5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8. " 10 Kronika astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzyk astronomiczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8. " 10 Kronika astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzyk astronomiczny"

Transkrypt

1 r U--Rł\NJJ\ CZASOPISMO TOWARZYSTWA MIŁOŚNIKÓW ROK Ił ASTRONOMJI N2 1 {ó) TREŚĆ ZESZYTU: Odezwa do społeczeństwa l go Zjazdu ł\stronomów Polslch.... Str. l Obchód 450 Rocznicy Urodzin Kopernia w Toruniu 2 J. Witowsi. O mechanice niebiesiej 5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8 Obserwacje..., " 10 Kronia astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzy astronomiczny " 13 Książi nadesłane.... Usta nowych członów T. M. ł\.. WARSZAWA l ~====---:=======================~

2 SOMMf\IRE DE "URf\NJf\" N!~ 5. Proclamailon du l Congres des 1\stronomes Polonals p. 1 Celebratlon du 450 annlversaire de Copernic a Toruń (Besquides). " 2 J. Witowsi. Sur la mecanlque celeste 5 E. Stenz. Station 1\stronomlque au Mont Łysina 8 Observations.. 10 Chronlque astronomique 12 J. M. C3lendrier astronomique 13 Publicatlons rec;ues.. Membres de la Soc. des. 1\mateurs de 1'1\stronomie Towarzystwo Miłośniów Konto czeowe ~K. O. N Astronomji. Siedziba: Warszawa, Sienna 15. Seretarjat czynny w ooniedziałl, l czwarti od 17 do 18. Podczas lata (od 15.VI- do 15.X!) dyżury członów zarządu Są zawieszone; czynności seretarjatu prowadzi zastl';pczo dostrzegalnia. Dostrzegalnia T-wa, Chmielna 88 (IV pi!';tro). Dostrzegalnia czynna codziennie (prócz dni świątecznych) po zmrou, w wieczory pogodne: dla członów T M f\. w poniedziałi i piąti, dla publiczności (za drobną opłatą) w pozostałe dni tygodnia. Bibljotea, w loalu dostrzegalni, czynna w poniedziałi l piąti, wieczorem. Administracja "Uranji" - p. J. Mergentaler, Warszawa, Wido 16 m. 16. Redacja "Uranjl" - p. Edward Stenz, WlJrszawa Daniłowiczowsa 12. Zgłoszenia nowych członów przyjmuje seretarz T-wa, p. S. Kaliń si (Warszawa, Pi!';na 30 m. 14, teł ). Sładi członowsie wpłljcać należy na onto czeowe P. K. O. N Dnia 17 maja r. b. odbyło sle Nadzw. Og. Zebranie T. M. f\., na tórem ustalono następujące wysoości rocznych słade członowsich: cz!. Kola Młodz. 3 zip., czł. rzeczyw. 4 zlp., czł. popier. 16 zip., jednordzawa słada czł. dożyw. 80 zip., jedn. si. człona założyciela 100 zip. wpisowe -1 zlp. (Wartość 1 zip. w marach oblicza się wedł. ceny Bonów Zlotowych ogłaszanej przez Mln. Sarbu). Wszyscy członowie T-wa otrzy. mają Uranję bezp 1 atnie. Członowie, tórzy do d. 17.V.1923 opłacili sładi wedł. dawnych norm, dopłacą 2 zlp. na oszta Uranjl (pren. l przes.). Po dniu 17.V. obowiązują nowe normy, obejmujące prenumeratę pisma.

3 URA RoK II N J A CZF\SOPISMO TOW f\rzystw F\ MIŁ.OŚNIKÓW f\stronomji Czerwiec 1923 N2 1 (5) Odezwa do Społeczeństwa Pierwszego Zjazdu Astronomów Polsłch. fllstronomowie polscy, reprezentujący wszystie uniwersytety Rzeczypospolitej, zebrani w Toruniu, olebce Kopernia, w uroczystym dniu 450-ej rocznicy urodzin wieliego naszego rodaa, nie spełniliby swego obowiązu wobec Ojczyzny i naui, gdyby nie oświadczyli otwarcie Społeczeństwu, co następuje: Sutiem wieloletniej niewoli narodu, obserwatorja astronomiczne doszły w Polsce do stanu zupełnego wyniszczenia. fllstronomja polsa znajduje się w niebezpleczeństwie! Według jednomyślnej opinji Zjazdu, honor Ojczyzny Kopernia, najwięszego astronoma wszystich czasów, wymaga założenia Instytutu astronomicznego, tóryby dał możność astronomom pol sim wyonywać prace obserwacyjne, stojące na poziomie naui współczesnej i tóryby jednocześnie zaspaajał pierwszorzędne potrzeby państwowe astronomiczno-geodezyjne. Instytut tai powstać musi i dlatego, abyśmy nie postradali moralnego prawa do chlubienia się Koperniiem. Platoniczny ult Kopernia martwy jest; uderzmy w czynów stall Zwracamy się do całego społeczeństwa, aby wszyscy, tórym leży na sercu dobre imię naszej ultury, ofiarami swemi przyczynili się do wzniesienia Obserwatorjum Narodowego. Wiele nie wymagamy - ilaset tysięcy złotych polsich wystarczy. Mając chociażby sromny warsztat pracy, potrafimy wziąć czynny udział w rozwoju naui wszechświatowej; ręojmią tego jest cały zastęp astronomów i geodetów polsich, tórzy nawet w ciężich czasach niewoli narodu pracowali wydatnie, ale przeważnie na obczyźnie. Zjazd wyłania z siebie Komitet do zbierania funduszów na Instytut. Przewodniczącym

4 2 URI\NJI\ Komitetu obrany został prof. Uniw. Jag. Tadeusz Banachiewicz {Kraów, Kopernia 25), tórego Zjazd upoważnia do zbierania ofiar. Nazwisa ofiarodawców b~dą podawane do ogólnej wia do mości. Toruń, 19 lutego 1923 r. w 450-ą rocznic~ urodzin Kopernia. Prezydjum zjazdu: Prof. Dr. Marcin Enlst {Lwów), prze wodniczący, prof. L. Birlcenmajer {Kraów), prezes honorowy; członowie prezydjum: JWofesorowie: Wł, Dziewulsi {Wilno), M. Kamieńsi (Warszawa), Bohdan Zalesi (Poznań), Tad. Banachiewz"cz {Kraów). Uroczystość Koperniańsa w Toruniu.. f\stronomowie polscy, miłośnicy Nieba i szerszy ogół społeczeństwa polsiego mieli sposobność w r. b. przeżyć podniosłą uroczystość uczczenia pami~ci wieliego rodaa naszego, Miołaja Kopernia, w 450-tą rocznicę jego urodzin. Ognisiem obchodu był Toruń, rodzinne miasto wieliego astronoma. Na dzień 19 lutego 1923 udeorowane zostały ulice Torunia zielenią i barwami narodowemi, w onach wysta wowych umieszczono z pietyzmem przystrojone portrety Mio łaja Kopernia. Na uroczystość, starannie przygotowaną przez miejscowy Komitet i obywatelstwo pod przewodnictwem pre zydenta miasta p. Michała, przybył cały szereg gości i osób zaproszonych z pośród przedstawicieli rządu, naui, organizacyj społecznych i prasy. Licznie zwłaszcza przybyli astronomowie polscy, pragnąc oddać hołd Koperniowi w jego rodzinnem mieście. Kraów, Warszawę, Lwów, Wilno i Poznań reprezen towali pp. prof.: Banachiewicz, Birenmajer, Dziewulsi, Ernst, Janowsi, Kamieńsi, Krassowsi i Zalesi. Z ramienia T-wa Miłośniów f\stronomji przybył do Torunia v. prezes T-wa, E. Stenz, w towarzystwie dwuch członów Zarządu, pp. S. Ka lińsiego i J. Mergentalera. Ogółem przybyło z poza Torunia ooło 100 gości zaproszonych, nje licząc licznych rzesz oo licznego obywatelstwa. Właściwa uroczystość rozpoczęła się w staromiejsim o ściele św. Jana, w tym samym, w tórym 450 lat temu wstecz ochrzczony został Miołaj Koperni. Pamiątowa chrzcielnica znajduje się tam po dziś dzień, ja również i inne pamiąti {obraz ojca Miołaja oraz pomni

5 TORVNIOWI zda1vten.sł.ll.wuenau n~.m~h zowszu m~stu, olebce MI KOLAJA KOPERNIKA \V' jj50 rocz me~ u rod:t.t n łt'tdlm: go a.st roi\ouul{łols tczgo urocz:y!;cqz w d n m Cl%t tejs~tn przez rnorun, tu~a.pospo tłajcl S\VIllt!;Wt~COII.\ sltła. ten DYPLOM u CZCI t llll Pll m ta t ~ J!X)Y.lrzystw.mttoslltb\YJJS.u.("';!',_,""_,_.r.:,._ "'4..4 IIJ' /- DYPLOM Pf\Mif\TKOWY, ZŁOŻONY Nf\ RĘCE PREZYDENTf\ M. TORUNif\, P. S. MICHF\ŁKf\, PRZEZ DELEGf\Tf\ T WF\ MIL f\str. PODCZf\S UROCZYSTEJ f\kf\demji KU CZCI KOPERN!Kf\ DNIE\ 19 LUTEGO 1923 R. f\dres powyższy został podpisany przez wszystich członów Zarządu T. M. f\. oraz przez omitet Redacyjny.. Uranjl". W Toruniu złożyli nadto swe podpisy wszyscy uczestnicy l-go Zjazdu f\stronomów polsich, będący członami T-wa. Wyonawcą adresu jest p. J. Żorawsl, stud. architet.

