Grzegorz W. Kołodko MOJA GLOBALIZACJA, CZYLI DOOKOŁA ŚWIATA I Z POWROTEM. (wyciąg z ksiąŝki), rozdział 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Grzegorz W. Kołodko MOJA GLOBALIZACJA, CZYLI DOOKOŁA ŚWIATA I Z POWROTEM. (wyciąg z ksiąŝki), rozdział 1"

Transkrypt

1 Grzegorz W. Kołodko MOJA GLOBALIZACJA, CZYLI DOOKOŁA ŚWIATA I Z POWROTEM (wyciąg z ksiąŝki), rozdział 1

2 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 2 Od WIDER-a do TIGER-a 1. Z polskich pałaców do ciszy Helsinek Była juŝ środa, 5 lutego 1997 roku, gdy o drugiej nad ranem wyszedłem z gmachu Urzędu Rady Ministrów przy Alejach Ujazdowskich. Wtedy juŝ po raz ostatni oficerowie BOR-u odwieźli mnie pustymi ulicami do domu. Gdy w latach byłem w rządzie, często o podobnej porze prawie zawsze po północy wracałem do domu, aby wcześnie rano znowu wracać do nigdy niekończącej się pracy. Tym razem noc była jeszcze krótsza niŝ zazwyczaj, bo musiałem jeszcze trochę popracować i spakować się. O wpół do siódmej rano ponownie siedziałem w samochodzie, aby szybko dojechać na cotygodniowe spotkanie ze słuchaczami mazowieckiego Radia dla Ciebie. Stamtąd zaś jeszcze szybciej na Okęcie, aby o ósmej mieć zapięte pasy i w chwilę potem wystartować. JuŜ z prywatnym, a nie z dyplomatycznym paszportem. Było szaro-buro, padał deszcz i nie miałem najmniejszej nawet ochoty rzucić okiem na pierwsze strony gazet, które podsuwały mi uśmiechnięte stewardesy. Widniało na nich duŝe zdjęcie, na którym Prezydent RP, Aleksander Kwaśniewski, wręcza za zasługi w dziele reformowania i rozwoju polskiej gospodarki odchodzącemu wicepremierowi do spraw gospodarczych i ministrowi finansów KrzyŜ Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. Ciekawe Ŝe przez minione dwadzieścia lat

3 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 3 nie otrzymałem Ŝadnego odznaczenia państwowego, ale za to tym razem jedno z najwyŝszych. Jeśli zaiste koresponduje to z tym, co udało się uczynić dla dobra rozwoju Polski, to moŝna się tylko cieszyć. Wtedy jednak trzeba było patrzeć juŝ w inną stronę. Leciałem do Helsinek. ZwaŜywszy na godzinną róŝnicę czasu, wylądowałem tam wkrótce po jedenastej. Padał śnieg. Na lotnisku powitał mnie nasz ambasador w Finlandii Józef Wiejacz. Dyplomata wielce zasłuŝony nie tylko dla dobrej współpracy polskofińskiej, ale takŝe dla naszej aktywności na szerszej scenie międzynarodowej, wcześniej bowiem pełnił wiele waŝnych funkcji, między innymi radcy na placówce w Waszyngtonie oraz ambasadora we Włoszech, a bezpośrednio przed swoim wyjazdem do Helsinek był wiceministrem spraw zagranicznych. Gdy tylko była ku temu okazja, przez cały czas pobytu w Helsinkach chętnie współdziałaliśmy. Sądzę, Ŝe niektóre z organizowanych, takŝe z inicjatywy ambasady, spotkań w kręgach politycznych i naukowych, a zwłaszcza pośród przedsiębiorców i inwestorów, sprzyjały intensyfikacji współpracy między Polską i Finlandią. Na helsińskim lotnisku skądinąd niezwykle funkcjonalnym, co okazało się bardzo waŝne, poniewaŝ potem przewijałem się przez nie wiele razy oczekiwał mnie równieŝ profesor Giovanni Andrea Cornia. Był on (do końca 1999 roku) dyrektorem WIDER-a, czyli Światowego Instytutu Badań Rozwoju Gospodarczego funkcjonującego w ramach Uniwersytetu Organizacji Narodów Zjednoczonych 1. W ten sposób teŝ stałem się dyplomatą, gdyŝ jako pracownikowi struktur ONZtowskich przysługiwał mi taki status. Lecąc tam nie zdawałem sobie z tego sprawy, ale skoro moŝna było zostać dyplomatą, to dlaczego nie? Nawet kilka razy skorzystałem z małego parkingu przed lotniskiem Vaanta, co bardzo się przydawało. Samochód chwilę postał, w tym czasie moŝna było wzbić się w przestrzeń, po dwudziestu minutach wylądować po drugiej stronie Zatoki Fińskiej w Tallinie, wygłosić wykład na tamtejszym uniwersytecie i jeszcze wrócić do WIDER-a przed końcem dnia. Ta placówka naukowa powstała w 1984 roku, między innymi z inspiracji Amartya Sena, późniejszego pracownika instytutu i laureata Nagrody Nobla, którą uzyskał w dziedzinie ekonomii w 1998 roku 2. Nie licząc udziałów w konferencjach naukowych, miałem okazję gościć juŝ tam dwukrotnie wcześniej w 1988 i w 1989 roku. KaŜdy z tamtych pobytów teŝ zaowocował ciekawymi wynikami badań 1 Strona internetowa WIDER-a informująca o projektach badawczych, publikacjach i innych formach aktywności naukowej tej placówki znajduje się pod adresem: 2 Zgodnie z oficjalnym uzasadnieniem Komitetu Nagrody Nobla Amartya Sen dostał to wyróŝnienie za wkład do ekonomii dobrobytu (welfare economics). W szczególności chodzi o badania na temat stosunków podziału i przeciwdziałania ubóstwu.

4 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 4 oraz publikacjami 3. Tym razem jednak wyzwania były większe, a zakres planowanych studiów i prac badawczych daleko szerszy. Wyjaśnić jednak trzeba wpierw, dlaczego właśnie wtedy na przedwiośniu 1997 roku odszedłem z rządu? Dlaczego, jak to napisał w liście przysłanym kilka dni po wyjeździe jeden z posłów, zdecydowałem, Ŝe pora odejść z aktywnej polityki właśnie wtedy, kiedy to według dość zgodnej opinii sejm przyjął najlepszy w latach dziewięćdziesiątych budŝet? OtóŜ właśnie dlatego: byłem przekonany, Ŝe to co moŝna było dobrego w istniejących warunkach uczynić, zostało właśnie zrobione. Najlepiej jak tylko potrafiłem. Nigdy nie byłem zawodowym politykiem, zawsze zaś uwaŝałem, Ŝe moŝna się nią dla dobra sprawy zająć, jeśli jednocześnie spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, trzeba mieć rzetelną, opartą o dobrą teorię ekonomiczną wiedzę, co nale- Ŝy zrobić. Po drugie, muszą istnieć niezbędne warunki polityczne umoŝliwiające w sensowym zakresie realizację tych zamierzeń. Jeśli oba warunki nie są spełnione, ktoś naprawdę odpowiedzialny nie powinien się do polityki zabierać. Zanim na początku 1994 roku przyjąłem propozycję pracy w rządzie, dwukrotnie wcześniej odmówiłem: w sierpniu 1989 roku i ponownie w październiku 1993 roku. Nie dlatego, Ŝe nie wiedziałem, co czynić. Bynajmniej; pisałem i mówiłem na ten temat bardzo duŝo, takŝe w latach , kiedy to uczestniczyłem w pracach Rady Ekonomicznej Rady Ministrów kierowanej przez profesora Witolda Trzeciakowskiego i później, gdy nieustannie toczyły się debaty na temat sposobów naprawy Rzeczypospolitej, a zwłaszcza wprowadzania mechanizmów rynkowych do gospodarki. Wtedy odmówiłem, poniewaŝ uwaŝałem, Ŝe nie były spełnione warunki polityczne umoŝliwiające realizację polityki gospodarczej, którą uwa- Ŝałem za słuszną. A przecieŝ nie mogło mnie interesować paranie się inną, gdyŝ polityka powinna słuŝyć rozwiązywaniu na gruncie ekonomicznym problemów społecznych. 3 Po wizycie w roku 1988 ukazało się opracowanie pt. Reform, Stabilization Policies, and Economic Adjustment in Poland, WIDER Working Papers, WP 51, UNU/WIDER, Helsinki 1989, a w rezultacie projektu badawczego realizowanego w roku 1989, wspólna z profesorami Marianem Ostrowskim i Dariuszem Rosatim, publikacja pt. Stabilization Policy in Poland: Challenges and Constraints, WIDER Working Papers, WP 81, UNU/WIDER, Helsinki W oparciu o tamte badania w Polsce ukazała się ksiąŝka Kryzys, dostosowanie, rozwój, PWE, Warszawa 1989, s W tamtym czasie ukazało się kilka moich ksiąŝek. Były to nie tylko teoretyczne monografie, ale takŝe prace ukierunkowane normatywnie pod kątem odpowiedzi na wyzwania polityki gospodarczej. Zob. Inflacja, reforma, stabilizacja, Alma-Press, Warszawa 1990, s. 136; Hiperinflacja i stabilizacja w gospodarce postsocjalistycznej (współautorzy Danuta Gotz-Kozierkiewicz i ElŜbieta Skrzeszewska- Paczek), PWE, Warszawa 1991, s. 184 (wydanie w języku angielskim: Hyperinflation and Stabilization in Postsocialist Economies, Kluwer Academic Publishers, Boston Dordrecht London 1992, s. 206) oraz Transformacja polskiej gospodarki. Sukces czy poraŝka?, Poltext, Warszawa 1992, s W ramach studiów prowadzonych przez Instytut Finansów, którym kierowałem w latach , ukazały się prace zbiorowe pod moją redakcją naukową: Polityka finansowa stabilizacja transformacja, Instytut Finansów, Warszawa 1991, s. 448 oraz Polityka finansowa transformacja wzrost, Instytut Finansów, Warszawa 1992, s. 368.

