc Azji z resztll swiata prowadzll nad tymi wyspami. Wyspy te majll jednak przede wszystkim znaczenie ekonomiczne - zloza ropy naftowej, gazu i metali kolorowych, jak i obfite dary morza (ryby, trepangi, drogocenne muszle, pedy, korale). Wyspy te, skupione w archipelagach: Spratly (N ansha), Paracele (Zhongsha, Xisha) i Pratas (Dongsha) niezamieszkanych od wiekow, staly si~ przedmiotem sporn w zasadzie w latach 40. XX wieku, gdy wzroslo ich znaczenie strategiczne i gospodarcze, mi zy Chinami, Taiwanem, Wietnamem, Filipinami, Malezjll, Indonezjll i Brunei. Pans twa te roszczl! sobie prawo do poszczegolnych archipelagow lub wysp. Jedna z propozycji roz- 22 Wed lug ocen specjalist6w w przypadku pomini~ia okresu przejsciowego w zjednoczeniu obu Korei, Korea Poludniowa poniosiaby macme koszty gospodarcze, aby zniwelowac r6i:ilice w poziomie iycia w obu krajach. Koszty le wedlug rz~u Korei Poludniowej miaiyby wynosic corocznll (do 2002 r.) subwencj~ w wysokosci 3-4%. Natomiast stopniowe zjednoczenie, w cillgu okolo 10 lat, byloby o polow~ lansze. Por. Leksykon parism slviata 1993/1994, Dortmund-Warszawa 1993, s Tamie.

10 220 lwona GRABOWSKA-LIPlNSKA willzania tego konfliktu przewiduje uregulowanie tego problemu przez wspolnll eksploatacj~ bogactw naturalnych. Spar ten willze si~ rowniez z kontrolll zbrojen na Morzu Poludniowochinskim, ich redukcjll, a w przyszlosci demilitaryzacjll. Oprocz omowionych kwestii - Korei i przynaleznosci wysp na Morzu Poludniowochinskim - jednym z najtrudniejszych do rozwillzania jest problem Kambodzy, w ktorej od ponad 20 lat toczy si~ wojna domowa 24 I chociaz podpisano w Paryzu 23 pazdziernika 1991 r. porozumienie w sprawie zakonczenia wojny oraz przewidziano takze wyslanie do tego panstwa zarowno zolnierzy sil pokojowych jak i cywilnych obserwatorow ONZ, to do tej pory sytuacja w tym kraju nie jest stabilna 25 Wprawdzie dotrzymany zostal tennin wyborow - 23 maja 1993 r., niemniej jednak, 0 ile Czerwoni Khmerzy nie zmienill swojej dotychczasowej polityki, to b~dzie oznaczalo nie tylko k1~sk~ ONZ w jej najkosztowniejszej operacji pokojowej (okolo 2 mid do1.), ale i utrzymanie irodla zagrozenia dla pokoju w Azji. Sytuacja w Kambodzy nadal jest napi~ta. W latach rezimu Pol Pota ( ) Czerwoni Khmerzy zamordowali co najmniej 1 min ludzi, a setki tysi~cy wysiedlili z miast na wid. Ofiarami mordow, aresztowan i tortur byli przede wszystkim intelektualiki. Wed lug szacunkow krwawy terror przezylo jedynie 20% nauczycieli, zas na poczlltku lat 90. analfabeci stanowili az 65% spoleczenstwa Kambodzy. Czerwoni Khmerzy nie zgodzili si~ na oddanie broni i rejestracj~ wyborcow na kontrolowanych przez siebie terenach, blokujllc realizacj~ postanowien pokojowych. W odpowiedzi na sankcje gospodarcze - nalozone przez Rad~ Bezpieczenstwa ONZ w grudniu 1992 r. - Czerwoni Khmerzy wzi~li jako zakladnikow dzialajllcych na ich terenach zolnierzy sil pokojowych ONZ.. Innymi, potencjalnymi irodlami napi~c w Azji Sll problemy z mniejszokiami, na przyklad z laotanskll w Tajlandii, wietnamskll w Kambodzy, kambodzanskll w Wietnamie czy chinskll diasporll w calej Azji Poludniowo-Wschodniej. Problem ami takimi Sll nadal spory graniczne (na przyklad mi zy Indonezjll a Wietnamern w sprawie granicy morskiej, pomi~dzy Malezjll a Tajlandill, Tajlandill a Myanmarern, Chinami a Indiami); terytorialne (mi zy Filipinami i Malezjll 0.wysp~ Sabah; mi zy Indonezjll i Malezjll 0 przynaleznosc wysp Pulan Sepdan i Pulan Ligintan; mi zy Malezjll i Singapurern 0 wyspt: Pedra Blanca, mi zy Chin ami i J aponill 0 wyspy Diaoyutai na Morzu Wschodniochinskim, mi zy Chinami a Wietnamem, mi~dzy Indonezjll a Wietnamern, Wietnamem a Malezjl! 0 przebieg morskiej linii dernarkacyjnej, pomi~dzy Filipinami a Indonezjll, pomi~dzy Malezjll a Brunei); kwestie etniczne; konflikty religijne; wasnie 0 irodla energii oraz zasoby naturalne. Wai:nym problemern pozostaje takze kwestia Taiwanu. ChRL stan~la na pryncypialnym stanowisku, ii: Taiwan jest prowincjll Chin, ich sprawll wewn~trznll, zas w przypadku zewn~trznej ingerencji nie wyklucza nawet mozliwosci uzycia sily zbrojnej. DZIALAN1A NA RZECZ POKOJU I BEZPIECZENSTWA W AZJI Propozycje dotyczllce zapewnienia pokoju i bezpieczenstwa w tym regionie wysuwano juz pod koniec lat 60. ZSRR zaproponowal utworzenie w Azji systernu bezpieczenstwa zbiorowego, opartego na zasadach karty ONZ. Projekt ten nie zostal 24 "Beijing Review" 1993, July 12-18, s. 11. Z5 C. Elcheson, The.. Peace" in Cambodia, "Currenl Hislory" 1992, December, s

