5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8. " 10 Kronika astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzyk astronomiczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8. " 10 Kronika astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzyk astronomiczny"

Transkrypt

1 r U--Rł\NJJ\ CZASOPISMO TOWARZYSTWA MIŁOŚNIKÓW ROK Ił ASTRONOMJI N2 1 {ó) TREŚĆ ZESZYTU: Odezwa do społeczeństwa l go Zjazdu ł\stronomów Polslch.... Str. l Obchód 450 Rocznicy Urodzin Kopernia w Toruniu 2 J. Witowsi. O mechanice niebiesiej 5 E. Stenz. Stacja ł\stronomiczna na szczycle Łyslny 8 Obserwacje..., " 10 Kronia astronomiczna. " 12 J. M. Kalendarzy astronomiczny " 13 Książi nadesłane.... Usta nowych członów T. M. ł\.. WARSZAWA l ~====---:=======================~

2 SOMMf\IRE DE "URf\NJf\" N!~ 5. Proclamailon du l Congres des 1\stronomes Polonals p. 1 Celebratlon du 450 annlversaire de Copernic a Toruń (Besquides). " 2 J. Witowsi. Sur la mecanlque celeste 5 E. Stenz. Station 1\stronomlque au Mont Łysina 8 Observations.. 10 Chronlque astronomique 12 J. M. C3lendrier astronomique 13 Publicatlons rec;ues.. Membres de la Soc. des. 1\mateurs de 1'1\stronomie Towarzystwo Miłośniów Konto czeowe ~K. O. N Astronomji. Siedziba: Warszawa, Sienna 15. Seretarjat czynny w ooniedziałl, l czwarti od 17 do 18. Podczas lata (od 15.VI- do 15.X!) dyżury członów zarządu Są zawieszone; czynności seretarjatu prowadzi zastl';pczo dostrzegalnia. Dostrzegalnia T-wa, Chmielna 88 (IV pi!';tro). Dostrzegalnia czynna codziennie (prócz dni świątecznych) po zmrou, w wieczory pogodne: dla członów T M f\. w poniedziałi i piąti, dla publiczności (za drobną opłatą) w pozostałe dni tygodnia. Bibljotea, w loalu dostrzegalni, czynna w poniedziałi l piąti, wieczorem. Administracja "Uranji" - p. J. Mergentaler, Warszawa, Wido 16 m. 16. Redacja "Uranjl" - p. Edward Stenz, WlJrszawa Daniłowiczowsa 12. Zgłoszenia nowych członów przyjmuje seretarz T-wa, p. S. Kaliń si (Warszawa, Pi!';na 30 m. 14, teł ). Sładi członowsie wpłljcać należy na onto czeowe P. K. O. N Dnia 17 maja r. b. odbyło sle Nadzw. Og. Zebranie T. M. f\., na tórem ustalono następujące wysoości rocznych słade członowsich: cz!. Kola Młodz. 3 zip., czł. rzeczyw. 4 zlp., czł. popier. 16 zip., jednordzawa słada czł. dożyw. 80 zip., jedn. si. człona założyciela 100 zip. wpisowe -1 zlp. (Wartość 1 zip. w marach oblicza się wedł. ceny Bonów Zlotowych ogłaszanej przez Mln. Sarbu). Wszyscy członowie T-wa otrzy. mają Uranję bezp 1 atnie. Członowie, tórzy do d. 17.V.1923 opłacili sładi wedł. dawnych norm, dopłacą 2 zlp. na oszta Uranjl (pren. l przes.). Po dniu 17.V. obowiązują nowe normy, obejmujące prenumeratę pisma.

3 URA RoK II N J A CZF\SOPISMO TOW f\rzystw F\ MIŁ.OŚNIKÓW f\stronomji Czerwiec 1923 N2 1 (5) Odezwa do Społeczeństwa Pierwszego Zjazdu Astronomów Polsłch. fllstronomowie polscy, reprezentujący wszystie uniwersytety Rzeczypospolitej, zebrani w Toruniu, olebce Kopernia, w uroczystym dniu 450-ej rocznicy urodzin wieliego naszego rodaa, nie spełniliby swego obowiązu wobec Ojczyzny i naui, gdyby nie oświadczyli otwarcie Społeczeństwu, co następuje: Sutiem wieloletniej niewoli narodu, obserwatorja astronomiczne doszły w Polsce do stanu zupełnego wyniszczenia. fllstronomja polsa znajduje się w niebezpleczeństwie! Według jednomyślnej opinji Zjazdu, honor Ojczyzny Kopernia, najwięszego astronoma wszystich czasów, wymaga założenia Instytutu astronomicznego, tóryby dał możność astronomom pol sim wyonywać prace obserwacyjne, stojące na poziomie naui współczesnej i tóryby jednocześnie zaspaajał pierwszorzędne potrzeby państwowe astronomiczno-geodezyjne. Instytut tai powstać musi i dlatego, abyśmy nie postradali moralnego prawa do chlubienia się Koperniiem. Platoniczny ult Kopernia martwy jest; uderzmy w czynów stall Zwracamy się do całego społeczeństwa, aby wszyscy, tórym leży na sercu dobre imię naszej ultury, ofiarami swemi przyczynili się do wzniesienia Obserwatorjum Narodowego. Wiele nie wymagamy - ilaset tysięcy złotych polsich wystarczy. Mając chociażby sromny warsztat pracy, potrafimy wziąć czynny udział w rozwoju naui wszechświatowej; ręojmią tego jest cały zastęp astronomów i geodetów polsich, tórzy nawet w ciężich czasach niewoli narodu pracowali wydatnie, ale przeważnie na obczyźnie. Zjazd wyłania z siebie Komitet do zbierania funduszów na Instytut. Przewodniczącym

4 2 URI\NJI\ Komitetu obrany został prof. Uniw. Jag. Tadeusz Banachiewicz {Kraów, Kopernia 25), tórego Zjazd upoważnia do zbierania ofiar. Nazwisa ofiarodawców b~dą podawane do ogólnej wia do mości. Toruń, 19 lutego 1923 r. w 450-ą rocznic~ urodzin Kopernia. Prezydjum zjazdu: Prof. Dr. Marcin Enlst {Lwów), prze wodniczący, prof. L. Birlcenmajer {Kraów), prezes honorowy; członowie prezydjum: JWofesorowie: Wł, Dziewulsi {Wilno), M. Kamieńsi (Warszawa), Bohdan Zalesi (Poznań), Tad. Banachiewz"cz {Kraów). Uroczystość Koperniańsa w Toruniu.. f\stronomowie polscy, miłośnicy Nieba i szerszy ogół społeczeństwa polsiego mieli sposobność w r. b. przeżyć podniosłą uroczystość uczczenia pami~ci wieliego rodaa naszego, Miołaja Kopernia, w 450-tą rocznicę jego urodzin. Ognisiem obchodu był Toruń, rodzinne miasto wieliego astronoma. Na dzień 19 lutego 1923 udeorowane zostały ulice Torunia zielenią i barwami narodowemi, w onach wysta wowych umieszczono z pietyzmem przystrojone portrety Mio łaja Kopernia. Na uroczystość, starannie przygotowaną przez miejscowy Komitet i obywatelstwo pod przewodnictwem pre zydenta miasta p. Michała, przybył cały szereg gości i osób zaproszonych z pośród przedstawicieli rządu, naui, organizacyj społecznych i prasy. Licznie zwłaszcza przybyli astronomowie polscy, pragnąc oddać hołd Koperniowi w jego rodzinnem mieście. Kraów, Warszawę, Lwów, Wilno i Poznań reprezen towali pp. prof.: Banachiewicz, Birenmajer, Dziewulsi, Ernst, Janowsi, Kamieńsi, Krassowsi i Zalesi. Z ramienia T-wa Miłośniów f\stronomji przybył do Torunia v. prezes T-wa, E. Stenz, w towarzystwie dwuch członów Zarządu, pp. S. Ka lińsiego i J. Mergentalera. Ogółem przybyło z poza Torunia ooło 100 gości zaproszonych, nje licząc licznych rzesz oo licznego obywatelstwa. Właściwa uroczystość rozpoczęła się w staromiejsim o ściele św. Jana, w tym samym, w tórym 450 lat temu wstecz ochrzczony został Miołaj Koperni. Pamiątowa chrzcielnica znajduje się tam po dziś dzień, ja również i inne pamiąti {obraz ojca Miołaja oraz pomni

5 TORVNIOWI zda1vten.sł.ll.wuenau n~.m~h zowszu m~stu, olebce MI KOLAJA KOPERNIKA \V' jj50 rocz me~ u rod:t.t n łt'tdlm: go a.st roi\ouul{łols tczgo urocz:y!;cqz w d n m Cl%t tejs~tn przez rnorun, tu~a.pospo tłajcl S\VIllt!;Wt~COII.\ sltła. ten DYPLOM u CZCI t llll Pll m ta t ~ J!X)Y.lrzystw.mttoslltb\YJJS.u.("';!',_,""_,_.r.:,._ "'4..4 IIJ' /- DYPLOM Pf\Mif\TKOWY, ZŁOŻONY Nf\ RĘCE PREZYDENTf\ M. TORUNif\, P. S. MICHF\ŁKf\, PRZEZ DELEGf\Tf\ T WF\ MIL f\str. PODCZf\S UROCZYSTEJ f\kf\demji KU CZCI KOPERN!Kf\ DNIE\ 19 LUTEGO 1923 R. f\dres powyższy został podpisany przez wszystich członów Zarządu T. M. f\. oraz przez omitet Redacyjny.. Uranjl". W Toruniu złożyli nadto swe podpisy wszyscy uczestnicy l-go Zjazdu f\stronomów polsich, będący członami T-wa. Wyonawcą adresu jest p. J. Żorawsl, stud. architet.