5 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 5 W kilka miesięcy po nieprzyjęciu propozycji wejścia w skład rządu, bezpośrednio po wyborach z jesieni 1993 roku, wyjechałem za granicę. Gdy wkrótce potem, pewnego późnego lutowego wieczoru, w moim mieszkaniu, na jednym z niezliczonych końców świata, zadzwonił telefon i ówczesny premier rządu Waldemar Pawlak zapytał, kiedy wracam, wiedziałem, Ŝe sytuacja się zmienia. Byłem wtedy w Tokio i prowadziłem badania oraz seminaria w japońskim Instytucie Polityki Fiskalnej i Monetarnej. Przed sobą miałem dalsze plany zawodowe i związane z tym podróŝe, ale wakat powstały po niespodziewanej rezygnacji z funkcji ministra finansów Marka Borowskiego stworzył nowe okoliczności. Telefony z Warszawy odzywały się coraz częściej. Z Tokio poleciałem przez Pacyfik na wykład do Los Angeles. Tam dowiedziałem się, Ŝe kandydatura profesora Dariusza Rosatiego nie zyskała akceptacji prezydenta Lecha Wałęsy. Zarazem premier Pawlak ponawiał swoje propozycje. Podobnie czynili inni liderzy ówczesnej koalicji SLD PSL. Z Los Angeles poleciałem do Waszyngtonu na seminarium Banku Światowego. MoŜna wszakŝe było juŝ wyczuć (takŝe ze sposobu zadawania pytań), Ŝe bardziej słuchają przyszłego chief economist Polski niŝ profesora ekonomii zajmującego się posocjalistyczną transformacją. Ja tak jednakŝe nie uwaŝałem i robiłem swoje. Poleciałem dalej do Londynu. Tam z kolei przedstawiłem wyniki prowadzonych badań na seminarium zorganizowanym w London Business School (LBS). Wreszcie dotarłem do Warszawy. Zakończyła się moja pierwsza podróŝ dookoła świata i z powrotem. Choć niezupełnie z powrotem, gdyŝ podróŝowałem dalej. Po przeprowadzeniu serii rozmów z premierem i wieloma czołowymi politykami koalicji SLD PSL zrozumiałem, Ŝe tym razem warunki polityczne wydają się bardziej sprzyjać realizacji mojej linii polityki gospodarczej nakreślonej w ramach 44 punktów Strategii dla Polski kilka miesięcy wcześniej, jeszcze w październiku 1993 roku 5. Poleciałem jednak do Rzymu, gdzie miałem przebywać semestr, prowadząc badania i wykładając na Universita di Roma La Sapienza. ZdąŜyłem nawet wynająć mieszkanko w uroczym zakątku koło Forum Romanum. Nie na długo. Po kilku dniach wróciłem i odebrałem w Belwederze z rąk prezydenta Wałęsy nominację na 5 Program reform systemowych i rozwoju społeczno-gospodarczego znany jako Strategia dla Polski oparty był na wcześniejszych próbach poszukiwania właściwej polityki gospodarczej. W szczególności wywodzi się on z analizy przedstawionej w ksiąŝce Kwadratura pięciokąta. Od załamania gospodarczego do trwałego wzrostu, Poltext, Warszawa 1993, s Ta z kolei praca oparta jest w duŝej mierze na opracowaniu wcześniej przygotowanym dla MFW, gdzie byłem konsultantem w 1991 i 1992 roku. Wtedy to powstało między innymi studium pt. From Output Collapse to Sustainable Growth in Transition Economies: The Fiscal Implications, International Monetary Fund, Washington, DC, December Jest ono dostępne w Internecie pod adresem: Co zaś tyczy się samych 44 tez, to były one wpierw opublikowane w listopadzie 1993 roku w tygodniku Nowe śycie Gospodarcze, a następnie w wersji ksiąŝkowej. Zob. Strategia dla Polski, Poltext, Warszawa 1994, s. 224.

6 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 6 Wiceprezesa Rady Ministrów i Ministra Finansów. Sądziłem bowiem, Ŝe zarówno wiem, co i jak naleŝy robić na rzecz ustrojowej transformacji w sferze gospodarczej, jak i przekonałem się, iŝ aczkolwiek nie idealne, to jednak dostatecznie korzystne są polityczne warunki podjęcia tych wyzwań. Czas mijał, lata biegły. Były to bezsprzecznie dobre lata polskiej gospodarki, co widać z perspektywy czasu, jak i w porównawczym ujęciu międzynarodowym. Obecnie znajduje to potwierdzenie coraz częściej i coraz powszechniej, takŝe w powaŝnych opracowaniach międzynarodowych 6. Zaiste, udało się nam wspólnym wysiłkiem osiągnąć wiele. Jeśli tylko spojrzeć przez pryzmat pięciokąta stabilizacji makroekonomicznej, którego maksymalizacja legła u podstaw Strategii dla Polski, to jego powierzchnia wzrosła znakomicie 7. Wszystkie zatem cele, które postawiłem sobie w odniesieniu do polityki ekonomicznej, zostały zrealizowane. Łatwo było to śledzić, gdyŝ Strategia dla Polski, jak Ŝaden inny program, zawierała ilościowe kryteria umoŝliwiające obserwowanie postępu i mierzenia stopnia realizacji wszystkich czternastu programów węzłowych, które się na nią składały 8. A od polityki zamierzałem odsunąć się właśnie wtedy, gdy zamierzone cele zostaną osiągnięte. Nadeszła więc ku temu pora. Decyzję o odejściu z rządu podjąłem juŝ latem 1996 roku, przy czym jej wyegzekwowanie warunkowałem wcześniejszym spełnieniem kilku okoliczności. Po pierwsze, zwieńczone, aŝ po nieodwołalną parlamentarną ratyfikację, miało być dzieło doprowadzenia Polski do członkostwa w Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). To wymagało przeprowadzenia wielu trudnych reform strukturalnych. Dzień 11 lipca 1996 roku, kiedy to w ParyŜu podpisałem historyczny akt akcesji do tej waŝnej organizacji, co podniosło na trwałe międzynarodowy prestiŝ Polski, z pewnością jest dniem największego sukcesu naszej gospodarki od 1989 roku i zostanie przyćmiony dopiero z chwilą naszego wejścia do Unii Europejskiej. 6 World Economic Outlook 2000 Międzynarodowego Funduszu Walutowego poświęca aŝ dwa rozdziały kwestiom związanym z posocjalistyczną transformacją i integracją tych krajów z gospodarką światową. Przez pryzmat tej analizy równieŝ łatwo moŝna dostrzec, Ŝe lata były szczególnie korzystne dla polskiej gospodarki i to równieŝ dzięki osiągnięciom tego właśnie okresu Polska radzi sobie relatywnie lepiej niŝ inne kraje regionu. Zob. World Economic Outlook 2000, IMF, Washington, DC, October 2000, rozdział III i IV. 7 Zob. Kwadratura pięciokąta. Od załamania gospodarczego do trwałego wzrostu, op.cit. Wierzchołki tzw. pięciokąta stabilizacji makroekonomicznej wyznacza pięć zasadniczych parametrów ekonomicznych: stopa wzrostu PKB, stopa bezrobocia, stopa inflacji, saldo budŝetu (w procentach PKB) oraz saldo rachunku obrotów bieŝących (w procentach PKB). 8 Program ten w całości wraz z później przygotowanym i przyjętym przez rząd w 1996 roku Pakietem 2000, który nakreślił ścieŝkę postępowania w sferze polityki fiskalnej pod kątem sprzyjania wysokiemu tempu wzrostu został opublikowany jako ksiąŝka Polska Strategia dla przyszłości, Poltext, Warszawa 1996, s Ukazała się ona takŝe nakładem tego samego wydawnictwa w języku angielskim, niemieckim i rosyjskim.

7 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 7 Po drugie, nieustannie miała spadać inflacja. Jeśli nie działo się tak z miesiąca na miesiąc, to udawało się poŝądany trend utrzymywać nie tylko w ujęciu rocznym, ale takŝe z kwartału na kwartał. Inflacja z okresu na okres była konsekwentnie coraz niŝsza i tak mogło, i powinno być takŝe w następnych okresach, gdyŝ strukturalne przesłanki ku temu zostały stworzone. Po trzecie, obniŝone miały być podatki. W praktyce okazało się to jednym z trudniejszych celów, jednakŝe został on koniec końców pomyślnie osiągnięty. W trzech etapach całkowicie wyeliminowany został sześcioprocentowy podatek importowy wprowadzony w końcu 1992 roku. W dwu etapach obniŝone zostały podatki od dochodów osobistych z 45, 33 i 21 do odpowiednio 40, 30 i 19 procent. Wreszcie, decyzjami przesądzonymi w Pakiecie 2000, w czterech etapach został obniŝony podatek dochodowy dla przedsiębiorstw. Mocą przyjętych przez parlament ustaw był on sukcesywnie redukowany o dwa punkty rocznie, z 40 do 32 procent w roku Po czwarte, wprowadzona w Ŝycie miała być reforma centrum gospodarczego. Chodziło o to, aby układ i struktura ministerstw i centralnych urzędów gospodarczych stała się bardziej funkcjonalna. ZaleŜało nam takŝe na usprawnieniu koordynacji całokształtu polityki gospodarczej na szczeblu rządu i jego komitetów, w tym równieŝ Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów, którym jako wicepremier kierowałem. Miało to zmniejszyć mitręgę biurokratyczną, w którą uwikłany był mechanizm międzyresortowych uzgodnień podczas przygotowywania nowych rozwiązań prawnych. I ten cel udało się osiągnąć, bowiem strona organizacyjna resortów gospodarczych została głęboko zreformowana, pewne ministerstwa zniknęły, funkcje innych zostały zintegrowane i zmienione w nowej konfiguracji. Po piąte, stworzona miała być nowa instytucja słuŝąca do rozprzestrzeniania polskich doświadczeń w zakresie reform gospodarczych i polityki rozwoju. Chodziło zwłaszcza o dzielenie się naszymi umiejętnościami (takŝe przy wykorzystaniu środków finansowych pozyskiwanych z Zachodu) na Wschodzie tak w Europie, jak i poradzieckich republikach centralnej Azji. Decyzjami rządu powołana została zatem do Ŝycia fundacja Wiedzieć Jak, a projekt budŝetu na 1997 rok preliminował na uruchomienie jej działalności dwa miliony złotych. Z czasem miała stać się instytucją finansowaną bez angaŝowania środków z kasy publicznej, ale w początkowej fazie takie wsparcie było nieodzowne. I chociaŝ w sejmie, ze względu na politycznie motywowane obstrukcje, skreślono preliminowane na ten cel kwoty, to jednak inicjatywa ta teŝ ruszyła z miejsca. Jeszcze w grudniu 1996 roku prezydent Kwaśniewski mógł zaprosić do Pałacu Namiestnikowskiego liczną grupę ambasadorów krajów przechodzących transformację oraz poinformować ich o fundacji i jej celach. W swoim zaś gronie nie ukrywaliśmy, Ŝe ma to słuŝyć równieŝ promocji 9 W roku 1999 parlament podjął decyzję o dodatkowej redukcji stopy o dwa kolejne punkty, tak więc w roku 2000 została ona obniŝona do 30 procent.