6 4 UI R 1\ N J 1\ Miołaja, astronoma). Kazanie wygłosił s. arcybisup Teodorowicz. Po nabożeństwie zebrane tłumy udały się pod dom rodzinny Kopernia przy ul. Kopernia N!! 15, na tórym odsłonięto przy salwie wystrzałów armatnich i dźwięach oriestrypamiątową tablicę z czarnego granitu, z napisem: "Tu urodził się Miołaj Koperni 19 lutego 1473 r. Wstrzymał. słońce, ruszył ziemię, Polsie wydało go plemię. 1923". Po odśpiewaniu "Roty" zebrane tłumy sformowały pochód, tóry udał się na Ryne Staromiejsi przed pomni Kopernia, pod Ratuszem. Tu, ze stóp pomnia, pierwszy przemówił pre, zydent m. Torunia, p. St. Michałe: "Wzdłuż i wszerz naszej Ojczyzny dziś wielie święto l W tern święcie polsiem bierze udział cywilizowany świat cały, by uczcić dzień narodzin naszego genialnego rodaa. Na cześć wieliego polsiego uczonego, tórego pami~ć przetrwała wiei, a b~dzie trwać, dopói świat trwać będzie, na cześć tego świetlanego ducha biją dziś uroczyście dzwony i płyną pełne chwały peany... " W imieniu p. Prezydenta Rzplitej i Rządu przemówił p. wicem'inister Łopuszańsi, imieniem Uniwersytetu Warszawsiego prof. M. Kamieńsi i t. d. Potem sładano wieńce. O g. 1 ej odbyła się f\ademja w salt szoły wydziałowej. Zagaił aademję s. prof. Maowsi, przedstawiciel Toruńsiego T-wa Nauowego. Liczni przedstawiciele uniwersytetów i towarzystw wygłosili mowy powitalne. Imieniem T-wa Miłośniów F\stronomji przemówił p. E. Stenz w te mniej więcej słowa: "W 450 tą rocznicę urodzin najwięszego astronoma polsiego, Miołaja Kopernia, uroczyście w dniu dzisiejszym święconą zarówno w Toruniu, ja i w całej Rzeczypospolitej, w dniu tym, gdy oczy całego świata zwrócone są na Toruń, olebę wieliego astronoma, - w tej podniosłej chwili, dla upamiętnienia uroczystego święta Naui Polsiej, mam ten wysoi.zaszczyt i szczęście, imieniem polsich milośniów nieba gwiaździstego jao delegat Towarzystwa Miłośniów F\stronomji, złożyć miastu Toruniowi na ręce WPana Prezydenta miastadyplom niniejszy", poczem wręczył prez. Michałowi artystycznie wyonany adres hołdowniczy. Na przemówienie delegata T. M. F\. odpowiedział prezydent słowami serdecznej podzięi. Główną część aademji wypełniło przemówienie prof. Sirerimajera na temat: "Koperni jao obywatel i patrjota". Wypowiedział tu znaomity znawca życia i dzieł Kopernia wynii ostatnich badań swoich nad westją narodowościową i genealogiczną astronoma toruńsiego.,

7 URI\NJI\ 5 O g. 7-ej otwarto w Muzeum Bibljoteę im. Kopernia. Wieczorem odbyło si~ przedstawienie galowe w Teatrze Miej ~im, na tórem m. in. odczytano wyjąte z "Wiatru do Morza" Zeromsiego, dotyczący Kopernia oraz poazano śliczną apoteozę Kopernia według znar1ego obrazu Mateji. Raut w Dworze f\rtusa zaończył wspaniałą uroczystoś<. l'łastępnego dnia obradował Pierwszy Zjazd f\stronomów Polsich, zebrany w Toruniu z oazji narodowego świę t a "astronomicznego". Dwa dni, spędzone na podniosłej uroczystości Koperniańsiej, w atmosferze serdecznej gościnności toruńsiej, opromienionej blasiem wiosennego słońca,- pozostaną dla uczestniów uroczystości niezatartą i miłą pamiątą. E. 8. J. WITKOWSKI. O mechanice niebiesiej. Mechania niebios, czyli naua o ruchach ciał niebiesich, powstała właściwie w drugiej połowie 17 w., z chwilą odrycia przez Newtona prawa grawitacji powszechnej. W poprzednim oresie ta gałąź astronomji sprowadzała się wyłącznie do znajomości geometrycznej ruchów na niebie i nie sięgała głębiej. po ich przyczynę. Zasada Kopernia i prawa Keplera, choć pozwoliły oderwać słońce i planety od ryształowych sfer sta rożytnych i ułożyć je w przestrzeni w ich olejności rzeczywistej, nie wyjaśniły jedna istotnej przyczyny ruchów. Newton dopiero wsazał tę_siłę tajemniczą, tę vis motrix wszechświata i, co więcej, ujął ją w proste ształty matematyczne. Wówczas, gdy Newton ogłosił zasadę grawitacji, zdawało się, że prawo to, niezmiernie proste, w równie prosty i łatwy sposób wytłomaczy wszystie ruchy ciał niebiesich. Wrótce jedna spostrzeżono, że prawo Newtona, wymagające wzajemnego przycią-gania się wszystich ciał, przez to samo wprowadza niezmierne zawiłania w ich ruchach; współcześni uczeni zarzucali Newtonowi, iż zamiast ładu wniósł chaos do wszech świata. Wysiłi matematyów i badania astronomów przyznały jedna słuszność Newtonowi i powoli przyzwyczajono s1ę do zawiłości ruchów w mechanice niebios. Matematyczne ujęcie zagadnienia o ruchu wyłącznie tylo dwóch ciał, przyciągających się wzajemnie według prawa Newtona, nie nastręcza żadnych trudności. Zostało ono rozwiązane (geometrycznie biorąc) jeszcze przez Newtona, tóry dowiódł,

8 6 U "R 1\ N J 1\ że w tym wypadu ruch odbywa się z zachowaniem dwóch pierwszych praw Keplera, a w razie ruchu perjodycznego i wszystich trzech {trzecie prawo w brzmieniu Kepiera jest słuszne tylo dla planety o masie zniomo małej w porównaniu z masą słońca, w innym zaś wypadu występuje współczynni, zależny od masy planety). W naszym uładzie słonecznym, prócz wzajemnego przyciągania się słońca i planety, musimy liczyć się z działaniem innych planet; wypływające stąd zagadnienie o znalezieniu torów mas materjalnych, podlegających prawu grawitacji, stanowi najogólniejsze zadanie mechanii niebios. Ponieważ ciała niebiesie mają ształty prawie uliste, przeto zadanie (przynajmniej w pierwszem przybliżeniu) sprowadza się do zbadania ruchu puntów materjalnych, gdyż ciała uliste zachowują się wobec prawa Newtona, jao punty materjalne. Ujęte w ten sposób i ograniczone do ilości trzech ciał ogólne zadanie mechanii niebios znane jest w nauce pod nazwą zagadnienia trzech ciał, tóre po dziś dzień jeszcze nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte. Nasze wiadomości teoretyczne o ruchach planet naszego uładu słonecznego byłyby niewątpliwie nadzwyczaj sromne, gdyby nie pewne ooliczności, tóre niezmiernie upraszczają te badania, - a te mi są: znaczna masa słońca, w porównaniu do masy planet oraz, ~tosunowo do mas, duże odległości pomiędzy planetami. Sutiem tego poszczególne planety opisują dooła słońca drogi, mało różniące się od elipsy Keplera, ponieważ wpływ pozostałych planet (perturbacje) jest nieznaczny. Fat ten ułatwia zadanie, gdyż pozwala znajeść drogę ciała, zareśloną wyłącznie pod wpływem słońca, a potem już zająć się perturbacjami ruchu, spowodowanemi przyciąganiem pozostałych planet. Jest to, coprawda, droga olejnych przybliżeń, wszelao jedyna, dopói ogólne zadanie mechanii niebios nie zostanie rozstrzygnięte. Newton założył podwaliny teorji perturbacyj, a następne poolenia astronomów i geometrów poszły wsazaną przez niego drogą. Teorja wielich planet podejmowana była olejno trzy razy i za ażdym razem całowicie ją przeształcano. Laplace, Leverrier i ostatnio Newcomb doonali tego wieliego dzieła. W matemałycznem ujęciu teorja perturbacyj szeroo stosuje ta zwane rozwinięcie w szeregi, polegające na zamianie wyrazów matematycznych, tóre nastręczają trudności przy rozwiązywaniu zadania, innemi, prostszemi, lecz przybliżonemi tylo wyrazami. W pratycznych zastosowaniach metoda olejnych przybliżeń jest bardzo pożyteczną, gdyż stosownie do postępów technii obserwacyjnej doładność rachunów może