6 4 UI R 1\ N J 1\ Miołaja, astronoma). Kazanie wygłosił s. arcybisup Teodorowicz. Po nabożeństwie zebrane tłumy udały się pod dom rodzinny Kopernia przy ul. Kopernia N!! 15, na tórym odsłonięto przy salwie wystrzałów armatnich i dźwięach oriestrypamiątową tablicę z czarnego granitu, z napisem: "Tu urodził się Miołaj Koperni 19 lutego 1473 r. Wstrzymał. słońce, ruszył ziemię, Polsie wydało go plemię. 1923". Po odśpiewaniu "Roty" zebrane tłumy sformowały pochód, tóry udał się na Ryne Staromiejsi przed pomni Kopernia, pod Ratuszem. Tu, ze stóp pomnia, pierwszy przemówił pre, zydent m. Torunia, p. St. Michałe: "Wzdłuż i wszerz naszej Ojczyzny dziś wielie święto l W tern święcie polsiem bierze udział cywilizowany świat cały, by uczcić dzień narodzin naszego genialnego rodaa. Na cześć wieliego polsiego uczonego, tórego pami~ć przetrwała wiei, a b~dzie trwać, dopói świat trwać będzie, na cześć tego świetlanego ducha biją dziś uroczyście dzwony i płyną pełne chwały peany... " W imieniu p. Prezydenta Rzplitej i Rządu przemówił p. wicem'inister Łopuszańsi, imieniem Uniwersytetu Warszawsiego prof. M. Kamieńsi i t. d. Potem sładano wieńce. O g. 1 ej odbyła się f\ademja w salt szoły wydziałowej. Zagaił aademję s. prof. Maowsi, przedstawiciel Toruńsiego T-wa Nauowego. Liczni przedstawiciele uniwersytetów i towarzystw wygłosili mowy powitalne. Imieniem T-wa Miłośniów F\stronomji przemówił p. E. Stenz w te mniej więcej słowa: "W 450 tą rocznicę urodzin najwięszego astronoma polsiego, Miołaja Kopernia, uroczyście w dniu dzisiejszym święconą zarówno w Toruniu, ja i w całej Rzeczypospolitej, w dniu tym, gdy oczy całego świata zwrócone są na Toruń, olebę wieliego astronoma, - w tej podniosłej chwili, dla upamiętnienia uroczystego święta Naui Polsiej, mam ten wysoi.zaszczyt i szczęście, imieniem polsich milośniów nieba gwiaździstego jao delegat Towarzystwa Miłośniów F\stronomji, złożyć miastu Toruniowi na ręce WPana Prezydenta miastadyplom niniejszy", poczem wręczył prez. Michałowi artystycznie wyonany adres hołdowniczy. Na przemówienie delegata T. M. F\. odpowiedział prezydent słowami serdecznej podzięi. Główną część aademji wypełniło przemówienie prof. Sirerimajera na temat: "Koperni jao obywatel i patrjota". Wypowiedział tu znaomity znawca życia i dzieł Kopernia wynii ostatnich badań swoich nad westją narodowościową i genealogiczną astronoma toruńsiego.,

7 URI\NJI\ 5 O g. 7-ej otwarto w Muzeum Bibljoteę im. Kopernia. Wieczorem odbyło si~ przedstawienie galowe w Teatrze Miej ~im, na tórem m. in. odczytano wyjąte z "Wiatru do Morza" Zeromsiego, dotyczący Kopernia oraz poazano śliczną apoteozę Kopernia według znar1ego obrazu Mateji. Raut w Dworze f\rtusa zaończył wspaniałą uroczystoś<. l'łastępnego dnia obradował Pierwszy Zjazd f\stronomów Polsich, zebrany w Toruniu z oazji narodowego świę t a "astronomicznego". Dwa dni, spędzone na podniosłej uroczystości Koperniańsiej, w atmosferze serdecznej gościnności toruńsiej, opromienionej blasiem wiosennego słońca,- pozostaną dla uczestniów uroczystości niezatartą i miłą pamiątą. E. 8. J. WITKOWSKI. O mechanice niebiesiej. Mechania niebios, czyli naua o ruchach ciał niebiesich, powstała właściwie w drugiej połowie 17 w., z chwilą odrycia przez Newtona prawa grawitacji powszechnej. W poprzednim oresie ta gałąź astronomji sprowadzała się wyłącznie do znajomości geometrycznej ruchów na niebie i nie sięgała głębiej. po ich przyczynę. Zasada Kopernia i prawa Keplera, choć pozwoliły oderwać słońce i planety od ryształowych sfer sta rożytnych i ułożyć je w przestrzeni w ich olejności rzeczywistej, nie wyjaśniły jedna istotnej przyczyny ruchów. Newton dopiero wsazał tę_siłę tajemniczą, tę vis motrix wszechświata i, co więcej, ujął ją w proste ształty matematyczne. Wówczas, gdy Newton ogłosił zasadę grawitacji, zdawało się, że prawo to, niezmiernie proste, w równie prosty i łatwy sposób wytłomaczy wszystie ruchy ciał niebiesich. Wrótce jedna spostrzeżono, że prawo Newtona, wymagające wzajemnego przycią-gania się wszystich ciał, przez to samo wprowadza niezmierne zawiłania w ich ruchach; współcześni uczeni zarzucali Newtonowi, iż zamiast ładu wniósł chaos do wszech świata. Wysiłi matematyów i badania astronomów przyznały jedna słuszność Newtonowi i powoli przyzwyczajono s1ę do zawiłości ruchów w mechanice niebios. Matematyczne ujęcie zagadnienia o ruchu wyłącznie tylo dwóch ciał, przyciągających się wzajemnie według prawa Newtona, nie nastręcza żadnych trudności. Zostało ono rozwiązane (geometrycznie biorąc) jeszcze przez Newtona, tóry dowiódł,

8 6 U "R 1\ N J 1\ że w tym wypadu ruch odbywa się z zachowaniem dwóch pierwszych praw Keplera, a w razie ruchu perjodycznego i wszystich trzech {trzecie prawo w brzmieniu Kepiera jest słuszne tylo dla planety o masie zniomo małej w porównaniu z masą słońca, w innym zaś wypadu występuje współczynni, zależny od masy planety). W naszym uładzie słonecznym, prócz wzajemnego przyciągania się słońca i planety, musimy liczyć się z działaniem innych planet; wypływające stąd zagadnienie o znalezieniu torów mas materjalnych, podlegających prawu grawitacji, stanowi najogólniejsze zadanie mechanii niebios. Ponieważ ciała niebiesie mają ształty prawie uliste, przeto zadanie (przynajmniej w pierwszem przybliżeniu) sprowadza się do zbadania ruchu puntów materjalnych, gdyż ciała uliste zachowują się wobec prawa Newtona, jao punty materjalne. Ujęte w ten sposób i ograniczone do ilości trzech ciał ogólne zadanie mechanii niebios znane jest w nauce pod nazwą zagadnienia trzech ciał, tóre po dziś dzień jeszcze nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte. Nasze wiadomości teoretyczne o ruchach planet naszego uładu słonecznego byłyby niewątpliwie nadzwyczaj sromne, gdyby nie pewne ooliczności, tóre niezmiernie upraszczają te badania, - a te mi są: znaczna masa słońca, w porównaniu do masy planet oraz, ~tosunowo do mas, duże odległości pomiędzy planetami. Sutiem tego poszczególne planety opisują dooła słońca drogi, mało różniące się od elipsy Keplera, ponieważ wpływ pozostałych planet (perturbacje) jest nieznaczny. Fat ten ułatwia zadanie, gdyż pozwala znajeść drogę ciała, zareśloną wyłącznie pod wpływem słońca, a potem już zająć się perturbacjami ruchu, spowodowanemi przyciąganiem pozostałych planet. Jest to, coprawda, droga olejnych przybliżeń, wszelao jedyna, dopói ogólne zadanie mechanii niebios nie zostanie rozstrzygnięte. Newton założył podwaliny teorji perturbacyj, a następne poolenia astronomów i geometrów poszły wsazaną przez niego drogą. Teorja wielich planet podejmowana była olejno trzy razy i za ażdym razem całowicie ją przeształcano. Laplace, Leverrier i ostatnio Newcomb doonali tego wieliego dzieła. W matemałycznem ujęciu teorja perturbacyj szeroo stosuje ta zwane rozwinięcie w szeregi, polegające na zamianie wyrazów matematycznych, tóre nastręczają trudności przy rozwiązywaniu zadania, innemi, prostszemi, lecz przybliżonemi tylo wyrazami. W pratycznych zastosowaniach metoda olejnych przybliżeń jest bardzo pożyteczną, gdyż stosownie do postępów technii obserwacyjnej doładność rachunów może