8 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 8 polskich interesów w tej części świata, sprzyjając między innymi ekspansji naszych firm, a z czasem takŝe inwestycjom bezpośrednim lokowanym w tym regionie. Po szóste, miał być przyjęty przez sejm dobry budŝet. I to udało się osiągnąć, gdy w styczniu 1997 roku izba przegłosowała rządowe propozycje w tym zakresie. Był to waŝny fakt, poniewaŝ budŝet państwa i to w dodatku przy zmniejszonych podatkach! przesądzał podstawowe proporcje makroekonomiczne oraz wielkość strumieni finansowych na cały rok. A był to rok szczególny, nadchodziły bowiem kolejne wybory parlamentarne. W kontekście wcześniej przeprowadzonych reform przyjęcie rozsądnego budŝetu gwarantowało w miarę sprawne funkcjonowanie gospodarki w roku wyborów i rokowało jej dobre perspektywy rozwojowe na przyszłość. MoŜna zatem było odejść. Wydawać się mogło, Ŝe dalsza ewolucja sytuacji gospodarczej rysowała się korzystnie. Nie zakładałem wówczas, Ŝe tak szybko i tak wiele zostanie popsute później, w latach Wtedy nie było ku temu Ŝadnych podstaw, gdyŝ wcześniejsze reformy, a zwłaszcza lata , doprawdy stworzyły dobre strukturalne i instytucjonalne, finansowe i społeczne, wewnętrzne i zewnętrzne warunki do długofalowego i zrównowaŝonego wzrostu. Skądinąd ciekawe, Ŝe tuŝ po wrześniowych wyborach parlamentarnych w 1997 roku ton zagranicznych reakcji prasowych był dość minorowy. Obawiano się szybkiego pogorszenia sytuacji finansowej i gospodarczej. Ukazały się wtedy moje polemiczne komentarze, których intencją było uspokojenie zagranicznych inwestorów 10. Wydawali się oni niemile zaskoczeni politycznym obrotem spraw w wyniku wyborów i utratą władzy przez SLD, który przeszedłszy w latach swoistą próbę wody i ognia był postrzegany jako pragmatyczna partia reform. Napisałem o tym artykuł sugerujący, Ŝe zasadniczo polityka gospodarcza poprzednich lat będzie przez jakiś czas kontynuowana, a to ze względu na brak pozytywnej alternatywy. Takie były fakty. Brak moŝliwości realizacji zarówno błędnego, bo zbyt populistycznego podejścia AWS, jak i złej, bo nadmiernie liberalnej polityki preferowanej przez UW, zmuszał obu partnerów do kompromisu. Nie był on wszakŝe chciany i zaplanowany, ale został wymuszony koniecznością podzielenia się władzą, a nie wspólnotą programową. Swoją linię rozumowania wyłoŝyłem na łamach paryskiej Kultury 11. Miejsce tej publikacji niektórych zdziwiło. Mnie teŝ, gdyŝ do tego pisma zaglądałem, ale nigdy wcześniej tam nie pisywałem. W kraju jednak tekstu nie chciano wydrukować na łamach pisma, dla którego pierwotnie był przeznaczony. 10 Zob. Hope for Poland, International Herald Tribune, October 2, 1997 oraz Change of government will not hurt Polish economy, Financial Times, October 8, Zob. Post scriptum, Kultura (ParyŜ) 1997, nr 11 (602), s Artykuł jest przytoczony w trzeciej części ksiąŝki.

9 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 9 Gdy zastanawiałem się, gdzie go ogłosić, zaprzyjaźniony od lat wybitny matematyk wykładający na uniwersytecie w Kapsztadzie zasugerował, abym zwrócił się właśnie do paryskiej Kultury. PrzecieŜ niejeden opozycyjny tekst juŝ opublikowała wywodził. Zrazu nie potraktowałem tej propozycji zupełnie serio, ale czasami okazuje się, Ŝe to druga myśl jest lepsza. Gdy tylko nadeszła wysłałem tekst do redakcji na Maisons-Laffitte. Zaskoczenie było niemałe, gdy juŝ po kilku godzinach otrzymałem odpowiedź (faksem, nie em) od redaktora naczelnego, Ŝe tekst jest bardzo ciekawy i idzie in extenso w najbliŝszym numerze pisma. Zatelefonowałem do redaktora Jerzego Giedroycia i dłuŝej porozmawialiśmy o sprawach naszej wspólnej, jak się okazało, troski. Zaintrygowało mnie to, Ŝe bardziej niŝ ja martwił się o skutki polityki tamtej koalicji, przy czym obaj obawialiśmy się w większej mierze dewiacji prymitywnego liberalizmu niŝ prawicowego populizmu. Najbardziej zaś tego, Ŝe jedno stanie się poŝywką dla drugiego. To wszystko jednak było juŝ kilka miesięcy później, a wpierw do Helsinek musiałem przylecieć. Dlaczego akurat 5 lutego? Ano dlatego, Ŝe prezydent Kwaśniewski prosił, abym towarzyszył mu jeszcze ten jeden raz jako wicepremier rządu na Światowym Forum Gospodarczym w Davos. I tak się stało, choć zdąŝyłem przedtem dosłownie na kilka godzin zawitać do rodzinnego Tczewa na imprezę, na którą organizatorzy zaprosili dziesiątkę najbardziej znanych i zasłuŝonych tczewian 12. Uznano mnie za jednego z nich obok wybitnej aktorki Teresy Budzisz- KrzyŜanowskiej, kompozytora i gwiazdy rocka Grzegorza Ciechowskiego, długodystansowca i brązowego medalisty igrzysk olimpijskich w Rzymie Kazimierza Zimnego. Znalazł się równieŝ w tym gronie zasłuŝony dla polskiej estrady Zbigniew Korpolewski, który najbardziej ze swoich młodych lat pamiętał szneki z glancem. Tak na Kociewiu mówiło się na droŝdŝówki z lukrem. Dzięki zapobiegliwości organizatorów imprezy droŝdŝówek nie brakowało, zabrałem więc trochę obiecując, Ŝe nazajutrz rano spoŝyjemy je z prezydentem na pokładzie samolotu po drodze w szwajcarskie Alpy. Tak było. Prezydentowi szneki smakowały. Podobnie profesorowi Markowi Belce. W Davos niektórzy z naszych rozmówców zostali juŝ dyskretnie poinformowani o nadchodzącej zaraz po forum zmianie na stanowisku ministra finansów 13. Zgodnie w tej kwestii współpracowaliśmy z profesorem Belką, akcentując w pełni płynne przekazanie spraw i to w bardzo korzystnej sytuacji polskiej gospodarki i naszych finansów publicznych. Prezydent Kwaśniewski wspomniał o tym podczas swego spotkania z prezesem Banku Światowego Jamesem Wolfensohnem i ówczesnym prezydentem EBOiR Jacques'em de Larosičre'em. Byli za- 12 Ich drogi Ŝyciowe opisuje ksiąŝka Józefa M. Ziółkowskiego Drogi do sukcesu, Kociewski Kantor Edytorski, Tczew Przekazanie właśnie jemu roli ministra finansów i wicepremiera zostało ustalone nieco wcześniej. Pełnił on z powodzeniem tę funkcję przez miesiące pozostające do końca kadencji rządu kierowanego przez premiera Włodzimierza Cimoszewicza.

10 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 10 skoczeni, ale w ich większych światach podobne nowiny zdarzały się przecieŝ od czasu do czasu. Za to o sznekach się nie dowiedzieli. Dla mnie nader ciekawa okazała się zupełnie prywatna rozmowa z Gro Harl Brutland, obecnie dyrektora generalnego Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), a do 1996 roku wieloletnim premierem Norwegii. Pani Brutland teŝ odeszła z piastowanego stanowiska z własnej woli i z poczuciem spełnienia swej misji. Stało się to równieŝ w dobrej sytuacji gospodarczej jej kraju i takŝe na kilka miesięcy przed kolejnymi wyborami parlamentarnymi. Motywacja jej odejścia wszakŝe była inna. Brutland powiedziała, Ŝe odeszła przed końcem kadencji, gdyŝ chciała dać czas swojej partii na rozstrzygnięcie kwestii swojego następstwa na stanowisko szefa oraz przygotowanie się do nowych wyborów juŝ pod jego przywództwem. Tak teŝ się stało. W moim natomiast wypadku tylko część tych argumentów miała zastosowanie, choć bezsprzecznie chęć umoŝliwienia zawodowym politykom i liderom koalicyjnych partii prowadzenia długotrwałej kampanii wyborczej na ich sposób, bez mojego wikłania się w tamtą walkę, odegrała tutaj znaczną rolę. Ta rozmowa jednak ostatecznie utwierdziła mnie w przekonaniu, Ŝe podjąłem wtedy słuszną decyzję. ChociaŜ postanowienie o odejściu z rządu podjąłem duŝo wcześniej, a dokładnie w lipcu 1996 roku podczas pobytu w ParyŜu w związku z podpisywaniem aktu przystąpienia Polski do OECD, to zakomunikowałem ją na piśmie prezydentowi i premierowi dopiero pół roku później. Prezydenta Kwaśniewskiego konsekwentnie informowałem o tym zamiarze juŝ w grudniu, ale nie był skłonny uwierzyć. Dopiero gdy otrzymał w tej sprawie oficjalne podanie, zrozumiał, Ŝe jest to w pełni przemyślana decyzja, a nie polityczna gra. Moje odejście z rządu zostało przez głowę państwa zaakceptowane. Udało się, tak jak postanowiliśmy, utrzymać to w tajemnicy aŝ do przedednia dymisji. Ale w końcu i ten dzień nadszedł. JuŜ nazajutrz podjąłem pracę w Helsinkach. Miejscowa prasa odnotowała przyjazd jako interesujący fakt. W końcu niewiele wtedy się wokół działo i nieoczekiwany przyjazd polskiego wicepremiera (nawet jeśli od kilkunastu godzin juŝ byłego) to był jakiś news. W ślad za tym pojawiło się w fińskiej prasie kilka artykułów i wywiadów. Jeden z nich pod frapującym tytułem Z polskich pałaców do ciszy Helsinek 14 miał jakoby oddawać istotę zmiany miejsca mego pobytu i pracy. Tam w Polsce niby w splendorze rządowych pałaców, a tutaj tak cicho. Trochę prawdy w tym było. W Helsinkach jest nadzwyczaj spokojnie. Nade wszystko moŝna było iść ulicą, jak czyni to kaŝdy inny człowiek. Nieznany. Korzystałem z tego z przyjemnością. Było inaczej i panował spokój, i cisza. Przeciwieństwo tego, co jeszcze wczoraj działo się po drugiej stronie morza. JuŜ w południe byłem w WIDER-ze. Powróciłem do pracy naukowej. 14 Antti Autio, Puolan palatsesista Helsingin hiljaisuuteen, Savon Sanomat, Helsinki, 16 luty Tłumaczenie fragmentów tego artykułu znajduje się w czwartej części ksiąŝki.