9 U R 1\ N J fi 7 być dowolnie zwięszona. Nadzwyczajna zgodność pomiędzy przewidywaniami teorji a obserwacją, osiągnięta tą drogą, ta dalece wzmocniła zaufanie do metod, stosowanych w teorji perturbacyj, że astronomowie pierwszej połowy XIX w. prawie wcale nie zastanawiali się nad matemałycznem uzasadnieniem tych metod. Pytanie, czy przybliżone wyrazy, wprowadzane celem ułatwienia rozwiązania zadania, pozostaną zawsze dosta tecznie przybliżonemi (zbieżność szeregów), czy też, z biegiem czasu, zależnie od zmian w onfiguracji planet, ta dalece odbiegną od swych pierwowzorów, iż całiem spaczą rezultaty - zdaje się, nie wywoływało obawy astronomów. f\ni wieli Laplace, ani genjalny Lagrange nie przywiązywali do tego zbytniej wagi, zapatrzeni w zgodność swej teorji z obserwacjami. Zachwyt powoli jedna ustępoy. al miejsca rytycznemu zapa trywaniu się na rzeczy i wszczęte w tym ierunu poszuiwa nia (Poincare) stwierdziły, że szeregi, używane w teorji perturbacyj, są rozbieżne dla więszych oresów czasu. Wobec ta niepomyślnych wyniów badań Poincarego, dotychczasowe poszuiwania nad stałością uładu słonecznego, ta duma teorji Laplacce'a, straciły swe dawne znaczenie. Fatalne pytanie o stałości uładu słonecznego w ciągu czasu nieograniczonego po zostaje bez odpowiedzi. Należy udosonalić obecne metody, lub popchnąć zagadnienie perturbacyj na nowe tory. Ostatniemi czasy daje się zauważyć zwięszone zaintere sowanie, tórem astronomowie obdarzają zagadnienie trzech ciał. Lagrange w 1772 r. znalazł rozwiązanie zadania dla poszczególnych wypadów (stosuni odległości trzech ciał pozostają niezmienne), a po nim dopiero sto lat później Darwin, Hill i Poincare wsazali perjodyczne rozwiązania dla specjalnego przypadu tego zadania (masa jednego lub dwu ciał jest niezmiernie małą w porównaniu z masami pozostałych). Nad ogólnem zagadnieniem trzech ciał pracowało wielu wybitnych geometrów, lecz bez pozytywnych rezultatów. Bruns i Poincare dowiedli tyle tylo, że dawnemi metodami matematycznemi celu nie da się osiągnąć. Przed ilu laty dopiero Sundman stwierdził istnienie rozwiązania w ształcie zbieżnych szeregów, a wi~c, matematycznie biorąc, rozwiązał zadanie. Dotychczas jedna Sundman nie 7badał wartości pratycznej swych szeregów, wobec czego znaczenie jego odrycia w mechanice nie bios na razie nie może być należycie ocenione. Nie wolno pominąć milczeniem prac, podjętych ostatnio przez Stromgrena w Kopenhadze. Zastosował on do poszuiwania perjodycznych rozwiązań zadania trzech ciał metodę rachunową (mechaniczne całowanie), tóra zawsze pozwala śledzić ruch planety. Wynii mogą mieć znaczenie tylo dla

10 ,l 8 URP.NJP. orbit periodycznych, ponieważ w innych wypadach nie może być mowy o estrapolacji rezultatów. Tą drogą zostały odryte. całe rodziny orbit perjodycznych, ta dla wypadu szczególnego, ja też i dla ogólnego. EDWF\RD STENZ. Stacja Astronomiczna na szczycie Łysiny. Zdała od zbiorowis ludzich i ich gwaru, dymów i świateł, wśród niezamąconej ciszy leśnej, na tle czarnego, gwiazdami utanego nieba górsiego powstała młodziuta Stacja f\stronomiczna Obs. Kraowsiego na szczycie Łysiny. Wzniesiony 912 metrów nad poziom morza, posiada szczyt Łysiny te przychylne waruni, tóremi inne obserwatorja polsie pochwalic się nie mogą, a mianowicie: znaczną przezroczystość powietrza i ciemne tło slepienia niebiesiego, charaterystyczne dla górsiej miejscowości. Zadaniem stacji besidziej jest zebranie odpowiedniego materjału astronomicznego i meteorologicznego dla zbadania warunów atmosferycznych na szczytach Besidu Zachodniego. Nadto doonywane są na Łysine spostrzeżenia fotometryczne, tórych w warunach miejsich wyonywać niepodobna. Stacja ma tedy charater tymczasowy, z chwilą bowiem, gdy uończy ona swe główne czynności, t. j. gdy waruni atmosferyczne dostatecznie będą zbadane, stacja zostanie bądź zliwidowana, bądź też stanie się puntem wyjścia dla budowy Narodowego Obserwatorjum f\stronomicznego, o ile waruni miejscowe będą uznane za sprzyjające. W literaturze naszej posiadamy już rótą monografję pióra prof. Banachiewicza, dotyczącą Łysiny (Wyprawa f\stronomiczna w Besidy, Kraów, 1923). Uczestnicy wyprawy opi ~ują tam swe przygody i wrażenia w sposób barwny i stylowy. Za<;łen opis nie odtworzy jedna pięna, tóre podziwia się dopiero jao naoczny świade i uczestni. Dzięi uprzejmemu poparciu dyretorów Obs. Kraowsiego i Państw. Instytutu Meteor. w Warszawie miałem możność na wiosnę r. b. spędzić ila tygodni na szczycie Łysiny. Zadanie moje polegało na zbadaniu promieniowania słonecznego pod względem jego natężenia oraz promieniowania nocnego atmosfery, wzgł. powierzchni ziemi. Nadto miały być

11 l URI\NJI\ 9 również wyonywane pomiary ilości pyłów, zawartych w powietrzu oraz nietóre inne obserwacje. Chociaż wynii nie zostały jeszcze całowicie opracowane, to jedna można już twierdzić, źe podczas pogodnego dnia i nocy przezroczystość atmosfery na Łysinie jest b. dobra, a nawet nieco więsza, niż w innych puntach o tej samej wysoości. l ta np. w trzy noce pogodne (9-11.1V) otrzymano dla wypromieniowania u niebu natężenie 0,18 alorji na 1 cm. 2 i minutę, t. j. tyleż, co w Rauris (900 m.) u podnó~a góry Sonnblic, otrzymał Trabert w r Masymalna wartość wypromieniowania na Mount Weather (540 m.) wynosi 0,18 al., w Davos zaś (1600 m.)- 0, 19 al. (wszysto w tych samych mniejwięcej warunach wilgotności i temperatury). Jeżeli nadto dodać, że wypromieniowanie w oolicach Warszawy (120 m.) sięga wartości 0,13-0,14 al., to dojdziemy do wniosu, że waruni na Łysinie pod względem przezroczystości atmosferycznej dla długich fal są więcej niż dobre. Taie same własności przejawia atmosfera na Łysinie względem promieniowania słonecznego. W ciągu ilu dni pomiarów atynometrycznych otrzymałem wartości natężenia promieniowania słonecznego znacznie więsze, niż otrzymuje podobnie wysoo wzniesione obserwatorjum na górze Taunus (820 m.) pod Franfurtem n/m. Dla porównania podaję tabelę wartości, otrzymanych w wietniu w porze popołudniowej: Długość drogi w atmosferze l 35 Taunus (820 m.) IV. 1920/ // t.oa / o.981/ / 0.82 Łysina (912 m.) 11.1V.l923. *) Z zestawienia tego wynia, że Łysina jest orzystniej usytuowana, niż Taunus, i że przy mniejszych wysoościach słońca przezroczystość jest w stosunu do Taunus, więsza. To samo zjawiso występuje w porównaniu z wartościami normalnemi Poczdamu. Dodam, że w ciągu dnia ll.iv 23 osiągnąłem na Łysinie wartość masymalną promieniowania, prze wyższającą wszystie masymalne wartości promieniowania, otrzymane w Warszawie w ciągu ostatnich lat dwudziestudwuch. Jeżeli jeszcze wziąć pod uwagę spostrzeżenia nad pyłami, *) Wartości promieniowania tymczasowe.