11 SYTUACJA POLlTYCZNA W AZJI WSCIIODNIEJ - REGJONIE PACYFlKU 221 zrealizowany, a ZSRR w latach 70. proponowal utworzenie organizacji regionalnej i podpisanie ukladow wielostronnych i bilateralnych. Wainymi propozycjami byly tez deklarowane strefy pokoju. Dla przykladu w grudniu 1971 r. Zgromadzenie Ogolne ONZ uchwalilo rezolucj~, zgodnie z ktor~ Ocean Indyjski mial bye przeksztalcony w stref~ pokoju. Jednakze warunki wst~pne nie zostaly zaakceptowane i spelnione - w efekcie nie powstala tu strefa pokoju. Inn~ propozycj~, maj~c~ na celu umocnienie bezpieczenstwa, byla neutralizacja Azji Poludniowo-Wschodniej. Z tak~ propozycj~ wyst~pila Malezja w 1970r. Juz w 1971 r. ministrowie spraw zagranicznych panstw - czlonkow ASEAN zadeklarowali podj~cie wysilkow w celu stworzenia tu Strefy Pokoju, Wolnosci i Neutralnosci (Zone of Peace, Freedom and Neutrality - ZOPF AN)26. Rowniez ta kwestia jest nadal spraw~ otwart~, a po wycofaniu USA z bazy Subic Bay na Filipinach i Rosji z bazy w Wietnamie zaistniej~ realne warunki do jej powstania. Kolejn~ propozycj~ bylo ustanowienie strefy bezatomowej w Azji Poludniowej. Zwi~zany jest z ni~ projekt powstania strefy wolnej od broni j~drowej w panstwach Poludniowego Pacyfiku i na obszarach morskich przyleglych do terytorium tych panstw. Projekt ten nie doczekal si~ rowniez realizacji. Wazn~ kwesti~, zwi~zan~ z omawianymi wczesniej problemami, jest rozbrojenie. Dla przykladu, poczynaj~c od 1988 r. ZSRR zlikwidowal w azjatyckiej cz~sci 162 rakiety sredniego zasi~gu typu SS-20, 36 rakiet typu SS-12 i 22 rakiety typu SS Nalezy przy tym zauwazye, ze teoretycznie prawie wszystkie kraje tego regionu opowiadaj~ s i ~ za rozbrojeniem; w praktyce zbrojenia s~ jednak nie tylko kontynuowane, ale i motywowane innymi czynnikami niz zimna wojna: sporami wewn~trznym i czy zagrozeniami ze strony s~siadow. Produkcj~ i handel broni~ rozwin~ly zwlaszcza Chiny i Singapur. Charakterystyczny jest takze wyscig zbrojen w skali regionalnej. St~d tez tak wazn~ spraw~ jest kontrola nad arsenalem j~drowym, zbrojeniami konwencjonalnymi czy praktyczn~ realizacj~ srodkow budowy zaufania. Te ostatnie nie s~ dla Azji novum, byly juz rozwijane na poziomie stosunkow bilateralnych czy subregionalnych. Ich przykladami s~ : porozumienie z 1985 r. mi~dzy ZSRR, USA i Japoni~ 0 bezpieczenstwie w lotniczym ruchu pasazerskim; porozumienie mi~dzy Chinami i Mongoli~ z 1986 r. 0 ustanowieniu polqczenia lotniczego mi~zy tymi krajami; czy - prowadzone po 1989 r. - rozmowy chinsko-radzieckie, w ktorych wyniku zmniejszono liczebnose wojsk wzdluz granicy Chiny - Rosja, Chiny - Mongolia czy Chiny - l(azachstan. Bezpieczenstwo w regionie Azji - Pacyfiku obecnie jest zagwarantowane glownie przez porozumienia bilateralne pomi~zy Stanami Zjednoczonymi a Rosj~ czy Japoni~, Japoni~ a Chinami i Rosj~, Chinami a Rosj~. 26 Projekl przekszlalcenia regionu Azji Poludniowo-Wschodniej w stref~ pokoju ma swojll histori~, jui bowiem w 1886 r. pojawila si~ propozycja neulralizacji dorzecza Menamu, czyli lerenu na poludnie od granicy Syjamu. Wowczas Syjam zoslal krajem neulralnym, pelnillcym funkc~ bufora pomi zy francuskirni Indochinami a posiadlosciami brytyjskirni. Nast~pnie w lalach 30. naszego wieku proponowand neutralizacj~ Filipin, a w lalach 40. prezydent USA, F. D. Roosevelt wysunlll koncepcj~ neulralizacji Indochin i Syjamu, ktora nie zostala zrealizowana wobec negatywnego stanowiska Japonii. Uklady Genewskie z 1954 r. rowniei zawieraly pewne elementy neutralizacji Indochin. W 1964 r. prezydent Ch. de Gaulle wyslllpil z propozycjll zawarcia przez panstwa Azji Poludniowo-Wschodniej lraklatu 0 neulralnosci. Bliiej na len temat palrz P. Lyon, War and Peace in Southeast Asia, London 1969, s. 175; Foreign Relations of the United States, Japan , vol. II, Washington 1943, s ; "Foreign Affairs Malaysia" 1971, nr Asian Security , Tokio 1989, s. 132.