11 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 11 W centrum tego pięknego miasta córki Bałtyku na Aleksanderinkatu znajduje się nie tylko ministerstwo finansów, na które nie zwracałem uwagi, ale jest tam klub sportowy z siłownią Alexis, nazwany tak na cześć rosyjskiego cara. Jego pomnik stoi nieopodal, na Placu Senackim, i nikomu to nie przeszkadza. To w końcu władający imperium rosyjskim w latach car Aleksander II, choć ciemięŝyciel, przyczynił się w latach sześćdziesiątych XIX wieku do rozkwitu miejscowego uniwersytetu. W tej uczelni miałem takŝe kilka okazjonalnych wykładów. Codziennie za to chodziłem ćwiczyć i a jakŝe uŝywać fińskiej sauny. Gdy juŝ w dniu przyjazdu, w kilka godzin po przybyciu do WIDER-a, wszedłem do ukropu, siedzący tam człowiek o coś zapytał w języku fińskim. Pojąłem tylko tyle, Ŝe chciałby polać wodą rozŝarzone kamienie, więc odpowiedziałem po angielsku, Ŝe oczywiście tak. Po chwili spytał, czy jestem Amerykaninem. Gdy odpowiedziałem, Ŝe Polakiem, zastanawiał się przez chwilę, po czym rzekł: very good economy. TeŜ tak uwaŝałem. Gdy stwierdziłem, Ŝe tym, aby tak właśnie było, zajmowałem się przez ostatnie lata, bardzo dokładnie mi się przyjrzał i jakby nie dawał wiary. Chyba rzeczywiście gospodarka wtedy była w lepszej formie niŝ ja sam, z czego się tylko cieszyłem. 2. Między ONZ-tem a Oksfordem Tak jak nie odchodzi się w normalnych warunkach z rządu z dnia na dzień, bez odpowiedniego przygotowania, tak nie wyjeŝdŝa się w takim trybie do pracy za granicę. To trzeba było odpowiednio przygotować. Tak teŝ było. JuŜ pół roku wcześniej nawiązałem kontakt z dyrektorem WIDER-a profesorem Cornią a jeszcze we wrześniu 1996 roku, na pięć miesięcy przed wyjazdem, złoŝyłem aplikację, ubiegając się w konkursowym trybie o upatrzone stanowisko. Nazywało się to bardzo ładnie, dostojnie i długo: Distinguished Sasakawa Chair and Research Professor in Development Economics. Przyznano mi to stypendium i w ślad za tym nadeszło zaproszenie do rocznego pobytu w tym ONZ-towskim instytucie. WIDER jest tak zorganizowany, aby goszczący w nim uczeni pochodzili z wszystkich kontynentów i zajmowali się zarazem kluczowymi problemami rozwoju. Nie jest to grono liczne, gdyŝ grupa rotujących się co rok lub dwa naukowców liczy około piętnastu uwaŝnie wyselekcjonowanych osób. Z krajów, którym w szczególności poświęciłem swoje studia, przebywali tam w tym czasie jedynie Władimir Popow z Rosji i Lu Aiguo z Chin. Tematy ich badań, zwłaszcza profesora Popowa, stykały się po części z moim obszarem zainteresowań, dyskutowaliśmy więc często. Natomiast za bezpośrednich sąsiadów na korytarzu miałem z jednej strony Peruwiankę doktor Cecilię Ugaz, a z drugiej profesora z Tanzanii Nguyuru H.I. Lipumba. Co ciekawe, teŝ wcześniej zdarzyło mu się zajmować polityką i przed przyjazdem do Helsinek zdąŝył nawet przegrać w wyborach prezydenckich.

12 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 12 Ubiegając się o Sasakawa Chair przedłoŝyłem projekt badawczy, który zamierzałem realizować podczas swego pobytu w Helsinkach. Studia miały koncentrować się na zagadnieniach związanych z rynkową transformacją w krajach posocjalistycznych, a zwłaszcza na uwarunkowaniach wejścia w fazę zrównowaŝonego wzrostu. Od początku pragnąłem napisać na ten temat ksiąŝkę obejmującą szeroką paletę ekonomicznych, społecznych i politycznych wątków dotyczących tego waŝnego procesu. ChociaŜ była to kontynuacja wcześniejszych badań, to tym razem było to zadanie z wielu powodów bardziej ambitne. Miało teŝ odmienny niŝ poprzednio charakter. Po pierwsze, rodziło się podczas pobytu w instytucie zajmującym się problemami rozwoju gospodarczego w skali globalnej. Stąd teŝ od początku tak ukierunkowałem sposób analizy procesów i prezentacji tez, aby transformację przedstawić na szerszym, światowym tle. Trzeba ją przecieŝ widzieć w kontekście intensyfikującej się w tym samym czasie globalizacji, która nie byłaby pełna, ani teŝ nie byłoby to przedsięwzięcie dostatecznie kompleksowe, gdyby nie uczestniczyły w nim gospodarki naszej części świata. Zarazem sama globalizacja silnie rzutuje na przebieg procesów transformacyjnych. Innymi słowy moŝna rzec, Ŝe współcześnie zarówno globalizacja nie moŝe obejść się bez transformacji, jak i transformacja nie moŝe obejść się bez globalizacji. Po drugie, WIDER funkcjonuje w ramach specyficznej międzynarodowej struktury naukowej, jaką jest Uniwersytet Organizacji Narodów Zjednoczonych 15. To stawiało pewne dodatkowe wymagania w podejściu do badań, a w szczególności skłaniało do pytań o właściwy sposób ukierunkowania rozwoju społecznogospodarczego w gospodarce posocjalistycznej. Skądinąd ten wątek często był i nadal, niestety, bywa niedoceniany w literaturze przedmiotu, która nadmierną, a niekiedy wręcz jednostronną uwagę koncentrowała na aspektach zmian systemowych, lekcewaŝąc konieczność prowadzenia autonomicznej polityki rozwojowej. Rozwój miałby pojawiać się niejako samoistnie, gdy tylko osiągnięta jest masa krytyczna tych zmian. Tak się jednak nie działo i to wzbudzało szczególne zainteresowanie właśnie w ONZ-towskiej placówce zajmującej się badaniami rozwoju gospodarki światowej. Miałem okazję dyskutować o tym z sekretarzem generalnym ONZ Kofi Annanem, gdy odwiedził instytut. I jemu zaleŝy, aby z prac naukowych prowadzonych w WIDER-ze jak najwięcej pragmatycznych wniosków wynikało dla polityki rozwoju w innych regionach. Sugerował zatem, abym przy okazji realizacji swego projektu zaproponował szerzej, jak borykać się skuteczniej z problemami zrównowaŝonego wzrostu. Po trzecie, przystępowałem do pisania tej pracy w zupełnie innej sytuacji niŝ poprzednio. Miałem przecieŝ za sobą juŝ nie tylko lata studiów i rozmyślań nad tymi zagadnieniami, ale takŝe jedyne w swoim rodzaju doświadczenie praktyczne. 15 Szersze informacje o tej instytucji znaleźć moŝna na stronie internetowej pod adresem:

13 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 13 PrzecieŜ przez kilka poprzednich lat zajmowałem się wdraŝaniem do rzeczywistości konkretnych koncepcji polityki gospodarczej, które wywodziły się z określonych przesłanek teoretycznych. Był to okres tak podejmowania nowatorskich przedsięwzięć, jak i zarazem konfrontacji naukowych załoŝeń z faktycznym przebiegiem procesów społeczno-gospodarczych. Skoro na tej konfrontacji na ogół dobrze wychodziliśmy, to tym bardziej warto było uporządkować metodologicznie ogrom doświadczeń i ująć je w ramy uogólniających koncepcji teoretycznych. Po czwarte wreszcie, ksiąŝka miała być napisana dla międzynarodowego czytelnika, na rynek światowy. Ukazać miała się za granicą, stąd teŝ od początku pisana była po angielsku. Inaczej jednak pisze się do tak zdefiniowanego adresata, inaczej zaś pisać naleŝałoby do czytelnika wyłącznie rodzimego. Szybko jednak zrozumiałem, Ŝe trzeba pisać do obu tych gremiów naraz. A przy okazji jeszcze do kilku innych. I chociaŝ moŝna by sądzić, Ŝe czytelnik światowy jest jeden, to jest to nieprawdą. Nieprawdą bowiem jest i to, Ŝe wiedza ekonomistów, tak w ogólności, a juŝ na pewno zrozumienie dla problemów posocjalistycznej transformacji w szczególności, jest chociaŝby zbliŝona w róŝnych miejscach świata. Niejednokrotnie mogłem się o tym przekonać po sposobie zadawania pytań przez studentów i profesorów na wykładach w tak róŝnych miejscach jak Rio de Janeiro i Maribor, Berkeley i Baku, czy teŝ Waszyngton i Moskwa. Od pewnego momentu zatem starałem się pisać tak, aby odpowiedzieć na pytania nurtujące potencjalnych czytelników zwłaszcza studentów nie tylko za granicą, ale i w Polsce, nie tylko na Zachodzie, ale i na Wschodzie, nie tylko w Rosji, ale i w Chinach. Tak więc napisanie tej właśnie ksiąŝki było głównym celem mego wyjazdu za granicę, a spokój Helsinek stwarzał ku temu dobrą atmosferę. Natomiast liczne podróŝe po świecie czasami pomagały, czasami przeszkadzały. Zawsze jednak kształciły. Podczas rocznego pobytu w Helsinkach odwiedzałem nie tylko często Polskę. Najczęściej bywałem w Londynie. Z wykładami lub na konferencje i seminaria zawitałem w tym czasie takŝe do USA, Brazylii, Chin, Indii, Uzbekistanu, Holandii, Francji, Włoch, Austrii, Rumunii, Estonii, Łotwy i na Litwę. Odwiedziłem tak- Ŝe Kazachstan, Szwecję, Danię i Norwegię. Cały czas jednak powstawała nowa ksiąŝka. Czasami radziłem się innych, jak i o czym pisać? NiezaleŜnie od wielu mądrych rad wielu mądrych ludzi chyba najbardziej pomogły mi trzy rady nadzwyczaj proste.

14 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 14 Profesor Nuti 16 radził, abym pisał i pisał, gdyŝ jego zdaniem naleŝało przede wszystkim przelać na papier to wszystko, co juŝ wcześniej zostało przemyślane. Niby rzecz prosta, ale jakŝe skomplikowana. Pisałem więc. I to w sposób niekonwencjonalny, jak nigdy przedtem. Poszczególne rozdziały, a w ich ramach paragrafy, nie powstawały po kolei. Rodziły się w róŝnej sekwencji, wraz z natłokiem myśli i przebijaniem się róŝnych ujęć. Miało to teŝ bezsprzecznie związek z częstymi podróŝami, z których większość dostarczała kolejnych obserwacji, prowokowała do nowych pytań, podpowiadała ciekawe wnioski. Współczesna technika komputerowa powodowała jednak to, Ŝe na wierzchu zawsze był tylko zaktualizowany czystopis, który objętościowo nieustannie się rozbudowywał, przybywało bowiem w stosunku do pierwotnego zamysłu kolejnych wątków. Udawało się jednak iść nieustannie do przodu i luka pomiędzy pytaniami a odpowiedziami systematycznie malała. W maju 1997 roku, akurat w Dzień Zwycięstwa, zaproszono mnie na Oksford z wykładem zatytułowanym Post-Communism: from shock without therapy to therapy without shock. Zawsze warto tam wystąpić, ale tym razem pojechałem chętniej, skoro zapraszali studenci. Gospodarzem było uniwersyteckie European Affairs Society i właśnie nakładem Oxford University Press ukazać się miała ksiąŝka. Gdy przy okazji zapytałem profesora Chrisa Davisa, czego on spodziewałby się po niej najchętniej, po chwili zadumy odpowiedział, abym napisał to, czego oni to znaczy zachodni ekonomiści, wychowani w duchu neoklasycznej ekonomii nie rozumieją. I tak właśnie pisałem, gdyŝ i tej rady wysłuchałem. Przy okazji tej wizyty natknąłem się na posadzce kościoła w Christ Church College, gdzie spoczywa wielki filozof angielski John Lock, na jego piękną myśl, która posłuŝyła za motto do całej ksiąŝki: I know there is truth opposite to falsehood that it may be found if people will and is worth seeking 17. Szukałem więc nadal. 16 Profesor D. Mario Nuti był moim doradcą w czasie, gdy pełniłem funkcję wicepremiera. Wiele zawdzięczam jego głębokiej wiedzy i zaangaŝowaniu w sprawy transformacji, w tym zwłaszcza Polski. Zanim przystąpiłem do pisania ksiąŝki, razem przygotowaliśmy inne opracowanie dla WIDER-a. Zob. The Polish Alternative. Old Myths, Hard Facts and New Strategies in the Successful Transformation of the Polish Economy, Research for Action, 33, UNU/WIDER, Helsinki Jego tłumaczenie uzupełnione o ostatnią część Strategii dla Polski, czyli Euro-2006, które nakreśla ścieŝkę dojścia Polski do członkostwa we wspólnym obszarze walutowym Unii Europejskiej ukazało się w języku polskim jako ksiąŝka. Zob. Polska alternatywa. Stare mity, twarde fakty, nowe strategie, Poltext, Warszawa 1997, s Ukazały się takŝe tłumaczenia tego opracowania na język chiński i rosyjski. 17 W polskim wydaniu ksiąŝki (Od szoku do terapii. Ekonomia i polityka transformacji, Poltext, Warszawa 1999, s. 400) motto to jest przytoczone w moim tłumaczeniu, które, jak sądzę, wiernie oddaje głębię tej myśli: Wiem, Ŝe istnieje prawda zaprzeczająca fałszowi; warto do niej dąŝyć, gdyŝ jeśli tylko zechcemy, potrafimy ją odkryć. Całą pracę przełoŝył z języka angielskiego Jasper Tilbury, którego osobiście nie znałem, a kontaktowaliśmy się wyłącznie poprzez . Spotkaliśmy się dopiero po ukazaniu się ksiąŝki drukiem. Redaktorem polskiego wydania był Tomasz Jeziorański.