12 10 URI\NJ/\ tóre wyazały zniomą ich zawartość w górsiem powietrzu, to wszystie te dane, wraz ze spostrzeżeniami, zebranemi przez ierownia stacji, p. J. Gadomsiego, zdają się przemawiać na orzyść umieszczenia placówi astronomicznej na szczytach górsich wogóle, a na Łysinie w szczególności. Pozostaje jeszcze jedna sprawa może najważniejsza, a mianowicie zbadanie warunów limatycznych. Materjały dotych czas zebrane nie wystarczają jeszcze na wysnuwanie wniosów co do częstości dni i nocy pogodnych na Łysinie, wydaje się jedna prawdopodobne, że ilość dni pogodnych nie jest zbyt duża wsute geograficznego położenia Besidu Zachodniego. Łysina, jao najbardzej wysunięta na północo-zachód góra, więcej ma mgieł, chmur i opadów, niż jej sąsiadi wschodnie. Niewątpliwie, teren w Małopolsce dobrze zostanie zbadany, zanim się wzniesie gmach wieliego Obserwatorjum. Pói go niema, stacja astronomiczna na Łysinie oddaje cenne usługi badaczom, pozbawionym tych idealnych warunów nieba, jaie są do dyspozycji na szczycie górsim. Profesorowi T. Banachiewiczowi, organizatorowi tej stacji, oraz p. J. Gadomsiemu, bezpośredniemu jej ierowniowi, należy się gorące uznanie za stworzenie nowej placówi obserwacyj nej w Polsce. f\by ona janajprędzej przemienioną została w Obserwatorjuro Narodowe imienia Kopernia, u pożytowi i chwale f\stronomji ojczystej l OBSERWACJE. Meteory. Dnia I.IV.1923 o g. 20m. 39 cz. urz. zaobserwowałem w Zabłudowie pod Białymstoiem spade pięnego meteoru. Niezwyle jasny żółty meteor (dwa razy jaśniejszy od Wenus) przebiegł od 1 Geminoruin do s Orionis. Zjawiso trwało o. 3 se. Tejże nocy 2.1V.1923 o g. O m. 27 zauważyłem spade meteoru o jasności 2 wiel., tóry przebiegł czworobo Lwa od wschodu na zachód. Eug. Ryba * W Obs. f\str. Uniw. Warsz. zaobserwowali pp. F. Kę pińsi i M. Kowalezewsi dnia 9.V.1923 o g. 23 m. 2!:>.0. spade uli ognistej niezwyłej jasności. Uazała się niemal w zeni cie i przebiegłszy łu ooło 60 od gwiazdy C Ursae Majoris (Mizar) do gwiazdy 1 Leonis, zgasła na wys. 20 na zachodzie. Kula o intensywnem zabarwieniu zielone m zostawiła słaby, szybo

13 URł\NJł\ 11 ninący ślad. Detonacji nie usłyszano. Osoby, tóre zaobserwowały zjawiso powyższe, proszone są o zaomuniowanie swych spostrzeżeń Obs. F\stronomicznemu w Warszawie (al. Ujazdowsie 6/8)- z podaniem miejsca obserwacji, chwili spostrzeżenia zjawisa, czasu jego przebiegu oraz ierunu, w tó ono widziane. rym było Zarycia gwiazd. Dnia doonano w Obs. F\str. Uniw. Warsz. obserwacji zarycia F\ldebarana (a Tauri) przez Księżyc. Warszawa. ~=52 13'. A= -1''24"'7s, 25. Data Począte li Koniec /l Śred. obj. Ob s In h58"'33~ 4 16''4o"'s9~ a 162 mm. F. Kęplńsl 33, l 102 M. Kowalezewsi 41 1, \, Orłowsi 33,3 97 M. Kamieńsi 33,1 41 0,8 48 E. Stenz Momenty są podane w czasie uniwersalnym. Poprawi chronometrów osiągnięto z sygnałów radjotelegraficznych (Paryż i Nauen) i z miejscowego wyznaczenia czasu. Zjawisa optyczne. Dnia 10.1V.1923 podczas pobytu na szczycie Łysiny (912 m.) zaobserwowałem dość rzadie zjawiso optyczne. Od samego rana błyszczał naooło słońca pierścień 22 (p. zwyły); ooło g. 10 cz. un. pojawiła się górna część pierścienia eliptycznego, opisanego na pierścieniu zwyłym; wrótce potem zauważono w stronie SSW nieba mały srawe poziomego ręgu słonecznego, barwy białej, przebiegącego równolegle do horyzontu. O g. 11 m. 6 cz. uniw. wyonano po miary za pomocą teodolitu: wysoośc słońca 47 1 / 2, wysość poziomego ręgu nad horyzontem 48 ± 1 / 2. Przedłużenie ręgu przechodzi więc, ja były do przewidzenia, przez słońce. O g. 11 m. 8,znia rąg, 12 minut potem znia i pierścień, chmury Ci - S są stopniowo zarywane przez warstwę F\ - S. Tegoż dnia przed zachodem słońca obserwowano słońca poboczne. Zjawiso to należy do dość rzadich (por. mój artyuł w Wiad. Meteor. wiecień, 1922). E. Stenz

14 12 URRNJR KRONIKA ASTRONOMICZNA. Pierwszy Zjazd Astronomów Polaich odbył się w Toruniu d lutego 1923 r. z oazji obchodu Koperniańsiego. Zjazd wydał odezwę do społeczeństwa w sprawie Narodowego Instytutu Rstronomicznego; na zasadzie referatu prof. Kamieńsiego ZjaLd zatwierdził statut Pol. T-wa Rstronomicznego. Do zarządu T-wa zostali wybrani: prezes prof. Banachiewicz (Kraów), v.-prezes prof. Dziewulsi (Wilno), członowie prof. Ernst (Lwów), Kamleńsi l Kępińsl (Warszawa) oraz Witowsi (Kraów). Zjazd wyłonił z siebie omitet do zbierania funduszów ńa Nar. Instytut Rslronomiczny im. Kopernia z prof. Banachiewlczem (Kraów, Obs.!\str.) na czele. Część nauową zjazdu wypełniły rótie referaty prof. Banachiewicza l p. Gadomslego o obserwacjach gwiazd zmiennych. Wyłady Astronomji w Uniw. Warsz. rozpoczął 19 maja r. b. dyretor Obs. Warszawsiego, prof M. Kamieńsi. W wyładzie wstępnym, wygłoszonym wobec licznych przedstawicieli Senatu Rad. i tłumnie zebranej młodzieży, mówił profesor o najdawniejszych zabytach astronomicznych z czasów przedhistorycznych. Interesujący wylad został owacyjnie przyjęty przez słuchaczy. Ofiary na Narodowy Instytut Astr. lm. M. Kopernia. T-wo Miłośniów!\str. wzięło czynny udliał w zbieraniu funduszów na N. l. R. W swoim czasie T. M. 1'1. przeazało sumę 3 miljonów m., ofiarowaną przez firmę Br. Jablowscy (1 milj.) oraz firmę G. Gerlach (2 mllj.). W ostatnich czasach wpłynęły na ręce sarbnia T. M. R. nowe ofiary: Koło Suwalsie T. N. S. W M. Uczniowie l. VII. gim. im. Staszica w Sosnowcu Dr. Boh. Ma?ie w Ondrejovle (Czechy) Secja Kraj.-przyr. Kursów dla Dor. w Warsz Uczniowie gimnazjum w Slerpcu Razem Sumę powyższą wpłacono na onto N P. K. O. (N21r. Inst.!\str. lm. Kopernia). T-wo Mitośniów Astronomji coraz więcej rozwija swą działalność. Zainteresowanie T-wem objawia się w licznych zgłoszeniach na członów nle tylo z raju, lecz i z zagranicy. Rocznicę urodzin Kopernia uczciło T-wo, dając inicjatywę obchodu Koperniańsiego w Warszawie. Dnia 18 lutego r. b. złożony został u stóp pomnia Kopernia wieniec imieniem członów. T. M. R. Następnego dnia wręczony został władzom miasta Torunia ozdobny adres hołdowniczy przez delegata T-wa. Z oazji rocznicy p. Białęcl wygłosił odczyt o Koperniu w Stow. Robotn. Chrześć., z21ś p. R. Orłowsi na obchodzie Koperniańsim w Żblowle.

