ŒRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŒRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH"

Transkrypt

1 CHRONA ŒRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH nr 33 Warszawa 2007 INSTYTUT OCHRONY ŒRODOWISKA

2 INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA INSTITUTE OF ENVIRONMENTAL PROTECTION OCHRONA ŚRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH ENVIRONMENTAL PROTECTION AND NATURAL RESOURCES nr 33 Warszawa 2007

3 Komitet Wydawniczy Instytutu Ochrony środowiska Prof. dr hab. Barbara Gworek przewodnicząca, prof. dr hab. Apolonia Ostrowska, doc. dr hab. Grażyna Porębska. Opracowanie edytorskie Maria Bucka, Marta Radwan-Röhrenschef, Alicja Sienkiewicz Korekta techniczna Barbara Oksańska Copyright by INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA, Warszawa 2007 Wydawca DZIAŁ WYDAWNICTW IOŚ Warszawa, ul. Krucza 5/11 tel. (0-22) ; w. 58; fax: (0-22) CZASOPISMO RECENZOWANE ISSN: Przygotowanie do druku i druk Wydawnictwo Naukowe Gabriel Borowski

4 W czasopiśmie OCHRONA ŚRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH prezentowane są interdyscyplinarne prace publikowane przez specjalistów z różnych dziedzin. W pracach tych prezentowane są wzajemne związki między reakcjami zachodzącymi w różnych elementach środowiska, związane z obiegiem składników w przyrodzie i odzwierciedlające zarówno procesy naturalne jak i oddziaływanie człowieka. Tematyka tych prac poświęcona jest także zagadnieniom społeczno-ekonomicznym, technicznym na poziomie UE, krajowym, regionalnym oraz lokalnym w aspekcie zrównoważonego rozwoju kraju. RADA PROGRAMOWA: Dr hab. Jadwiga Bernacka docent IOŚ Warszawa Prof. dr hab. Elżbieta Biernacka SGGW Warszawa Prof. dr hab. Danuta Czępińska-Kamińska SGGW Warszawa Prof. dr hab. Halina Dąbkowska-Naskręt ART. Bydgoszcz. Prof. dr hab. Marek Degórski PAN Warszawa Prof. dr hab. Ryszard Dębicki UMCS Lublin Dr hab. Marzena Dudzińska prof. PL Lublin Dr hab. Feliks Grądalski SGH Warszawa Prof. dr hab. Stanisław Kalembasa AP Siedlce Dr hab. Liliana Kalisz docent IOŚ Warszawa Prof. dr hab. Alina Maciejewska PW Warszawa Prof. dr hab. Maciej Sadowski IOŚ Warszawa (przewodniczący) Prof. dr inż. Jerzy Siepak UMK Poznań Prof. dr hab. Jan Siuta IOŚ Warszawa Wydanie dotowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

5

6 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. SPIS TREŚCI Krzysztof Biernat TECHNICZNE I ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA BIOMASY DO CELÓW ENERGETYCZNYCH... 9 Andrzej Gawdzik, Stanisław Gajda, Marcin Rybotycki, Aleksander Sofronkow ELEKTROUTLENIANIE ODPADÓW PRZY PRODUKCJI BIODIESLA Kamilla Bzdawka-Piątkowska Stan obecny i perspektywy rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce Jolanta Biegańska Zlokalizowane zanieczyszczenia środowiska pestycydami oraz niekonwencjonalne metody ich likwidacji Lidia Dąbek, Anna Picheta, Joanna Siejka WYKORZYSTANIE ZREGENEROWANYCH WĘGLI AKTYWNYCH JAKO SORBENTÓW ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Mariusz Mazurek DEGRADACJA TOKSYCZNYCH SUBSTANCJI ARSENOORGANICZNYCH W PROCESIE ZESTALANIA Z SIARKĄ Hanna Miller, Maria Rutkowska THE BIODEGRADABILITY OF XYLENE IN SEA WATER Małgorzata M. Posmyk, Krystyna M. Janas, Renata Kontek EFFECT OF ANTHOCYANIN-RICH RED CABBAGE EXTRACT ON CYTOLOGICAL INJURY INDUCED BY COPPER STRESS IN PLANT AND ANIMAL TISSUES Grzegorz Lemańczyk, Dariusz Pańka, Leszek Lenc, Krzysztof Jankowski EFFECT OF DIFFERENTIATED FERTILIZATION WITH SULPHUR ON HEALTH STATUS OF WINTER OILSEED RAPE Mateusz Jakubiak, Małgorzata Śliwka REKULTYWACJA TERENÓW ZASOLONYCH Z WYKORZYSTANIEM STYMULACJI LASEROWEJ WYBRANYCH GATUNKÓW ROŚLIN Marta Kandziora, Małgorzata Heflik, Aleksandra Nadgórska-Socha, Ryszard Ciepał SYNTEZA ZWIĄZKÓW BOGATYCH W GRUPY -SH JAKO ODPOWIEDŹ NA PODWYŻSZONE STĘŻENIE METALI CIĘŻKICH U ROŚLIN SILENE VULGARIS (CARYOPHYLLACEAE) Elżbieta Krajewska, Krystyna Niesiobędzka WPŁYW EKRANÓW AKUSTYCZNYCH NA OGRANICZENIE EMISJI METALI CIĘŻKICH Z MIEJSKICH CIĄGÓW KOMUNIKACYJNYCH... 73

7 Spis Treści - Przeciwdziałanie Krystyna M. Janas, Katarzyna Szafrańska, Krystyna Górecka, Urszula Kowalska, Ryszard Górecki USING ANTHER CULTURE OF CARROT FOR SELECTION OF GENOTYPES RESISTANT TO TOXIC COPPER IONS Sławomir Klatka, Krzysztof Boroń, Marek Ryczek WYBRANE WŁAŚCIWOŚCI ODPADÓW POWĘGLOWYCH KWK SZCZYGŁOWICE W ASPEKCIE MOŻLIWOŚCI ICH REKULTYWACJI I ZAGOSPODAROWANIA PRZYRODNICZEGO Katarzyna Wystalska, January Bień Stałe i gazowe produkty uzyskane w procesie plazmowego przekształcania odpadów Marek Ryczek, Krzysztof Boroń, Sławomir Klatka WPŁYW DODATKÓW ORGANICZNYCH NA WŁAŚCIWOŚCI HYDRAULICZNE WYBRANYCH ODPADÓW PRZEMYSŁOWYCH Ewa Siedlecka Wykorzystanie odpadów z flotacji blendy cynkowej w utylizacji kwasu siarkowego Małgorzata Śliwka, Mateusz Jakubiak WPŁYW STYMULACJI LASEROWEJ NA ZWIĘKSZENIE PRZYROSTU BIOMASY ORAZ ZDOLNOŚCI BIOREMEDIACYJNYCH ROŚLIN WYKORZYSTYWANYCH W HYDROFITOWYCH OCZYSZCZALNIACH ŚCIEKÓW Waldemar Spychalski, Mirosława Gilewska PIERWIASTKI ŚLADOWE W GLEBACH WYTWORZONYCH Z GRUNTÓW POGÓRNICZYCH Katarzyna Bojarska, Zbigniew Bzowski, Andrzej Dawidowski Monitoring przydatności wybranych komunalnych osadów ściekowych do ich rolniczego wykorzystania Agnieszka Popenda, Grzegorz Malina, Ewa Siedlecka Składowanie jako metoda unieszkodliwiania osadów dennych zanieczyszczonych metalami ciężkimi Marta Wardas, Justyna Oksa, Michał Kiełb, Joanna Pietras, Artur Kazuski PRZESTRZEGANIE OGRANICZEŃ PRAWNYCH Do UŻYTKOWANIA I ZAGOSPODAROWANIA ŚRODOWISKA, NA PRZYKŁADZIE REJONU ŚWIĄTNIK GÓRNYCH Ryszard Sałaciński, Zofia Puff Zastosowanie ceramizowanych kompozytów nawozowych w remediacji terenów zdegradowanych w wyniku antropopresji

8 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. Elżbieta Bezak-Mazur, Anna Twarowska WPŁYW RODZAJU KOAGULANTA NA SPECJACJĘ GLINU W ŚCIEKACH Ewa Rauba MODYFIKACJA POLSKIEGO SYSTEMU OPŁAT ZA ODPROWADZENIE ŚCIEKÓW DO WÓD POWIERZCHNIOWYCH ZGODNIE Z WYMAGANIAMI RAMOWEJ DYREKTYWY WODNEJ UNII EUROPEJSKIEJ Krystyna Rauba ZASTOSOWANIE METODY WYCENY WARUNKOWEJ DO OKREŚLANIA GOTOWOŚCI DO ZAPŁATY ZA POPRAWĘ JAKOŚCI WÓD POWIERZCHNIOWYCH Wiktoria Sobczyk JAKOŚĆ ŚRODOWISKA A EKOLOGIA SOCJALNA W OPINII STUDIUJĄCEJ MŁODZIEŻY ZE ŚRODOWISK WIEJSKICH Barbara Bujanowicz-Haraś WYBRANE PROBLEMY EKOLOGICZNE NA OBSZARACH WIEJSKICH W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Maciej Sadowski, Barbara Oleśków, Barbara Gworek Badania naukowe jako wsparcie polityki ochrony środowiska UE INDEKS Autorów

9

10 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. TECHNICZNE I ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA BIOMASY DO CELÓW ENERGETYCZNYCH* Wprowadzenie. Zmiany konstrukcji silników spalinowych i urządzeń grzewczych powodowane głównie chęcią zwiększenia ich sprawności przy jednoczesnej poprawie ekonomiki eksploatacji, a także zaostrzające się wymagania z zakresu ochrony środowiska wymuszają również zmiany w asortymencie i jakości paliw do tych urządzeń. Paliwa, stanowiące źródła zasilania wszelkiego typu urządzeń, powinny być traktowane jako istotny uwzględniany w fazie projektowania element konstrukcyjny i eksploatacyjny układu urządzenie paliwo. Ze względu na swoje funkcje w takim układzie paliwo nie może być prawidłowo definiowane bez podania jego przeznaczenia, dopuszczalnego zakresu właściwości i sposobu ich oznaczania. Paliwa, jako substancje palne, w stosunku do których jest możliwe technicznie przeprowadzenie procesu spalania w sposób kontrolowany oraz istnieją przesłanki umożliwiające wykorzystanie uzyskanej energii z tego procesu, powinny być definiowane jako substancje (materiały) paliwowe. Kompozycja substancji paliwowych, o określonych właściwościach i metodach ich oznaczania, o przewidywanym zakresie zastosowań może być już uznawana jako paliwo niestandardowe. Z kolei paliwo niestandardowe może stać się paliwem standardowym, czyli normatywnym, jeżeli na to paliwo zostanie ustanowiona norma przedmiotowa, zaakceptowana przez producentów silników lub urządzeń grzewczych, z jednoznacznym określeniem: 1) zakresu (stosowania) normy; 2) norm powołanych; 3) sposobu pobierania próbek; 4) oznakowania systemu dystrybucyjnego; 5) ogólnych i szczegółowych wymagań oraz metod ich oznaczania; 6) niezbędnych, dodatkowych danych, dotyczących np.: specyficznych metod oznaczania niektórych wymagań, magazynowania, bezpieczeństwa bhp i ppoż. Paliwa do silników spalinowych i urządzeń grzewczych muszą spełniać wymagania, związane bezpośrednio lub pośrednio z koniecznością zapewnienia odpowiedniej sprawności, odpowiedniego zużycia paliwa i ochrony środowiska oraz ogólnie racjonalności eksploatacji, a mianowicie: 1) zapewniające właściwy transport wewnętrzny paliwa (wymagania układu zasilania); 2) zapewniające prawidłowe rozpylenie i odparowanie paliwa; 3) zapewniające właściwe spalanie paliwa; 4) związane z oddziaływaniem paliw i produktów ich spalania na środowisko; 5) związane z magazynowaniem, transportem i dystrybucją paliw; 6) związane ze sposobami postępowania z paliwami, które nie spełniają określonych norm przedmiotowych. Rozwój i modyfikacje napędów współczesnych silników wymagają zatem odpowiednich paliw do tych napędów, tak aby spełnione zostały wymagania związane z podanymi wyżej wymaganiami. Wymagania te określają konstruktorzy i producenci pojazdów, gwarantując jednocześnie trwałość i niezawodność silników zasilanymi odpowiednimi dla nich paliwami. * Dr inż. Krzysztof Biernat Instytut Paliw i Energii Odnawialnej, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. 9

11 Przeciwdziałanie W celu zapewnienia właściwej jakości paliw do silników o zapłonie iskrowym i samoczynnym, spełniając wymagania dotyczące silników spalinowych i ochrony środowiska, czołowe, światowe koncerny samochodowe powołały Komitet do Spraw Światowej Karty Paliw (World-Wide Fuel Charter- WWFC). W skład Komitetu weszli przedstawiciele międzynarodowych organizacji producentów silników i samochodów. Aktualnie obowiązująca czwarta edycja Światowej Karty Paliw obowiązuje od września 2006 r. Podzielono w niej paliwa na cztery kategorie zarówno w grupie paliw do silników o zapłonie iskrowym, jak i samoczynnym, spełniających wymagania od najniższych, głównie z zakresu czystości spalin (kategoria pierwsza), do najwyższych (kategoria czwarta). Wymagania Światowej Karty Paliw określono w stosunku do produktu gotowego. Jeżeli zatem paliwo spełnia te wymagania, nie należy określać i wprowadzać dodatkowych wymagań i metod kontroli pośredniej lub wewnętrznej. Aktualne wymagania zawarte w WWFC ograniczają wprowadzanie do benzyn związków tlenowych typu eterów lub etanolu i alkoholi wyższych, przy jednoczesnym zakazie wprowadzania do paliw metanolu. Dopuszczono maksymalną zawartość etanolu o wymaganiach zgodnych z ASTM D 4806 i ph zawartym w zakresie 6,5 9 na 10% (v/v), a alkoholi wyższych (od C 2 ) nie więcej niż 0,1 %(v/v). Powyższe ograniczenia są tłumaczone pogorszeniem właściwości jezdnych i mało skutecznym zmniejszaniem emisji tlenków azotu w silnikach zasilanych mieszankami ubogimi. Stwierdzono także w badaniach, że w procesie spalania benzyn z dodatkiem 10% etanolu, emisja toksycznych substancji zmniejszyła się o 2%, a emisja tlenku węgla o 10% w porównaniu z emisją powstającą w wyniku spalania benzyny zawierającej 11% MTBE, ale emisja tlenków azotu zwiększyła się o 14%, węglowodorów o 10%, a potencjał tworzenia ozonu o 9%. A zatem przy wprowadzaniu do benzyn alkoholi nie zaleca się wprowadzania dodatkowo eterów. Zakaz wprowadzania metanolu wynika z możliwości spowodowania korozji części metalowych i degradacji komponentów plastycznych i elastomerów. W olejach napędowych kategorii od pierwszej do trzeciej ograniczono w WWFC zawartość estrów pochodzenia roślinnego, głównie FAME (fatty acid methyl esters estrów metylowych kwasów tłuszczowych), o wymaganiach jakościowych zgodnych z EN 14214, ASTM D 6751 lub normami równorzędnymi, do 5 % (v/v), z powodu ich niekorzystnych właściwości niskotemperaturowych, higroskopijności, większej tendencji do tworzenia osadów i agresywnego oddziaływania na uszczelnienia i niektóre elementy układu paliwowego. W olejach napędowych czwartej kategorii, zawartość FAME została ograniczona do granicy wykrywalności metody oznaczania. W razie wprowadzania FAME zaleca się odpowiednie oznakowanie pomp paliwowych. Jak wynika z przedstawionych danych, producenci silników są przeciwni niekontrolowanemu wprowadzaniu biopaliw do współczesnych silników spalinowych. Szczególne zagrożenia w eksploatacji, zdaniem producentów, wprowadzić mogą, dotychczas promowane alkohole i estry. Biopaliwa zatem stać się mogą paliwami standardowymi dopiero, jeżeli ich właściwości zapewnią w pełni spełnienie wymagań stawianych w odniesieniu do silników i zostanie opracowana na nie norma przedmiotowa wraz z metodami badań. Aktualnie określenie biopaliwa odnosi się w Polsce jedynie do estrów metylowych wyższych kwasów tłuszczowych pochodzących z rzepaku i ich mieszanek z olejem napędowym, nazywanych potocznie, aczkolwiek niepoprawnie, biodieslem oraz do alkoholu etylowego, zwanego bioetanolem, wprowadzanego do benzyn silnikowych. Uznaje się także powszechnie i całkowicie błędnie, że biopaliwa nie emitują w procesie spalania ditlenku węgla (CO 2 ) do atmosfery. Oceniając zagrożenia dla środowiska, jakie może wnieść stosowanie biopaliw należy uwzględniać emisyjność w całym procesie ich produkcji i eksploatacji, poczynając od uprawy roślin oleistych, produkcji nawozów i nawożenia, 10

12 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. eksploatacji maszyn i urządzeń rolniczych stosowanych do uprawy tych roślin, transportu oraz procesów przeróbki, a kończąc na procesie spalania biopaliw w silniku. Przedstawiony ciąg procesów określany jest jako well to wheel, w skrócie WTW. Jednocześnie należy pamiętać, że węgiel jest podstawowym pierwiastkiem energetycznym występującym w związkach chemicznych zawartych w biopaliwach. Stąd też uwzględniając emisję CO 2 w cyklu WTW i porównując ją z ilością ditlenku węgla pochłoniętego przez rośliny stanowiące surowiec do produkcji biopaliw w procesie fotosyntezy aktualnie stosowane biopaliwa wykazują bilans niekorzystny. W przypadku produkcji bioetanolu należy także uwzględniać duże ilości CO 2 pochodzące z procesów fermentacji. Niezależnie od tego w cyklu WTW mogą być także wprowadzane do środowiska inne związki, np. azotu i siarki, a wytwarzanie biopaliw z roślin tradycyjnie uprawianych do celów spożywczych może zmniejszyć ilość surowca przeznaczonego na te cele, a w konsekwencji doprowadzić do podwyższenia ceny żywności. Zagrożeniem dla środowiska może być także nadmierna eksploatacja zasobów leśnych, prowadząca nawet do całkowitej wycinki lasów i przeznaczania uzyskanych powierzchni na uprawy roślin energetycznych o zdecydowanie niższych zdolnościach asymilacji CO 2. Podział biopaliw. W Europie biopaliwa są definiowane jako ciekłe i gazowe paliwa do silników spalinowych, otrzymywane z biomasy. Istnieje kilka wzajemnie uzupełniających się definicji biomasy. Zgodnie z definicją europejską, określoną w dyrektywie 2001/77/EC, biomasa stanowi biodegradowalne frakcje produktów, odpadów i pozostałości z przemysłu rolno-spożywczego (w tym substancje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego), z leśnictwa i przemysłu pochodnego, a także biodegradowalne frakcje odpadów komunalnych i przemysłowych. Bardziej jednak racjonalną wydaje się być definicja określająca biomasę jako wszelkiego typu substancje, będące efektem naturalnych procesów biologicznych, w tym biochemicznych, zachodzących w przyrodzie i stanowiące potencjalne źródła energii w ściśle określonych aplikacjach. Podstawowym podziałem biopaliw jest ich podział ze względu na stan skupienia. Zgodnie z aneksem nr 1 do Komunikatu Komisji Europejskiej nr 34 z 2006 r., COM(2006)34 final, rozróżniono biopaliwa ciekłe, gazowe oraz inne, wprowadzając po raz pierwszy w tym komunikacie pojęcia pierwszej i drugiej generacji biopaliw. Niezależnie od tego zdefiniowano pojęcie syntetyczne biopaliwa, określając je jako syntetyczne węglowodory lub ich mieszaniny otrzymywane z biomasy, np. SynGaz, produkowany w procesach gazyfikacji biomasy leśnej, lub SynDiesel. W klasyfikacji europejskiej wyodrębniono, ze względu na stan skupienia, następujące biopaliwa: 1) biopaliwa ciekłe: bioetanol otrzymywany z biomasy i/lub z biodegradowalnych frakcji odpadowych, możliwy do zastosowania jako biopaliwo E5, zawierające 5% etanolu i 95% benzyny silnikowej, oraz jako E85, zawierające 85% etanolu i 15% benzyny; biodiesel zawierający estry metylowe (PME, RME, FAME) otrzymane z olejów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego lub odpadowych (np. posmażalniczych) tłuszczów i olejów, spełniający wymagania odpowiednich norm na oleje napędowe: B5 zawierający 5% estrów i 95% naftowego oleju napędowego, B30 zawierający odpowiednio 30% estrów i 70% naftowego oleju napędowego oraz B100 zawierający czyste estry o właściwościach zgodnych z odpowiednią normą; biometanol jako paliwo lub komponent paliwowy otrzymywany z biomasy; Bio-ETBE eter etylo - tert-butylowy otrzymywany z bioetanolu, jako dodatek przeciwstukowy do benzyn zwiększający ich liczbę oktanową, stosowany w ilości 47%; 11

13 Przeciwdziałanie Bio-MTBE, eter metylo tert-butylowy otrzymywany z biometanolu, o tym samym przeznaczeniu jak Bio-ETBE, stosowany w ilości 36%; BtL jako ciekłe frakcje i ich mieszaniny otrzymywane z biomasy, mogące stanowić biopaliwa lub komponenty paliwowe; czyste oleje roślinne, otrzymywane z procesów tłoczenia, ekstrakcji i podobnych procesów, łącznie z rafinacją, z wyłączeniem modyfikacji ich składu metodami chemicznymi, które mogą stanowić biopaliwa spełniające wymogi ochrony środowiska do odpowiednich typów silników; 2) biopaliwa gazowe: Bio-DME eter dimetylowy otrzymywany z biomasy do bezpośredniego stosowania jako biopaliwo do silników o zapłonie samoczynnym; biogaz jako biopaliwo otrzymywane z biomasy i/lub biodegradowalnych frakcji odpadowych, odpowiednio oczyszczony, tak aby odpowiadał jakością gazowi naturalnemu; biowodór jako biopaliwo otrzymywane z biomasy lub biodegradowalnych frakcji odpadowych. 3) inne paliwa z odnawialnych źródeł energii, wyżej niewymienione, otrzymywane ze źródeł zdefiniowanych w Dyrektywie 2001/77/EC, które mogą być zastosowane do napędu w środkach transportu. Jak już wspomniano, w tym samym komunikacie określono założenia podziału biopaliw na biopaliwa kategorii pierwszej oraz drugiej. Podział ten wynikał z omówionych wyżej uwarunkowań, a przede wszystkim z oceny przydatności paliw we współczesnej technice silnikowej i dostępności surowców oraz ich wpływu na środowisku. Formalny podział biopaliw na odpowiednie kategorie został opublikowany w raporcie Biofuels in the European Vision, a Vision 2030 and Beyond. W raporcie tym podzielono biopaliwa na biopaliwa pierwszej generacji, tzw. konwencjonalne, oraz na biopaliwa drugiej generacji. Do biopaliw konwencjonalnych pierwszej generacji zaliczono: 1) bioetanol (BioEtOH), rozumiany, jako konwencjonalny etanol otrzymywany z procesów hydrolizy i fermentacji z takich surowców, jak: zboża, buraki cukrowe itp.; 2) czyste oleje roślinne (PVO-pure vegetable oils), otrzymywane z procesów tłoczenia na zimno i ekstrakcji ziaren roślin oleistych; 3) biodiesel zawierający estry metylowe oleju rzepakowego (RME) lub estry metylowe (FAME) i etylowe (FAEE) wyższych kwasów tłuszczowych innych roślin oleistych otrzymywane w wyniku procesów tłoczenia na zimno, ekstrakcji i transestryfikacji; 4) biodiesel zawierający estry metylowe i etylowe otrzymywany w wyniku transestryfikacji posmażalniczych odpadów olejowych; 5) biogaz, stanowiący oczyszczony biogaz z zawilgoconego biogazu składowiskowego, bądź rolniczego; 6) Bio-ETBE, otrzymywany z przeróbki chemicznej bioetanolu. Do biopaliw drugiej generacji zaliczono: 1) bioetanol otrzymywany w wyniku zaawansowanych procesów hydrolizy i fermentacji lignocelulozy pochodzącej z biomasy (z wyłączeniem surowców o przeznaczeniu spożywczym); 2) syntetyczne biopaliwa stanowiące produkty przetwarzania biomasy przez zgazowanie i odpowiednią syntezę na ciekłe komponenty paliwowe (BtL) paliwa do silników o zapłonie samoczynnym pochodzące z przetwarzania lignocelulozy z biomasy w procesach Fischer-Tropscha, biodiesel syntetyczny z kompozycji produktów lignocelulozowych, biometanol, mieszaniny wyższych alkoholi oraz dimetyloeter (bio-dme); 12

14 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. 3) bidiesel, jako biopaliwo lub komponent paliwowy do silników o zapłonie samoczynnym otrzymywany w wyniku rafinacji wodorem (hydrogenizacji) olejów roślinnych i tłuszczów zwierzęcych; 4) biogaz jako syntetycznie otrzymywany gaz ziemny (SNG), otrzymywany w wyniku procesów zgazowania lignocelulozy i odpowiedniej syntezy; 5) biowodór otrzymywany w wyniku zgazowania lignocelulozy i syntezy produktów zgazowania lub w wyniku procesów biochemicznych. Z przedstawionej klasyfikacji wynika, że nie można zaliczać do biopaliw drugiej generacji przetworzonych biopaliw pierwszej generacji, co oznacza, że dalsza przeróbka estrów, na przykład przez rafinację wodorem, nie powoduje otrzymania biopaliwa drugiej generacji i jest nieracjonalna technicznie i ekonomicznie. W zasadzie koncepcja rozwoju biopaliw drugiej generacji opiera się na założeniu, że surowcem do ich wytwarzania powinna być zarówno biomasa, jak odpadowe oleje roślinne i tłuszcze zwierzęce oraz wszelkie odpadowe substancje pochodzenia organicznego, nieprzydatne w przemyśle spożywczym lub leśnym. Departament Transportu i Energetyki Komisji Europejskiej zaproponował wydzielenie biopaliw trzeciej generacji. Opracowanie technologii powszechnego otrzymywania i wdrożenia tych biopaliw do eksploatacji może być szacowane na lata 2030 i dalsze. Do tych paliw zakwalifikowano biowodór i biometanol. Zastosowanie biopaliw. Aktualny stan wiedzy i prowadzane badania w ośrodkach krajowych i zagranicznych, także w ramach Siódmego Programu Ramowego i Platform Technologicznych Biopaliw, polskich i europejskich, doprowadziły do określenia obszarów zastosowań biopaliw w transporcie i energetyce. I tak, jako biopaliwa i paliwa alternatywne do silników o zapłonie iskrowym są brane pod uwagę: 1) etanol; 2) metanol; 3) inne alkohole (np.: tert-butylowy TBA, sec-butylowy SBA, izopropylowy IPA, neopentylowy NPA); 4) etery (etylo-tert-amylowy TAEE, etylo-tert-butylowy ETBE, metylo-tert-amylowy TAME, metylo-tert-butylowy MTBE, diizopropylowy DIPE); 5) węglowodorowe paliwa syntetyczne; 6) skroplony gaz naftowy; 7) wodór. Jeżeli chodzi o zasilanie silników o zapłonie samoczynnym, prowadzone są prace nad otrzymywaniem i stosowaniem następujących paliw alternatywnych pochodzących głównie z biomasy: 1) estry kwasów tłuszczowych, metylowe i etylowe, odpowiednio FAME i FAEE, z procesów transestryfikacji olejów: rzepakowego, słonecznikowego, sojowego itp.; 2) eter dimetylowy (DME). rozważane jest także stosowanie jako paliwa eteru dietylowego (DEE); 3) emulsje paliwowo-wodne (aquazole); 4) czyste oleje roślinne; 5) węglowodorowe paliwa syntetyczne. W zastosowaniach stacjonarnych brane są pod rozwagę następujące paliwa: 1) alkohole; 2) estry wyższych kwasów tłuszczowych; 3) paliwa talowe (TPO tall pitch oils) otrzymywane w procesach estryfikacji alkoholami ety- 13

15 Przeciwdziałanie lowym lub metylowym olejów talowych wydzielonych z żywicy drzew iglastych (produktów ubocznych, podczas produkcji celulozy siarczanowej oraz wytlewania drewna); 4) paliwa z procesów pirolizy; 5) czyste oleje roślinne; 6) biogaz. Podstawowe technologie wytwarzania biopaliw drugiej generacji. Ze względu na ochronę środowiska, dostępność i wymagania silników i urządzeń grzewczych, biopaliwa także jako specyficzna grupa paliw alternatywnych powinny spełniać następujące warunki: 1) występować w dostatecznie dużych ilościach; 2) posiadać techniczne i energetyczne właściwości determinujące ich przydatność do zasilania silników lub urządzeń grzewczych; 3) być tanie w produkcji i sprzedaży; 4) stanowić mniejsze zagrożenie dla środowiska niż paliwa dotychczas stosowane; 5) zapewnić możliwe do przyjęcia wskaźniki ekonomiczne silników lub kotłów i bezpieczeństwo ich użytkowania. Oprócz tego biopaliwa powinny: 1) zapewnić niezależność energetyczną; 2) mieć mniejszą emisyjność związków toksycznych w procesie ich spalania; 3) umożliwiać niższe koszty eksploatacji silników i urządzeń grzewczych. Aktualne rozważane, zalecane do stosowania lub nawet stosowane biopaliwa, niestety nie spełniają w pełni powyższych warunków. Oceniając udział biopaliw w dotychczasowym i przyszłym rynku paliwowym, należy oszacować potencjał produkcyjny paliw pochodzenia roślinnego przeznaczonych do środków transportu ze względu na możliwości surowcowe. Takie oszacowanie powinno również uwzględniać zaostrzające się wymagania środowiskowe. Ze względu na konieczność ograniczania emisji ditlenku węgla (CO 2 ) istotne jest ograniczenie lokalizacji bazy surowcowej do produkcji biopaliw do obszarów, nad którymi można sprawować kontrolę, tj. w praktyce do terenów rolniczych Wspólnoty. W przeciwnym razie stosowanie biopaliw może doprowadzić do zwiększenia emisji CO 2, choćby przez obserwowane już obecnie tendencje do wycinania lasów tropikalnych, w celu powiększenia areału upraw roślin oleistych przeznaczonych do celów energetycznych. Takiego szacunku europejskiego potencjału surowcowego do produkcji biopaliw dokonała Europejska Agencja ds. Środowiska. Konieczne jest także wyeliminowanie z potencjalnej bazy surowcowej biopaliw takich surowców, które mają istotne znaczenie w gospodarce żywnościowej. Z powyższych względów biopaliwa drugiej generacji mogą być wytwarzane z odpadowej biomasy, w tym także zawierającej organiczne frakcje odpadów komunalnych, odpadowe oleje roślinne i tłuszcze zwierzęce lub czyste oleje roślinne, otrzymane z upraw na terenach zdegradowanych, nieprzydatnych w przemyśle spożywczym. Opracowywane lub wdrażane technologie wytwarzania biopaliw drugiej generacji prowadzić mają do otrzymywania następujących paliw: 1) alkoholu etylowego (BioEt) i estrów etylo-tert-butylowych (ETBE) z BioEt, otrzymywanych z biomasy lignocelulozowej z odpadów drzewnych, pozostałości z przemysłu młynarskiego i przetwórstwa zbóż oraz z buraków cukrowych i szybko rosnących roślin energetycznych; 2) węglowodorowych paliw syntetycznych z procesów BtL ( biomass to liquid ), otrzymywanych przez: zgazowanie biomasy (tzw. suchych odpadów i szybko rosnących roślin energetycz- 14

16 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. nych), a następnie syntezę Fischer-Tropscha (F-T) prowadzącą do otrzymania mieszaniny ciekłych węglowodorów stosowanej jako paliwo FT-diesel ; pirolizę biomasy, prowadzącą do otrzymania gazów (metanu, ditlenku węgla i pary wodnej), ciekłej frakcji zwanej bioolejem i pozostałości stałych zawierających węgiel drzewny i popiół; bioolej, w procesie zgazowania i syntezy F-T, przerabiany jest na odpowiednie mieszaniny węglowodorowe stanowiące paliwo FT-diesel ; 3) paliwa HTU-diesel, pochodzącego z procesów depolimeryzacji w wysokiej temperaturze ( Hydro Thermal Upgrading ) i ewentualnego dalszego katalitycznego odtleniania, a dokładniej hydroodtleniania w procesie HDO ( hydrodeooxygenation ), biomasy stanowiącej wszelkie pozostałości organiczne wraz z wysoką zawartością wody. W procesie zgazowania biomasy, w efekcie kilku etapów tego procesu, jest otrzymywany gaz syntezowy zawierający głównie tlenek węgla i wodór oraz w mniejszych ilościach dwutlenek węgla, parę wodną, metan i wyższe węglowodory oraz azot. W chemizmie procesów zgazowania biomasy można wyróżnić następujące reakcje: 1) utlenianie zupełne biomasy do ditlenku węgla (spalanie): C + O 2 = CO 2 ; H < 0; 2) częściowe utlenianie: C + 1/2O 2 = CO; H < 0; 3) reakcję Boudouarda: C + CO 2 = 2CO; H > 0; 4) reakcję gazu wodnego do tlenków węgla i wodoru: C + H 2 O = CO + H 2 ; H > 0; C + 2H 2 O = CO 2 + H 2 ; H > 0; 5) reforming z parą wodną (konwersja CO): CO + H 2 O = CO 2 + H 2 ; H < 0; 6) metanizację węgla z biomasy: C + 2H 2 = CH 4 ; H < 0; 7) metanizację tlenku węgla: CO + 3H 2 = CH 4 + H 2 O ; H < 0. Ostatnia z wymienionych reakcja może być prowadzona w odwrotnym kierunku, jako proces reformingu parowego metanu. Zgazowanie i piroliza biomasy może być także źródłem otrzymywania wodoru, jednak tak otrzymany wodór nie stanowi jeszcze w pełni biopaliwa trzeciej generacji. Ze względu na zaostrzające się wymagania dotyczące czystości procesów spalania oraz dostępności surowców są prowadzone prace nad otrzymywaniem paliw do silników spalinowych i urządzeń grzewczych z procesów zgazowania i upłynniania węgla. Procesy prowadzące do ich otrzymywania, z wykorzystaniem metody Fischer-Tropscha są oznaczane jako procesy GtL ( gas to liquid ) i CtL ( coal to liquid ). Normalizacja biopaliw. Procedury normalizacji biopaliw mają za zadanie określić wymagania jakościowe tych paliw wraz z określeniem metod oceny tych wymagań pod kątem zapewnienia odpowiedniej jakości paliw w procesie eksploatacji (w procesach silnikowych), transportu, magazynowania i dystrybucji. Jak już wspomniano, dokumentem niezbędnym do bezpiecznego dopuszczania paliwa do użytkowania jest stosowna norma przedmiotowa. Aktualnie istnieją normy europejskie dotyczące czystych estrów metylowych (FAME) oraz niektóre ich mieszaniny z olejami napędowymi, oznaczane jako paliwa: BX, gdzie X, stanowi stężenie FAME w %(v/v). W roku 2007 Komisja Europejska wystąpiła do CEN o pilne podjęcie prac nad opracowaniem norm dla szerszego asortymentu biopaliw, w tym takich, jak: 1) B10 (10%(v/v) FAME lub FAEE w oleju napędowym; 2) E10 (10%(v/v) etanolu w benzynach silnikowych; 3) DME (eter dimetylowy) do silników o zapłonie samoczynnym; 4) biometan (biogaz), oraz dopuszczenie w EN 590 wprowadzania do paliw do 10%(v/v) FAME lub FAEE. 15