15 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 15 Zaraz potem zawitałem do Waszyngtonu na doroczną konferencję ABCDE 18. To skrót od Annual Bank Conference on Development Economics, którą BŚ organizuje kaŝdej wiosny. Przedstawiany był tam referat powstały w oparciu o wspomniane opracowanie napisane dla WIDER-a wspólnie z profesorem Nutim. Przy okazji spotkałem się równieŝ z pierwszym zastępcą dyrektora zarządzającego MFW profesorem Stanleyem Fischerem. Choć to jeden z najwybitniejszych współczesnych ekonomistów, to radę teŝ dał mi prostą: pisz, co wiesz. I chyba była to najlepsza rada z wszystkich, jakie dostałem. Wróciłem do tych cichych Helsinek i pisałem, co wiedziałem. Raz kawałek rozdziału IX, potem fragment IV. Niedługo później tkwiłem w rozdziale XII, aby zaraz potem przeskoczyć do VII. I tak przez kolejne miesiące. Po roku pobytu trzon ksiąŝki był gotowy. WIDER wysłał tak zaawansowaną roboczą wersję do trzech recenzentów, którzy wkrótce potem przekazali swoje opinie. Tym razem nie były to juŝ proste rady, ale wiele cennych uwag i szczegółowych spostrzeŝeń, które w tej fazie twórczości zawsze mogą się autorowi przydać. Choć sporo juŝ było napisane, sporo takŝe pozostawało do zrobienia. Ale juŝ nie w Helsinkach i nie w WIDER-ze. Ten pobyt dobiegał końca. W przeddzień wyjazdu zaprosił mnie na długą rozmowę prezydent Finlandii Martti Ahtisaari. Jego pałac mieści się w pobliŝu WIDER-a. Albo raczej odwrotnie to WIDER-a znalazł sobie nową siedzibę nieopodal, nad tym samym nabrzeŝem, obok malowniczego targu rybnego, który kaŝdego dnia znika bez śladu (dosłownie) o drugiej po południu. Do tej zaś godziny pod oknami prezydenta moŝna było zawsze kupić śledzie i łososie, a takŝe inne dobra, często wprost z zacumowanej łodzi. Rozmowa z prezydentem dotyczyła trzech zasadniczych wątków. Po pierwsze, tendencji w zakresie globalizacji i zmian międzynarodowej sytuacji gospodarczej. Gospodarz miał w tych sprawach sporo do powiedzenia, takŝe ze względu na swoje doświadczenia z okresu wcześniejszego, kiedy to pracował w sekretariacie ONZ w Nowym Jorku. Co do oceny tych tendencji obaj byliśmy raczej pozytywnie nastawieni. Wiedział juŝ wcześniej, Ŝe przenoszę się na czas jakiś za jeszcze większą wodę niŝ ta za oknami za Atlantyk. Mówiliśmy zatem i o tym, jak kto widzi rolę wielkich organizacji międzynarodowych w kształtowaniu rozwoju światowej gospodarki. Po drugie, prezydent Ahtisaari interesował się wynikami badań oraz wnioskami, jakie z perspektywy mijającego roku wyciągałem konfrontując praktyczne doświadczenia z polityki z rozwaŝaniami teoretycznymi. W szczególności pytał o implikacje tych przemyśleń dla przebiegu transformacji w Rosji, która zawsze była bardzo waŝnym partnerem jego kraju. Tak było za czasów Związku Radzieckiego, 18 Przy tej okazji opublikowałem w waŝnych gazetach artykuły propagujące osiągnięcia i perspektywy naszej gospodarki. Zob. Poland s transformation is a model for others, The European, 1-7 May 1997, s. 6 (współautor D. Mario Nuti) oraz Poland s path to a strong economy, The Journal of Commerce, 9 May 1997, s. 7.

16 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 16 tak było równieŝ w latach dziewięćdziesiątych i dlatego Finlandia była, i jest Ŝywotnie zainteresowana powodzeniem zmian systemowych i wejściem w fazę wzrostu gospodarczego swego wielkiego wschodniego sąsiada. Po trzecie, sporo mówiliśmy o stosunkach dwustronnych i uwarunkowaniach dalszego rozwoju współpracy, zwłaszcza na płaszczyźnie gospodarczej. Prezydent Finlandii odwiedził kilka miesięcy wcześniej Polskę i oczekiwał na nadchodzącą wkrótce rewizytę, ale nie tylko z tych powodów miał niezłą orientację w sprawie. Był świadom takŝe mojej, niejako pozaobowiązkowej aktywności we wspieraniu tej współpracy i licznych roboczych kontaktów, które w międzyczasie nawiązałem w róŝnych miastach Finlandii. Tak zresztą było i jest zawsze, i wszędzie. NiezaleŜnie od celów zawodowych podróŝy, gdy tylko istniały takie moŝliwości czy potrzeba, starałem się pomagać i słuŝyć naszej polskiej sprawie. Obojętnie czy była to konferencja OECD w Brasilii czy teŝ misja BŚ w Uzbekistanie, seminarium UE w Rzymie czy organizowane przez ING spotkanie inwestorów w Amsterdamie, zawsze moŝna i warto było działać na rzecz Polski. Często we współpracy z naszymi placówkami dyplomatycznymi, niekiedy bez takich kontaktów. Z reguły jednak informowane były one o spotkaniach, a niejednokrotnie same je inspirowały lub organizowały. Przykładów moŝna by przytoczyć mnóstwo. I tak w Brazylii na prośbę ambasadora Bogusława Zakrzewskiego rozmawiałem z kolegą po fachu, ministrem finansów Pedro Malanem na temat naszych rozliczeń finansowych. W Chinach przyjął mnie wicepremier Li Lanqing, z którym spotykałem się juŝ dwukrotnie w czasach rządowych wpierw w Warszawie, potem w Pekinie była to więc dobra sposobność, aby pomówić o moŝliwościach wzrostu polskiego eksportu na tamten olbrzymi rynek, o co bardzo troszczył się ambasador Zdzisław Góralczyk. Co do Helsinek zaś to nadszedł moment ich opuszczenia. Znowu tonęły w śniegu jak rok wcześniej, gdy tam zawitałem. Teraz wyjeŝdŝałem, ale zimą łatwiej się wyjeŝdŝa niŝ latem, kiedy miasto tonie w zieleni. Wpierw promem odbijającym dosłownie spod okien WIDER-a do Sztokholmu, a stamtąd przez Ystad do kraju. Noc spędziłem juŝ na polskim promie (kiedyś, w latach siedemdziesiątych były bezpośrednie połączenia Helsinek z Gdańskiem), ranek w porcie w Świnoujściu, a wieczorem byłem w domu. Nie na długo jednak. Następna noc znowu w podróŝy, tym razem w samolocie do Kapsztadu. Pobyt w Afryce Południowej miał charakter całkowicie prywatny; polecieliśmy z Ŝoną na safari. Odwiedziliśmy takŝe Namibię, a później juŝ sam dotarłem do królestwa w chmurach Lesotho. W Parku Narodowym Etosha widzieliśmy na wolności lwy i słonie, nosoroŝce i Ŝyrafy, a one widziały nas, bo czasami moŝna mieć wraŝenie, Ŝe zwierzęta przyglądają się ludziom z takim samym, jeśli nie większym, zaciekawieniem jak my im. Było trochę czasu, aby przed udaniem się w dalszą podróŝ posłuchać tej ciszy, która panuje na sawannie i pustyniach Namibii. Przejechaliśmy je wraz ze znajomym profesorem. Towarzyszył on nam tym chętniej, Ŝe dopiero co opuściłem Helsinki, a tam przebywała jego przyszła Ŝona.

17 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 17 Poznałem ją w dniu naszego święta narodowego 3 Maja na przyjęciu w ambasadzie. Później wielokrotnie dyskutowaliśmy na fascynujące, filozoficzne najczęściej, tematy. Z naszym Afrykanerem zapoznałem ją za pośrednictwem poczty elektronicznej, a pretekstem w pewnym sensie była polityka. Pani doktor wykładała na uniwersytecie język i kulturę polską. Aczkolwiek zasadniczo zajmuje się literaturą i poezją, to przygodnie nakreśliła w niezwykle ciekawym ujęciu recenzję mojej napisanej prozą trylogii, która powstała w latach współpracy z redakcją Polityki i pracy w polityce 19. Przesłałem ten materiał anonimowo na drugą półkulę, aby zobaczyć, jak na taki wywód zareaguje ktoś z przeciwnego krańca spektrum tym razem nie zawodowy humanista, a matematyk, choć teŝ czytujący poezję. Zareagował strasznie... Po odpowiednim ocenzurowaniu przesłałem (anonimowo) autorce ten postponujący ją komentarz. W odpowiedzi otrzymałem komentarz do komentarza, który po sekundach był juŝ w Kapsztadzie. Po trzech dniach jednak robienia za listonosza połączyłem oboje fachowców. Wkrótce okazało się, Ŝe miało to być juŝ połączenie na zawsze. Internet i w tym wypadku pokazał swą potęgę. Co do recenzji zaś, to nigdy się nie ukazała... Choć wakacyjna, to wizyta na południu Afryki była dobrą okazją, aby pracować. Odwiedziłem wpierw University of Cape Town, a następnie skorzystałem z zaproszenia i wygłosiłem wykład na temat transformacji na University of Pretoria. W Johannesburgu z inicjatywy naszego radcy handlowego spotkałem się z inwestorami bezpośrednio lokującymi w Polsce. Zostałem takŝe przyjęty przez ówczesnego gubernatora banku centralnego Republiki Południowej Afryki Chrisa Stallsa, z którym wcześniej stykaliśmy się w trakcie dorocznych szczytów MFW i BŚ. Uwa- Ŝa on, Ŝe polska transformacja to przedsięwzięcie bardziej skomplikowane niŝ zmiany zachodzące w jego kraju, poniewaŝ w wypadku RPA problem polega głównie na włączeniu się do układu globalnego po latach izolacji, gdyŝ gospodarka rynkowa funkcjonowała tam od lat. U nas natomiast trzeba się i transformować, i integrować. No, ale globalizacja dotyczy nas juŝ w takiej samej mierze. W spotkaniu tym uczestniczyła ambasador Polski w RPA, profesor Zofia Kuratowska. Poprzednim razem spotkałem się z nią, gdy sprawowała godność wicemarszałka senatu. Było to w listopadzie 1996 roku podczas trudnej batalii o obni- Ŝenie podatków. Sprzyjała wtedy moim działaniom, choć przecieŝ była w partii opozycyjnej w stosunku do naszego rządu. Zawsze jednak, gdy była taka potrzeba, potrafiła zachować się pryncypialnie, co naleŝy docenić. Niestety, nasze spotkania na krańcu Afryki okazały się ostatnie. 19 W latach regularnie pisałem cotygodniowe komentarze dla tygodnika Polityka. Było ich razem 157. Wraz z innymi wybranymi materiałami ukazały się w trzech kolejnych tomach. Zob. Rok w polityce, Real Press, Kraków 1995, s. 272; Dwa lata w polityce, Real Press, Kraków 1996, s. 216 oraz Trzy lata w polityce, Realbud, Kraków 1997, s. 278.