9 U R 1\ N J fi 7 być dowolnie zwięszona. Nadzwyczajna zgodność pomiędzy przewidywaniami teorji a obserwacją, osiągnięta tą drogą, ta dalece wzmocniła zaufanie do metod, stosowanych w teorji perturbacyj, że astronomowie pierwszej połowy XIX w. prawie wcale nie zastanawiali się nad matemałycznem uzasadnieniem tych metod. Pytanie, czy przybliżone wyrazy, wprowadzane celem ułatwienia rozwiązania zadania, pozostaną zawsze dosta tecznie przybliżonemi (zbieżność szeregów), czy też, z biegiem czasu, zależnie od zmian w onfiguracji planet, ta dalece odbiegną od swych pierwowzorów, iż całiem spaczą rezultaty - zdaje się, nie wywoływało obawy astronomów. f\ni wieli Laplace, ani genjalny Lagrange nie przywiązywali do tego zbytniej wagi, zapatrzeni w zgodność swej teorji z obserwacjami. Zachwyt powoli jedna ustępoy. al miejsca rytycznemu zapa trywaniu się na rzeczy i wszczęte w tym ierunu poszuiwa nia (Poincare) stwierdziły, że szeregi, używane w teorji perturbacyj, są rozbieżne dla więszych oresów czasu. Wobec ta niepomyślnych wyniów badań Poincarego, dotychczasowe poszuiwania nad stałością uładu słonecznego, ta duma teorji Laplacce'a, straciły swe dawne znaczenie. Fatalne pytanie o stałości uładu słonecznego w ciągu czasu nieograniczonego po zostaje bez odpowiedzi. Należy udosonalić obecne metody, lub popchnąć zagadnienie perturbacyj na nowe tory. Ostatniemi czasy daje się zauważyć zwięszone zaintere sowanie, tórem astronomowie obdarzają zagadnienie trzech ciał. Lagrange w 1772 r. znalazł rozwiązanie zadania dla poszczególnych wypadów (stosuni odległości trzech ciał pozostają niezmienne), a po nim dopiero sto lat później Darwin, Hill i Poincare wsazali perjodyczne rozwiązania dla specjalnego przypadu tego zadania (masa jednego lub dwu ciał jest niezmiernie małą w porównaniu z masami pozostałych). Nad ogólnem zagadnieniem trzech ciał pracowało wielu wybitnych geometrów, lecz bez pozytywnych rezultatów. Bruns i Poincare dowiedli tyle tylo, że dawnemi metodami matematycznemi celu nie da się osiągnąć. Przed ilu laty dopiero Sundman stwierdził istnienie rozwiązania w ształcie zbieżnych szeregów, a wi~c, matematycznie biorąc, rozwiązał zadanie. Dotychczas jedna Sundman nie 7badał wartości pratycznej swych szeregów, wobec czego znaczenie jego odrycia w mechanice nie bios na razie nie może być należycie ocenione. Nie wolno pominąć milczeniem prac, podjętych ostatnio przez Stromgrena w Kopenhadze. Zastosował on do poszuiwania perjodycznych rozwiązań zadania trzech ciał metodę rachunową (mechaniczne całowanie), tóra zawsze pozwala śledzić ruch planety. Wynii mogą mieć znaczenie tylo dla

10 ,l 8 URP.NJP. orbit periodycznych, ponieważ w innych wypadach nie może być mowy o estrapolacji rezultatów. Tą drogą zostały odryte. całe rodziny orbit perjodycznych, ta dla wypadu szczególnego, ja też i dla ogólnego. EDWF\RD STENZ. Stacja Astronomiczna na szczycie Łysiny. Zdała od zbiorowis ludzich i ich gwaru, dymów i świateł, wśród niezamąconej ciszy leśnej, na tle czarnego, gwiazdami utanego nieba górsiego powstała młodziuta Stacja f\stronomiczna Obs. Kraowsiego na szczycie Łysiny. Wzniesiony 912 metrów nad poziom morza, posiada szczyt Łysiny te przychylne waruni, tóremi inne obserwatorja polsie pochwalic się nie mogą, a mianowicie: znaczną przezroczystość powietrza i ciemne tło slepienia niebiesiego, charaterystyczne dla górsiej miejscowości. Zadaniem stacji besidziej jest zebranie odpowiedniego materjału astronomicznego i meteorologicznego dla zbadania warunów atmosferycznych na szczytach Besidu Zachodniego. Nadto doonywane są na Łysine spostrzeżenia fotometryczne, tórych w warunach miejsich wyonywać niepodobna. Stacja ma tedy charater tymczasowy, z chwilą bowiem, gdy uończy ona swe główne czynności, t. j. gdy waruni atmosferyczne dostatecznie będą zbadane, stacja zostanie bądź zliwidowana, bądź też stanie się puntem wyjścia dla budowy Narodowego Obserwatorjum f\stronomicznego, o ile waruni miejscowe będą uznane za sprzyjające. W literaturze naszej posiadamy już rótą monografję pióra prof. Banachiewicza, dotyczącą Łysiny (Wyprawa f\stronomiczna w Besidy, Kraów, 1923). Uczestnicy wyprawy opi ~ują tam swe przygody i wrażenia w sposób barwny i stylowy. Za<;łen opis nie odtworzy jedna pięna, tóre podziwia się dopiero jao naoczny świade i uczestni. Dzięi uprzejmemu poparciu dyretorów Obs. Kraowsiego i Państw. Instytutu Meteor. w Warszawie miałem możność na wiosnę r. b. spędzić ila tygodni na szczycie Łysiny. Zadanie moje polegało na zbadaniu promieniowania słonecznego pod względem jego natężenia oraz promieniowania nocnego atmosfery, wzgł. powierzchni ziemi. Nadto miały być

11 l URI\NJI\ 9 również wyonywane pomiary ilości pyłów, zawartych w powietrzu oraz nietóre inne obserwacje. Chociaż wynii nie zostały jeszcze całowicie opracowane, to jedna można już twierdzić, źe podczas pogodnego dnia i nocy przezroczystość atmosfery na Łysinie jest b. dobra, a nawet nieco więsza, niż w innych puntach o tej samej wysoości. l ta np. w trzy noce pogodne (9-11.1V) otrzymano dla wypromieniowania u niebu natężenie 0,18 alorji na 1 cm. 2 i minutę, t. j. tyleż, co w Rauris (900 m.) u podnó~a góry Sonnblic, otrzymał Trabert w r Masymalna wartość wypromieniowania na Mount Weather (540 m.) wynosi 0,18 al., w Davos zaś (1600 m.)- 0, 19 al. (wszysto w tych samych mniejwięcej warunach wilgotności i temperatury). Jeżeli nadto dodać, że wypromieniowanie w oolicach Warszawy (120 m.) sięga wartości 0,13-0,14 al., to dojdziemy do wniosu, że waruni na Łysinie pod względem przezroczystości atmosferycznej dla długich fal są więcej niż dobre. Taie same własności przejawia atmosfera na Łysinie względem promieniowania słonecznego. W ciągu ilu dni pomiarów atynometrycznych otrzymałem wartości natężenia promieniowania słonecznego znacznie więsze, niż otrzymuje podobnie wysoo wzniesione obserwatorjum na górze Taunus (820 m.) pod Franfurtem n/m. Dla porównania podaję tabelę wartości, otrzymanych w wietniu w porze popołudniowej: Długość drogi w atmosferze l 35 Taunus (820 m.) IV. 1920/ // t.oa / o.981/ / 0.82 Łysina (912 m.) 11.1V.l923. *) Z zestawienia tego wynia, że Łysina jest orzystniej usytuowana, niż Taunus, i że przy mniejszych wysoościach słońca przezroczystość jest w stosunu do Taunus, więsza. To samo zjawiso występuje w porównaniu z wartościami normalnemi Poczdamu. Dodam, że w ciągu dnia ll.iv 23 osiągnąłem na Łysinie wartość masymalną promieniowania, prze wyższającą wszystie masymalne wartości promieniowania, otrzymane w Warszawie w ciągu ostatnich lat dwudziestudwuch. Jeżeli jeszcze wziąć pod uwagę spostrzeżenia nad pyłami, *) Wartości promieniowania tymczasowe.

12 10 URI\NJ/\ tóre wyazały zniomą ich zawartość w górsiem powietrzu, to wszystie te dane, wraz ze spostrzeżeniami, zebranemi przez ierownia stacji, p. J. Gadomsiego, zdają się przemawiać na orzyść umieszczenia placówi astronomicznej na szczytach górsich wogóle, a na Łysinie w szczególności. Pozostaje jeszcze jedna sprawa może najważniejsza, a mianowicie zbadanie warunów limatycznych. Materjały dotych czas zebrane nie wystarczają jeszcze na wysnuwanie wniosów co do częstości dni i nocy pogodnych na Łysinie, wydaje się jedna prawdopodobne, że ilość dni pogodnych nie jest zbyt duża wsute geograficznego położenia Besidu Zachodniego. Łysina, jao najbardzej wysunięta na północo-zachód góra, więcej ma mgieł, chmur i opadów, niż jej sąsiadi wschodnie. Niewątpliwie, teren w Małopolsce dobrze zostanie zbadany, zanim się wzniesie gmach wieliego Obserwatorjum. Pói go niema, stacja astronomiczna na Łysinie oddaje cenne usługi badaczom, pozbawionym tych idealnych warunów nieba, jaie są do dyspozycji na szczycie górsim. Profesorowi T. Banachiewiczowi, organizatorowi tej stacji, oraz p. J. Gadomsiemu, bezpośredniemu jej ierowniowi, należy się gorące uznanie za stworzenie nowej placówi obserwacyj nej w Polsce. f\by ona janajprędzej przemienioną została w Obserwatorjuro Narodowe imienia Kopernia, u pożytowi i chwale f\stronomji ojczystej l OBSERWACJE. Meteory. Dnia I.IV.1923 o g. 20m. 39 cz. urz. zaobserwowałem w Zabłudowie pod Białymstoiem spade pięnego meteoru. Niezwyle jasny żółty meteor (dwa razy jaśniejszy od Wenus) przebiegł od 1 Geminoruin do s Orionis. Zjawiso trwało o. 3 se. Tejże nocy 2.1V.1923 o g. O m. 27 zauważyłem spade meteoru o jasności 2 wiel., tóry przebiegł czworobo Lwa od wschodu na zachód. Eug. Ryba * W Obs. f\str. Uniw. Warsz. zaobserwowali pp. F. Kę pińsi i M. Kowalezewsi dnia 9.V.1923 o g. 23 m. 2!:>.0. spade uli ognistej niezwyłej jasności. Uazała się niemal w zeni cie i przebiegłszy łu ooło 60 od gwiazdy C Ursae Majoris (Mizar) do gwiazdy 1 Leonis, zgasła na wys. 20 na zachodzie. Kula o intensywnem zabarwieniu zielone m zostawiła słaby, szybo

13 URł\NJł\ 11 ninący ślad. Detonacji nie usłyszano. Osoby, tóre zaobserwowały zjawiso powyższe, proszone są o zaomuniowanie swych spostrzeżeń Obs. F\stronomicznemu w Warszawie (al. Ujazdowsie 6/8)- z podaniem miejsca obserwacji, chwili spostrzeżenia zjawisa, czasu jego przebiegu oraz ierunu, w tó ono widziane. rym było Zarycia gwiazd. Dnia doonano w Obs. F\str. Uniw. Warsz. obserwacji zarycia F\ldebarana (a Tauri) przez Księżyc. Warszawa. ~=52 13'. A= -1''24"'7s, 25. Data Począte li Koniec /l Śred. obj. Ob s In h58"'33~ 4 16''4o"'s9~ a 162 mm. F. Kęplńsl 33, l 102 M. Kowalezewsi 41 1, \, Orłowsi 33,3 97 M. Kamieńsi 33,1 41 0,8 48 E. Stenz Momenty są podane w czasie uniwersalnym. Poprawi chronometrów osiągnięto z sygnałów radjotelegraficznych (Paryż i Nauen) i z miejscowego wyznaczenia czasu. Zjawisa optyczne. Dnia 10.1V.1923 podczas pobytu na szczycie Łysiny (912 m.) zaobserwowałem dość rzadie zjawiso optyczne. Od samego rana błyszczał naooło słońca pierścień 22 (p. zwyły); ooło g. 10 cz. un. pojawiła się górna część pierścienia eliptycznego, opisanego na pierścieniu zwyłym; wrótce potem zauważono w stronie SSW nieba mały srawe poziomego ręgu słonecznego, barwy białej, przebiegącego równolegle do horyzontu. O g. 11 m. 6 cz. uniw. wyonano po miary za pomocą teodolitu: wysoośc słońca 47 1 / 2, wysość poziomego ręgu nad horyzontem 48 ± 1 / 2. Przedłużenie ręgu przechodzi więc, ja były do przewidzenia, przez słońce. O g. 11 m. 8,znia rąg, 12 minut potem znia i pierścień, chmury Ci - S są stopniowo zarywane przez warstwę F\ - S. Tegoż dnia przed zachodem słońca obserwowano słońca poboczne. Zjawiso to należy do dość rzadich (por. mój artyuł w Wiad. Meteor. wiecień, 1922). E. Stenz

14 12 URRNJR KRONIKA ASTRONOMICZNA. Pierwszy Zjazd Astronomów Polaich odbył się w Toruniu d lutego 1923 r. z oazji obchodu Koperniańsiego. Zjazd wydał odezwę do społeczeństwa w sprawie Narodowego Instytutu Rstronomicznego; na zasadzie referatu prof. Kamieńsiego ZjaLd zatwierdził statut Pol. T-wa Rstronomicznego. Do zarządu T-wa zostali wybrani: prezes prof. Banachiewicz (Kraów), v.-prezes prof. Dziewulsi (Wilno), członowie prof. Ernst (Lwów), Kamleńsi l Kępińsl (Warszawa) oraz Witowsi (Kraów). Zjazd wyłonił z siebie omitet do zbierania funduszów ńa Nar. Instytut Rslronomiczny im. Kopernia z prof. Banachiewlczem (Kraów, Obs.!\str.) na czele. Część nauową zjazdu wypełniły rótie referaty prof. Banachiewicza l p. Gadomslego o obserwacjach gwiazd zmiennych. Wyłady Astronomji w Uniw. Warsz. rozpoczął 19 maja r. b. dyretor Obs. Warszawsiego, prof M. Kamieńsi. W wyładzie wstępnym, wygłoszonym wobec licznych przedstawicieli Senatu Rad. i tłumnie zebranej młodzieży, mówił profesor o najdawniejszych zabytach astronomicznych z czasów przedhistorycznych. Interesujący wylad został owacyjnie przyjęty przez słuchaczy. Ofiary na Narodowy Instytut Astr. lm. M. Kopernia. T-wo Miłośniów!\str. wzięło czynny udliał w zbieraniu funduszów na N. l. R. W swoim czasie T. M. 1'1. przeazało sumę 3 miljonów m., ofiarowaną przez firmę Br. Jablowscy (1 milj.) oraz firmę G. Gerlach (2 mllj.). W ostatnich czasach wpłynęły na ręce sarbnia T. M. R. nowe ofiary: Koło Suwalsie T. N. S. W M. Uczniowie l. VII. gim. im. Staszica w Sosnowcu Dr. Boh. Ma?ie w Ondrejovle (Czechy) Secja Kraj.-przyr. Kursów dla Dor. w Warsz Uczniowie gimnazjum w Slerpcu Razem Sumę powyższą wpłacono na onto N P. K. O. (N21r. Inst.!\str. lm. Kopernia). T-wo Mitośniów Astronomji coraz więcej rozwija swą działalność. Zainteresowanie T-wem objawia się w licznych zgłoszeniach na członów nle tylo z raju, lecz i z zagranicy. Rocznicę urodzin Kopernia uczciło T-wo, dając inicjatywę obchodu Koperniańsiego w Warszawie. Dnia 18 lutego r. b. złożony został u stóp pomnia Kopernia wieniec imieniem członów. T. M. R. Następnego dnia wręczony został władzom miasta Torunia ozdobny adres hołdowniczy przez delegata T-wa. Z oazji rocznicy p. Białęcl wygłosił odczyt o Koperniu w Stow. Robotn. Chrześć., z21ś p. R. Orłowsi na obchodzie Koperniańsim w Żblowle.

15 = l URI\NJI\ 13 KALENDARZYK ASTRONOMICZNY. Zjawisa w uładzie słonecznym. Tablica l. Zieinia. W afeljum Vll.6 Qlt. Począte jesieni astronomicznej IX.24, 211: Zimy astr. Xll " Merury. Widoczny w pażdziernlu od drugiego tygodnia do ońca miesiąca l w ciągu drugiej połowy grudnia. Konjuncja z Księżycem X.9 (o 1.0 na pd) Xll.B (o 6.8 na pd) elongacja zachodnia X.14.17" (18.1) wschodnia Xl '' (19.8), onjuncja z Saturnem X.30. O' (o oo.7 na pd). Wenus. Widoczna rano w lipcu i w pierwszej połowie sierpnia oraz wie czoraml w listopadzie l grudniu. Konjuncja z Księżycem Vll.12 (o 4.6 na pn.) Vlll.11. (o 3 8 na pn.) Xl.9. (o 5.3 na pd.) Xll.9 (o 5.5 na pd.) Konjuncja z Jowiszem X ' 2. (o 0.8 na pd.). Mara. Widoczny rano w pa:tdzlerniu, listopadzie i grudniu. Na początu czwartego tygodnia listopada w złączeniu z ex Vlrginls. Konjuncja z siężycem. X.B (0.1 na pd.) X1.6. (o 1.8 na pd.) Xll.5 (o 3.3 na pd.) Konjuncja z Saturnem Xll.2. 7'' 7 (o 1o.5 na pd.). Jowisz. Wieczorami do listopada l następnie pod oniec grudnia przed samym wschodem słońca. Konjuncja z Księ ż ycem Vll.21 (o 3.4 na pd.) Vlłl.l8 (o 3.8 na pd.) IX.14 (o 4o.o na pd.) X.12 (o 4.2 na pd.). Saturn. Można obserwować wieczorami na zachodniej stronie nieba w lipcu i pierwszej połowie sierpnia oraz w drugiej połowie li stopada l w grudniu na wschodzie nad ranem. Konjuncja z Księżycem Vll.20 (o 0.3 na pd.) Xlł.4 (o 1.7 na pd.). W pierwszych dniach grudnia w złączeniu z Marsem (p. wyżej - Mars). Uran. W gwiazdozbiorze Wodnia widoczny przez całe półrocze, z po czątu nad ranem, przez całą noc w pa:tdzierniu, jao gwiazda 6 ej wielości i pod oniec rou już tylo przed północą. Opozycja ze słońcem X.B. Neptun. Widoczny dopiero w jesieni nad ranem w gwiazdozbiorze Lwa Fazy Księżyca. Lipiec l Sterpleń / Wrzesień j_pa:tdzier./ Listopad/ Grudzień " d " d h d d d Ostat,.. wadra l 21.8 l 11.2 Nów Pierw. wadra Pełnia Ostat. wadra Najwięsza " " d " libracja wschodnia: Vll.14; Vlll.lO; IX.7; X.5; Xl.3; Xll.l. Xll.29. zachodnia: VII. l ; Vll.29; Vlll.24; IX.20; X.17; X1.15; Xll.13.