15 = l URI\NJI\ 13 KALENDARZYK ASTRONOMICZNY. Zjawisa w uładzie słonecznym. Tablica l. Zieinia. W afeljum Vll.6 Qlt. Począte jesieni astronomicznej IX.24, 211: Zimy astr. Xll " Merury. Widoczny w pażdziernlu od drugiego tygodnia do ońca miesiąca l w ciągu drugiej połowy grudnia. Konjuncja z Księżycem X.9 (o 1.0 na pd) Xll.B (o 6.8 na pd) elongacja zachodnia X.14.17" (18.1) wschodnia Xl '' (19.8), onjuncja z Saturnem X.30. O' (o oo.7 na pd). Wenus. Widoczna rano w lipcu i w pierwszej połowie sierpnia oraz wie czoraml w listopadzie l grudniu. Konjuncja z Księżycem Vll.12 (o 4.6 na pn.) Vlll.11. (o 3 8 na pn.) Xl.9. (o 5.3 na pd.) Xll.9 (o 5.5 na pd.) Konjuncja z Jowiszem X ' 2. (o 0.8 na pd.). Mara. Widoczny rano w pa:tdzlerniu, listopadzie i grudniu. Na początu czwartego tygodnia listopada w złączeniu z ex Vlrginls. Konjuncja z siężycem. X.B (0.1 na pd.) X1.6. (o 1.8 na pd.) Xll.5 (o 3.3 na pd.) Konjuncja z Saturnem Xll.2. 7'' 7 (o 1o.5 na pd.). Jowisz. Wieczorami do listopada l następnie pod oniec grudnia przed samym wschodem słońca. Konjuncja z Księ ż ycem Vll.21 (o 3.4 na pd.) Vlłl.l8 (o 3.8 na pd.) IX.14 (o 4o.o na pd.) X.12 (o 4.2 na pd.). Saturn. Można obserwować wieczorami na zachodniej stronie nieba w lipcu i pierwszej połowie sierpnia oraz w drugiej połowie li stopada l w grudniu na wschodzie nad ranem. Konjuncja z Księżycem Vll.20 (o 0.3 na pd.) Xlł.4 (o 1.7 na pd.). W pierwszych dniach grudnia w złączeniu z Marsem (p. wyżej - Mars). Uran. W gwiazdozbiorze Wodnia widoczny przez całe półrocze, z po czątu nad ranem, przez całą noc w pa:tdzierniu, jao gwiazda 6 ej wielości i pod oniec rou już tylo przed północą. Opozycja ze słońcem X.B. Neptun. Widoczny dopiero w jesieni nad ranem w gwiazdozbiorze Lwa Fazy Księżyca. Lipiec l Sterpleń / Wrzesień j_pa:tdzier./ Listopad/ Grudzień " d " d h d d d Ostat,.. wadra l 21.8 l 11.2 Nów Pierw. wadra Pełnia Ostat. wadra Najwięsza " " d " libracja wschodnia: Vll.14; Vlll.lO; IX.7; X.5; Xl.3; Xll.l. Xll.29. zachodnia: VII. l ; Vll.29; Vlll.24; IX.20; X.17; X1.15; Xll.13.

16 Planety (momenty ulminacji w Warszawie) l Merury l Wenus l Mars l Lipiec. 20 t2" 34"' n'' 42"' tl s"' Sierpień Wrzesień Pa:tdziern Listopad Grudzień Księtyc. l Lipiec l Sierpień l Wrzesień 1923 D a t a w. z. w. z. w. z. l 21h40"' 6h42"' "' s"54"' 21h 2"'10"54"' o o l w. z. Sł O ń ce. Wschody i Zachody: VJI Vlll h "' h... l TablicD Ił. Jowisz Saturn l Uran l Neptun t9" ts"' t7"43"' 4" "' 14" 5m l Listopad w. z. w. z. w. z. Październi l l Grudzień 20h45"'11h42"' 22"14"'12"47"' 23''30"'12''25"' l o w. z. w. z. IX.18. 5h14"'t7"46"' X O Xl.17. s"sg"' 15"43"' XII \... A c )O ;D :z <.. ;D '

17 ... Słońce i planety. (Spółrzędne równiowe). Tablica III Lipiec.. 20 Sierpień Wrzesień.. 18 Październi Listopad Grudzień ,. Słońce Merury Wenus Mars Jowisz (J. o (J. o (J. a (J. a (J. a o m o h m o 7 55 "' tt ) o,, m o h m. 1t m o h m o h '" o Uran, rj. i o: Vll , Vlll lo - 6.3, X XI Xll , Neptun, " VII t5.9, V t5.5, X Xl t4.9, Xll t5.0. " (J. Saturn,, m o a l tl c ;o :» :z: ' :» 1923 D a t a Księ:iyc. (Spółrzędne równiowe dla śr. północy Gr.). Lipiec Sierpień Wr~esień Październi Listopad (J. o (J. o (J. o (J. o (J. a " m o " m o " m o h m o h m o (J. Grudzień 1t m o o.s t t t02 o J l o o l o o t a... IJI

18 N l» ;:;..; o? ::0 () 0.. m c.,. ~.,.. 8 c. fil :l ~ ~ '< ;: o ~ o "'" ~ ()o "' ~ :J:I VI... o :l o 3 Zarycia gwiazd przez się:tyc (Dla Warszawy) INazwa gwiazdy! Czas j P l Q~~: Sierpień Wrzesień. 20 " 23 Patd Tauri 5.1 O 3 "( "' l" " 28 Sierpień d h Tauri " B Capric <p F\quarii B Gemin Ceti 5.8: O 71 Taurl Tauri & 2 Tauri 3.6, 19 l 264 B Tauri " a. Tauri (F\Id.) i " o ' 111 Tauri "' l , , p p p p p p Tablica IV. Zarycia gwiazd przez się:tyc (dla Warszawy). Jowisza Za~mlenia salelit Nazwa gwiazdy l Czas J_ P j Q z~t"~t Sa t. Data Patd. l m h m l H'Orionis Listopad. 1 5 Cancri 5.9 O R Leonis (v.l 4.6 O : l B Sagit B Tauri '( Tauri Tauri Tauri " " 3 J264 B Tauri , 221 Grudzień. Minima 1\lgola {~ 1 5 1'44 Leonis 5.9, 1 95 Virginls B Tauri B. Tauri l/ Geminor l p p p l. Lipiec d h m zj. l zj. II zj. l zj. II z n. Sierpień d h m III zn zj. Patdzierni l d h m P zj. p Persei). Wrzesień Patdzierni Patdzierni Listopad Listopad Grudzień d h d h d,, d " d " d " Listopad l Grudzień l UIVaga. Wszystie dane w powyższym alendarzyu podane w czasie urz~dowym (środowo-europejsim). c: 10 ;a :z t.. :a... ~ ~ ~

19 Lista członów T. M. A. przyjętych w oresie Juty- maj 1923 r. Czł. dotywotni. Hr. Goluchowsi Wojciech w Janowie p. Lwowem. Czł. popierający. p. Grynszpan Herman, przemysłowiec w Warszawie. Członowie rzeczywiści: Biruowicz Mi., Różana. Botner Teodor, naucz. gim. Kalisz. Brzozowsa J. stud. Un. War. Czerniero 1\natol, prac. P. l. M. Fabrowsl J. urzędni, Lwów. Firgane K. prof. g lm. Stanisławów. Hartman L. naucz. Dobrzyń. Kojrańsi L naucz. gimn. Łódt. Lisowsi Konst. asyst. P. l. M. Prof. dr. Maśe Bohumil, dyr. Państw. Obs, Czechosiow. Ondrejov. Monia Wł. absol. inż. Lwów. Morawsi!\dam, Warszawa. Morawsi Henry, Warszawa. Nowici Zdzisław, Warszawa. Ostrowlew Walerjan, naucz. glmn. CzęstÓchowa. Probulsi Wiad. prof. glmn. glmn. Lwów. dr. Rotszajnowa Zofja naucz. Warszawa. Siwicl Władysław, Warszawa. prof. Syora J. astronom, Praga Czesa. Inż. Szawdyn E. urz. państw. Szawdyn Wacław, Warszawa. Ks. Szuchmielsi Fel. Trzebcz, Pom. Tarwaca Irena, stud Uniw. Warsz. dr. Tomaszowsi Norbert, le. or Zabłudów. Wodopjan Edward, Warszawa. Zalesi 1\1. Dyr. Sem. Naucz. Łódź. Zeller Bolesław, urz. P. l. M. KSil\ŻKI NADESŁANE. Bibljotea T. M. R. w dalszym ciągu otrzymuje w d arze liczne wydawnictwa i odbiti, nadsyłane przez autorów. Ofiarodawcom sładamy na tern miejscu serdeczne podzięowanie. Roczni 1\stronomiczny Obserwatorjum Kraowsiego na ro 1923 Tom 11. Dr. B. M a s e. Hvizdarsa Pocena na ro Dr. L. Gr a b o w s l. Normalny przebieg roczny ciśnienia l tern peratury powietrza we Lwowie. Dr. L Gra b o w si. O obliczaniu "średnich c17.iennych normalnych~ dla przedstawienia rocznego przebiegu jaiegoś czynnia meteorologicznego z wieloletnich szeregów spostrzeżeń. Dr. L. Gr a b o w s l. Miołaj Koperni l jego rocznica. Wydawnictwa T wa Przyjaciół Nau w Przemyślu (6 tomów). Wydawnictwa Smithsonlan lnstitution (4 tomy). Wydawnictwa Uniwersytetu w Pennsylwanjl (8 tomów), m. in: Resulls of observatlons with the zenlth telescope of the Flower 1\stronomical Observatory. Ch. L. D o o l i t t l e. Measures of double and mullipie stars. E. D o o l i t t l e. E. S t e n z. O przebiegu promieniowania słonecznego podctas zaćmienia l o załóceniu optycznem atmosfery.

20 G. GERLI\CH WARSZAWA, Czysta 4 MASZYNY DO PISANIA "UNDERWOOO" biurowe podróżne ARYTMOMETRY. Cena ru 18,.,. ZI\KU\DY QRI\F. WYDI\WH. KSJf\11(1\, Wf\RSZI\Wf\, MO"JUSZLI 11. T!L. 1!10-93.

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII.

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. ĆWICZENIE 3. WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. 1. Oscylator harmoniczny. Wprowadzenie Oscylatorem harmonicznym nazywamy punt materialny, na tóry,działa siła sierowana do pewnego centrum,

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 luty (Księżyc) Niedziela Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota

Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 luty (Księżyc) Niedziela Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota Międzynarodowy Rok Astronomii 09 luty (Księżyc) 2 3 4 5 6 Zakrycie gwiazdy Gem przez Księżyc 8 4:00 Merkury oświetlony 9 5:38 maksimum półcieniowego zaćmienia Księżyca 0 2:00 Saturn w koniunkcji z 2 3

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Podstawy analizy wypadów drogowych Instrucja do ćwiczenia 1 Wyznaczenie prędości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Spis treści 1. CEL ĆWICZENIA... 3. WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Wenus na tle Słońca Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Instytut Astronomiczny UWr Czym się zajmujemy? uczymy studentów, prowadzimy badania naukowe (astrofizyka

Bardziej szczegółowo

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

KONKURS ASTRONOMICZNY

KONKURS ASTRONOMICZNY SZKOLNY KLUB PRZYRODNICZY ALTAIR KONKURS ASTRONOMICZNY ETAP PIERWSZY 1. Jakie znasz ciała niebieskie? Gwiazdy, planety, planety karłowate, księŝyce, planetoidy, komety, kwazary, czarne dziury, ciemna materia....

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum klasy I-III

Gimnazjum klasy I-III Tytuł pokazu /filmu ASTRONAWIGATORZY doświadczenia wiąże przyczynę ze skutkiem; - uczeń podaje przybliżoną prędkość światła w próżni, wskazuje prędkość światła jako - nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych;

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów Organizator: Sponsor: Patronat honorowy: Trzy nauczycielki : pp.krystyna Brodzik, Magdalena Rozborska i Justyna Walendzik od wielu lat prowadziły w naszej szkole Konkurs Wiedzy Astronomicznej. Na spotkaniu

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA 2015 rok Janusz Bańkowski, Bełchatów Patronat programu SOS PTMA PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA Wstęp Arkusz kalkulacyjny MS Excel to doskonałe narzędzie obliczeniowe wszechstronnego użytku. Za pomocą

Bardziej szczegółowo

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi. - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi.

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi.  - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi Ruch obiegowy W starożytności uważano, że wszystkie ciała niebieskie wraz ze Słońcem poruszają się wokół Ziemi. Jest to tzw. teoria geocentryczna.

Bardziej szczegółowo

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM EORI OBWODÓW I SYGNŁÓW LBORORIUM KDEMI MORSK Katedra eleomuniacji Morsiej Ćwiczenie nr 2: eoria obwodów i sygnałów laboratorium ĆWICZENIE 2 BDNIE WIDM SYGNŁÓW OKRESOWYCH. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Wpływ zamiany typów eletrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Grzegorz Barzy Paweł Szwed Instytut Eletrotechnii Politechnia Szczecińsa 1. Wstęp Ostatnie ila lat,

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Zjawiska zachodzące w przyrodzie budzą ciekawość, zainteresowanie, umiejętność obserwacji i spostrzegania. Na Ziemi Radłowskiej można zaobserwować

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2013 Klub Astronomiczny Regulus Kraków 2012 1 Skład komputerowy almanachu wykonał autor publikacji Tomasz Ściężor Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA ORGANIZOWANEGO W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNZJALNYCH I PONADGIMNAZJALYCH 1 Konkurs z astronomii

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI 1. Wpisz w odpowiednich miejscach następujące nazwy: Równik, Zwrotnika Raka, Zwrotnik Koziorożca iegun Południowy, iegun Północny Koło Podbiegunowe Południowe Koło Podbiegunowe Południowe RUCH OROTOWY

Bardziej szczegółowo

Astronomiczny elementarz

Astronomiczny elementarz Astronomiczny elementarz Pokaz dla uczniów klasy 5B Szkoły nr 175 Agnieszka Janiuk 25.06.2013 r. Astronomia najstarsza nauka przyrodnicza Stonehenge w Anglii budowla z okresu 3000 lat p.n.e. Starożytni

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH MODYFICJ OSZTOW LGORYTMU JOHNSON DO SZEREGOWNI ZDŃ UDOWLNYCH Michał RZEMIŃSI, Paweł NOW a a Wydział Inżynierii Lądowej, Załad Inżynierii Producji i Zarządzania w udownictwie, ul. rmii Ludowej 6, -67 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010 Kroki: CZEGO potrzebuję? Długopis lub ołówek Latarka z czerwonym światłem lub do trybu nocnego GPS, dostęp do Internetu lub mapa topograficzna Wydrukowany Przewodnik obserwatora z formularzem raportu JAK

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w geografii

Elementy astronomii w geografii Elementy astronomii w geografii Prowadzący: Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Podstawowe podręczniki: Jan Mietelski, Astronomia w geografii Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna Podręczniki uzupełniające:

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Składniki pogody I sposoby ich pomiaru Tytuł: Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Temat zajęć : Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne Przedmiot: przyroda Autor: Hedesz Natalia Szkoła: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony)

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony) Wyres linii ciśnień i linii energii (wyres Ancony) W wyorzystywanej przez nas do rozwiązywania problemów inżyniersich postaci równania Bernoulliego występuje wysoość prędości (= /g), wysoość ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY

Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY 1. Dokładny adres wnioskodawcy wraz z numerem telefonu, faxem, e-mailem oraz adresem strony www: ulica:kochanowskiego1 telefon: 52 384

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała dla specjalnośći Biofizya moleularna Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała I. WSTĘP C 1 C 4 Ciepło jest wielością charateryzującą przepływ energii (analogiczną do pracy

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać:

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać: KARTA PROJEKTU Szkoła: Temat projektu/ zakres tematyczny: Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy Tajemnice Kosmosu projekt astronomiczny Zespół projektowy: Nauczyciel opiekun: Problemy, które chcemy rozwiązać:

Bardziej szczegółowo

Parafia Rokitnica. Kalendarz

Parafia Rokitnica. Kalendarz Parafia Rokitnica Kalendarz 2012 KOŚCIÓŁ PARAFIALNY P.W. NAJŚW. SERCA PANA JEZUSA W ZABRZU ROKITNICY Wj eż d ż a ją c d o Ro k i t n i c y, z w ł a s z c z a d r o g a m i o d s t r o n y Mi e ch o w i

Bardziej szczegółowo

Wycieczka po Załęczańskim Niebie

Wycieczka po Załęczańskim Niebie Wycieczka po Załęczańskim Niebie Strona 1 z 25 Prezentowana kolekcja zdjęć została wykonana przez uczestników tegorocznych letnich obozów astronomicznych (w dniach 28.07 25.08.2002) zorganizowanych przez

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIŁ INŻYNIERII MECHNICZNEJ INSTYTUT EKSPLOTCJI MSZYN I TRNSPORTU ZKŁD STEROWNI ELEKTROTECHNIK I ELEKTRONIK ĆWICZENIE: E2 POMIRY PRĄDÓW I NPIĘĆ W

Bardziej szczegółowo

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań KAEDRA FIZYKI SOSOWANEJ PRACOWNIA 5 FIZYKI Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na ores drgań Wprowadzenie Ruch drgający naeży do najbardziej rozpowszechnionych ruchów w przyrodzie.

Bardziej szczegółowo

Historia myśli naukowej. Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata. dr inż. Romuald Kędzierski

Historia myśli naukowej. Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata. dr inż. Romuald Kędzierski Historia myśli naukowej Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata dr inż. Romuald Kędzierski Wszechświat według uczonych starożytnych Starożytny Babilon -Ziemia jest nieruchomą półkulą, która

Bardziej szczegółowo

Fizyka z astronomią. Klasa I C Profil matematyczny

Fizyka z astronomią. Klasa I C Profil matematyczny Fizyka z astronomią Klasa I C Profil matematyczny Klasa matematyczna Przedmioty rozszerzone matematyka, fizyka Języki obce: język angielski, do wyboru język niemiecki lub rosyjski Obowiązkowe przedmioty

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego)

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego) Mechanika nieba Marcin Kiraga: kiraga@astrouw.edu.pl 30 godzin wykładu + 30 godzin ćwiczeń wykłady poniedziałki - godzina 15:15 ćwiczenia wtorki - godzina 12:15 Warunki zaliczenia ćwiczeń: prace domowe

Bardziej szczegółowo

Metody komputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Skoczonych. Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna

Metody komputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Skoczonych. Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna Metody omputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Soczonych Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna Jest to najprostszy element: współrzdne loalne i globalne jego wzłów s taie same nie potrzeba

Bardziej szczegółowo

Marzec Dzieci Pana Astronoma

Marzec Dzieci Pana Astronoma Marzec Dzieci Pana Astronoma Motyw przewodni spoiwa integrujące Mija dzień po dniu. Tydzień po tygodniu. Miesiąc po miesiącu. Wiosna, lato, jesień, Zima. Co rok przyroda powtarza ten sam rytm. Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Jubileusz 5-lecia połączenia Akademii Medycznej w Bydgoszczy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu 25-lecia powstania Akademii Medycznej w Bydgoszczy 50-lecia pracy Profesora Jana Domaniewskiego

Bardziej szczegółowo

ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali

ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali ZADANIE 52 INTERFERENCYJNY POMIAR KRZYWIZNY SOCZEWKI (pierścienie Newtona) Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie, przy znanej długości fali świetlnej, promienia rzywizny soczewi płaso-wypułej

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2015

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2015 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2015 Polskie Towarzystwo Astronomiczne Warszawa 2014 RECENZENT Jerzy M. Kreiner OPRACOWANIE TECHNICZNE I SKŁAD Tomasz Ściężor Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna

Bardziej szczegółowo

Jesienne wędrówki klasy IV c.

Jesienne wędrówki klasy IV c. Jesienne wędrówki klasy IV c. Szkoła Podstawowa nr 3 w Sanoku Wycieczka do Leska i Ustrzyk Dolnych Projekt międzyprzedmiotowy CELE PROJEKTU: - poznanie ciekawych miejsc w regionie, - rozwijanie zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II

Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Test sprawdzający wiadomości z rozdziału I i II Zadanie 1 Do poniższych poleceń dobierz najlepsze źródło informacji. Uwaga: do każdego polecenia dobierz tylko jedno źródło informacji. Polecenie Źródło

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna)

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna) TEMAT: Analiza zdjęć ciał niebieskich POJĘCIA: budowa i rozmiary składników Układu Słonecznego POMOCE: fotografie róŝnych ciał niebieskich, przybory kreślarskie, kalkulator ZADANIE: Wykorzystując załączone

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ TEMATYCZNY. Prawa Keplera (fizyka, informatyka poziom rozszerzony)

SCENARIUSZ TEMATYCZNY. Prawa Keplera (fizyka, informatyka poziom rozszerzony) Autorzy scenariusza: SCENARIUSZ TEMATYCZNY OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna.

Ćwiczenie 4. Zagadnienia: spektroskopia emisyjna, budowa i działanie spektrofluorymetru, widma. Wstęp. Część teoretyczna. Ćwiczenie 4 Wyznaczanie wydajności wantowej emisji. Wpływ długości fali wzbudzenia oraz ształtu uweti i jej ustawienia na intensywność emisji i na udział filtru wewnętrznego. Zagadnienia: spetrosopia emisyjna,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 4

Scenariusz zajęć nr 4 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Na Ziemi i w Kosmosie Scenariusz zajęć nr 4 Temat dnia: W Kosmosie. I. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. II. Czynności przed lekcyjne: przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć

Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć Liczmy gwiazdy, dopóki jest co liczyć Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słońca, CBK PAN Gdzie podziało się niebo? Świetlny smog Skala problemu Jasność/ciemność nieba Komu szkodzi zanieczyszczenie

Bardziej szczegółowo

Szkoła przy ul. Kościuszki 13.

Szkoła przy ul. Kościuszki 13. Do roku szkolnego 1965-1966 istniały w Dukli dwie szkoły podstawowe. Pierwsza związana była organizacyjnie z liceum ogólnokształcącym, druga istniała samodzielnie przy ul. Kościuszki 13. Szkoła przy ul.

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 5. Energia, praca, moc. http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 5. Energia, praca, moc Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html ENERGIA, PRACA, MOC Siła to wielkość

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU

SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU SCENARIUSZ LEKCJI GEOGRAFII W KLASIE I GIMNAZJUM TEMAT LEKCJI-OŚWIETLENIE ZIEMI W PIERWSZYCH DNIACH ASTRONOMICZNYCH PÓR ROKU CEL OGÓLNY- UŚWIADOMIENIE UCZNIOM, ŻE MIMO IŻ SŁOŃCE WYSYŁA ZAWSZE TAKĄ SAMĄ

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 8

Scenariusz zajęć nr 8 Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska Blok tematyczny: Wędrówki z biegiem Wisły Scenariusz zajęć nr 8 Temat dnia: Poznajemy Mikołaja Kopernika Edukacje: polonistyczna społeczna, matematyczna, muzyczna

Bardziej szczegółowo

Galaktyki i Gwiazdozbiory

Galaktyki i Gwiazdozbiory Galaktyki i Gwiazdozbiory Co to jest Galaktyka? Galaktyka (z gr. γαλα mleko) duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia sprawdzianu! UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA DATA URODZENIA UCZNIA miejsce na naklejkę z kodem dzień miesiąc rok SPRAWDZIAN W

Bardziej szczegółowo

DOBÓR NASTAW ZABEZPIECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCIOWYCH DLA LINII ŚREDNIEGO NAPIĘCIA

DOBÓR NASTAW ZABEZPIECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCIOWYCH DLA LINII ŚREDNIEGO NAPIĘCIA dr inż. Witold HOPPEL DOBÓR NASTAW ZABEZPECZEŃ NADPRĄDOWYCH ZWARCOWYCH DLA LN ŚREDNEGO NAPĘCA 1. Wprowadzenie W liniach SN od sutów zwarć międzyfazowych (tylo taich załóceń dotyczy artyuł) stosuje się

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych w województwie zachodniopomorskim w 2011 roku

Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżkowych w województwie zachodniopomorskim w 2011 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Monitoring zawodów deficytowych i nadwyżowych w województwie zachodniopomorsim w 2011 rou Opracowanie: Marta Sapińsa Szczecin 2011 WSTĘP... 3

Bardziej szczegółowo

LUDZIE. Grzegorz Żakowicz LO nr XVII. Zbigniew Kamiński Nadleśnictwo Świeradów. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Paweł Preś IA UWr

LUDZIE. Grzegorz Żakowicz LO nr XVII. Zbigniew Kamiński Nadleśnictwo Świeradów. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Paweł Preś IA UWr Projekty Izerskie LUDZIE Zbigniew Kamiński Nadleśnictwo Świeradów Grzegorz Żakowicz LO nr XVII Stanisław Kornafel Stacja Turystyczna Orle Towarzystwo Izerskie Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Paweł

Bardziej szczegółowo

Pomiary całkowitej zawartości pary wodnej w pionowej kolumnie atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Pomiary całkowitej zawartości pary wodnej w pionowej kolumnie atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Pomiary całkowitej zawartości pary wodnej w pionowej kolumnie atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 10 minut Czas obserwacji: tuż przed

Bardziej szczegółowo

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0

Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. 1h = 15 0 Obliczanie czasów miejscowych słonecznych i czasów strefowych. Kilka słów wstępnych Ziemia obraca się z zachodu na wschód. W ciągu 24 godzin obróci się o 360 0. Jeżeli podzielimy 360 0 na 24 godziny otrzymamy

Bardziej szczegółowo

6 0 / m S t a n d a r d w y m a g a ń - e g z a m i n m i s t r z o w s k i dla zawodu K R A W I E C Kod z klasyfikacji zawodów i sp e cjaln oś ci dla p ot r ze b r yn ku p r acy Kod z klasyfikacji zawodów