18 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str Przez okna Banku Światowego Po powrocie z południowej Afryki spędziłem w Warszawie znowu tylko jeden dzień. Tyle by spotkać się z prezydentem i spakować do następnej długiej podróŝy. Chwilę teŝ spędziłem z rodziną. Z Alą, moją Ŝoną, byliśmy co prawda razem w Afryce, ale z córkami Julią i Gabrielką wspólne ostatnie dłuŝsze wakacje to była zimowa wyprawa na daleką Północ, za koło podbiegunowe, do Laponii. Wpierw wzięliśmy udział w tygodniowej wyprawie zaprzęgami psów husky, a potem jeździliśmy na nartach i snowboardach podczas nocy polarnej. Tą samą rzeką Tornio, na granicy fińsko-szwedzkiej, po której spienionych wodach latem spływaliśmy tratwami, zimą pędziliśmy saniami, a w noc sylwestrową chodziliśmy z roku do roku, a to dzięki róŝnicy czasu. Gdy w Finlandii juŝ był rok 1998, to w Szwecji jeszcze przez godzinę Z Ŝoną i córkami, niezaleŝnie od wielu wzajemnych odwiedzin w Helsinkach i Warszawie, spotkaliśmy się w róŝnych miejscach zagranicą. Gdy dokądś leciałem, któraś z nich a kolejność była troskliwie przestrzegana, bo sprawiedliwość przecieŝ musi być przylatywała tam z Warszawy. W ten sposób przekonywaliśmy się, Ŝe ParyŜ jest wart tyle samo co Wilno, a Praga dorównuje Londynowi. Przynajmniej ja starałem się lansować takie tezy, pokazując przy okazji uroki róŝnych miejsc, a takŝe samemu poznając coraz to inne zakątki, nawet w tych miastach, w których wcześniej byłem juŝ wielokrotnie. Do Waszyngtonu jednak leciałem sam, ale szybko okazało się, Ŝe wcześniejszy zamiar pobytu jedynie około roku zmienia się. Realizacja planów zawodowych wymagała jego przedłuŝenia o jeszcze jeden rok, moŝna więc było sprowadzić rodzinę i następne dwa lata spędzić razem. ChociaŜ teŝ nie do końca. Do Waszyngtonu wyjechałem na zaproszenie Josepha E. Stiglitza, głównego ekonomisty i pierwszego wiceprezesa Banku Światowego ds. rozwoju. Znaliśmy się juŝ jakiś czas. Poprzednio był szefem doradców ekonomicznych prezydenta Clintona, a jeszcze wcześniej (a takŝe później, po odejściu na własne Ŝyczenie wiosną 2000 roku z BŚ) profesorem Stanford University, na którym takŝe odbyłem okazjonalne seminarium. Zaprosił mnie do odwiedzenia Banku Światowego po naszym spotkaniu w Helsinkach, gdzie wygłosił specjalny wykład na temat konsensusu post-waszyngtońskiego. WIDER w tamtym czasie zainicjował serię Annual Lectures i drugi z tych wykładów wygłosił akurat profesor Stiglitz 20. Pierwszym natomiast gościem, wiosną 1997 roku, był profesor Douglass C. North, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii z 1993 roku, który mówił o znaczeniu instytucji w procesach transformacji. Nie wszyscy w kręgach zachodnich ekonomistów lubią profesora Northa, wytyka on bowiem kolegom zbyt uproszczone, by nie rzec schematyczne, podejście do kwestii zmian systemu gospodarczego. 20 Zob. Joseph E. Stiglitz, More Instruments and Broader Goals: Moving toward the Post Washington Consensus, WIDER Annual Lectures, 2, UNU/WIDER, Helsinki, January 1998.

19 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 19 W swoim odczycie w Helsinkach powiedział wprost, Ŝe niewielu zachodnich ekonomistów rozumie istotę instytucjonalnych wymagań, którym trzeba zadośćuczynić, aby rynek kapitału i towarów mógł efektywnie funkcjonować. Ekonomia neoklasyczna przyjmuje, Ŝe instytucje te w zasadzie istnieją, a to przecieŝ nieprawda w gospodarkach dopiero tworzących nowy ład instytucjonalny. Sama liberalizacja to duŝo za mało w takich wypadkach. Prowadzi to teŝ do ułomności neoklasycznej (neoliberalnej) myśli ekonomicznej w odniesieniu do analiz gospodarczych, poniewaŝ gubi ona ze swego pola widzenia waŝne segmenty całokształtu stosunków ekonomicznych 21. Roli budowy i doskonalenia instytucji w przechodzeniu do gospodarki rynkowej w posocjalistycznych realiach poświęcam szczególnie wiele uwagi w swoich pracach, a na temat tzw. konsensusu postwaszyngtońskiego w ksiąŝce, której zręby powstawały właśnie wtedy w WIDER-ze, jest o tym cały rozdział. Te fakty miał na myśli profesor Tadeusz Kowalik, który potem, juŝ po opublikowaniu pracy, napisał: To powaŝna synteza transformacji w świecie postkomunistycznym. Łut szczęścia sprawił, Ŝe Kołodko znalazł się w twierdzy współczesnej ortodoksji w momencie rewizji jej załoŝeń. Mógł więc współtworzyć postwaszyngtoński konsensus 22. Tak naprawdę to tym łutem szczęścia był trafny wybór miejsca pobytu we właściwym czasie. OtóŜ Stiglitz znał moje poglądy i niektóre prace, i dlatego właśnie zaproponował, bym przyjechał popracować w DECRG, czyli Development Economics Research Group. Przesunąłem zatem na późniejszy termin skorzystanie z dwu innych zaproszeń i tak znalazłem się w centrum Waszyngtonu. Dosłownie. Nie tylko bowiem pracowałem na 19. ulicy, między H i G, gdzie znajdują się organizacje Bretton Woods Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy, ale zamieszkałem teŝ w pobliŝu, na rogu 20. i F, mając kilka minut spacerem tak do banku, jak i w okolice Białego Domu, tak do funduszu, jak i na pola National Mall. Krótko mówiąc, było gdzie uprawiać jogging. A na dodatek z okien był wspaniały widok na iluminowane monumenty Waszyngtona i Jeffersona oraz nieco dalej na spokojnie tam płynący Potomac. Niewielu miałem gości, ale wszyscy panoramę podziwiali. Pierwszym z nich był zaprzyjaźniony jeszcze z czasów pobytu w WIDER-ze w roku 1988 i 1989 wicedyrektor rosyjskiej konstytuanty w MFW Andrej Wernikow. Nieświadom mojej abstynencji przyniósł jak na Rosjanina przystało butelkę dobrej, czystej wódki. Stała nienaruszona w lodówce aŝ do czasu, gdy odwiedzili mnie prezes PSL Jarosław Kalinowski i kolega z rządu, były minister obrony narodowej Stani- 21 Zob. Douglass C. North, The Contribution of the New Institutional Economics to an Understanding of the Transition Problem, WIDER Annual Lectures, 1, UNU/WIDER, Helsinki, March Otrzymał on Nagrodę Nobla za dokonanie odnowy w dziedzinie badań historii gospodarczej poprzez zastosowanie teorii ekonomicznej i metod ilościowych w celu wyjaśnienia zmian gospodarczych oraz instytucjonalnych. Drugim laureatem był wtedy Rober W. Fogel. 22 Opinia ta, wraz z kilkoma innymi, zamieszczona jest na okładce polskiego wydania ksiąŝki.