12 222 IWONA GRABOWSKA-LIPINSKA KONKLUZJE Analiza sytuacji w Azji Wschodniej - regionie Pacyfiku pozwala na postawienie hipotezy, iz "zimna wojna" w tym regionie nie skonczyla sitr, ze w dalszym ci~gu rna tam miejce konfrontacja dwoch ustrojow politycznych (USA i Chin). Zakonczenie "zimnej wojny" w Europie nie wplyntrlo zatem na zasadnicze zmiany w Azji jako calosci czy na rozwi~zanie konfliktow lokalnych (Korea, Kambodza, wyspy na Morzu Poludniowochinskim itp.), chociaz u ich podloza lezala rywalizacja mitrdzy supermocarstwami. Pomimo kresu bipolarnego podzialu swiata pozostaly nieuregulowane nadal zarowno konflikty wewntrtrzne w poszczegolnych panstwach, jak i konflikty mitrdzynarodowe. Obecny proces przemian w Azji Wschodniej - regionie Pacyfiku jest zdeterminowany zarowno czynnikami politycznymi, jak i ekonomicznymi. Bezprecedensowy w historii wzrost gospodarczy Japonii, "czterech tygrysow", ostatnio Chin powoduje spekulacje, iz centrum produkcji i shy roboczej przeniesie sitr do Azji, a XXI wiek btrdzie wiekiem Pacyfiku, coraz cztrsciej okrdlanym jako Morze Srodziemne XXI wieku 28 Wydaje sitr tez prawdziwll teza, ze nasttrpuje w tym regionie proba eliminacji wplywow USA i Rosji przez Chiny, Japonitr czy kraje ASEAN. Wydaje sitr takze, ze kluczem do stworzenia tam nowej sytuacji mitrdzynarodowej moze bye wspolpraca regionalna, zas te kraje, ktore nadal majll traktaty bezpieczenstwa z mocarstwami, btrdll szukae bardziej niezaleznej polityki. Nowy lad w Azji i regionie Pacyfiku jest dopiero tworzony, zas sytuacja polityczna nadal nie jest stabilna, na co wplywa zarowno brak zbiorowego mechanizmu rozwillzywania problemow wojny i pokoju na tym obszarze, jak i wysoki poziom zbrojen konwencjonalnych i nuklearnych. Z czterech riajwazniejszych mocarstw, wplywaj~cych na sytuacjtr w Azji, trzy dysponuj~ bronill jlldrowll (USA, Rosja, ChRL), zas Japonia - silll ekonomicznll i mozliwosciami wyprodukowania w bardzo krotkirn czasie tej broni. Aktualne jest rowniez zagadnienie przywodztwa regionalnego; prawo do niego rosci sobie co najmniej kilka panstw. Partykularne interesy, cz~ste zmiany koaiicji, brak regionalnego ukladu bezpieczenstwa zbiorowego wplywajll na wzrost napi~ w reglorue. Sytuacja polityczna w Azji ulegla w ostatnich latach duiym zmianom. Niepodleglose proklamowaly panstwa w Azji Srodkowej: Kazachstan, Kirgistan, Tadzykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, formulujllc nowe polityki zagraniczne. Zmienil sitr takze status Mongolii. Obecnie inna jest tez pozycja panstw wchodzllcych w sklad ASEAN. Zagrozeniem dla bezpieczenstwa Azji jest sytuacja w Rosji i republikach postradzieckich. Pojawia sitr tez obawa, ze panstwa WNP mogll sprzedawae technologie nuklearne i ekspertow, co rowniez moze przyczynie si~ do zaburzenia procesu stabilizacji i pokoju w regionie. Proba odpowiedzi na postawione we wprowadzeniu pytanie dotyczllce konfrontacji demokracji zachodniej (USA) z socjalizmem 0 chinskiej specyfice (ChRL) musi uwzgltrdniae przede wszystkim istniejllce realia. Jak staralam sitr przedstawie w tym 28 Tego typu pogilldy prezentujll zar6wno uczeni chinscy na uzytek wewni(trzny (dobrym tego przykladem jest artykul opublikowany w ~zyku chinskim Yang Jiana, Shijie jingji de zhongxin zhenhui. "Dongyi"' rna? "Dongnan Ya" 1987, nr 2, s. 3-10), jak i zewni(trmy (na przyklad Wang Li, Looking towards the 1990s, "Beijing Review" 1990, m I, s ) oraz uczeni z wielu innych kraj6w. W Polsce pogl!ld len przedstawia J. Z. Pietras (Mi~dzynarodowa rota Chin, Lublin 1990, s. 163).

13 SYTUACJA POLITYCZNA W AZJl WSC//ODNIEJ - REG/oNIE PACYFlKU 223 artykule, przyszlosc Azji - regionu Pacyftku zalezec b~dzie od sposobu rozwillzywania istniejllcych konfliktow, wyeliminowania napi~c, ustanowienia efektywnych metod kontroli kryzysow, ograniczenia zbrojen atomowych i konwencjonalnych, realizacji idei stref bezatomowych, praktycznego stosowania srodkow budowy zaufania oraz wspolpracy ekonomicznej.