16 Planety (momenty ulminacji w Warszawie) l Merury l Wenus l Mars l Lipiec. 20 t2" 34"' n'' 42"' tl s"' Sierpień Wrzesień Pa:tdziern Listopad Grudzień Księtyc. l Lipiec l Sierpień l Wrzesień 1923 D a t a w. z. w. z. w. z. l 21h40"' 6h42"' "' s"54"' 21h 2"'10"54"' o o l w. z. Sł O ń ce. Wschody i Zachody: VJI Vlll h "' h... l TablicD Ił. Jowisz Saturn l Uran l Neptun t9" ts"' t7"43"' 4" "' 14" 5m l Listopad w. z. w. z. w. z. Październi l l Grudzień 20h45"'11h42"' 22"14"'12"47"' 23''30"'12''25"' l o w. z. w. z. IX.18. 5h14"'t7"46"' X O Xl.17. s"sg"' 15"43"' XII \... A c )O ;D :z <.. ;D '

17 ... Słońce i planety. (Spółrzędne równiowe). Tablica III Lipiec.. 20 Sierpień Wrzesień.. 18 Październi Listopad Grudzień ,. Słońce Merury Wenus Mars Jowisz (J. o (J. o (J. a (J. a (J. a o m o h m o 7 55 "' tt ) o,, m o h m. 1t m o h m o h '" o Uran, rj. i o: Vll , Vlll lo - 6.3, X XI Xll , Neptun, " VII t5.9, V t5.5, X Xl t4.9, Xll t5.0. " (J. Saturn,, m o a l tl c ;o :» :z: ' :» 1923 D a t a Księ:iyc. (Spółrzędne równiowe dla śr. północy Gr.). Lipiec Sierpień Wr~esień Październi Listopad (J. o (J. o (J. o (J. o (J. a " m o " m o " m o h m o h m o (J. Grudzień 1t m o o.s t t t02 o J l o o l o o t a... IJI

18 N l» ;:;..; o? ::0 () 0.. m c.,. ~.,.. 8 c. fil :l ~ ~ '< ;: o ~ o "'" ~ ()o "' ~ :J:I VI... o :l o 3 Zarycia gwiazd przez się:tyc (Dla Warszawy) INazwa gwiazdy! Czas j P l Q~~: Sierpień Wrzesień. 20 " 23 Patd Tauri 5.1 O 3 "( "' l" " 28 Sierpień d h Tauri " B Capric <p F\quarii B Gemin Ceti 5.8: O 71 Taurl Tauri & 2 Tauri 3.6, 19 l 264 B Tauri " a. Tauri (F\Id.) i " o ' 111 Tauri "' l , , p p p p p p Tablica IV. Zarycia gwiazd przez się:tyc (dla Warszawy). Jowisza Za~mlenia salelit Nazwa gwiazdy l Czas J_ P j Q z~t"~t Sa t. Data Patd. l m h m l H'Orionis Listopad. 1 5 Cancri 5.9 O R Leonis (v.l 4.6 O : l B Sagit B Tauri '( Tauri Tauri Tauri " " 3 J264 B Tauri , 221 Grudzień. Minima 1\lgola {~ 1 5 1'44 Leonis 5.9, 1 95 Virginls B Tauri B. Tauri l/ Geminor l p p p l. Lipiec d h m zj. l zj. II zj. l zj. II z n. Sierpień d h m III zn zj. Patdzierni l d h m P zj. p Persei). Wrzesień Patdzierni Patdzierni Listopad Listopad Grudzień d h d h d,, d " d " d " Listopad l Grudzień l UIVaga. Wszystie dane w powyższym alendarzyu podane w czasie urz~dowym (środowo-europejsim). c: 10 ;a :z t.. :a... ~ ~ ~

19 Lista członów T. M. A. przyjętych w oresie Juty- maj 1923 r. Czł. dotywotni. Hr. Goluchowsi Wojciech w Janowie p. Lwowem. Czł. popierający. p. Grynszpan Herman, przemysłowiec w Warszawie. Członowie rzeczywiści: Biruowicz Mi., Różana. Botner Teodor, naucz. gim. Kalisz. Brzozowsa J. stud. Un. War. Czerniero 1\natol, prac. P. l. M. Fabrowsl J. urzędni, Lwów. Firgane K. prof. g lm. Stanisławów. Hartman L. naucz. Dobrzyń. Kojrańsi L naucz. gimn. Łódt. Lisowsi Konst. asyst. P. l. M. Prof. dr. Maśe Bohumil, dyr. Państw. Obs, Czechosiow. Ondrejov. Monia Wł. absol. inż. Lwów. Morawsi!\dam, Warszawa. Morawsi Henry, Warszawa. Nowici Zdzisław, Warszawa. Ostrowlew Walerjan, naucz. glmn. CzęstÓchowa. Probulsi Wiad. prof. glmn. glmn. Lwów. dr. Rotszajnowa Zofja naucz. Warszawa. Siwicl Władysław, Warszawa. prof. Syora J. astronom, Praga Czesa. Inż. Szawdyn E. urz. państw. Szawdyn Wacław, Warszawa. Ks. Szuchmielsi Fel. Trzebcz, Pom. Tarwaca Irena, stud Uniw. Warsz. dr. Tomaszowsi Norbert, le. or Zabłudów. Wodopjan Edward, Warszawa. Zalesi 1\1. Dyr. Sem. Naucz. Łódź. Zeller Bolesław, urz. P. l. M. KSil\ŻKI NADESŁANE. Bibljotea T. M. R. w dalszym ciągu otrzymuje w d arze liczne wydawnictwa i odbiti, nadsyłane przez autorów. Ofiarodawcom sładamy na tern miejscu serdeczne podzięowanie. Roczni 1\stronomiczny Obserwatorjum Kraowsiego na ro 1923 Tom 11. Dr. B. M a s e. Hvizdarsa Pocena na ro Dr. L. Gr a b o w s l. Normalny przebieg roczny ciśnienia l tern peratury powietrza we Lwowie. Dr. L Gra b o w si. O obliczaniu "średnich c17.iennych normalnych~ dla przedstawienia rocznego przebiegu jaiegoś czynnia meteorologicznego z wieloletnich szeregów spostrzeżeń. Dr. L. Gr a b o w s l. Miołaj Koperni l jego rocznica. Wydawnictwa T wa Przyjaciół Nau w Przemyślu (6 tomów). Wydawnictwa Smithsonlan lnstitution (4 tomy). Wydawnictwa Uniwersytetu w Pennsylwanjl (8 tomów), m. in: Resulls of observatlons with the zenlth telescope of the Flower 1\stronomical Observatory. Ch. L. D o o l i t t l e. Measures of double and mullipie stars. E. D o o l i t t l e. E. S t e n z. O przebiegu promieniowania słonecznego podctas zaćmienia l o załóceniu optycznem atmosfery.

20 G. GERLI\CH WARSZAWA, Czysta 4 MASZYNY DO PISANIA "UNDERWOOO" biurowe podróżne ARYTMOMETRY. Cena ru 18,.,. ZI\KU\DY QRI\F. WYDI\WH. KSJf\11(1\, Wf\RSZI\Wf\, MO"JUSZLI 11. T!L. 1!10-93.

Układ Słoneczny Pytania:

Układ Słoneczny Pytania: Układ Słoneczny Pytania: Co to jest Układ Słoneczny? Czy znasz nazwy planet? Co jeszcze znajduje się w Układzie Słonecznym poza planetami? Co to jest Układ Słoneczny Układ Słoneczny to układ ciał niebieskich,

Bardziej szczegółowo

STYCZEŃ Mgławica Koński Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA

STYCZEŃ Mgławica Koński Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA Johannes Kepler Teleskop Keplera Mgławica Koński Łeb Barnard wewnątrz IC w Orionie Źródło: NASA STYCZEŃ 0 stycznia hm Ziemia znajduje się najbliżej Słońca w peryhelium. stycznia częściowe zaćmienie Słońca.

Bardziej szczegółowo

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII.

WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. ĆWICZENIE 3. WAHADŁO SPRĘŻYNOWE. POMIAR POLA ELIPSY ENERGII. 1. Oscylator harmoniczny. Wprowadzenie Oscylatorem harmonicznym nazywamy punt materialny, na tóry,działa siła sierowana do pewnego centrum,

Bardziej szczegółowo

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 -2/1- Zadanie 8. W każdym z poniższych zdań wpisz lub podkreśl poprawną odpowiedź. XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 A. Słońce nie znajduje się dokładnie w centrum orbity

Bardziej szczegółowo

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 1 ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 NR Temat Konieczne 1 Niebo w oczach dawnych kultur i cywilizacji - wie, jakie były wyobrażenia starożytnych (zwłaszcza starożytnych Greków) na budowę Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 luty (Księżyc) Niedziela Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota

Międzynarodowy Rok Astronomii 2009 luty (Księżyc) Niedziela Poniedziałek Wtorek Środa Czwartek Piątek Sobota Międzynarodowy Rok Astronomii 09 luty (Księżyc) 2 3 4 5 6 Zakrycie gwiazdy Gem przez Księżyc 8 4:00 Merkury oświetlony 9 5:38 maksimum półcieniowego zaćmienia Księżyca 0 2:00 Saturn w koniunkcji z 2 3

Bardziej szczegółowo

Fizyka i Chemia Ziemi

Fizyka i Chemia Ziemi Fizyka i Chemia Ziemi Temat 4: Ruch geocentryczny i heliocentryczny planet T.J. Jopek jopek@amu.edu.pl IOA UAM Układ Planetarny - klasyfikacja. Planety grupy ziemskiej: Merkury Wenus Ziemia Mars 2. Planety

Bardziej szczegółowo

Tomasz Mrozek 1,2, Sylwester Kołomański 1 1. Instytut Astronomiczny UWr 2. Zakład Fizyki Słońca CBK PAN. Astro Izery

Tomasz Mrozek 1,2, Sylwester Kołomański 1 1. Instytut Astronomiczny UWr 2. Zakład Fizyki Słońca CBK PAN. Astro Izery Tomasz Mrozek 1,2, Sylwester Kołomański 1 1. Instytut Astronomiczny UWr 2. Zakład Fizyki Słońca CBK PAN Astro Izery Po co nam Wszechświat? Podstawowe założenie OTW: sformułować prawa fizyczne i opis ruchu

Bardziej szczegółowo

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY RUCH OBROTOWY ZIEMI Ruch obrotowy to ruch Ziemi wokół własnej osi. Oś Ziemi jest teoretyczną linią prostą, która przechodzi przez Biegun

Bardziej szczegółowo

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII MODUŁ 1 SCENARIUSZ TEMATYCZNY GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES PODSTAWOWY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI

Bardziej szczegółowo

Prezentacja. Układ Słoneczny

Prezentacja. Układ Słoneczny Prezentacja Układ Słoneczny Układ Słoneczny Układ Słoneczny układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, 166 znanych księżyców

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze

Wyznaczenie prędkości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Podstawy analizy wypadów drogowych Instrucja do ćwiczenia 1 Wyznaczenie prędości pojazdu na podstawie długości śladów hamowania pozostawionych na drodze Spis treści 1. CEL ĆWICZENIA... 3. WPROWADZENIE...

Bardziej szczegółowo

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny składa się z ośmiu planet, ich księżyców, komet, planetoid i planet karłowatych. Ma on około 4,6 x10 9 lat. W Układzie słonecznym wszystkie

Bardziej szczegółowo

Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa

Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa Scenariusz lekcji Scenariusz lekcji powtórzeniowej do podręczników PULS ZIEMI 1 i PLANETA NOWA 1 45 min Ziemia we Wszechświecie lekcja powtórzeniowa t Hasło programowe: Ziemia we Wszechświecie/Ruchy Ziemi.

Bardziej szczegółowo

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Wenus na tle Słońca Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Instytut Astronomiczny UWr Czym się zajmujemy? uczymy studentów, prowadzimy badania naukowe (astrofizyka

Bardziej szczegółowo

Zadania do testu Wszechświat i Ziemia

Zadania do testu Wszechświat i Ziemia INSTRUKCJA DLA UCZNIA Przeczytaj uważnie czas trwania tekstu 40 min. ). W tekście, który otrzymałeś są zadania. - z luką - rozszerzonej wypowiedzi - zadania na dobieranie ). Nawet na najłatwiejsze pytania

Bardziej szczegółowo

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński Skala jasności w astronomii Krzysztof Kamiński Obserwowana wielkość gwiazdowa (magnitudo) Skala wymyślona prawdopodobnie przez Hipparcha, który podzielił gwiazdy pod względem jasności na 6 grup (najjaśniejsze:

Bardziej szczegółowo

KONKURS ASTRONOMICZNY

KONKURS ASTRONOMICZNY SZKOLNY KLUB PRZYRODNICZY ALTAIR KONKURS ASTRONOMICZNY ETAP PIERWSZY 1. Jakie znasz ciała niebieskie? Gwiazdy, planety, planety karłowate, księŝyce, planetoidy, komety, kwazary, czarne dziury, ciemna materia....

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Gwiaździste niebo.

TEMAT: Gwiaździste niebo. Konspekt zaliczeniowy kursu doskonalącego w zakresie NAUCZANIE I WYCHOWANIE INTEGRACYJNE W SZKOLE PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w Katowicach. nr 4/327/2001/US KONSPEKT LEKCJI

Bardziej szczegółowo

Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego

Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego Piotr Brych Wzajemne zakrycia planet Układu Słonecznego 27 sierpnia 2006 roku nastąpiło zbliżenie Wenus do Saturna na odległość 0,07 czyli 4'. Odległość ta była kilkanaście razy większa niż średnica tarcz

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA

PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA 2015 rok Janusz Bańkowski, Bełchatów Patronat programu SOS PTMA PODRĘCZNA INSTRUKCJA ASTRO-EXCELA Wstęp Arkusz kalkulacyjny MS Excel to doskonałe narzędzie obliczeniowe wszechstronnego użytku. Za pomocą

Bardziej szczegółowo

S T Y C Z E Ń. Mgławica Kooski Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA

S T Y C Z E Ń. Mgławica Kooski Łeb Barnard 33 wewnątrz IC 434 w Orionie Źródło: NASA Johannes Kepler Teleskop Keplera Mgławica Kooski Łeb Barnard wewnątrz IC w Orionie Źródło: NASA S T Y C Z E Ń 0 stycznia hm Ziemia znajduje się najbliżej Słońca w peryhelium. stycznia częściowe zaćmienie

Bardziej szczegółowo

PLAN WYKŁADU OPTYMALIZACJA GLOBALNA ALGORYTM MRÓWKOWY (ANT SYSTEM) ALGORYTM MRÓWKOWY. Algorytm mrówkowy

PLAN WYKŁADU OPTYMALIZACJA GLOBALNA ALGORYTM MRÓWKOWY (ANT SYSTEM) ALGORYTM MRÓWKOWY. Algorytm mrówkowy PLAN WYKŁADU Algorytm mrówowy OPTYMALIZACJA GLOBALNA Wyład 8 dr inż. Agniesza Bołtuć (ANT SYSTEM) Inspiracja: Zachowanie mrówe podczas poszuiwania żywności, Zachowanie to polega na tym, że jeśli do żywności

Bardziej szczegółowo

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy.

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy. ZAŁĄCZNIK V. SŁOWNICZEK. Czas uniwersalny Czas uniwersalny (skróty: UT lub UTC) jest taki sam, jak Greenwich Mean Time (skrót: GMT), tzn. średni czas słoneczny na południku zerowym w Greenwich, Anglia

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum klasy I-III

Gimnazjum klasy I-III Tytuł pokazu /filmu ASTRONAWIGATORZY doświadczenia wiąże przyczynę ze skutkiem; - uczeń podaje przybliżoną prędkość światła w próżni, wskazuje prędkość światła jako - nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych;

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

Poznajemy małe ciała niebieskie Układu Słonecznego.

Poznajemy małe ciała niebieskie Układu Słonecznego. Plan Pracy Sekcji Astronomicznej w /2015 roku Cel główny: Poznajemy małe ciała niebieskie Układu Słonecznego. Cele pomocnicze: 1. Poznajemy obiekty Układu Słonecznego (US) nie będące planetami komety,

Bardziej szczegółowo

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi. - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi.

Ściąga eksperta. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi.  - filmy edukacyjne on-line. Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi. Ruch obiegowy i obrotowy Ziemi Ruch obrotowy i obiegowy Ziemi Ruch obiegowy W starożytności uważano, że wszystkie ciała niebieskie wraz ze Słońcem poruszają się wokół Ziemi. Jest to tzw. teoria geocentryczna.

Bardziej szczegółowo

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM

TEORIA OBWODÓW I SYGNAŁÓW LABORATORIUM EORI OBWODÓW I SYGNŁÓW LBORORIUM KDEMI MORSK Katedra eleomuniacji Morsiej Ćwiczenie nr 2: eoria obwodów i sygnałów laboratorium ĆWICZENIE 2 BDNIE WIDM SYGNŁÓW OKRESOWYCH. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego niebo jest niebieskie?

Dlaczego niebo jest niebieskie? Dlaczego niebo jest niebieskie? Obserwując niebo, na pewno zastanawiacie się, jakie przyczyny powstawania różnych kolorów nieba, a zwłaszcza kolor błękitny. Odpowiedź na to pytanie brzmi: przyczyną błękitnego

Bardziej szczegółowo

Matematyka dyskretna. Wykład 2: Kombinatoryka. Gniewomir Sarbicki

Matematyka dyskretna. Wykład 2: Kombinatoryka. Gniewomir Sarbicki Matematya dysretna Wyład 2: Kombinatorya Gniewomir Sarbici Kombinatorya Definicja Kombinatorya zajmuje się oreślaniem mocy zbiorów sończonych, w szczególności mocy zbiorów odwzorowań jednego zbioru w drugi

Bardziej szczegółowo

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów

Projekt ASTRONOM 2015 dofinansowany ze środków Warszawskich Inicjatyw Edukacyjnych i objęty honorowym patronatem Burmistrza Dzielnicy Ursynów Organizator: Sponsor: Patronat honorowy: Trzy nauczycielki : pp.krystyna Brodzik, Magdalena Rozborska i Justyna Walendzik od wielu lat prowadziły w naszej szkole Konkurs Wiedzy Astronomicznej. Na spotkaniu

Bardziej szczegółowo

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ]

Tellurium szkolne [ BAP_1134000.doc ] Tellurium szkolne [ ] Prezentacja produktu Przeznaczenie dydaktyczne. Kosmograf CONATEX ma stanowić pomoc dydaktyczną w wyjaśnianiu i demonstracji układu «ZIEMIA - KSIĘŻYC - SŁOŃCE», zjawiska nocy i dni,

Bardziej szczegółowo

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Astronomiczny nr 2

Biuletyn Astronomiczny nr 2 Biuletyn Astronomiczny nr 2 W kwietniu skupimy się przede wszystkim na opisie rozgwieżdżonego nieba ponieważ takie interesujące zjawiska jak koniunkcje Księżyca z planetami czy zakrycia gwiazd przez Księżyc,

Bardziej szczegółowo

A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W

A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W Mikołaj Kopernik A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W Historia Mikołaja Kopernika M I K O Ł A J K O P E R N I K U R O D Z I Ł S I Ę W T O R U N I U 1 9 L U T E G O 1 4 7 3 R O K U. Z M A R Ł 2 4 M A

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Zjawiska zachodzące w przyrodzie budzą ciekawość, zainteresowanie, umiejętność obserwacji i spostrzegania. Na Ziemi Radłowskiej można zaobserwować

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2013 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2013 Klub Astronomiczny Regulus Kraków 2012 1 Skład komputerowy almanachu wykonał autor publikacji Tomasz Ściężor Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA LISTOPAD 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym

Wpływ zamiany typów elektrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Wpływ zamiany typów eletrowni wiatrowych o porównywalnych parametrach na współpracę z węzłem sieciowym Grzegorz Barzy Paweł Szwed Instytut Eletrotechnii Politechnia Szczecińsa 1. Wstęp Ostatnie ila lat,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA ORGANIZOWANEGO W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNZJALNYCH I PONADGIMNAZJALYCH 1 Konkurs z astronomii

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 30 minut Czas obserwacji: dowolny w ciągu dnia Wymagane warunki meteorologiczne:

Bardziej szczegółowo

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI

RUCH OBROTOWY I OBIEGOWY ZIEMI 1. Wpisz w odpowiednich miejscach następujące nazwy: Równik, Zwrotnika Raka, Zwrotnik Koziorożca iegun Południowy, iegun Północny Koło Podbiegunowe Południowe Koło Podbiegunowe Południowe RUCH OROTOWY

Bardziej szczegółowo

PROJEKT AKCJA INFORMACJA WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO, DZIAŁANIE 9

PROJEKT AKCJA INFORMACJA WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO, DZIAŁANIE 9 PROJEKT AKCJA INFORMACJA WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ W RAMACH EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO, DZIAŁANIE 9.1 PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI WYCIECZKA EDUKACYJNA DO PLANETARIUM W CHORZOWIE

Bardziej szczegółowo

Asteroida Ignatianum 1

Asteroida Ignatianum 1 Rocznik Filozoficzny Ignatianum The Ignatianum Philosophical Yearbook PL ISSN 2300 1402 www.ignatianum.edu.pl/rfi XIX / 2 (2013), s. 178 182 Sprawozdania i referaty Reports and Papers Robert J Wydział

Bardziej szczegółowo

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010

Kroki: A Windows to the Universe Citizen Science Event. windows2universe.org/starcount. 29 października - 12 listopada 2010 Kroki: CZEGO potrzebuję? Długopis lub ołówek Latarka z czerwonym światłem lub do trybu nocnego GPS, dostęp do Internetu lub mapa topograficzna Wydrukowany Przewodnik obserwatora z formularzem raportu JAK

Bardziej szczegółowo

Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie

Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie Gdzie się znajdujemy na Ziemi i w Kosmosie Realizując ten temat wspólnie z uczniami zajęliśmy się określeniem położenia Ziemi w Kosmosie. Cele: Rozwijanie umiejętności określania kierunków geograficznych

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

III Międzyszkolny Konkurs Astronomiczny organizowany w roku szkolnym 2016/2017 dla uczniów klas gimnazjalnych szkół Gminy Dębica

III Międzyszkolny Konkurs Astronomiczny organizowany w roku szkolnym 2016/2017 dla uczniów klas gimnazjalnych szkół Gminy Dębica III Międzyszkolny Konkurs Astronomiczny organizowany w roku szkolnym 2016/2017 dla uczniów klas gimnazjalnych szkół Gminy Dębica ---------------------------------------------------------------------------------------------

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2014

Tomasz Ściężor. Almanach Astronomiczny na rok 2014 Tomasz Ściężor Almanach Astronomiczny na rok 2014 Klub Astronomiczny Regulus Kraków 2013 1 Recenzent prof. dr hab. Jerzy M. Kreiner Skład komputerowy almanachu wykonał autor publikacji Tomasz Ściężor Wszelkie

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH

MODYFIKACJA KOSZTOWA ALGORYTMU JOHNSONA DO SZEREGOWANIA ZADAŃ BUDOWLANYCH MODYFICJ OSZTOW LGORYTMU JOHNSON DO SZEREGOWNI ZDŃ UDOWLNYCH Michał RZEMIŃSI, Paweł NOW a a Wydział Inżynierii Lądowej, Załad Inżynierii Producji i Zarządzania w udownictwie, ul. rmii Ludowej 6, -67 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

Układ Słoneczny. Pokaz

Układ Słoneczny. Pokaz Układ Słoneczny Pokaz Rozmiary planet i Słońca Orbity planet Planety typu ziemskiego Merkury Najmniejsza planeta U.S. Brak atmosfery Powierzchnia podobna do powierzchni Księżyca zryta kraterami część oświetlona

Bardziej szczegółowo

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej

(U.3) Podstawy formalizmu mechaniki kwantowej 3.10.2004 24. (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 33 Rozdział 24 (U.3) Podstawy formalizmu mechanii wantowej 24.1 Wartości oczeiwane i dyspersje dla stanu superponowanego 24.1.1 Założenia wstępne

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w geografii

Elementy astronomii w geografii Elementy astronomii w geografii Prowadzący: Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Podstawowe podręczniki: Jan Mietelski, Astronomia w geografii Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna Podręczniki uzupełniające:

Bardziej szczegółowo

Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer.

Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer. Kółko Astronomiczne przy Publicznej Szkole Podstawowej w Łanach wyruszyło na obserwację "spadających gwiazd". czyli meteorów z roju Leonidów. Wieczór pod gwiazdami - astronomiczny spacer. Walburga Węgrzyk

Bardziej szczegółowo

Własności optyczne materii. Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią?

Własności optyczne materii. Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią? Własności optyczne materii Jak zachowuje się światło w zetknięciu z materią? Właściwości optyczne materiału wynikają ze zjawisk: Absorpcji Załamania Odbicia Rozpraszania Własności elektrycznych Refrakcja

Bardziej szczegółowo

Astronomiczny elementarz

Astronomiczny elementarz Astronomiczny elementarz Pokaz dla uczniów klasy 5B Szkoły nr 175 Agnieszka Janiuk 25.06.2013 r. Astronomia najstarsza nauka przyrodnicza Stonehenge w Anglii budowla z okresu 3000 lat p.n.e. Starożytni

Bardziej szczegółowo

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych

Aplikacje informatyczne w Astronomii. Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Aplikacje informatyczne w Astronomii Internet źródło informacji i planowanie obserwacji astronomicznych Planowanie obserwacji ciał Układu Słonecznego Plan zajęć: planety wewnętrzne planety zewnętrzne systemy

Bardziej szczegółowo

WYPADKI. jednorocznych pomiarów chyżości wiatru w Krakowie. przez KARLIŃSKIEGO.

WYPADKI. jednorocznych pomiarów chyżości wiatru w Krakowie. przez KARLIŃSKIEGO. ł WYPADKI jednorocznych pomiarów chyżości wiatru w Krakowie przez Prof. Dra KARLIŃSKIEGO. Dnia 30 Września 1875 r. ustawionym został na szczycie dachu obserwatorium krakowskiego anemometr ROBINSONA połączony

Bardziej szczegółowo

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań

Optymalizacja harmonogramów budowlanych - problem szeregowania zadań Mieczysław OŁOŃSI Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowisa, Szoła Główna Gospodarstwa Wiejsiego, Warszawa, ul. Nowoursynowsa 159 e-mail: mieczyslaw_polonsi@sggw.pl Założenia Optymalizacja harmonogramów

Bardziej szczegółowo

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery

Menu. Badania temperatury i wilgotności atmosfery Menu Badania temperatury i wilgotności atmosfery Wilgotność W powietrzu atmosferycznym podstawową rolę odgrywa woda w postaci pary wodnej. Przedostaje się ona do atmosfery w wyniku parowania z powieszchni

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony)

Wykres linii ciśnień i linii energii (wykres Ancony) Wyres linii ciśnień i linii energii (wyres Ancony) W wyorzystywanej przez nas do rozwiązywania problemów inżyniersich postaci równania Bernoulliego występuje wysoość prędości (= /g), wysoość ciśnienia

Bardziej szczegółowo

Parafia Rokitnica. Kalendarz

Parafia Rokitnica. Kalendarz Parafia Rokitnica Kalendarz 2012 KOŚCIÓŁ PARAFIALNY P.W. NAJŚW. SERCA PANA JEZUSA W ZABRZU ROKITNICY Wj eż d ż a ją c d o Ro k i t n i c y, z w ł a s z c z a d r o g a m i o d s t r o n y Mi e ch o w i

Bardziej szczegółowo

Seanse multimedialne w planetarium

Seanse multimedialne w planetarium Seanse multimedialne w planetarium 11.00 Seans multimedialny: Kaluoka hina zaczarowana rafa 12.00 Seans multimedialny: Dwa szkiełka 14.00 Seans multimedialny: Dobór naturalny 16.00 Seans multimedialny:

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

Metody badania kosmosu

Metody badania kosmosu Metody badania kosmosu Zakres widzialny Fale radiowe i mikrofale Promieniowanie wysokoenergetyczne Detektory cząstek Pomiar sił grawitacyjnych Obserwacje prehistoryczne Obserwatorium słoneczne w Goseck

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY

Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY Tytuł projektu: Niebo bez tajemnic CZĘŚĆ I INFORMACJE O WNIOSKODAWCY 1. Dokładny adres wnioskodawcy wraz z numerem telefonu, faxem, e-mailem oraz adresem strony www: ulica:kochanowskiego1 telefon: 52 384

Bardziej szczegółowo

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN Lidzbark 2016 1 Konkurs z astronomii dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych organizuje się na zasadach określonych w niniejszym regulaminie.

Bardziej szczegółowo

Ciała drobne w Układzie Słonecznym

Ciała drobne w Układzie Słonecznym Ciała drobne w Układzie Słonecznym Planety karłowate Pojęcie wprowadzone w 2006 r. podczas sympozjum Międzynarodowej Unii Astronomicznej Planetą karłowatą jest obiekt, który: znajduje się na orbicie wokół

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne

Modelowanie przez zjawiska przybliżone. Modelowanie poprzez zjawiska uproszczone. Modelowanie przez analogie. Modelowanie matematyczne Modelowanie rzeczywistości- JAK? Modelowanie przez zjawisa przybliżone Modelowanie poprzez zjawisa uproszczone Modelowanie przez analogie Modelowanie matematyczne Przyłady modelowania Modelowanie przez

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY W BYDGOSZCZY WYDZIŁ INŻYNIERII MECHNICZNEJ INSTYTUT EKSPLOTCJI MSZYN I TRNSPORTU ZKŁD STEROWNI ELEKTROTECHNIK I ELEKTRONIK ĆWICZENIE: E2 POMIRY PRĄDÓW I NPIĘĆ W

Bardziej szczegółowo

Historia myśli naukowej. Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata. dr inż. Romuald Kędzierski

Historia myśli naukowej. Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata. dr inż. Romuald Kędzierski Historia myśli naukowej Ewolucja poglądów związanych z budową Wszechświata dr inż. Romuald Kędzierski Wszechświat według uczonych starożytnych Starożytny Babilon -Ziemia jest nieruchomą półkulą, która

Bardziej szczegółowo

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu.

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu. Zachęcamy do eksperymentowania z amatorską fotografią nieba. W przygotowaniu się do obserwacji ciekawych zjawisk może pomóc darmowy program Stellarium oraz strony internetowe na przykład spaceweather.com

Bardziej szczegółowo

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań

Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na okres drgań KAEDRA FIZYKI SOSOWANEJ PRACOWNIA 5 FIZYKI Ćw. 5. Badanie ruchu wahadła sprężynowego sprawdzenie wzoru na ores drgań Wprowadzenie Ruch drgający naeży do najbardziej rozpowszechnionych ruchów w przyrodzie.

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego)

Plan wykładu. Mechanika układów planetarnych (Ukł. Słonecznego) Mechanika nieba Marcin Kiraga: kiraga@astrouw.edu.pl 30 godzin wykładu + 30 godzin ćwiczeń wykłady poniedziałki - godzina 15:15 ćwiczenia wtorki - godzina 12:15 Warunki zaliczenia ćwiczeń: prace domowe

Bardziej szczegółowo

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru

Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Składniki pogody I sposoby ich pomiaru Tytuł: Składniki pogody i sposoby ich pomiaru Temat zajęć : Pogoda i klimat, obserwacje meteorologiczne Przedmiot: przyroda Autor: Hedesz Natalia Szkoła: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała

Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała dla specjalnośći Biofizya moleularna Wyznaczanie ciepła topnienia lodu lub ciepła właściwego wybranego ciała I. WSTĘP C 1 C 4 Ciepło jest wielością charateryzującą przepływ energii (analogiczną do pracy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU.

ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU. SPIS TREŚCI Przedmowa ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU. 1.1. Szerokość i długość geograficzna. Różnica długości. Różnica szerokości. 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH

DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH Część 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH... 5. 5. DRGANIA WŁASNE RAM OBLICZANIE CZĘSTOŚCI KOŁOWYCH DRGAŃ WŁASNYCH 5.. Wprowadzenie Rozwiązywanie zadań z zaresu dynamii budowli sprowadza

Bardziej szczegółowo

Fizyka z astronomią. Klasa I C Profil matematyczny

Fizyka z astronomią. Klasa I C Profil matematyczny Fizyka z astronomią Klasa I C Profil matematyczny Klasa matematyczna Przedmioty rozszerzone matematyka, fizyka Języki obce: język angielski, do wyboru język niemiecki lub rosyjski Obowiązkowe przedmioty

Bardziej szczegółowo

Marzec Dzieci Pana Astronoma

Marzec Dzieci Pana Astronoma Marzec Dzieci Pana Astronoma Motyw przewodni spoiwa integrujące Mija dzień po dniu. Tydzień po tygodniu. Miesiąc po miesiącu. Wiosna, lato, jesień, Zima. Co rok przyroda powtarza ten sam rytm. Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym Dobytek naukowy Astronomia w drugiej połowie XIX wieku przeżyła swoiste trudności. Zasadniczą przyczyną zahamowań w badaniach astronomicznych były niesprzyjające warunki polityczne, w którym znalazło się

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać:

KARTA PROJEKTU. Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy. Problemy, które chcemy rozwiązać: KARTA PROJEKTU Szkoła: Temat projektu/ zakres tematyczny: Szkoła Podstawowa nr 7 w Brodnicy Tajemnice Kosmosu projekt astronomiczny Zespół projektowy: Nauczyciel opiekun: Problemy, które chcemy rozwiązać:

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ?

CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ? Mariusz Krukar Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział w Krośnie CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ? Materiały własne z obserwacji: Prawie całkowitego zaćmieni Słońca w Szkocji

Bardziej szczegółowo

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ ANALITYCZNĄ

ALGEBRA Z GEOMETRIĄ ANALITYCZNĄ ALGEBRA Z GEOMETRIĄ ANALITYCZNĄ LISTA ZADAŃ 1 1 Napisać w formie rozwiniętej następujące wyrażenia: 4 (a 2 + b +1 =0 5 a i b j =1 n a i b j =1 n =0 (a nb 4 3 (! + ib i=3 =1 2 Wyorzystując twierdzenie o

Bardziej szczegółowo

KIE TOWARZY WATCHE LEC KÓW ASTRO

KIE TOWARZY WATCHE LEC KÓW ASTRO TOWARZYSTWO WATCHERS MIŁOŚNIKÓWASTRONOMII www.stma.pl 1 SIEDLECKIE SKY XV Festiwal Nauki i Sztuki Opis pokazów SKY SIEDLECKIE TOWARZYSTWO WATCHERS mgr inŝ. Sławomir Miernicki MIŁOŚNIKÓWASTRONOMII Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Wycieczka po Załęczańskim Niebie

Wycieczka po Załęczańskim Niebie Wycieczka po Załęczańskim Niebie Strona 1 z 25 Prezentowana kolekcja zdjęć została wykonana przez uczestników tegorocznych letnich obozów astronomicznych (w dniach 28.07 25.08.2002) zorganizowanych przez

Bardziej szczegółowo

Metody komputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Skoczonych. Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna

Metody komputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Skoczonych. Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna Metody omputerowe i obliczeniowe Metoda Elementów Soczonych Element jednowymiarowy i jednoparametrowy : spryna Jest to najprostszy element: współrzdne loalne i globalne jego wzłów s taie same nie potrzeba

Bardziej szczegółowo

Gwiazdy i gwiazdozbiory

Gwiazdy i gwiazdozbiory Gwiazdy i gwiazdozbiory 1. W pogodny wieczór udaj się w miejsce oddalone od silnych źródeł światła. Weź ze sobą latarkę, obrotową mapę nieba, kompas i przybory do notowania obserwacji. 2. Spójrz w niebo

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 4

Scenariusz zajęć nr 4 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Ziemia - planeta szczęśliwa Scenariusz zajęć nr 4 I. Tytuł scenariusza zajęć : " Cień " II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne III. Edukacje (3

Bardziej szczegółowo