20 G.W. Kołodko Moja globalizacja, czyli dookoła świata i z powrotem [wyciąg Rozdział I] str. 20 sław Dobrzański. Ale o moŝliwościach wsparcia przez BŚ finansowania restrukturyzacji polskiego rolnictwa równieŝ dyskutowaliśmy. Miałem teŝ okazję pokazać okolice ElŜbiecie Dzikowskiej, a być akurat jej przewodnikiem to przecieŝ rzadka frajda 23. Ostatnim zaś gościem był Jerzy Hylewski polski wicedyrektor szwajcarskiej konstytuanty w BŚ, do której naleŝymy wraz z AzerbejdŜanem, Kazachstanem, TadŜykistanem, Turkmenistanem i Uzbekistanem. Było to w dniu amerykańskiego wielkiego święta Independence Day przypadającego 4 lipca. Wtedy przez przeszkloną ścianę podziwialiśmy wspaniały pokaz sztucznych ogni, który został przyćmiony chyba dopiero feerią na zakończenie olimpiady w Sydney. Dzień tamten jednak był specjalny z innego powodu. OtóŜ wtedy właśnie zakończyłem pisanie ksiąŝki rozpoczętej dokładnie siedemnaście miesięcy wcześniej w Helsinkach. Był on takŝe nader szczególny dla innych osób. Tego bowiem dnia para, którą wpierw połączyło zainteresowanie moimi poglądami na temat transformacji oraz Internet, a potem duŝo więcej pobrała się. Chcieli, abym był świadkiem na ich ślubie, ale tego juŝ nie dało załatwić się kliknięciem komputerowej myszy. Ale do tego teŝ dojdziemy. Znajomy profesor z krańca Afryki potrafi zrobić na szybkich komputerach duŝo bardziej wyrafinowane symulacje. Ja zaś zastanawiałem się, jak udało się nam załatwić, Ŝe na cześć tego szczęśliwego związku filologa z matematykiem wystrzelono tyle kolorowych rac i sztucznych ogni spod samego Białego Domu... W Banku Światowym miałem przede wszystkim przygotować seminarium i opracowanie na temat posocjalistycznej transformacji. Kontynuacja prac nad ksiąŝką była niejako dodatkowym zadaniem. Wymagało to ogromu czasu i pracy prawie na trzy zmiany. Z reguły wychodziłem z gmachu między pierwszą a drugą w nocy. Niesamowity jest wtedy od wewnątrz gmach banku. Aczkolwiek nie był to jedyny powód, to po przyjęciu w poczet członków krajów Europy Środkowowschodniej i wszystkich piętnastu republik poradzieckich instytucja ta rozrosła się. TakŜe w znaczeniu dosłownym. Dobudowano kilka skrzydeł, które otaczają wielkie patio z małym sztucznym jeziorkiem i wodospadem. A nad tym wszystkim rozpościera się wielki, przeszklony dach. W gmachu światło wyłącza się automatycznie. Po raz pierwszy o godzinie 19 00, ale wtedy w bardzo wielu pokojach natychmiast jest zapalane ponownie przez pracujących tam ludzi. Ponownie światła gasną o 22 30, ale wtedy juŝ prawie nikogo nie ma. Pracują tylko wyjątki. I wtedy wewnątrz jest ciemno, a tylko przez przeszklony, zawsze czysty dach, widać niebo. Czasami gwiaździste. I jest cicho. DuŜo nawet ciszej niŝ w Helsinkach. O ósmej rano znowu jest jasno i gwarno. I znowu moŝna pracować 23 Kiedyś towarzyszyła mi w jednej z licznych słuŝbowych podróŝy po Polsce. Przy okazji zrobiła piękne zdjęcia z nisko lecącego helikoptera. Razem przejechaliśmy Podkarpacie i dotarliśmy na Dolny Śląsk na doŝynki. Wtedy podsunąłem pomysł, aby zrealizować serial telewizyjny o pięknie naszej Polski, jej przyrody i ludowej kultury pod nazwą Groch i kapusta. To oczywiste nawiązanie do tytułu programu, który robiła razem z Toni Halikiem Pieprz i wanilia. Redaktor Dzikowska złoŝyła TVP stosowaną propozycję i czeka na decyzję. Miejmy nadzieję pozytywną.

Miejsca, do których podró uj¹c w latach 1997-2000 d

Miejsca, do których podró uj¹c w latach 1997-2000 d Miejsca, do których podró uj¹c w latach 1997-2000 d h dotar³ Autor ooko³a œwiata i z powrotem. M oja g lobalizacja UCZNIOM I STUDENTOM oraz wszystkim, którzy siê ucz¹ i studiuj¹ Spis treœci ROZDZIA

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej. Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r.

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej. Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej Marta Łazarowicz-Kowalik Konferencja: Koncepcja systemu ewaluacji polityki naukowej w Polsce Warszawa, 3 grudnia 2010 r. O Fundacji Największa pozarządowa organizacja finansująca

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY Wybory 2012 Autorzy: Ewa Nowak-Koprowicz Dominik Łazarz Katarzyna Stępak Daniel Szeligowski PO SĄSIEDZKU - cykl warsztatów o polskich doświadczeniach i ukraińskich

Bardziej szczegółowo

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE RCITT to: Doświadczony Zespół realizujący projekty Baza kontaktów w sferze nauki i biznesu Fachowe doradztwo Otwartość na nowe pomysły

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA

ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ANALIZA ANKIET SATYSFAKCJI KLIENTA OCENIAJĄCYCH JAKOŚĆ OBSŁUGI KLIENTA ORAZ STOPIEŃ ZADOWOLENIA Z

Bardziej szczegółowo

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH OCENA REFORM SPOŁECZNYCH Warszawa, lipiec 1999 Prawie trzy czwarte Polaków (71%) uważa, że rząd źle zrobił wprowadzając wszystkie cztery reformy w tym samym czasie. Przeciwnego zdania jest tylko jedna

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY

CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY Przygotowując się do konkursu na stanowisko dyrektora, posiedliśmy już sporą wiedzę teoretyczną na temat funkcjonowania szkoły. Wiedzę tę przelaliśmy na papier w

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Z czym kojarzy się Szczecin?

Z czym kojarzy się Szczecin? IMAS International Wrocław Z czym kojarzy się Szczecin? Wrocław, marzec 2008 Sprawdziliśmy, z czym Polakom kojarzy się Szczecin. Raport moŝe być przydatny w ocenie efektywności dotychczasowych akcji promocyjnych

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Co zazwyczaj się mówi o wejściu do Strefy Euro? Polska musi spełniać 5 kryteriów z Maastricht Wejście Polski do strefy Euro jest generalnie korzystne Musimy wejść

Bardziej szczegółowo

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013 BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY STOSUNKI POLSKO-BIAŁORUSKIE Białoruś jest ważnym partnerem dla Polski ze względu na jej bliskie sąsiedztwo i wspólną historię. Dlatego Polska, również w ramach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Jak uniknąć błędów w komunikowaniu zmian

Jak uniknąć błędów w komunikowaniu zmian Jak uniknąć błędów w komunikowaniu zmian Roman Rostek Zmiany w firmie wymagają intensywnej komunikacji z pracownikami. Zapotrzebowanie pracowników na informacje i ich chęć dialogu znacznie się wtedy zwiększają.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego

Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego Zapraszają do wzięcia udziału w cyklicznej międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym.

Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Rozwijanie aktywności twórczej i jej wpływ na wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym. Wielu psychologów twierdzi, Ŝe dzieci są twórcze z samej swej natury, a postawa twórcza jest wśród dzieci powszechna.

Bardziej szczegółowo

MMI Group Sp z o.o. ul. Kamykowa 39 03-289 Warszawa Tel/ fax. (22) 219 5355 www.mmigroup.pl

MMI Group Sp z o.o. ul. Kamykowa 39 03-289 Warszawa Tel/ fax. (22) 219 5355 www.mmigroup.pl 2008 Copyright MMI Group Sp. z o.o. Warszawa 2009-09-02 Strona 1 z 6 Kryzys dla wielu firm na rynku światowym oznacza ograniczenie wydatków na nowe inwestycje, bądź ich całkowite wstrzymanie. Coraz częściej

Bardziej szczegółowo

STUDIA ZA GRANICĄ. w ramach programu Erasmus. Przewodnik dla studentów Kolegium Karkonoskiego

STUDIA ZA GRANICĄ. w ramach programu Erasmus. Przewodnik dla studentów Kolegium Karkonoskiego STUDIA ZA GRANICĄ w ramach programu Erasmus Przewodnik dla studentów Kolegium Karkonoskiego Jelenia Góra 2008 Spis treści: Ogólne informacje o programie Erasmus Kto moŝe wziąć udział w programie? Dokąd

Bardziej szczegółowo

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO RAPORT ROCZNY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO PT. ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO NARODOWE CENTRUM NAUKI RAPORT ZA ROK 2012

Bardziej szczegółowo

Psychologia gracza giełdowego

Psychologia gracza giełdowego Psychologia gracza giełdowego Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Hipoteza rynku efektywnego 2 Ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Hipoteza rynku efektywnego (2)

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem Radom, 6 lipca 2015 r. Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem W dniu 3 lipca 2015 r. w Domu Technika w Radomiu przy ul. Krukowskiego 1 odbyło się seminarium na temat: Zarządzanie państwem przez

Bardziej szczegółowo

Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków

Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków Raport miesiąca - Współczesna emigracja Polaków Tematem wrześniowych badao Zielonej linii była współczesna emigracja Polaków. Postanowiliśmy poznad jej zasięg, kierunki oraz przyczyny wyjazdów. Zapytaliśmy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data ID Testu: 857A3X6 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Polska wstapiła do Unii Europejskiej wraz z innymi państwami. Były to m.in.: A. Malta, Słowenia, Słowacja oraz Chorwacja. B. Słowacja, Czechy, Serbia

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP Kraków, czerwca 2012 r. Szanowny Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów INTERPELACJA w sprawie konieczności udziału Polski w międzynarodowym porozumieniu Partnerstwo Otwartych Rządów (Open Government Partnership)

Bardziej szczegółowo

Czy kariera naukowa jest dla kobiet?

Czy kariera naukowa jest dla kobiet? Czy kariera naukowa jest dla kobiet? Prof. Halina Rusek Uniwersytet Śląski, Cieszyn Warszawa, 20 czerwca 2009 r. Kobiety w nauce polskiej (2007/2008) profesorowie 23% zwyczajni 17% nadzwyczajni 26% adiunkci

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Moduł 4: Przyszłość europejskiego modelu społecznego

Moduł 4: Przyszłość europejskiego modelu społecznego Moduł 4: Jak widzimy, gospodarki narodowe państw europejskich czekają ogromne wyzwania. Związane są one z globalizacją, to znaczy rozprzestrzenianiem się gospodarki wolnorynkowej na całym świecie. Towary,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania Ul. Kołłątaja 4 82-500 Kwidzyn Tel. (55) 279 30 22 e-mail: otir@post.

Stowarzyszenie Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania Ul. Kołłątaja 4 82-500 Kwidzyn Tel. (55) 279 30 22 e-mail: otir@post. Stowarzyszenie Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania Ul. Kołłątaja 4 82-500 Kwidzyn Tel. (55) 279 30 22 e-mail: otir@post.pl WSPIERANIE PRZESTRZEGANIA PRAW OBYWATELSKICH I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Stipje Ltd - The European Marketing Force

Stipje Ltd - The European Marketing Force Sprawozdanie z wyjazdu na praktyki Erasmus Stipje Ltd - The European Marketing Force 01.07 27.09.2013r Toulouse, Francja Stipje Ltd to organizacja zajmująca się badaniami rynkowymi, promocją oraz budowaniem

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska zaproszenie do udziału w V edycji konkursu (2014) www.greenevo.gov.pl GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii (2009-2013) Piąty rok

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Friedrichshafen 2014. Wjazd pełen miłych niespodzianek

Friedrichshafen 2014. Wjazd pełen miłych niespodzianek Friedrichshafen 2014 Wjazd pełen miłych niespodzianek Do piątku wieczora nie wiedziałem jeszcze czy pojadę, ale udało mi się wrócić na firmę, więc po powrocie do domu szybkie pakowanie i rano o 6.15 wyjazd.

Bardziej szczegółowo

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013 1963-2013 ocena netto mijającego roku Niemal od początków swojej działalności badawczej OBOP teraz TNS Polska zwykle pod koniec roku zwracał się do Polaków z prośbą o podsumowanie starego roku. Pytaliśmy,

Bardziej szczegółowo

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska

GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii Ministerstwa Środowiska zaproszenie do udziału w VI edycji konkursu (2015) www.greenevo.gov.pl GreenEvo Akcelerator Zielonych Technologii (2009-2014) Szósty rok

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w

Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych powstała w dr hab. prof. US Halina Nakonieczna-Kisiel, dr Jarosław Narękiewicz Katedra Handlu Zagranicznego i Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych Uniwersytet Szczeciński KIERUNKI BADAŃ I DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA

Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA Przemiana nauczycieli: W jaki sposób wspierać nauczycieli w pracy nad zmianą praktyki? dr John M. Fischer Uniwersytet Stanowy Bowling Green Ohio, USA Jak wspieramy samodzielną refleksję i rozwój u nauczycieli?