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Azja w Stosunkach Miedzynarodowych. Dr Andrzej Anders

Azja w Stosunkach Miedzynarodowych. Dr Andrzej Anders Azja w Stosunkach Miedzynarodowych Dr Andrzej Anders Azja w Stosunkach Miedzynarodowych Literatura do zajęć: Krzysztof Gawlikowski, Małgorzata Ławacz (red) Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku, Warszawa

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Anna Murdoch. Polska i Niemcy w strefie KLINIKA JQZYKA

Anna Murdoch. Polska i Niemcy w strefie KLINIKA JQZYKA Anna Murdoch Polska i Niemcy w strefie KLINIKA JQZYKA Spis tresci Slownik akronimöw i wybranych terminöw technicznych 9 Wst p 15 1 Warunki korzystnego obopölnego funkcjonowania krajöw w jednolitym obszarze

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych

Wstęp... 11 Wykaz wybranych skrótów... 15. 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych stosunków międzynarodowych Spis treści Wstęp.............................................................. 11 Wykaz wybranych skrótów............................................ 15 1. Bezpieczeństwo jako kategoria współczesnych

Bardziej szczegółowo

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU LUKASZ WOJCIESZAK POLSKA, UKRAINAIBIALORUS WOBEC PROBLEMU DOSTAW ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU BIELSKO-BIALA 2013 Spis tresci Wstqp 11 Rozdzial I. Teoretyczne podstawy bezpieczenstwa dostaw gazu ziemnego...

Bardziej szczegółowo

Ryszard Unia Europejska

Ryszard Unia Europejska A 377214 Ryszard Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003 Spis treści Wstęp 13 Rozdział I Budowanie unii politycznej państw Wspólnoty Europejskiej:

Bardziej szczegółowo

BYDGOSZCZ CZERWIEŃSK k. ZIELONEJ GÓRY DĘBLIN DĘBLIN-LOTNISKO ELBLĄG GDAŃSK GDYNIA GŁOGÓW GORZÓW-WIELKOPOLSKI INOWROCŁAW JELENIA GÓRA KOŁOBRZEG KOSZALIN KŁODZKO KRAKÓW LEGIONOWO LEGNICA LIDZBARK WARMIŃSKI

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW 2Q:5-12-11. BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU. Warszawa,^^grudnia 2015 r. BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD. Pani. Justyna Mieszalska

KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW 2Q:5-12-11. BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU. Warszawa,^^grudnia 2015 r. BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD. Pani. Justyna Mieszalska KANCELARIA PREZESA RADY MINISTROW BlURO PELNOMOCNIKA RZ^DU DO SPRAW ROWNEGOTRAKTOWANIA Barbara Szymborska DYREKTOR BPRT.ZAPL.141.4.5.2015.MD RPU/165951/201S P Data:2015-12-21 ID.00a902 089796B Warszawa,^^grudnia

Bardziej szczegółowo

PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA

PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA PROFIL TARGI ASIA TRADE EXPO ARENA OSTRÓDA 1 ASIA TRADE część biznesowa Wystawa / Targi Strefy Narodowe (Iran, Polska); Strefa Azji Zachodniej (Arabia Saudyjska, Bahrajn, Katar, Zjednoczone Emiraty Arabskie,

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA

o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA UMOWA MI~DZY RZJ\DEM RZECZYPOSPOLITEl POLSKIEl A RZJ\DEM PANSTWA IZRAEL, o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA I MEDYCYNY Rzqd Rzeczypospolitej Polskiej Rzqd Panstwa Izrael, zwane dalej "Stronami" kierujqc

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI POLSKO-NIEMIECKIE PO ROKU 1989 ORAZ ICH ZNACZENIE DLA BEZPIECZENSTW A EUROPY

STOSUNKI POLSKO-NIEMIECKIE PO ROKU 1989 ORAZ ICH ZNACZENIE DLA BEZPIECZENSTW A EUROPY STUDIA POLITYCZNE Nr 5 STOSUNKI MI DZYNA-RODOWE J6ZEF FISZER Warszawa STOSUNKI POLSKO-NIEMIECKIE PO ROKU 1989 ORAZ ICH ZNACZENIE DLA BEZPIECZENSTW A EUROPY Koniec "zimnej wojny" nie przyniosl rozwillzania

Bardziej szczegółowo

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika MINISTER ZDROWIA KOPIA Warszawa, 2011-02-18 MZ-OZZ-073-23424-17/LO/11 Wg rozdzielnika Stosowanie do postanowien uchwaly Nr 49 Rady Ministrow z dnia 19 marca 2002 r. Regulamin pracy Rady Ministrow (M.P.

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Informator ETS na rok akademicki 2009/2010 STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE www.ka.edu.pl Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki Warszawa, dnia /3 lutego2015 RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.511-10/15 MiHISTEKSTWO iid^mcji NARODOWEJ I I^NCEL/iRrAGLOWIA Wpi, 2015-02- 1 6 ''Podpi< Pani

Bardziej szczegółowo

Polsko-litewska wspó³praca w dziedzinie bezpieczeñstwa

Polsko-litewska wspó³praca w dziedzinie bezpieczeñstwa POLSKI DYPLOMATYCZNY Odzyskanie niepodleg³oœci przez Republikê Litewsk¹, zmiany ustrojowe, jakie nast¹pi³y w Polsce, oraz rozpad Uk³adu Warszawskiego postawi³y oba pañstwa przed koniecznoœci¹ odnalezienia

Bardziej szczegółowo

Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego w Pulawach Mumer ogtoszenia: 32803-2015; data zamieszczenia: 10.03.

Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego w Pulawach Mumer ogtoszenia: 32803-2015; data zamieszczenia: 10.03. Strona 1 z 6 Adres strony internetowej, na ktorej Zamawiaj^cy udostqpnia Specyfikacj^ Istotnych Warunkow Zamowienia: www.pulawy.sr.gov.pl Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja Renata Gurba 1 1. Położenie a. Rosja zajmuje ponad 17 mln km 2 powierzchni i jest największym państwem na świata b. Terytorium

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

ASEAN- Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej

ASEAN- Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej ASEAN- Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej Polityka handlowa krajów należących do ASEAN Powstanie ASEAN (1967 r.) Jest to organizacja polityczno-gospodarcza, powstała na gruzach Association

Bardziej szczegółowo

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM)

Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Strona znajduje się w archiwum. Grupa Reagowania Operacyjno-Manewrowego (GROM) Tworzenie Jednostki rozpoczęto w 1990 roku, wykorzystując najlepsze doświadczenia zagraniczne zwłaszcza Stanów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

ALEKSANDER MAKSIMCZUK. Tom I Transformacja systemowa i ksztaltowanie siq nowej jakosci polskich granic panstwowych

ALEKSANDER MAKSIMCZUK. Tom I Transformacja systemowa i ksztaltowanie siq nowej jakosci polskich granic panstwowych ALEKSANDER MAKSIMCZUK GRANICE PANSTWOWE, RELACJE Z SASIEDZTWEM GOSPODARCZYM I WSCHODNIE POGRANICZE POLSKI W DOBIE TRANSFORMACJI, INTEGRACJI I GLOBALIZACJI Tom I Transformacja systemowa i ksztaltowanie

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA W PROCESIE ZMIAN REDAKCJA NAUKOWA. ZDZIStAW W. PUSLECKI

UNIA EUROPEJSKA W PROCESIE ZMIAN REDAKCJA NAUKOWA. ZDZIStAW W. PUSLECKI UNIA EUROPEJSKA W PROCESIE ZMIAN NA POCZ^TKU XXIWIEKU REDAKCJA NAUKOWA ZDZIStAW W. PUSLECKI «MdAtfnkiwe adanrpiaqzakh SPIS TRESCI Wprowadzenie UNIA EUROPEJSKA W PROCESIE ZMIAN NA POCZ^TKU XXIWIEKU (Zdzistaw

Bardziej szczegółowo

POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI

POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI POLSKA W NATO - STOPIEN POPARCIA I PRZEWIDYWANE SKUTKI Dwie trzecie Polaków (67%) twierdzi, ze jest za czlonkostwem Polski w NATO. Przeciwny przystapieniu naszego kraju do Paktu Atlantyckiego jest tylko

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Hongkong: Miejsce na Twój biznes

Hongkong: Miejsce na Twój biznes Hongkong: Miejsce na Twój biznes Marcin Mitko data: wrzesień 2014 Corporate Banking Manager, HSBC Bank Polska S.A. HK: Miejsce na Twój biznes Dynamiczne centrum gospodarcze Regionalny i globalny ośrodek

Bardziej szczegółowo

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ

ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ ZAUFANIE DO POLSKICH NEGOCJATORÓW I OPINIE O SKUTKACH PRZYSTAPIENIA POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ Warszawa, czerwiec 1999 Prawie polowa Polaków (48%) ma zaufanie do polskich przedstawicieli prowadzacych

Bardziej szczegółowo

POLICY PAPERS. Nr 3/2009. Warszawa, styczeń 2009 ZJEDNOCZENIE PÓŁWYSPU KOREAŃSKIEGO PERSPEKTYWY I ZAGROŻENIA

POLICY PAPERS. Nr 3/2009. Warszawa, styczeń 2009 ZJEDNOCZENIE PÓŁWYSPU KOREAŃSKIEGO PERSPEKTYWY I ZAGROŻENIA POLICY PAPERS Nr 3/2009 Warszawa, styczeń 2009 Małgorzata CITKO * ZJEDNOCZENIE PÓŁWYSPU KOREAŃSKIEGO PERSPEKTYWY I ZAGROŻENIA Od lat 50-tych XX w. podział Półwyspu Koreańskiego stanowi duży problem dla

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane PrzesYfanie ogtoszen http://bzpo.portal.uzp. goy.pilindex.php?ogloszeme=l.r-'-tvv"",,,,,, ~ ~ Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 ONLINE TRADING www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe 1. Wzrost na świecie i oczekiwania 2. Chiny zagrożeniem numer jeden dla światowej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Nr 54. Ekspertyza SYTUACJA NA DALEKIM WSCHODZIE NA PROGU XXI WIEKU. Lipiec 1995 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ

Nr 54. Ekspertyza SYTUACJA NA DALEKIM WSCHODZIE NA PROGU XXI WIEKU. Lipiec 1995 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ EKSPERTYZA WYKONANA NA ZLECENIE BIURA STUDIÓW I EKSPERTYZ SYTUACJA NA DALEKIM WSCHODZIE NA PROGU XXI WIEKU Lipiec 1995 Prof. dr hab. Jan Rowiński Ekspertyza Nr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11

Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka Jan Pawei 11 RADA GMTNY SECEMTN 29-145 SECEMIN wo], swi^tokrzyskie Troska o dziecko jest pierwszym i podstawowym sprawdzianem stosunkii czlowieka do czlowieka" Jan Pawei 11 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKIIROZWI4ZYWANIA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15

Spis treści. Słowo wstępne... 11. Przedmowa do czwartego wydania... 13. Wykaz skrótów... 15 Spis treści Słowo wstępne............................................................ 11 Przedmowa do czwartego wydania.......................................... 13 Wykaz skrótów............................................................