Bardziej szczegółowo

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy

A i A j lub A j A i. Operator γ : 2 X 2 X jest ciągły gdy 3. Wyład 7: Inducja i reursja struturalna. Termy i podstawianie termów. Dla uninięcia nieporozumień notacyjnych wprowadzimy rozróżnienie między funcjami i operatorami. Operatorem γ w zbiorze X jest funcja

Bardziej szczegółowo

3. Warunki hydrometeorologiczne

3. Warunki hydrometeorologiczne 3. WARUNKI HYDROMETEOROLOGICZNE Monitoring zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych jest jednym z najważniejszych zadań realizowanych w ramach ZMŚP. Właściwe rozpoznanie warunków hydrometeorologicznych

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie:

Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie: Karta pracy nr 1 1.Rozwiąż rebusy a dowiesz się, w jakich postaciach występuje woda w przyrodzie: 2.Podaj po 2 przykłady występowania w przyrodzie wody w różnych stanach skupienia: Stan skupienia Przykłady

Bardziej szczegółowo

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz

Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży. Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Komponent kulturowy w nauczaniu języka kaszubskiego - opinie młodzieży Wanda Lew-Kiedrowska Danuta Stanulewicz Cele referatu Przedstawienie opinii młodzieży nt. obecności kultury w nauczaniu języka kaszubskiego

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy

Powiatowy Urząd Pracy Powiatowy Urząd Pracy RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W MIIEŚCIIE BIIELSKO-BIIAŁA w II-półłroczu 2011rou SPIS TREŚCI Wstęp 3 1. Analiza bezrobocia według zawodów 4 1.1 Charaterystya bezrobocia

Bardziej szczegółowo

18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011

18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011 18 WRZEŚNIA 2001 r. MMA-P1A1P-011 Miejsce na naklejkę z kodem KOD ZDAJĄCEGO (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI POZIOM PODSTAWOWY Informacje Czas pracy 120

Bardziej szczegółowo

Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Podstawowe obserwacje meteorologiczne Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 15 minut Czas obserwacji: przed lub po pomiarach fotometrem słonecznym

Bardziej szczegółowo

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku...

Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wyznania Wyznania Kocham Cię 70 sekund na minutę, 100 minut na godzinę, 40 godzin na dobę, 500 dni w roku... Wolę być chwilą w Twoim życiu niż wiecznością w życiu innej!!! Nie wiem, czy chcesz ze mną chodzić,

Bardziej szczegółowo

Góry Izerskie. Wszechświat w pigułce.

Góry Izerskie. Wszechświat w pigułce. Góry Izerskie. Wszechświat w pigułce. Tomek Mrozek 1. Instytut Astronomiczny UWr 2. Zakład Fizyki Słońca CBK PAN Gdybym miał zacząć od samego początku Najpierw nie istniało nic, a potem to nic wybuchło

Bardziej szczegółowo

PROCENTY, PROPORCJE, WYRAŻENIA POTEGOWE

PROCENTY, PROPORCJE, WYRAŻENIA POTEGOWE PROCENTY, PROPORCJE, WYRAŻENIA POTEGOWE ORAZ ŚREDNIE 1. Procenty i proporcje DEFINICJA 1. Jeden procent (1%) pewnej liczby a to setna część tej liczby, tórą oznacza się: 1% a, przy czym 1% a = 1 p a, zaś

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Autor: Danuta Szymczak Klasa II Edukacja: polonistyczna, przyrodnicza, techniczna, plastyczna, Cel/cele zajęć: - rozwijanie zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Jest to obiekt, któremu na pewnej wysokości nad powierzchnią Ziemi nadano prędkość wystarczającą do uzyskania przez niego ruchu

Bardziej szczegółowo

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5 Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus 2012 Zestaw 1. Rozmiary kątowe Czy zauważyliście, że drzewo, które znajduje się daleko wydaje się być dużo mniejsze od tego co jest blisko? To zjawisko nazywane jest

Bardziej szczegółowo

przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r

przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r Prowadząca: Agata Wiącek SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z DZIEĆMI 6 LETNIMI przeprowadzonych dnia 27. II. 2015 r TEMAT: Zgaduj-zgadula nt. Wszystko o kosmosie - rozwiązywanie zagadek i zadań na temat dotyczący kosmosu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT PLANETOSTRADA. Model Układu Słonecznego

PROJEKT PLANETOSTRADA. Model Układu Słonecznego PROJEKT PLANETOSTRADA Model Układu Słonecznego Streszczenie: Niniejsze opracowanie przedstawia projekt umieszczenia w przestrzeni miasta stałej instalacji stanowiącej zespół obiektów typu mała architektura

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Prezydenta Miasta w okresie od 11.08.2011 r. do 01.09.2011 r.

Sprawozdanie z działalności Prezydenta Miasta w okresie od 11.08.2011 r. do 01.09.2011 r. Sprawozdanie z działalności Prezydenta Miasta w okresie od 11.08.2011 r. do 01.09.2011 r. Panie Przewodniczący, Panie i Panowie Radni, Szanowni Państwo! W sprawozdaniu przedstawionym na dzisiejszej Sesji

Bardziej szczegółowo

RODZAJE ZADAŃ GŁÓWNI PARTNERZY

RODZAJE ZADAŃ GŁÓWNI PARTNERZY RODZAJE ZADAŃ Edukacyjne, popularnonaukowe i naukowe: wykłady, pokazy nieba, międzynarodowe sesje obserwacyjne etc.; Kulturalne i promocyjne: koncerty, wystawy, konkursy artystyczne etc.; Inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie na kolokwium nr 4. Dynamika punktu materialnego

Powtórzenie na kolokwium nr 4. Dynamika punktu materialnego Powtórzenie na olowiu nr 4 Dynaia puntu aterialnego 1 zadanie dynaii: znany jest ruh, szuay siły go wywołująej. Znane funje opisująe trajetorię ruhu różnizujey i podstawiay do równań ruhu. 2 zadanie dynaii:

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

Umowa dotycząca nauki muzyki / tańca zawarta pomiędzy: Szkołą Muzyki i Tańca Muzyczne ABC, reprezentowaną przez Michała Białeckiego

Umowa dotycząca nauki muzyki / tańca zawarta pomiędzy: Szkołą Muzyki i Tańca Muzyczne ABC, reprezentowaną przez Michała Białeckiego ul. Modrzewiowa 41, 05-807 Podkowa Leśna, tel. 662-787-873, 881-601-501, muzyczneabc.szkola@gmail.com, www.muzyczneabc.edu.pl Umowa dotycząca nauki muzyki / tańca zawarta pomiędzy: (nazwisko i imię rodzica/opiekuna

Bardziej szczegółowo

13. 13. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE

13. 13. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE Część 3. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE 3. 3. BELKI CIĄGŁE STATYCZNIE NIEWYZNACZALNE 3.. Metoda trzech momentów Rozwiązanie wieloprzęsłowych bele statycznie niewyznaczalnych można ułatwić w znaczącym

Bardziej szczegółowo

Tekst I. Tekst II. Tekst III

Tekst I. Tekst II. Tekst III Tekst I Chcę zaprosić miłych gości ku olbrzymiej mej radości na imprezę, gdzie niedługo szampan będzie lał się strugą! Niech się dowie cały świat, że mam osiemnaście lat! Przyjęcie urodzinowe odbędzie

Bardziej szczegółowo

Mapa usłonecznienia w Polsce

Mapa usłonecznienia w Polsce Akademia Pomorska w Słupsku Paulina Śmierzchalska, Maciej Chmielowiec Mapa usłonecznienia w Polsce Projekt CZYSTA ENERGIA 2015 1 Promieniowanie słoneczne To strumień fal elektromagnetycznych i cząstek

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 1. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus chce być blisko każdego z nas. Tekst: Mt 3,13-17: Chrzest Jezusa Wiersz:

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE KŁOBUCKIM W I-PÓŁROCZU 2011 ROKU

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYŻKOWYCH W POWIECIE KŁOBUCKIM W I-PÓŁROCZU 2011 ROKU POWATOWY URZĄD PRACY W KŁOBUCKU RANKNG ZAWODÓW DEFCYTOWYCH NADWYŻKOWYCH W POWECE KŁOBUCKM W -PÓŁROCZU 2011 ROKU KŁOBUCK, październi 2011 r. Spis treści strona 1. Wstęp. 3 2. Analiza napływu bezrobotnych

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

Teoria ruchu Księżyca

Teoria ruchu Księżyca Wykład 9 - Ruch Księżyca. Odkształcenia związane z rotacją, oddziaływanie przypływowe, efekty relatywistyczne, efekty związane z promieniowaniem Słońca. 14.04.2014 Miesiące księżycowe Miesiąc synodyczny

Bardziej szczegółowo