17 Przeciwdziałanie PIŚMIENNICTWO Biernat K Prognoza rozwoju paliw. Studia Ecologiae et Bioethicae nr 3. Biernat K Kierunki rozwoju układów zasilania i spalania oraz źródeł energii we współczesnych silnikach spalinowych. Przemysł Chemiczny, grudzień. Biernat K. Biopaliwa drugiej generacji. Krajowa Konferencja Biopaliw i Biokomponentów, Gdańsk Biernat K., Głąb J. Analiza wymagań technicznych, normatywnych oraz wytycznych jakościowych produkcji i stosowania biopaliw w Polsce. Krajowa Konferencja Biopaliwa w Polsce, Warszawa. Biernat K., Łuksa A Węglowodory i tłuszcze odpadowe jako ciecze opałowe. Sozologia nr 1. Biernat K., Kulczycki A. Prognoza dla Polski. Nowe Życie Gospodarcze, dodatek specjalny z dnia 26 kwietnia K. Biernat K., Kulczycki A. Prognoza rozwoju biopaliw w Polsce, Krajowa Konferencja Rynek biopaliw w Polsce szanse i zagrożenia, Warszawa. Biernat K., Kulczycki K., Rogulska M. Development of Alternative Fuels in Poland, Materiały konf. Expert Workshop on Biofuels Support in Baltic States, Nordic Countries and Poland, Tallin, Estonia. Biernat K., Mielczarska-Rogulska M. Implementation and Properties of Biofuels and Biocomponents. Materiały z Konferencji European Transport in FP 7, Warszawa. Gronowicz J Ochrona środowiska w transporcie lądowym, Wyd. ITE. Radom. Górski W Biopaliwa w normach: ISO, EN i PN. Przemysł Chemiczny, grudzień. Kampman B.E., den Boer L.C., Croezen H.J, Biofuels under development, Publication CE No Netherlands Petroleum Industry Association. Delft. Mackowski J.M The EU Directives on Fuels Quality: a look beyond year Materiały z II Międzynarodowej Konferencji pt: Rozwój technologii paliw w świetle Dyrektyw Europejskich i Narodowych Uregulowań Normatywnych. Warszawa. Maniatis K. Biofuels EU policy and recent development. Materiały drugiego spotkania Mirror Group ETPB. Bruksela, luty Merkisz J Ekologiczne aspekty stosowania silników spalinowych. Wyd. Politechniki Poznańskiej. Poznań. Sitnik L.J Ekopaliwa silnikowe. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej. Wrocław. TECHNICAL AND ENVRONMENTAL ASPECTS OF BIOENERGY PRODUCTION Renewable energy is one of the most important factor of the energy and fuel management in Europe. Increasing biomass share in energy production will afford reducing of GHG emissions (in particular carbon dioxide), will secure independence of oil and natural gas supply and will let to exploit whole potential of agricultural and forestry systems. In view of latest research turn out that using of biomass is not only beneficial in technical, environmental and exploitation aspects. Fleets and energy plants must be adjust for bioenergy using, especially in context of efficiency, reliability and composition of combustion products. Assesment of biomass products utility in environmental aspects requires to make a balance of whole biomass life cycle from feedstock to products and by-products. In this case study these problems will be introduced in view of environmental and technical aspects of production of first, second and third generation biofuels. Possibilities of alternative fuels utilization will be present too. 16

18 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. ELEKTROUTLENIANIE ODPADÓW PRZY PRODUKCJI BIODIESLA* Produkcja biodiesla na świecie stale wzrasta. Na przykład według niemieckich danych (UFOP) produkcja biopaliwa w Niemczech stanowi 2x10 6 t rok -1 (3% udziału w rynku paliwa). Wykorzystanie tego paliwa jest korzystne nie tylko ze względu na niską cenę, ale i dlatego, że przy jego spalaniu do atmosfery wydziela się tyle CO 2, ile potrzebują do wzrostu rośliny niezbędne do wytworzenia tego paliwa. Jednakże odpady powstające przy produkcji tego biopaliwa nie znajdują praktycznych zastosowań i stanowią czynnik zanieczyszczający środowisko. Przeprowadzone w Katedrze Inżynierii Procesowej Uniwersytetu Opolskiego badania elektroutlenienia odpadów powstających w procesie produkcji biopaliwa wskazują na możliwość otrzymania nie tylko energii, ale i substancji chemicznych mających zastosowanie praktyczne [Baizer 1973], a mianowicie: gdzie: I dwutlenek acetonu (1,3 dwutlenek propangonu), który stosuje się jako składnik emulgatorów, kremów do opalania, oraz jest stosowany jako katalizator do syntezy estrów; II kwas oksipirowinogronowy; III kwas mezoksalowy. Składniki odpadu ustalono metodą chromatograficzną. Wyniki analizy świadczą, że głównym składnikiem jest gliceryna, stanowi % [Rorziński i in. 1974]. Elektroutlenianie przeprowadzono w elektrochemicznym naczyniu, z rozdzielonymi przestrzeniami anodową i katodową w 7 molowym roztworze KOH na różnych elektrodach (Pt, Ni, Ni-Re) i w różnych temperaturach. Krzywe polaryzacyjne otrzymywano na potencjostacie AMEL System Pomiar potencjału odniesiono do porównawczej elektrody rtęciowej [Vetter ]. Typowe krzywe polaryzacyjne elektroutlenienia próbek odpadu pozostałego po wytworzeniu biodiesla w zasadowym elektrolicie przy różnych temperaturach przedstawiono na rysunku 1. Jak widać na rysunku wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się prędkość elektroutleniania próbek frakcji glicerynowych. Ze zwiększeniem stężenia próbek potencjał przesuwa się w kierunku bardziej ujemnych potencjałów. Maksymalna gęstość prądu osiągana na gładkich elektrodach platynowych wynosi 10 ma/cm 2. Elektroutlenione próbki analizowano określając nie tylko prąd anodowy, ale również analizując otrzymane w podczerwieni widma uzyskane przed i po elektroutlenianiu (rys. 2) [Jones 1956]. * Prof. dr hab. inż. Andrzej Gawdzik, prof. dr hab. inż. Stanisław Gajda, mgr inż. Marcin Rybotycki, prof. dr hab. inż. Aleksander Sofronkow Uniwersytet Opolski. 17

19 Przeciwdziałanie Rys. 1. Krzywe polaryzacyjne: 7 moli KOH + 1 mol próbek osadu po produkcji biodiesla temp. 25 st.c 7 moli KOH + 1 mol próbek osadu po produkcji biodiesla temp. 50 st.c 7 moli KOH + 1 mol próbek osadu po produkcji biodiesla temp. 75 st.c Gcz_1 liczba wavenumber(cm falowa (cm -1 ) -1 ) relative absorpcja transmittance IV liczba wavenumber(cm falowa (cm -1 ) -1 ) relative absorpcja transmittance Rys. 2. Widmo podczerwone odpadu pozostałego po wytworzeniu biodiesla przed i po elektroutlenianiu w 7 molowym KOH na gładkiej elektrodzie Pt

20 Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 33, 2007 r. Z przedstawionych widm widać, że w układzie zachodzą zmiany, zmienia się pasmo absorpcji w zakresie liczb falowych [cm -1 ], a także zmiany intensywności linii walencyjnych drgań w zakresie [cm -1 ]. Przeprowadzone badania elektroutlenienia próbek odpadu pozostałego po wytworzeniu biodiesla pokazały, że bezpośrednie elektroutlenianie tych próbek stwarza perspektywistyczną możliwość wykorzystania tego odpadu jako paliwa w ogniwach paliwowych z elektrolitem zasadowym, pracujących w podwyższonych temperaturach (60 70 C). PIŚMIENNICTWO M. Baizer Organic elktrochemistry an introduction and guide edited by Mannel. New York: 731. Rorziński S., Janowski M., Berman A Osnowy preminenia chromatografii w katalizie, Moskwa: 247. Vetter, Elektrochemische kinetic Berlin; Gottingen, Heidelberg: 856. Jones R., Sandorfy C The aplication of infrared and roman spectrometry to the elucidation of molekular structure, ck IV, vd IX: Electrooxidation of the wastes rising in the biodiesel production Both IR spectrum and electrochemical oxidation in basic solution (for different concentrations, temperatures and type of electrodes) methods have been used for investigations the bio-diesel wastes. Carried out analysis showed that the bio-diesel wastes may be utilized in fuel cells with basic electrolyte. Maximum current density obtained on smooth platinum electrode is equal to 10 ma cm -2 (at temperatures C) in this case. 19

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego dr Tadeusz Zakrzewski Prezes Krajowej Izby Biopaliw 12 marzec 2010 r Kielce. Wykorzystanie biomasy rolniczej do celów energetycznych. Biogazownie rolnicze

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

NOWE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA BIOKOMPONENTÓW I BIOPALIW PIERWSZEJ I DRUGIEJ GENERACJI

NOWE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA BIOKOMPONENTÓW I BIOPALIW PIERWSZEJ I DRUGIEJ GENERACJI NOWE TECHNOLOGIE WYTWARZANIA BIOKOMPONENTÓW I BIOPALIW PIERWSZEJ I DRUGIEJ GENERACJI dr inż. Krzysztof Biernat Koordynator Polskiej Platformy Technologicznej Biopaliw i Biokomponentów Instytut Paliw i

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 Instytut: Techniczny Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji Kod kierunku: 06.9 Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Anna Jędrejek Zakład Biogospodarki i Analiz Systemowych GEOINFORMACJA synonim informacji geograficznej; informacja uzyskiwana poprzez interpretację danych

Bardziej szczegółowo

INOWACYJNOŚĆ W ZAKRESIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII I WIZJA ROZWOJU BIOENERGII

INOWACYJNOŚĆ W ZAKRESIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII I WIZJA ROZWOJU BIOENERGII INOWACYJNOŚĆ W ZAKRESIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII I WIZJA ROZWOJU BIOENERGII mgr inż. Wojciech Krużewski 11-14. 10.2010 Kazimierz Dolny INNOWACYJNOŚĆ SYNERGETYKA- PIĄTA FALA INNOWACYJNOŚCI Będzie to

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Paweł Sulima Wydział Energii Odnawialnych i Biopaliw Departament Rynków Rolnych XI Giełda kooperacyjna

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r.

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r. ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY 07.11.2013 r. Zamiast wprowadzenia podsumowanie OŹE Dlaczego? Przyczyny: filozoficzno etyczne naukowe

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji BioMotion IBMER- Warszawa Wprowadzenie do dyskusji Doc. dr hab. inż. Anna Grzybek Europa weszła w nową erę energetyczną Dostęp do energii ma kluczowe znaczenie dla codziennego życia każdego Europejczyka.

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań Początek biodiesla w Polsce 2004/2005 uruchamianie Rafinerii Trzebinia 2006 otwieranie się kolejnych

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW Załącznik do uchwały Nr 1/201 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 22 lipca 201 r. Działanie.1 Energetyka oparta

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE Czym jest biogaz? Roztwór gazowy będący produktem fermentacji beztlenowej, składający się głównie z metanu (~60%) i dwutlenku węgla

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE Czym jest biogaz? Roztwór gazowy będący produktem fermentacji beztlenowej, składający się głównie z metanu (~60%) i dwutlenku węgla

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń, skrótów, jednostek 13 Przedmowa 17 Wstęp 19 1. Charakterystyka biopaliw 21

Wykaz ważniejszych oznaczeń, skrótów, jednostek 13 Przedmowa 17 Wstęp 19 1. Charakterystyka biopaliw 21 Wykaz ważniejszych oznaczeń, skrótów, jednostek 13 Przedmowa 17 Wstęp 19 1. Charakterystyka biopaliw 21 1.1. Wprowadzenie 22 1.2. Rola i znaczenie biopaliw po przystąpieniu Polski do UE 26 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii

Alternatywne źródła energii Alternatywne źródła energii wykład 1 Przegląd odnawialnych źródeł energii dr inż. Janusz Teneta Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej AGH Kraków 2013 Energia wiatru Odnawialne źródła

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Janusz Wojtczak Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Biogazownie w Niemczech Rok 1999 2001 2003 2006 2007 2008 Liczba 850 1.360 1.760 3.500 3.711 4.100 instalacji Moc (MW) 49 111 190 949 1.270

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20%

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Zbigniew Kamieński Ministerstwo Gospodarki Poznań, 21 listopada 2007 Cele na rok 2020 3 x 20% Oszczędność energii Wzrost wykorzystania

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 F u n d a c ja n a r z e c z E n e r g e ty k i Z r ó w n o w a żo n e j PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 Cele Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promocji wykorzystania energii z OZE Osiągnięcie

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony

Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemy le energetycznym i ochrony Józef Neterowicz Absolwent wydziału budowy maszyn AGH w Krakowie Od 1975 mieszka i pracuje w Szwecji w przemyśle energetycznym i ochrony środowiska, od 1992 roku pracował w Polsce jako Konsultant Banku

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE BARIERY DLA ROZWOJU BIOGAZOWNI UTYLIZUJĄCYCH ZMIESZANY STRUMIEŃ ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE SUBSTRATÓW W PROJEKCIE USTAWY O OZE Michał Ćwil Michał Ćwil Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej

Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Festiwal Słoneczny Forum Energetyki Solarnej, Ostoja 11 maja 2012 r. Implementacja dyrektyw UE wymagania w zakresie stosowania OZE stawiane obiektom użyteczności publicznej Karolina Kurtz Katedra Dróg,

Bardziej szczegółowo

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł

Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Konsultacja zmian dla Programu Priorytetowego NFOŚiGW Czysty Przemysł Urszula Zając p.o. Dyrektora Departamentu Przedsięwzięć Przemyslowych Forum Energia Efekt Środowisko Zabrze, 6 maja 2013 r. Agenda

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE Ryszard Mocha ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W POLSCE. BIOMASA Największe możliwości zwiększenia udziału OZE istnieją w zakresie wykorzystania biomasy. Załącznik

Bardziej szczegółowo

Marlena Owczuk Biodiesel, a ochrona środowiska. Studia Ecologiae et Bioethicae 4, 351-356

Marlena Owczuk Biodiesel, a ochrona środowiska. Studia Ecologiae et Bioethicae 4, 351-356 Biodiesel, a ochrona środowiska Studia Ecologiae et Bioethicae 4, 351-356 2006 Marlena OWCZUK Instytut Paliw i Energii Odnawialnej Warszawa A Studia E cologiae et B ioethicae 4/2006 Biodiesel, a ochrona

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi

Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Ośrodek Szkoleniowo-Badawczy w Zakresie Energii Odnawialnej w Ostoi Odnawialne źródła energii jako szansa zrównoważonego rozwoju regionalnego 09.10.2014 1 1. Zrównoważony rozwój 2. Kierunki rozwoju sektora

Bardziej szczegółowo

Baza danych do oceny emisji gazów cieplarnianych podczas uprawy roślin na biopaliwa. Magdalena Borzęcka-Walker

Baza danych do oceny emisji gazów cieplarnianych podczas uprawy roślin na biopaliwa. Magdalena Borzęcka-Walker Baza danych do oceny emisji gazów cieplarnianych podczas uprawy roślin na biopaliwa Magdalena Borzęcka-Walker Polska, podobnie jak każdy inny kraj UE, zobowiązana jest do redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Bardziej szczegółowo

Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi

Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi KONFERENCJA POLITYKA ENERGETYCZNA PAŃSTWA A INNOWACYJNE ASPEKTY GOSPODAROWANIA W REGIONIE Warszawa - energetyka przyjazna klimatowi Warszawa, 18 czerwca 2009 r. Leszek Drogosz Urząd m.st. Warszawy Proces

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2009/2010 Instytut: Techniczny Kierunek studiów: Zarządzanie i inżynieria produkcji Kod kierunku: 06.9 Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Proces Innowacji. Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska. Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska. Wrocław, 23 listopad 2011

Proces Innowacji. Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska. Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska. Wrocław, 23 listopad 2011 Proces Innowacji Emilia den Boer Ryszard Szpadt Politechnika Wrocławska Urząd Marszałkowski Dolnego Śląska Wrocław, 23 listopad 2011 Zakres Cel procesu innowacji na Dolnym Śląsku Przedstawienie scenariuszy

Bardziej szczegółowo

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego

Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego mgr inż. Jakub Lenarczyk Oddział w Poznaniu Zakład Odnawialnych Źródeł Energii Czym są wieloźródłowe systemy

Bardziej szczegółowo

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha MODEL ENERGETYCZNY GMINY Ryszard Mocha PAKIET 3X20 Załącznik I do projektu dyrektywy ramowej dotyczącej promocji wykorzystania odnawialnych źródeł energii : w 2020 roku udział energii odnawialnej w finalnym

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce

Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce Uwarunkowania prawne zastosowania biopaliw w transporcie w Polsce V Spotkanie Interesariuszy Sieci Projektu BIOMASTER Kraków, 17 lipca 2013 Adam Stępień, Krajowa Izba Biopaliw Agenda: - Generalny kontekst

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w energetyce

Biogazownie w energetyce Biogazownie w energetyce Temat opracował Damian Kozieł Energetyka spec. EGIR rok 3 Czym jest biogaz? Czym jest biogaz? Biogaz jest to produkt fermentacji metanowej materii organicznej przez bakterie beztlenowe

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Uzasadnienie celowości szkoleń Dynamiczny wzrost zużycia energii w gospodarstwach, wzrost

Bardziej szczegółowo

Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro.

Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro. 0199-99-1210/2 Problemy z silnikami spowodowane zaklejonymi wtryskiwaczami Wprowadzenie dodatku do paliwa DEUTZ Clean-Diesel InSyPro. Na podstawie wytycznych UE oraz wielu innych międzynarodowych przepisów,

Bardziej szczegółowo

Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20; 0-42 678-57-22 http://zsp15.ldi.pl ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NR 15 Człowiek a środowisko 90-242 ŁÓDŹ ul. Kopcińskiego 5/11 tel: 0-42 678-19-20;

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej Patrząc na szybko rozwijającą się gospodarkę, ciągle rosnące zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW

ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW ZNACZENIE I MONITOROWANIE JAKOŚCI PALIW Mirosław JAKUBOWSKI W artykule przedstawiono klasyfikację prawną paliw, system monitorowania paliw płynnych w Polsce oraz znaczenie paliw (w tym alternatywnych)

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław Produkcja energii przez Fortum: 40% źródła odnawialne, 84% wolne od CO 2 Produkcja energii Produkcja ciepła Hydro power 37% Biomass fuels 25%

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Co można nazwać paliwem alternatywnym?

Co można nazwać paliwem alternatywnym? Co można nazwać paliwem alternatywnym? Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Wydział Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska Alternatywa Alternatywą dla spalarni odpadów komunalnych może być nowoczesny

Bardziej szczegółowo

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce

Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Paliwa z odpadów możliwości i uwarunkowania wdrożenia systemu w Polsce Dr inż. Ryszard Wasielewski Centrum Badań Technologicznych Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu 2/15 Walory energetyczne

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w legislacji

Energetyka odnawialna w legislacji Biomasa na cele energetyczne założenia i realizacja Energetyka odnawialna w legislacji Warszawa, 3 grudnia 2008 r. Dlaczego odnawialne źródła energii? Zapobieganie niekorzystnym zmianom klimatu, Zapobieganie

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Odnawialne Źródła Energii w systemach grzewczych Seminarium Planowanie energetyczne na poziomie gmin 24 stycznia 2008, Bydgoszcz Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. BIOMASA BIOMASA DREWNO

Bardziej szczegółowo

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Paulina Łyko Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisław Staszica w Krakowie Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii rodzaj i zakres wykorzystania

Odnawialne Źródła Energii rodzaj i zakres wykorzystania Odnawialne Źródła Energii rodzaj i zakres wykorzystania Jolanta Puacz Olszewska Konferencja regionalna nt. ochrony środowiska, zmian klimatycznych oraz polityki energetycznej Rzeszów, 12.11.2008 r. Członkowstwo

Bardziej szczegółowo

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl

Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl OCENA ENERGETYCZNA BUDYNKÓW Jerzy Żurawski Wrocław, ul. Pełczyńska 11, tel. 071-321-13-43,www.cieplej.pl SYSTEM GRZEWCZY A JAKOŚĆ ENERGETYCZNA BUDNKU Zapotrzebowanie na ciepło dla tego samego budynku ogrzewanego

Bardziej szczegółowo

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Anna Pobłocka-Dirakis eclareon Consulting Warszawa, 24 Wrzesień 2014 Strategy Consulting Policy Consulting

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Podstawowe określenia, jednostki i wskaźniki w obliczeniach i analizach energetycznych Pierwotne nośniki energii Do pierwotnych nośników energii

Bardziej szczegółowo

Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska

Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska Warsztaty edukacyjne Biomaster GasShow 2014 Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska Biogaz z odpadów organicznych

Bardziej szczegółowo

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko l/i M.o~. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko Adres e-mail szkoły:dyrektor@lo.olecko.pl Telefon: +875234183 Nauczyciel chemii: mgr Teresa Świerszcz

Bardziej szczegółowo

Opłacalność produkcji biogazu w Polsce. Magdalena Rogulska

Opłacalność produkcji biogazu w Polsce. Magdalena Rogulska Opłacalność produkcji biogazu w Polsce Magdalena Rogulska Możliwości wykorzystania biogazu/ biometanu Produkcja energii elektrycznej i ciepła Dotychczasowy kierunek wykorzystania w PL Sieć dystrybucyjna

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii cieplnej

Alternatywne źródła energii cieplnej Alternatywne źródła energii cieplnej Dostarczenie do budynku ciepła jest jedną z najważniejszych konieczności, szczególnie w naszej strefie klimatycznej. Tym bardziej, że energia cieplna stanowi zwykle

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567

Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567 Biologiczne metody przedłużania eksploatacji biogazu wysypiskowego w celach energetycznych na przykładzie składowiska odpadów komunalnych Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567 Czy Polskę

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych 2) Dz.U.2009.18.98 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie wymagań jakościowych dla biopaliw ciekłych (Dz. U. z dnia 4 lutego 2009 r.) Na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii mgr inż. Robert Niewadzik główny specjalista Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Green University Project

Green University Project The green way to ensure energy self - sources of UWM Katedra Mechatroniki i Edukacji Techniczno Informatycznej I nicjator: p ro f. d r h a b. R y s za r d G ó r e c k i R e k t o r U W M R e a l i z a

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE Instytut Elektrotechniki Nieodnawialne nośniki energii Węgiel Uran Ropa Gaz Zalety Duża gęstość mocy Dostępność Niski koszt Dyspozycyjność Opanowana technologia Wady Skażenie

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Autor: dr Bartłomiej Nowak 1 Przyjęty na szczycie w Brukseli w 2008 roku pakiet klimatyczno-energetyczny zakłada odejścia od

Bardziej szczegółowo