Bardziej szczegółowo

SOCJALISTYCZNA MODERNIZACJA ClDNSKl MODEL TRANSFORMACJl SYSTEMOWEJ

SOCJALISTYCZNA MODERNIZACJA ClDNSKl MODEL TRANSFORMACJl SYSTEMOWEJ STUDlA POLITYCZNE Nr 3 STOSUNKI MI DZYNARODOWE KRZYSZTOF JASIECKl Warszawa SOCJALISTYCZNA MODERNIZACJA ClDNSKl MODEL TRANSFORMACJl SYSTEMOWEJ Problemy zwillzane z procesami transformacji systemowych w

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin licencjacki z tematyki europejskiej

Zagadnienia na egzamin licencjacki z tematyki europejskiej Zagadnienia na egzamin licencjacki z tematyki europejskiej 1. Greckie, chrześcijańskie i rzymskie źródła zjednoczonej Europy. 2. Porównaj projekt Unii Paneuropejskiej Richarda Coudenhove-Kalergiego i Unii

Bardziej szczegółowo

Objasnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej. Gminy Wieczfnia Koscielna na lata 2013-2016

Objasnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej. Gminy Wieczfnia Koscielna na lata 2013-2016 Objasnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Metodologia okreslania wielkosci WPF Gminy Wieczfnia Koscielna na lata 2013-2016 Ramy czasowe WPF lata 2013-2016 zostaly wyznaczone zgodnie z ustawfl:. 0

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji projektow edukacyjnych. w Og61noksztalcq.cej Szkole Muzycznej. I i II st. im. H.Wieniawskiego w Lodzi

Regulamin realizacji projektow edukacyjnych. w Og61noksztalcq.cej Szkole Muzycznej. I i II st. im. H.Wieniawskiego w Lodzi Regulamin realizacji projektow edukacyjnych w Og61noksztalcq.cej Szkole Muzycznej I i II st. im. H.Wieniawskiego w Lodzi I. Projekt \ prawie oswiatowym - postanowienia ogolne Projekt edukacyjny jest zespolowym,

Bardziej szczegółowo

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO

B/60205. Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO B/60205 Julian Kaczmarek Julian Skrzyp NATO /atla2 Wrocław 2003 Spis treści Wprowadzenie 9 1. GENEZA I ROZWÓJ SOJUSZU PÓŁNOCNOATLANTYCKIEGO 11 1.1. Układ militarny podstawą istnienia Sojuszu Północnoatlantyckiego

Bardziej szczegółowo

UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW. z dnia 30 grudnia 2013 roku

UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW. z dnia 30 grudnia 2013 roku UCHWALA NR XL/262/2013 RADA GMINY MICHALOW z dnia 30 grudnia 2013 roku w sprawie przyj^cia Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminie Michalow na lata 2014-2016 Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

,(f/l,~r. m~ ~z Bl/stronaJri. Pan Michal Nowacki. Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna. Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r.

,(f/l,~r. m~ ~z Bl/stronaJri. Pan Michal Nowacki. Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna. Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r. WÓJT GMINY NOWOSOLNA ul. Rynek Nowosolna 1 92.703Lódz 35 lei (0-42)6~8-41-08. fax 648-41-19 Lódz, dnia 23 stycznia 2008 r. Pan Michal Nowacki Przewodniczacy Komisji Rewizyjnej Rady Gminy Nowosolna Niniejszym

Bardziej szczegółowo

RAFAt PAWLICKI STRATEGIA FINANSOWA DLA POLSKI 2014-2020 FUNDUSZE UNIJNE DLA PRZEDSI^BIORCZYCH. Di# Sri

RAFAt PAWLICKI STRATEGIA FINANSOWA DLA POLSKI 2014-2020 FUNDUSZE UNIJNE DLA PRZEDSI^BIORCZYCH. Di# Sri RAFAt PAWLICKI STRATEGIA FINANSOWA DLA POLSKI 2014-2020 FUNDUSZE UNIJNE DLA PRZEDSI^BIORCZYCH Di# Sri Spis tresci 1. Unia Europejska - jej istota, cele i etapy tworzenia 11 Uwagi wstgpne 11 1.1. Proces

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. I. Opis proponowanych zmian

UZASADNIENIE. I. Opis proponowanych zmian UZASADNIENIE I. Opis proponowanych zmian Projekt ustawy nowelizuje przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o niektórych formach wspierania dzialalnosci innowacyjnej (Dz. U. Nr 179, poz. 1484 oraz z 2006

Bardziej szczegółowo

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Podręcznik akademicki dotowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Recenzenci: prof. dr hab. Marek Pietraś prof. dr hab. Michał Chorośnicki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska, Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

POMOST, BUFOR CZY PROZNIA? PANSTWA BYLEGO ZSRR A STOSUNKI ROSYJSKO-SRODKOWOEUROPEJSKIE

POMOST, BUFOR CZY PROZNIA? PANSTWA BYLEGO ZSRR A STOSUNKI ROSYJSKO-SRODKOWOEUROPEJSKIE STUDIA POLITYCZNE Nr 6 STOSUNKI MI DZYNARODOWE MARGARITA M. BALMACEDA Toledo (USA) POMOST, BUFOR CZY PROZNIA? PANSTWA BYLEGO ZSRR A STOSUNKI ROSYJSKO-SRODKOWOEUROPEJSKIE. Celem mojego artykulu jest zwr6cenie

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie rządu chińskiego z 31 lipca 1963 roku

Oświadczenie rządu chińskiego z 31 lipca 1963 roku Oświadczenie rządu chińskiego z 31 lipca 1963 roku 1 http://maopd.wordpress.com/ Oświadczenie rządu Chińskiej Republiki Ludowej z dnia 31 lipca 1963 roku. Maoistowski Projekt Dokumentacyjny 2013 2 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

LUTY MARZEC KWIECIEŃ

LUTY MARZEC KWIECIEŃ LUTY 2.02-9.02 Islandia zimą 2.02-14.04 Rosja: bliskie spotkania z zorzą polarną 3.02-15.02 Filipiny: 7000 wysp na 7 morzach 5.02-17.02 Sudan - Królestwo Czarnych Faraonów 10.02-26.02 Ghana 10.02-2.03

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNO-EKONOMICZNY ROZWÓJ KRAJÓW ASEAN+3 ANALIZA PORÓWNAWCZA

SPOŁECZNO-EKONOMICZNY ROZWÓJ KRAJÓW ASEAN+3 ANALIZA PORÓWNAWCZA Iwona Pawlas SPOŁECZNO-EKONOMICZNY ROZWÓJ KRAJÓW ASEAN+3 ANALIZA PORÓWNAWCZA Wprowadzenie Jedną z ważniejszych cech rozwoju współczesnej gospodarki światowej jest włączenie się wielu krajów Azji w międzynarodową

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego WYDZIAŁ STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH INFORMATOR ECTS ROK AKADEMICKI 2008-2009 1 I. Informacje o wydziale 1. Nazwa i adres Wydział Stosunków Międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE

POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE POLSKA INDIE FORUM GOSPODARCZE Krajowa Izba Gospodarcza DZIAŁALNOŚĆ KIG W RELACJACH BIZNESOWYCH INDYJSKO - POLSKICH Warszawa, 27 stycznia 2014 r. ZałoŜona w 1990, następca prawny Polskiej Izby Handlu Zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.

RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad. RADA QMINY w Daszynie PROTOKOt Nr W2015 z obrad VI nadzwyczajnej sesji Rady Gminy w Daszynie odbytych w dniu 31 stycznia 2015r. Ad.l Przewodniczacy Rady -Marek Chwiatkowski otworzyt obrady VI nadzwyczajnej

Bardziej szczegółowo

MSCI AC Golden Dragon liczony w USD i ustalany przez Morgan Stanley Capital International Inc. indeks, w

MSCI AC Golden Dragon liczony w USD i ustalany przez Morgan Stanley Capital International Inc. indeks, w Informacja o zmianach danych objętych skrótem prospektu informacyjnego dokonanych w dniu 29 czerwca 2010 roku Działając na podstawie 28 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 stycznia 2009 r.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

PROCESY INTEGRACYJNE W AZJI WYBRANE ZAGADNIENIA

PROCESY INTEGRACYJNE W AZJI WYBRANE ZAGADNIENIA Joanna Kos-Łabędowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach PROCESY INTEGRACYJNE W AZJI WYBRANE ZAGADNIENIA Wprowadzenie Spowodowany dynamicznym rozwojem wzrost znaczenia Azji w międzynarodowych relacjach

Bardziej szczegółowo

OPCJA ATLANTYCKA I EUROPEJSKA W POSZUKIWANIU MODELU BEZPIECZENSTWA DLA PANSTW EUROPY 8RODKOWO-WSCHODNIEJ

OPCJA ATLANTYCKA I EUROPEJSKA W POSZUKIWANIU MODELU BEZPIECZENSTWA DLA PANSTW EUROPY 8RODKOWO-WSCHODNIEJ STUDIA POLlTYCZNE Nr 1(1) 1992 STOSUNKI Ml DZYNARODOWE WOJTEK LAMENTOWICZ (Warszawa) OPCJA ATLANTYCKA I EUROPEJSKA W POSZUKIWANIU MODELU BEZPIECZENSTWA DLA PANSTW EUROPY 8RODKOWO-WSCHODNIEJ 1. STARE I

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i RozwiClzywania Problemow Alkoholowych i Przeciwdzialania Narkomanii dla Gminy i Miasta Korsze na 2010 rok

Gminny Program Profilaktyki i RozwiClzywania Problemow Alkoholowych i Przeciwdzialania Narkomanii dla Gminy i Miasta Korsze na 2010 rok Zal~cznik nr 1 do Uchwaly Nr XLVII/287/09 Rady Miejskiej w Korszach z dnia 30 grudnia 2009 r. Gminny Program Profilaktyki i RozwiClzywania Problemow Alkoholowych i Przeciwdzialania Narkomanii dla Gminy

Bardziej szczegółowo

OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane Przesylanie ogtoszen http://bzpo.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie'-''zp-400&strona cc 6 Wisniewo: WYKONANIE ELEWAClI - SZKOtA GtUZEK TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r.

UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r. UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r. w sprawie przyj~cia Rocznego Programu Wspolpracy Gminy Sochocin z organizacjami pozarz~dowymi oraz innymi podmiotami, 0 ktorych mowa wart.

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

Monografie: Artykuły opublikowane:

Monografie: Artykuły opublikowane: Monografie: 1. Emigracja polska w Australii w latach 1980 2000, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2004, ss. 276, ISBN 83-7322-865-9 2. Zarys historii gospodarczej Australii w XX wieku, Wydawnictwo Adam

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP

ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP ZASADY ZALICZENIA ĆWICZEŃ WNOPIP mgr. Aleksandra Spychalska aleksandra.spychalska@prawo.uni.wroc.pl konsultacje: sala 307 budynek A poniedziałki godz. 14.45-15.45 wtorki godz. 11.15-12.15 ZASADY ZALICZENIA

Bardziej szczegółowo

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ Solidarnosc .to.-'" A C"t. :J'. -. ".'>- ~ {~\ \ ~ Y \~,,; \"d.'~ --:'--- ~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. Rozdział 2 Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie

Spis treści. Wstęp. Rozdział 2 Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie Spis treści Wstęp Rozdział 1 Współczesne konflikty zbrojne 1.1. Zimna wojna 1.2. Świat po zakończeniu zimnej wojny czynniki konfliktogenne 1.3. Charakter współczesnych konfliktów lokalnych Rozdział 2 Wojny,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz stron internetowych... Wykaz podstawowej literatury... Przedmowa...

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz stron internetowych... Wykaz podstawowej literatury... Przedmowa... Spis treści Wykaz skrótów... Wykaz stron internetowych... Wykaz podstawowej literatury... Przedmowa... XIII XVII XIX XXI Rozdział I. Zagadnienia wstępne... 1 1. Uwagi terminologiczne... 1 1 2. Elementy

Bardziej szczegółowo

-9- UZASADNIENIE. za kt6r~

-9- UZASADNIENIE. za kt6r~ -9- UZASADNIENIE Obowi uj~ca obecnie definicja lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w systemie powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, zawarta w art. 5 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o swiadczeniach

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

p^^^ StanisJaW Faber Sl^ski Kurator Oswiaty

p^^^ StanisJaW Faber Sl^ski Kurator Oswiaty IIIIIIIIIIIIIIIIII KUJAWSKA szkota WYZSZA ^^llifiltatil^p ^owy Targ, 13 pazdziemika 2015 r. wewtoctawku WYDZIAt ZAMIEJSCOWY w NOWYM TARGU rot. Ludzmierska 32, 34-400 Nowy Targ i sygseeoooo.tr 660 719 482

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH

PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH PRZYSZŁOŚĆ / POTĘGA KRAJÓW WSCHODZĄCYCH 50 % światowego produktu brutto generowane jest w ramach krajów wschodzących. Wnioski same się nasuwają. Warto inwestować w rosnące przedsiębiorstwa oraz przybierające

Bardziej szczegółowo

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński

Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ. Autor: Artur Brzeziński Gdy żołnierzom nie wolno strzelać, czyli operacje pokojowe ONZ Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają podstawowe informacje na temat celów i struktury Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Dzieje USA w perspektywie porównawczej konwersatorium (2012/2013)

Dzieje USA w perspektywie porównawczej konwersatorium (2012/2013) dr Marcin Fatalski Dzieje USA w perspektywie porównawczej konwersatorium (2012/2013) 1. Okres kolonialny a. Powstanie kolonii w Ameryce Północnej b. Purytanie geneza i główne założenia doktryny c. Wpływ

Bardziej szczegółowo

Opis projektöw narodowych prezentowanych 1 pazdziernika 2012 r. w Warszawie

Opis projektöw narodowych prezentowanych 1 pazdziernika 2012 r. w Warszawie Opis projektöw narodowych prezentowanych 1 pazdziernika 2012 r. w Warszawie Narodowy Projekt Terminal LNG" - budowa morskiego terminala do przeladunku skroplonego gazu ziemnego. Narodowy Projekt Terminal

Bardziej szczegółowo

POLSKA W OBLICZU INTEGRACJI OGOLNOEUROPEJSKIEJ BARIERA TRANSPORTU

POLSKA W OBLICZU INTEGRACJI OGOLNOEUROPEJSKIEJ BARIERA TRANSPORTU STUDIA POLlTYCZNE Nr 1(1) 1992 STOSUNKl MI DZYNARODOWE MAREK JAWORSKI (Warszawa) POLSKA W OBLICZU INTEGRACJI OGOLNOEUROPEJSKIEJ BARIERA TRANSPORTU UWAGI WST~PNE Transport stanowi podstawowy element infrastruktury

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI. Sprawozdanie ogólne 2007 projekt Informacje ogólne i przydatne linki

SPRAWOZDANIE KOMISJI. Sprawozdanie ogólne 2007 projekt Informacje ogólne i przydatne linki PL PL PL SPRAWOZDANIE KOMISJI Sprawozdanie ogólne 2007 projekt Informacje ogólne i przydatne linki Informacje ogólne i przydatne linki Rozdział I Sekcja 1.1. Sposób rządzenia i poprawa regulacji

Bardziej szczegółowo

OGLOSZENIE O ZAMOWIENIU - usiugi ^ y^p^^

OGLOSZENIE O ZAMOWIENIU - usiugi ^ y^p^^ Strona 1 z 6 Adres strony internetowej, na ktorej Zamawiajacy udost^pnia SpecyfikacjQ Istotnych Warunkow Zamowienia: www.puiawy.sr.gov.pl Putawy: Sprzc(tanie powierzchni wewnetrznych Scidu Rejonowego w

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

17.12.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 343/7

17.12.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 343/7 17.12.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 343/7 Powiadomienia przewidziane w art. 29 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 864/2007 dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II) (2010/C

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

AN-2 Lot Dookoła Świata

AN-2 Lot Dookoła Świata AN-2 Lot Dookoła Świata Waldemar Miszkurka Kazimierz Szaniawski Włodzimierz Adamski Październik 2010 PoŜegnanie przed odlotem Ostatnie wywiady Organizacja lotu napotykała na ogromne trudności, wielka

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r.

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Szanowni Państwo, Z przyjemnością witam przedstawicieli polskich władz i sił zbrojnych obu

Bardziej szczegółowo