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 14 listopada 2008 r. (19.11) (OR. fr) 15740/08 LIMITE DEVGEN 227 RELEX 912 ACP 235 SAN 263

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 14 listopada 2008 r. (19.11) (OR. fr) 15740/08 LIMITE DEVGEN 227 RELEX 912 ACP 235 SAN 263 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 14 listopada 2008 r. (19.11) (OR. fr) 15740/08 LIMITE DEVGEN 227 RELEX 912 ACP 235 SAN 263 NOTA DO PUNKTU I/A Od: Grupa Robocza ds. Współpracy Rozwojowej Data: 13 listopada

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ. biuro@edupolsin.org

FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ. biuro@edupolsin.org FUNDACJA EDUKACJI POLSKO-CHIŃSKIEJ 波 中 教 育 基 金 会 TADEUSZ CHOMICKI PRZEWODNICZĄCY RADY PROGRAMOWEJ biuro@edupolsin.org O FUNDACJI "Fundacja Edukacji Polsko-Chińskiej" z siedzibą w Warszawie powstała w tym

Bardziej szczegółowo

Lokalna Grupa Działania Dunajec Biała. Wspólnie działamy- nasze piękne Pogórze rozwijamy

Lokalna Grupa Działania Dunajec Biała. Wspólnie działamy- nasze piękne Pogórze rozwijamy Lokalna Grupa Działania Dunajec Biała Wspólnie działamy- nasze piękne Pogórze rozwijamy Lokalna Grupa Działania Dunajec-Biała to grupa powstała w 2005 roku w ramach PilotaŜowego Programu LEADER+, obejmująca

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w opinii uczestników konferencji OZE w Opolu

Odnawialne źródła energii w opinii uczestników konferencji OZE w Opolu Odnawialne źródła energii w opinii uczestników konferencji OZE w Opolu Grudzień 2011 1. Uwagi metodologiczne 1.1. Cel, problem i metody badania Celem badania było zapoznanie się z poglądami na kwestie

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE. Warszawa, 7 września 2006 rok

Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE. Warszawa, 7 września 2006 rok Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE Warszawa, 7 września 2006 rok Agenda Historia współpracy Przesłanki współpracy Cele współpracy Formy współpracy Wysokość wsparcia finansowego Współpraca

Bardziej szczegółowo

Działalność KN HaZet na rzecz projektu Uniwersytet Gdański uczelnią przyjazną dla Sprawiedliwego Handlu

Działalność KN HaZet na rzecz projektu Uniwersytet Gdański uczelnią przyjazną dla Sprawiedliwego Handlu Działalność KN HaZet na rzecz projektu Uniwersytet Gdański uczelnią przyjazną dla Sprawiedliwego Handlu Sporządziła: Żaneta Kaczorowska V rok Handel Zagraniczny Sopot, 11.05.2011r. 5 V 2010 Dnia 5 maja

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej

Cele edukacyjne przedmiotu: Co oznacza wprowadzenie perspektywy płci do ekonomii zarówno z punkty widzenia teorii jak też praktyki gospodarczej Nazwa przedmiotu: Prowadząca: Opis: Ekonomia i płeć Dr. Ewa Rumińska- Zimny Celem zajęć jest krytyczna analiza głównego nurtu ekonomii z perspektywy płci i przedstawienie założeń Ekonomii Równości (ER).

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ Nazwa Kierownik Miejsce realizacji Liczba i rodzaj odbiorców Okres realizacji Rok szkolny 2009/2010 Osiągane cele SPRAWOZDANIE Z PROJEKTU PROFILAKTYCZNEGO PROGRAM PROFILAKTYCZNY

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji

Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji Plan ❶ Na czym polegają wspólne intuicje? Intuicja jako proces poznawczy a nie wyłącznie emocjonalny Koncepcja wiedzy wspólnej Ewolucyjnie ukształtowane podstawy

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO

WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO WYNIKI ANKIETY EWALUCYJNEJ DLA UCZNIÓW NA TEMAT REALIZACJI PROJEKTU COMENIUS W ZESPOLE SZKÓŁ IM. PIOTRA WYSOCKIEGO 1. Czy byłeś zaangażowany w projekt? Tak 100% Nie 2. Co skłoniło Cię do wzięcia udziału

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej

Rozdział 5. System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej Rozdział 5 System monitorowania i oceny realizacji LPR i komunikacji społecznej 5.1 Zestaw wskaźników do oceny wdroŝenia programu Jednym z celów monitoringu jest dostarczanie informacji o postępie realizacji

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIETY EWALUACYJNEJ

WYNIKI ANKIETY EWALUACYJNEJ WYNIKI ANKIETY EWALUACYJNEJ W 2006 r. Fundacja Pomorski Dom Nadziei przeprowadziła cykl zajęć edukacyjnych Profilaktyka HIV/AIDS-młodzieŜ 2006 w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 1 w Pruszczu Gdańskim

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Zdaję się na to Was. I zawsze się udaje. Specjalista w dziedzinie konstrukcji metalowych, Harry Schmidt, w rozmowie o terminach i planowaniu. Liczą się

Bardziej szczegółowo

Marian Chwastniewski. Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa

Marian Chwastniewski. Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa Marian Chwastniewski Stowarzyszenie Twórcze i Edukacyjne Wyspa WYSPA ODKRYĆ A WYSPA ZAGADEK Laboratorium ma na celu wdroŝenie autorskiego programu pedagogicznego WYSPA rozwijającego postawy twórcze i badawcze

Bardziej szczegółowo

Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku?

Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku? Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku? Marek Zaleśny Członek Zarządu ds. Handlowych PKP CARGO S.A. REGULACJE

Bardziej szczegółowo

Firma windykacyjna PieniąŜek

Firma windykacyjna PieniąŜek Firma windykacyjna PieniąŜek Firma PieniąŜek istnieje od 1998 roku i zajmuje się windykacją naleŝności w nieduŝej miejscowości X w środkowej Polsce. Firma zatrudnia 2 windykatorów, jednego prawnika, sekretarkę

Bardziej szczegółowo

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej

GOTOWI DO KARIERY. na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej GOTOWI DO KARIERY na Wydziale Gospodarki Międzynarodowej 1. KANDYDACI Masz otwarty umysł? Rynek Polski to dla Ciebie za mało i chcesz swobodnie poruszać się po gospodarce zglobalizowanego świata, odnosząc

Bardziej szczegółowo

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW

IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW IX Ogólnopolska Konferencja Centrum Europejskiego UW KonferencjaCE2015: Europa pod napięciem Interesy i ekonomia, wojna i terroryzm, migracje i religie Cele, problemy i pytania Tak jak kryzys ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Departament WdraŜania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej ogłasza :

Departament WdraŜania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej ogłasza : S Warszawa, 26 września 2006r. Departament WdraŜania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej ogłasza : Ludzka twarz EFS - konkurs dla dziennikarzy: prasowych radiowych

Bardziej szczegółowo

ACCOUNTICA Miesięcznik

ACCOUNTICA Miesięcznik ACCOUNTICA Miesięcznik Nr 16/Czerwiec 2010/www.gierusz.com.pl Spis treści: 1. Sprawozdanie z 33 Kongresu Europejskiego Stowarzyszenia Księgowychmgr Katarzyna Gierusz Artykuł stanowi sprawozdanie z 33 Kongresu

Bardziej szczegółowo

Restrukturyzacji. Mission Statement / Deklaracja programowa. Warszawa, 20 kwietnia 2011

Restrukturyzacji. Mission Statement / Deklaracja programowa. Warszawa, 20 kwietnia 2011 Stowarzyszenie Praktyków Restrukturyzacji Mission Statement / Deklaracja programowa Warszawa, 20 kwietnia 2011 Cele stowarzyszenia Poprawa skuteczności i jakości procesów restrukturyzacji na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

mgr Wanda Małgorzata Walaszek

mgr Wanda Małgorzata Walaszek MÓJ PRZYJACIEL PIES - realizacja projektu edukacyjnego jako przykład dobrej praktyki pedagogicznej w zakresie pracy z dzieckiem młodszym w przedszkolu. mgr Wanda Małgorzata Walaszek Projekt to wyprawa

Bardziej szczegółowo

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu.

Z góry dziękujemy za życzliwość i liczymy, że będzie Pan zainteresowany uczestnictwem w badaniu. POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT FILOZOFII I SOCJOLOGII UL. NOWY ŚWIAT 72 00-330 WARSZAWA Warszawa, pażdziernik 2008 Szanowny Panie, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk realizuje badanie

Bardziej szczegółowo

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS

IP Instytucje Pośredniczące. Z uwagi na złoŝoność procesu realizacji PI i PWP, wymagającego zaangaŝowania takŝe innych podmiotów w szczególności ROEFS Konsultacje dokumentu Działania informacyjno-promocyjne na rzecz projektów innowacyjnych i współpracy ponadnarodowej PO KL. Rekomendacje Krajowej Instytucji Wspomagającej dla Instytucji Pośredniczących

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

PROGRAM UE URBACT II. Trzeci nabór projektów zasady aplikowania, procedury tworzenia sieci. Katowice, dn. 19 stycznia 2012

PROGRAM UE URBACT II. Trzeci nabór projektów zasady aplikowania, procedury tworzenia sieci. Katowice, dn. 19 stycznia 2012 PROGRAM UE URBACT II Trzeci nabór projektów zasady aplikowania, procedury tworzenia sieci Katowice, dn. 19 stycznia 2012 TRZECI, OSTATNI NABÓR WNIOSKÓW NOWOŚCI max. 19 nowych sieci tematycznych Zakres

Bardziej szczegółowo

DOBRE PRAKTYKI BIULETYN ELEKTRONICZNY 2 (11) / 2014

DOBRE PRAKTYKI BIULETYN ELEKTRONICZNY 2 (11) / 2014 DOBRE PRAKTYKI BIULETYN ELEKTRONICZNY 2 (11) / 2014 Klaster turystyczny Orava w dniach od 7 do 9 kwietnia gościł przedstawicieli polskiej Jurajskiej Organizacji Turystycznej. Spotkanie miało na celu przede

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Pojęcie i znaczenie handlu międzynarodowego... 13 1.1. Elementy handlu zagranicznego... 13 1.1.1. Pojęcie i funkcje handlu zagranicznego... 13 1.1.2. Formy handlu zagranicznego...

Bardziej szczegółowo

Gorące przyjęcie w zimnej Finlandii - wizyta w Kouvoli

Gorące przyjęcie w zimnej Finlandii - wizyta w Kouvoli Gorące przyjęcie w zimnej Finlandii - wizyta w Kouvoli W dniach 6-10 marca 2013 roku odbyła się kolejna wizyta w ramach realizacji projektu Comenius Partnerska Współpraca Szkół, tym razem do miasta Kouvola

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski Erasmus Extended Erasmus University Charter (2007-2013) 67307-IC-1-2007-1-PL-ERASMUS-EUCX-1 Erasmus code: PL RZESZOW02 Universita Degli Studi Di L'Aquila Agnieszka (studentka WF) 1. Czy było organizowane

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo