DZ.1 Czy absolwenci AM w Białymstoku wiedzą już wszystko o nikotynizmie?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DZ.1 Czy absolwenci AM w Białymstoku wiedzą już wszystko o nikotynizmie?"

Transkrypt

1 DZ.1 Czy absolwenci AM w Białymstoku wiedzą już wszystko o nikotynizmie? Have graduates of Medical University of Bialystok already known everything about nicotinism? Dorota Bielska 1, Emil Trofimiuk 2, Alicja Litwiejko 1 1 Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2 Zakład Farmakologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Słowa kluczowe: studenci, nikotynizm, wiedza Keywords: nicotinism, students, knowledge Streszczenie: Grupą zawodową, która odgrywa szczególną rolę w kształtowaniu postaw zdrowotnych dorosłych, młodzieży i dzieci, są lekarze oraz inni pracownicy ochrony zdrowia. Specjalną funkcję w ustalaniu potencjalnych programów ochrony zdrowia pełnią absolwenci wydziałów zdrowia publicznego. Cel pracy. Ocena podstawowej wiedzy na temat problemu nikotynizmu wśród przyszłych absolwentów Wydziału Lekarskiego (WL) i Wydziału Zdrowia Publicznego (WZP) AM w Białymstoku oraz określenie liczby palących przed rozpoczęciem pracy po zakończeniu studiów na wymienionych wydziałach. Materiał i metoda. Materiał badawczy został zebrany drogą anonimowego badania ankietowego przeprowadzonego wśród studentów VI roku WL i III (ostatniego) roku licencjackich studiów na WZP, przed rozpoczęciem zajęć na temat nikotynizmu w II semestrze roku akademickiego 2006/2007 w ramach bloku tematycznego z medycyny rodzinnej. Wyniki. W badaniu udział wzięło 144 studentów WL (93% frekwencja), wśród których było 14% palących mężczyzn, 6% palących kobiet i 8% ekspalaczy, i 22 studentów WZP (78% frekwencja), 31% palących. Żadna osoba z WZP nie potrafiła określić przybliżonej liczby i podać trzech nazw kancerogenów dymu tytoniowego, a udało się to zaledwie 28% studentów WL. Wnioski. Na WZP jest większy odsetek osób palących i mniejszy odsetek ekspalaczy niż na WL. Słuchacze WL wykazali się fragmentaryczną, ale większą wiedzą na temat szkodliwości palenia niż studenci WZP. Abstract: Physicians and other health service workers play a great role in fashioning society health education. Graduates of Public Healthcare Division perform special function in the creation of tutorials of health care. In this study we assessed basic knowledge of Medical Faculty (MF) students and Public Healthcare Division (PHD) students of Medical University of Bialystok about nicotinism and determined the number of smokers before they started regular work. Material and methods. Data from anonymous questionnaires about nicotinism were analyzed. Basic knowledge of the fourth year MF undergraduates (master s degree) and the third year PHD students (bachelor s degree) of Medical University of Bialystok was estimated. The survey was carried out in the second term of 2006/2007 academic year within the framework of the family medicine classes. Results. 144 MF students (93% of attendance) were included into inquiry, 14% were smoking males, 6% smoking females and 8% ex-smokers. 22 PHD students (78% of attendance) were also included, 31% of them were smokers. The results show that any of PHD students could estimate the number of tobacco smoke carcinogenic agents. 28% of MF students were able to respond to that question, giving more detailed answer (names of at least 3 carcinogens). Conclusions. Among PHD students there were more smokers and significantly less ex-smokers than among MF students. MF undergraduates demonstrated only partial knowledge about harmfulness of tobacco smoking, but better than PHD students. Adres do korespondencji: Dorota Bielska, Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego UM w Białymstoku, Białystok, ul. Mieszka I 4B, tel , fax , Wstęp Wyniki badań sondażowych prowadzonych w ostatnich latach wśród studentów różnych wydziałów uczelni medycznych w Polsce pozwalają wnioskować, że w porównaniu z końcem lat 80. ubiegłego wieku mniej przyszłych lekarzy, pielęgniarek, pracowników oświaty zdrowotnej pali na co dzień. 1 4 Od 2001 roku, w ramach bloku tematycznego z medycyny rodzinnej, w Zakładzie Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego AM w Białymstoku odbywają się zajęcia dydaktyczne na PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 57

2 Rysunek 1. Płeć badanych studentów VI roku Wydziału Lekarskiego AM w Białymstoku Rysunek 2. Płeć badanych studentów Wydziału Zdrowia Publicznego AM w Białymstoku temat nikotynizmu. W seminariach i ćwiczeniach biorą udział studenci ostatniego roku, po zaliczeniu większości przedmiotów teoretycznych i klinicznych. Celem badania było ustalenie i porównanie liczby osób palących na obu wydziałach oraz ocena podstawowej wiedzy na temat nikotynizmu wśród przyszłych absolwentów Akademii Medycznej w Białymstoku. Materiał i metoda Materiał badawczy zebrano drogą anonimowych ankiet skierowanych do studentów VI roku WL i III roku WZP Akademii Medycznej w Białymstoku, przed ćwiczeniami na temat nikotynizmu, w ramach zajęć z medycyny rodzinnej w roku akademickim 2006/2007. Kwestionariusz zawierał pytania dotyczące aktualnego używania wyrobów tytoniowych przez studentów, a informacje o podstawowej wiedzy na temat nikotynizmu zebrano za pomocą wystandaryzowanej ankiety opracowanej w 2000 r. w Instytucie Onkologii w Warszawie z udziałem Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. Wyniki W badaniu wzięło udział 144 studentów VI roku WL, co stanowi 93% frekwencję (wg listy z dziekanatu 154 studiujących), i 22 studentów III roku WZP 78% z 28 wszystkich studiujących. Rysunek 1 i Rysunek 2 przedstawiają płeć uczestników badania. Studenci WL wywodzili się głównie z dużych miast, tylko 10 osób (6%) pochodziło ze wsi. Studenci WZP w równych ilościach pochodzili ze wsi i z miasta (Rysunek 3 i Rysunek 4). Do regularnego palenia papierosów średnio ok. 10 dziennie przyznało się 6% studentek WL, pozostałe panie były niepalące; 7% 58 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

3 Rysunek 3. Miejsce zamieszkania studentów VI roku Wydziału Lekarskiego AM w Białymstoku Rysunek 4. Miejsce zamieszkania studentów III roku Wydziału Zdrowia Publicznego AM w Białymstoku Rysunek 5. Studenci a palenie spośród nich to ekspalaczki. Wśród mężczyzn było 17% aktualnie palących przeciętnie ok. 14 papierosów w ciągu dnia; 1% niepalących stanowili studenci, którzy odzwyczaili się od palenia w trakcie studiów. Na WZP paliło 31% respondentów średnio ok. 12 papierosów dziennie; jedna osoba zaliczyła siebie do grona ekspalaczy (Rysunek 5). Zdecydowana większość osób palących oraz tych, które przestały palić (78%) podała, że początek regularnego używania wyrobów tytoniowych przypada u nich na okres szkoły średniej. Prawidłową liczbę substancji rakotwórczych zawartych w dymie tytoniowym potra- PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 59

4 Rysunek 6. Odpowiedzi na postawione pytanie przez mężczyzn z WL (M-W.L.), kobiety z WL (K-W.L.), studentów WZP (W.Z.P. K+M) Rysunek 7. Rysunek 8. fiło podać 22% mężczyzn i 6% kobiet z WL, żadna osoba z WZP (Rysunek 6). Nazwy trzech substancji rakotwórczych znajdujących się w dymie tytoniowym wymieniło 2% kobiet z WL, żaden mężczyzna z tego wydziału i nikt z WZP (Rysunek 7). 60 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

5 Rysunek 9. Rysunek 10. Rysunek 11. PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 61

6 68% mężczyzn i 66% kobiet z WL oraz 95% studentów z WZP było zdania, że używanie tytoniu może prowadzić do takiego uzależnienia psychofizycznego jak twarde narkotyki (Rysunek 8). Fakt, że palenie tytoniu jest związane z etiologią raka krtani, był oczywisty dla 100% studentów WL i 95% przyszłych absolwentów WZP (Rysunek 9), ale że istnieje związek między paleniem i zwiększoną zapadalnością na raka pęcherza moczowego wiedziało 51% mężczyzn, 64% kobiet z WL i 31% studentów WZP (Rysunek 10). Z zależności między paleniem i zwiększonym ryzykiem rozwoju osteoporozy zdawało sobie sprawę 31% mężczyzn, 18% kobiet WL i 13% respondentów z WZP (Rysunek 11). Nie wszyscy studenci słyszeli o możliwości leczenia uzależnienia od nikotyny. Preparat Nicorett był znany 97% mężczyzn, 88% kobiet WL i 85% badanych z WZP, natomiast Tobacoff i Nicofree były nieprawidłowo rozpoznawane jako nikotynowa terapia zastępcza przez ok. 7% studentów WL i ok. studentów 20% WZP. Wnioski Na WL i WZP Akademii Medycznej w Białymstoku w roku akademickim 2006/2007 większość studiujących stanowiły kobiety. Absolwenci WL opuszczający uczelnię pochodzą głównie z dużych miast, studenci WZP wywodzą się zarówno z miast, małych miasteczek, jak i ze wsi. Na WZP jest większy odsetek osób palących i mniejszy odsetek ekspalaczy niż na WL. Słuchacze WL wykazali się fragmentaryczną, ale większą wiedzą na temat szkodliwości palenia niż przyszli absolwenci WZP, od których w niedalekiej przyszłości mogą zależeć treści i realizacja lokalnych i centralnych programów ochrony zdrowia. Piśmiennictwo 1. Zatoński W, Przewoźniak K. Palenie tytoniu w Polsce: Postawy, następstwa zdrowotne i profilaktyka. Centrum Onkologii: Warszawa, 1996; Makowiec-Dyrda M, Korman T, Margas G i wsp. Nikotynizm w opinii studentów VI roku Wydziału Lekarskiego CMUJ. Probl Med Rodz 2003;5: Bielska D, Litwiejko A, Trofimiuk E. Studenci VI roku wydziału lekarskiego wobec problemu nikotynizmu. Przegl Lek 2005;63: Wojtal M, Kurpas D, Sochocka L, Seń M, Steciwko A. Porównanie poziomu wiedzy studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej w Opolu na temat zdrowotnych następstw palenia tytoniu. Przegl Lek 2007;64: PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

7 DZ.2 Ocena częstości występowania składowych zespołu metabolicznego w populacji pacjentów leczonych z powodu zaburzeń lipidowych. Ogólnopolskie badanie epidemiologiczne LIPIDOGRAM 5 LAT* Assessment of incidence of the metabolic syndrome components in patient population treated for dyslipidemia. Polish national epidemiologic study LIPIDOGRAM 5 YEARS Jacek Jóźwiak 1, Mirosław Mastej 7, Witold Lukas 2, Wiesława Piwowarska 3, Ewa Konduracka 3, Andrzej Tykarski 4, Władysław Grzeszczak 5, Adam Windak 6, Katarzyna Rygiel 2, Ahmed Manasar 1 1 Śląskie Laboratoria Analityczne, Katowice, 2 Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice, 3 Klinika Choroby Wieńcowej CMUJ, Kraków, 4 Katedra i Klinika Hipertensiologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny, Poznań, 5 Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice, 6 Pracownia Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii CMUJ, Kraków, 7 Komitet Sterujący LIPIDOGRAM 2004 Słowa kluczowe: zespół metaboliczny, masowe badania przesiewowe, medycyna rodzinna Key words: metabolic syndrome, mass screening tests, family practice Streszczenie: Cel badania. Ocena częstości rozpowszechnienia zespołu metabolicznego w populacji pacjentów objętych opieką lekarzy rodzinnych w Polsce. Materiał i metoda. Do badania włączono osób (8269 leczonych z powodu zaburzeń lipidowych) objętych opieką 675 lekarzy rodzinnych z całej Polski (z 444 miast). Kryteria włączenia: wiek >30 lat i uczestnictwo w 5-letniej obserwacji. Oceniono częstość występowania i stopień zaawansowania nadciśnienia tętniczego, częstość metabolicznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego: lipidogramu krwi (HDL, TG), BMI, cukrzycy oraz przeprowadzono badanie ankietowe w zakresie sposobu leczenia zaburzeń lipidowych. Składowe zespołu metabolicznego oceniono w oparciu o wytyczne Raportu ATP III z 2003 roku (pięcioletnią obserwację rozpoczęto w 2004 roku). Wyniki. W populacji leczonych z powodu zaburzeń lipidowych stwierdzono: nadciśnienie tętnicze 61,7% badanych, cukrzyca 16%, BMI 25 78,6%, HDL<40 mg/dl 4,1%, TG 150 mg/dl 46,1%. Odsetki występowania składowych zespołu metabolicznego: żadna 8,3%, jedna 21,5%, dwie 35%, trzy 26,1%, cztery 8,3%, pięć 0,7% badanych. Trzy i więcej składowych zespołu częściej występowało u mężczyzn niż u kobiet (39,5% vs 32,1%) oraz częściej wśród leczonych farmakologicznie niż zachowawczo (37,1% vs 29%). Wnioski. Znaczne rozpowszechnienie zespołu metabolicznego stanowi duże zagrożenie w zakresie stanu zdrowia społeczeństwa. Istnieje konieczność podjęcia radykalnych działań prewencyjnych i terapeutycznych w celu ograniczenia tego zjawiska. Abstract: Aim. Assessment of incidence of the metabolic syndrome in patient population under care of family practice physicians in Poland. Material and methods. In this study a total number of subjects (8269 of whom were treated for dyslipidemia) was included. All the subjects were under the care of 675 family physicians, located nationwide in Poland (in 444 cities). Inclusion criteria were: age >30 years and participation in a 5-year observational study. An evaluation included the incidence and the degree of arterial hypertension (HTN), incidence of metabolic risk factors for cardio-vascular diseases, such as: lipid panel (HDL, TG), BMI, and diabetes mellitus type 2 (DM t. 2). In addition, a survey related to treatment methods used for dyslipidemia was conducted. The components of the metabolic syndrome were evaluated, based on guidance of the Report ATP III, of the year 2003 (a 5-year observation was initiated in the year 2004). Results. In the patient population treated for dyslipidemia the following results were noted: 61.7% of the examined subjects had arterial hypertension (HTN), 16% diabetes mellitus type 2 (DM t. 2), 78.6% BMI 25, 4.1% HDL<40 mg/dl, and 46.1% TG 150 mg/dl. Percentages of components of the metabolic syndrome were determined as follows: none in 8.3%, one in 21.5%, two in 35%, three in 26.1%, four in 8.3%, and five in 0.7% of the examined subjects. Three or more components of the metabolic syndrome were more frequently seen in men than in women (39.5% vs 32.1%, respectively) and more often among subjects treated pharmacologically then conservatively (37.1% vs 29%, respectively). Conclusions. High incidence of the metabolic syndrome represents a huge risk for the health status of our society. There is a necessity of taking radical preventive and therapeutic actions in order to limit this dangerous phenomenon. * Badanie sponsorowane przez firmę SCHWARZ PHARMA GRUPA UCB. PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 63

8 Adres do korespondencji: Dr n. med. Jacek Jóźwiak, Śląskie Laboratoria Analityczne Sp. z o.o., Katowice, ul. Żelazna 1, tel.: , fax: , Wstęp W Polsce, podobnie jak w innych krajach rozwiniętych, choroby sercowo-naczyniowe nadal należą do najpoważniejszych przyczyn zgonów. Wzajemny związek metabolicznych czynników ryzyka sercowego przyczynił się do opisania przez Reavena definicji zespołu X (1988), zwanego obecnie zespołem metabolicznym, na który składają się: otyłość, podwyższone stężenie glukozy, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe. Insulinooporność, podstawowy czynnik etiopatogenetyczny zespołu z towarzyszącą jej hiperinsulinemią wraz z upośledzoną tolerancją glukozy lub cukrzycą, wydają się niezależnymi czynnikami ryzyka sercowego, mającymi wpływ na inne faktory sercowo-naczyniowe, jak dyslipidemie, nadciśnienie i zaburzenia hemostazy. Niemniej powiązane wzajemnie składowe zespołu metabolicznego istotnie zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy i innych powikłań sercowo-naczyniowych. Materiał i metoda Do badania włączono osób (8269 leczonych z powodu zaburzeń lipidowych) objętych opieką 675 lekarzy rodzinnych z całej Polski (z 444 miast). Kryteria włączenia: wiek > 30 lat i uczestnictwo w 5-letniej obserwacji. Oceniono częstość występowania i stopień zaawansowania nadciśnienia tętniczego ( 130/85 mmhg), częstość metabolicznych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego: lipidogramu krwi (HDL<40 mg/dl dla kobiet i HDL<50 mg/dl dla mężczyzn, TG 150 mg/dl), wskaźnik masy ciała, ściśle korelujący z obwodem talii (BMI 25 kg/m 2 ), podwyższone stężenia glukozy na czczo cukrzycy ( 110 mg/dl) oraz przeprowadzono badanie ankietowe w zakresie sposobu leczenia zaburzeń lipidowych. W związku z rozpoczęciem badania LIPIDOGRAM 5 LAT w 2004 roku (LIPIDOGRAM2004), składowe zespołu metabolicznego oceniono w oparciu o amerykańskie wytyczne Trzeciego Raportu Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej NCEP- ATP III z 2001 roku z modyfikacjami Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (American Heart Association AHA) i Narodowego Instytutu Kardiologii, Pulmonologii i Hematologii (National Heart, Lung and Blood Institute NHLBI) z 2005 roku. 1,2 Wyniki Populacja leczonych z powodu zaburzeń lipidowych liczyła 8269 osób. Średnia wieku wyniosła 57,2 roku, średni wzrost 166,1 cm, średnia masa ciała 79,3 kg, średnia wskaźnika BMI 28,7 kg/m 2, średnia wartość FFM 55,3 kg, średni obwód pasa 93,4 cm. Średnie wartości parametrów lipidogramu: TC 228,3 mg/dl, LDL 141,6 mg/dl, HDL 62,9 mg/dl, TG 171,2 mg/dl. Palacze stanowili 18,7% populacji. Stwierdzono następującą częstość występowania składowych zespołu metabolicznego: nadciśnienie tętnicze 61,7%, cukrzyca 16%, BMI 25 mg/kg 2 78,6%, HDL<40 mg/dl (50 mg/dl) 4,1%, TG 150 mg/dl 46,1% badanych. Parametry statystyki opisowej zebrano w Tabeli I. Brak żadnej składowej zespołu metabolicznego obserwowano u 8,3% badanych, jedną składową u 21,5%, dwie u 35%, trzy u 26,2%, cztery u 8,3%, zaś pięć składowych u 0,7% włączonych do badania. Zobrazowano to na Rysunku 1. Trzy i więcej składowych zespołu istotnie częściej (p<0,05) występowało u mężczyzn niż u kobiet (39,6% vs 32,2%) oraz istotnie częściej (p<0,05) wśród leczonych farmakologicznie niż niefarmakologicznie (37,1% vs 29%). Przedstawiono to na Rysunku 2 i Rysunku 3. Dyskusja Funkcjonowanie odmiennych definicji zespołu metabolicznego (Światowej Organizacji Zdrowia WHO, Europejskiej Grupy Badań Insulinooporności EGIR, Trzeciego Raportu Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej NCEP-ATP III, Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej IDF) oraz ich ewoluowanie na przestrzeni kilku ostatnich lat 64 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

9 Tabela I. Parametry statystyki opisowej w populacji pacjentów leczonych z powodu zaburzeń lipidowych w badaniu LIPIDOGRAM 5 LAT Leczeni z powodu zaburzeń lipidowych Populacja Kobiety Mężczyźni Istotność statystyczna Test Manna-Whitneya p<0,05 N (liczność) p<0,05 Wiek [lata] 57,3 58,3 55,6 p<0,05 Waga [kg] 79,3 74,2 86,6 p<0,05 Wzrost [cm] 166,1 161,3 173,1 p<0,05 BMI [kg/m 2 ] 28,7 28,5 28,9 p<0,05 FFM [kg] 55,3 51,9 60,1 p<0,05 Obwód pasa [cm] 93,4 90,4 97,7 p<0,05 TC [mg/dl] 228,3 233,0 221,5 p<0,05 LDL [mg/dl] 141,6 141,2 142,0 p<0,05 HDL [mg/dl] 62,9 66,7 57,5 p<0,05 TG [mg/dl] 171,2 158,2 190,2 p<0,05 Palacze [%] 18,7 15,6 23,2 p<0,05 Ciśnienie tętnicze [%] 61,7 62,9 60,0 p<0,05 Cukrzyca [%] 16,0 15,2 17,1 p<0,05 Rysunek 1. Odsetki badanych z żadną lub z 1, 2, 3, 4, 5 składowymi zespołu metabolicznego w populacji pacjentów leczonych z powodu zaburzeń lipidowych w badaniu LIPIDOGRAM 5 LAT stanowi w jakimś sensie ograniczenie badań epidemiologicznych w tym zakresie. Ponadto utrudnia porównywanie częstości jego występowania w różnych krajach i częściach świata. W Polsce obserwacje dotyczące zespołu metabolicznego zawarto w wynikach kilku badań poświęconych czynnikom ryzyka sercowo-naczyniowego: Pol-MONICA Warszawa (2001), NATPOL-PLUS (2002), WOBASZ (2004). W badaniu Pol-MONICA Warszawa, moni- PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 65

10 Rysunek 2. Porównanie odsetek badanych kobiet i mężczyzn z żadną lub z 1, 2, 3, 4, 5 składowymi zespołu metabolicznego w populacji pacjentów leczonych z powodu zaburzeń lipidowych (badanie LIPIDOGRAM 5 LAT) Rysunek 3. Porównanie odsetek leczonych farmakologicznie i niefarmakologicznie z powodu zaburzeń lipidowych z żadną lub z 1, 2, 3, 4, 5 składowymi zespołu metabolicznego w populacji pacjentów badania LIPIDOGRAM 5 LAT torującym stan zdrowia osób w wieku lat, stwierdzono występowanie zespołu metabolicznego u 20% mężczyzn i 19% kobiet. 3 Odsetki te były odpowiednio dwukrotnie wyższe u mężczyzn i trzykrotnie wyższe u kobiet w porównaniu z podobnymi obserwacjami przeprowadzonymi na tym terenie w 1988 roku. W badaniu NATPOL-PLUS, obejmującym ogólnopolską grupę badanych ( 18 r.ż.), obserwowano występowanie zespołu metabolicznego u ponad 20% badanych. 4 W projekcie WOBASZ kryteria zespołu metabolicznego wg Raportu ATP III (2001) z modyfikacją z 2005 roku spełniało 23% mężczyzn i 20% kobiet. 5 Wyniki badania LIPIDOGRAM2004 w niniejszej publikacji dotyczą populacji osób leczonych z powodu zaburzeń lipidowych, stąd odsetki mężczyzn i kobiet z co najmniej trzema kryteriami zespołu (39% vs 32%) są wyższe od powyżej prezentowanych badań. Niemniej z porównania wyników polskich obserwacji, opisujących częstość występowania zespołu metabolicznego, widać wyraźnie, iż zjawisko to wykazuje tendencję narastającą, przez co przypomina dynamikę tego procesu w innych krajach Europy, USA i Azji. 66 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

11 Wnioski Znaczne rozpowszechnienie zespołu metabolicznego i wzrost częstości jego występowania stanowi duże zagrożenie w zakresie stanu zdrowia społeczeństwa. Istnieje konieczność podjęcia radykalnych działań prewencyjnych i terapeutycznych w celu ograniczenia tego zjawiska. Piśmiennictwo 1. Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Executive Summary of the Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001;285: Grundy SM, Cleeman JI, Daniels SR, Donato KA, Eckel RH, Franklin BA, Gordon DJ, Krauss RM, Savage PJ, Smith SC Jr, Spertus JA, Costa F. Diagnosis and management of the metabolic syndrome: an American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute Scientific Statement. Circulation 2005;112(17): Broda G, Szcześniewska D, Rywik S. Częstość występowania zespołu metabolicznego w populacji osób dorosłych Warszawy. Medycyna Metabol 2003;7: Wyrzykowski B, Zdrojewski T, Bandosz P. Zespół metaboliczny w Polsce. Kardiol Pol 2005;62 (supl. 2): Wyrzykowski B, Zdrojewski T, Sygnowska E, Biela U, Drygas W, Tykarski A, Kozakiewicz K, Broda G. Epidemiologia zespołu metabolicznego w Polsce. Kardiol Pol 2005;63:6. PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 67

12 DZ.3 Ocena efektywności leczenia farmakologicznego u pacjentów z zaburzeniami lipidowymi w świetle wyników ogólnopolskiego badania epidemiologicznego LIPIDOGRAM 5 LAT* Assessment of effectiveness of the pharmacological therapy of patients with dyslipidemia, according to the results of Polish national epidemiologic study LIPIDOGRAM 5 years Jacek Jóźwiak 1, Mirosław Mastej 7, Witold Lukas 2, Wiesława Piwowarska 3, Ewa Konduracka 3, Andrzej Tykarski 4, Władysław Grzeszczak 5, Adam Windak 6, Katarzyna Rygiel 2, Beata Boruta 1 1 Śląskie Laboratoria Analityczne, Katowice, 2 Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice, 3 Klinika Choroby Wieńcowej CMUJ, Kraków, 4 Katedra i Klinika Hipertensiologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych, Uniwersytet Medyczny, Poznań, 5 Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice, 6 Pracownia Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii CMUJ, Kraków, 7 Komitet Sterujący LIPIDOGRAM 2004 Słowa kluczowe: dyslipidemia, leczenie dyslipidemii, masowe badania przesiewowe, medycyna rodzinna Key words: dyslipidemia, treatment of dyslipidemia, mass screening tests, family practice Streszczenie: Cel badania. Ocena skuteczności postępowania hipolipemicznego w zależności od wyboru strategii terapii farmakologicznej. Materiał i metoda. Do badania włączono osób (8269 leczonych z powodu zaburzeń lipidowych) objętych opieką 675 lekarzy rodzinnych z całej Polski (z 444 miast). Kryteria włączenia: wiek >30 lat i uczestnictwo w 5-letniej obserwacji. W surowicy krwi pobranej na czczo dokonano pomiarów lipidogramu krwi (TC, LDL, HDL, TG, nie-hdl) oraz przeprowadzono badanie ankietowe w zakresie sposobu leczenia zaburzeń lipidowych. Wyniki. Leczenie statynami częściej stosowały kobiety niż mężczyźni (60% vs 40%). Wśród kobiet i mężczyzn stosujących fibraty obserwowano podobne odsetki badanych. W całej badanej populacji leczenie farmakologiczne (w porównaniu z leczeniem niefarmakologicznym) przynosiło największy efekt w ocenie średnich stężeń TC, LDL i nie-hdl, mniejszy zaś w przypadku stężeń HDL i TG. Najniższe średnie stężenia TC, LDL, TG i nie-hdl obserwowano u leczonych simwastatyną, nieco wyższe średnie stężenia odnotowano w przypadku leczenia innymi statynami (lowastatyna, atorwastatyna, fluwastatyna), najwyższe zaś stężenia w przypadku leczenia fibratami. Średnie stężenia HDL były porównywalne w przypadku stosowania simwastatyny, innych statyn czy fibratu. Wśród leczonych statynami rekomendowane stężenia TC osiągnęło około 35%, LDL około 55%, HDL około 96%, TG około 55% badanych. W porównaniu z innymi statynami najwyższe odsetki osób z rekomendowanymi stężeniami parametrów lipidogramu obserwowano u leczonych simwastatyną. Wnioski. Leczenie farmakologiczne z zastosowaniem statyn (a zwłaszcza simwastatyny) skutecznie redukuje wartości parametrów lipidogramu. Ocena odsetków leczonych nieosiągających wartości rekomendowanych przemawia jednak za wdrożeniem mechanizmów skuteczniejszego monitorowania terapii. Abstract: Aim. Assessment of efficacy of the hypolipemic management, depending on the choice of pharmacological treatment strategy. Material and methods. In this study a total number of subjects (8269 of whom were treated for dyslipidemia) was included. All the subjects were under the care of 675 family physicians, located nationwide in Poland (in 444 cities). Inclusion criteria were: age >30 years and participation in a 5-year observational study. In serum obtained from fasting blood samples, the measurements of lipid panel (TC, LDL, HDL, TG, and non-hdl) were performed. In addition, a survey was conducted, regarding therapeutic methods for dyslipidemia. Results. A therapy with statins was more frequently used by women than by men (60% vs. 40%, respectively). Among women and men treated with fibrates, similar percentages were noted. In the whole population examined, a pharmacological treatment (in comparison to the non-pharmacological one) resulted in higher effect on average concentrations of TC, LDL and non-hdl, but in lower effect, with regard to the concentrations of HDL and TG. The lowest average concentrations of TC, LDL, TG, and non-hdl were observed in subjects treated with simvastatin. Somewhat higher average concentrations of the lipid panel fractions were recorded in case of therapies with some other statins (lovastatin, atorvastatin, fluvastatin), but the highest concentrations were noted in case of the therapy with fibrates. Average concentrations of HDL were * Badanie sponsorowane przez firmę SCHWARZ PHARMA GRUPA UCB. 68 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

13 comparable in cases of therapy with simvastatin, other statins and fibrates. Among subjects treated with statins, the recommended concentrations: of TC were achieved by approximately 35%, of LDL by 55%, of HDL by 96%, and of TG by 55% in the examined subjects. In comparison to other statins, the highest percentage of individuals with the recommended levels of lipid panel parameters was observed among subjects treated with simvastatin. Conclusions. A pharmacological treatment with statins (particularly simvastatin) is effective in reduction of the abnormal values of lipid panel parameters. However, an assessment of percentages among the subjects treated, but not achieving the recommended target values of lipid fractions, calls for implementing more efficacious mechanisms for monitoring the results of hypolipemic therapy. Adres do korespondencji: Dr n. med. Jacek Jóźwiak, Śląskie Laboratoria Analityczne Sp. z o.o., Katowice, ul. Żelazna 1, tel.: , fax: , Wstęp Badania obserwacyjne w różnych populacjach wskazują na ścisły związek stężenia cholesterolu (i jego frakcji) w osoczu krwi z ryzykiem choroby wieńcowej. Stąd zaburzenia lipidowe powinny być intensywnie leczone tak, aby ograniczać postęp miażdżycy oraz zmniejszać częstość klinicznych postaci chorób naczyniowych. W terapii dyslipidemii największą wartość przypisuje się tym lekom, których przyjmowanie wiąże się z redukcją zgonów ogółem, tzn. z przedłużeniem życia. Do takich leków niewątpliwie należą statyny. Jak wynika z metaanalizy CTT, zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL o 1,0 mmol/l (38,7 mg/dl) wiąże się ze zmniejszeniem częstości zgonów ogółem o około 12% (w uwzględnionych badaniach klinicznych stężenie frakcji LDL we krwi zmniejszyło się średnio o 1,0 mmol/l). 1 W innych metaanalizach Cheung i wsp. stwierdzili zmniejszenie częstości zgonów ogółem o 15%, zaś Studer i wsp. o 13%. 2,3 Ostatni autorzy ocenili ponadto wpływ statyn w prewencji pierwotnej i wtórnej, gdzie względne zmniejszenie ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny wyniosło odpowiednio 14%. Indywidualne efekty stosowania prawastatyny oceniano w badaniu LIPID, PROSPER i ALLHAT-LLT. Efekty terapii fluwastatyną ujęto w wynikach obserwacji LIPS, zaś terapii atorwastatyną w wynikach badań: ASCOTT-LLA i CARDS. W przypadku stosowania simwastatyny skuteczność i korzyści płynące z jej stosowania zostały precyzyjnie oszacowane w badaniach 4S i HPS. 4,5 Materiał i metoda Do badania włączono osób (8269 leczonych z powodu zaburzeń lipidowych) objętych opieką 675 lekarzy rodzinnych z całej Polski (444 miast). Kryteria włączenia: wiek Tabela I. Porównanie średnich stężeń parametrów lipidogramu w populacji leczonych niefarmakologicznie/ farmakologicznie z powodu zaburzeń lipidowych w badaniu LIPIDOGRAM 5 LAT (A aktywność fizyczna, D dieta, S statyna, IS inna statyna, F fibrat) Średnie stężenia [mg/dl] TC LDL HDL TG nie-hdl Populacja cała 224,08 (±44,73) 130,41 (±39,48) 63,50 (±15,30) 146,24 (±69,75) 160,58 (±42,86) P. nieleczonych 220,09 (±41,45) 127,97 (±37,29) 64,04 (±15,25) 137,66 (±66,54) 156,05 (±40,25) P. leczonych 228,32 (±47,61) 133,04 (±41,56) 62,94 (±15,34) 155,46 (±71,92) 165,39 (±44,97) L. niefarmakologicznie (A + D) 235,11 (±43,28) 146,09 (±55,43) 64,81 (±15,53) 159,53 (±92,32) 170,31 (±41,07) L. farmakologicznie (S + IS + F) 226,23 (±48,55) 140,03 (±63,81) 62,38 (±15,25) 174,14 (±140,07) 163,86 (±45,80) PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 69

14 Rysunek 1. Porównanie średnich stężeń LDL-cholesterolu w populacji leczonych niefarmakologicznie/farmakologicznie z powodu zaburzeń lipidowych badanie LIPIDOGRAM 5 LAT (A aktywność fizyczna, D dieta, S statyna, IS inna statyna, F fibrat) Rysunek 2. Porównanie ponadnormatywnych odsetek LDL-cholesterolu (>130 mg/dl) w populacji leczonych niefarmakologicznie/farmakologicznie z powodu zaburzeń lipidowych badanie LIPIDOGRAM 5 LAT (A aktywność fizyczna, D dieta, S statyna, IS inna statyna, F fibrat) >30 lat i uczestnictwo w 5-letniej obserwacji. W surowicy krwi pobranej na czczo dokonano pomiarów lipidogramu krwi (TC, LDL, HDL, TG, nie-hdl) oraz przeprowadzono badanie ankietowe w zakresie sposobu leczenia zaburzeń lipidowych. Normy parametrów lipidogramu oparto na wytycznych Raportu ATP III. Badania wykonano w jednym ogólnopolskim laboratorium centralnym. Wyniki Leczenie statynami częściej stosowały kobiety niż mężczyźni (60% vs 40%). Wśród kobiet i mężczyzn stosujących fibraty obserwowano podobne odsetki badanych. W całej badanej populacji leczenie farmakologiczne (w porównaniu z leczeniem niefarmakologicznym) przynosiło największy efekt w ocenie 70 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

15 Rysunek 3. Porównanie ponadnormatywnych odsetek LDL-cholesterolu (>100 mg/dl) w populacji leczonych niefarmakologicznie/farmakologicznie z powodu zaburzeń lipidowych badanie LIPIDOGRAM 5 LAT (A aktywność fizyczna, D dieta, S statyna, IS inna statyna, F fibrat) średnich stężeń TC, LDL i nie-hdl, mniejszy zaś w przypadku stężeń HDL i TG. Wartości te były znamienne statystycznie p<0,05 (Tabela I). Najniższe średnie stężenia TC, LDL, TG i nie-hdl obserwowano u leczonych simwastatyną, nieco wyższe średnie stężenia odnotowano w przypadku leczenia innymi statynami (lowastatyna, atorwastatyna, fluwastatyna), najwyższe zaś stężenia w przypadku leczenia fibratami średnie stężenia LDL cholesterolu przedstawiono na Rysunku 1. Średnie stężenie HDL były porównywalne w przypadku stosowania simwastatyny, innych statyn czy fibratu. Wśród leczonych statynami rekomendowane stężenia TC (<200 mg/dl) osiągnęła około 1/3 badanych, zaś w przypadku LDL (<130 mg/dl) i TG (<150 mg/dl) ponad 1/2 badanych. Stwierdzono ponad 1/4 badanych z prawidłowymi wynikami LDL<100 mg/dl (Rysunek 2 i Rysunek 3). Odsetki osób z rekomendowanymi stężeniami HDL wyniosły ponad 95%. W porównaniu z innymi statynami najwyższe odsetki osób z rekomendowanymi stężeniami parametrów lipidogramu obserwowano u leczonych simwastatyną. Dyskusja Świadomość występowania zaburzeń lipidowych w Polsce jest wciąż niewystarczająca. Większość Polaków nie wie, iż ma zbyt wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Ocenia się, że najwyżej co trzeci chory, u którego stwierdzono zaburzenia lipidowe, jest leczony skutecznie. Symulacje statystyczne sugerują, iż w najbliższych 10 latach zawał serca może dotknąć w Polsce blisko 750 tysięcy osób w wieku od 30 do 70 lat. Wdrożenie skutecznego leczenia hipercholesterolemii mogłoby zmniejszyć tę liczbę nawet o 160 tysięcy. Statyny leki obniżające poziom cholesterolu to obecnie standard w leczeniu hipercholesterolemii. Niestety w Polsce przyjmuje je ciągle zbyt mało osób, zaś pacjenci, u których rozpoczęto leczenie preparatami statyn, otrzymują zwykle zbyt niskie ich dawki. Niemal 95% recept wypisywanych jest nadal na najmniejsze dawki statyn 10 mg i 20 mg. Sytuację pogarsza dodatkowo częsty zwyczaj dzielenia przepisanych tabletek w celu obniżenia kosztów leczenia oraz zaniechanie terapii w przypadku osiągania przez pacjentów satysfakcjonujących poziomów stężeń parametrów lipidogramu. Skuteczne i długofalowe obniżanie wysokiego stężenia cholesterolu wymaga nie tylko leczenia farmakologicznego, ale także zmiany przyzwyczajeń dietetycznych oraz stylu życia. Niezmiernie ważne są tu działania prewencyjne, w tym edukacja pacjentów i szeroki dostęp do badań przesiewowych, a w przypadku zainicjowanego leczenia farmakologicznego do okresowych badań kontrolnych. PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 71

16 Wnioski Leczenie farmakologiczne z zastosowaniem statyn (a zwłaszcza simwastatyny) skutecznie redukuje wartości parametrów lipidogramu. Ocena odsetków leczonych nieosiągających wartości rekomendowanych przemawia jednak za wdrożeniem mechanizmów skuteczniejszego monitorowania terapii. Piśmiennictwo 1. Baigent C, Keech A, Kearney PM, Blackwell L, Buck G, Pollicino C, Kirby A, Sourjina T, Peto R, Collins R, Simes R; Cholesterol Treatment Trialists (CTT) Collaborators. Efficacy and safety of cholesterol-lowering treatment: prospective meta-analysis of data from participants in 14 randomised trials of statins. Lancet 2005;366: Cheung BMY, Lauder IJ, Lau CP, Kumana CR. Meta-analysis of large randomized controlled trials to evaluate the impact of statins on cardiovascular outcomes. Br J Clin Pharmacol 2004;57: Studer M, Briel M, Leimenstoll B, Glass TR, Bucher HC. Effect of different antilipidemic agents and diets on mortality: a systematic review. Arch Inter Med 2005;165: Randomised trial of cholesterol lowering in 4444 patients with coronary heart disease: the Scandinavian Simvastatin Survival Study (4S). Lancet 1994;344: MRC/BHF Heart Protection Study of cholesterol lowering with simvastatin in high-risk individuals: a randomised placebo-controlled trial Heart Protection Study Collaborative Group. Lancet 2002;360: PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

17 DZ.4 Program poprawy jakości opieki nad pacjentami leczonymi doustnymi antykoagulantami (DAK) w Akademickiej Praktyce Medycyny Rodzinnej w Białymstoku Quality of care improvement program of patients on oral anticoagulant therapy in Academic Family Medicine Practice in Białystok Alicja Małgorzata Ołtarzewska 1,2, Jolanta Sawicka-Powierza 1,2 1 Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2 Akademicka Praktyka Medycyny Rodzinnej w Białymstoku Słowa kluczowe: doustne antykoagulanty, coagulocheck, INR, TTR, program poprawy jakości, podstawowa opieka zdrowotna Key words: oral anticoagulants, coagulocheck, INR, TTR, quality improvement program, primary care Streszczenie: Doustne antykoagulanty (DAK) są powszechnie stosowane od 60 lat w leczeniu i zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej oraz w celu zapobiegania zatorom systemowym. Liczba pacjentów, którym są zapisywane, stale rośnie. Ich stosowanie niesie problemy wynikające z: 1) wąskiego zakresu terapeutycznego DAK; 2) zróżnicowanej osobniczo odpowiedzi na tę samą dawkę; 3) wielu interakcji z innymi lekami i pożywieniem; 3) trudności z prawidłowym dawkowaniem wynikających z niestosowania się pacjentów do zaleceń oraz złej komunikacji między lekarzem a pacjentem. Pacjenci przewlekle przyjmujący DAK wymagają szczególnej uwagi i ciągłej edukacji, aby uniknąć powikłań krwotocznych lub zakrzepowo-zatorowych. Poniższa praca przedstawia program poprawy jakości nad pacjentami przewlekle przyjmującymi DAK w Akademickiej Praktyce Medycyny Rodzinnej w Białymstoku. Celem programu jest zwiększenie liczby pacjentów z INR w zakresie terapeutycznym wyrażone przez Time in Therapeutic Range (TTR) obliczony metodą Rosendaala. W naszej praktyce do pomiarów INR mamy zamiar używać urządzenia Coagulocheck. Spodziewamy się wzrostu odsetka TTR. Abstract: Oral anticoagulants (OAC) have been commonly used for 60 years for treatment and prevention of venous thromboembolism and for prevention of systemic embolism. They are prescribed to a steadily increasing number of patients as a long-life therapy. Their use in clinical practice is problematic because of the following reasons: 1) they have a narrow therapeutic window; 2) they exhibit considerable variability in dose response among subjects; 3) they are subjects to interactions with drugs and diet; 4) they have problems in dosing as a result of patients nonadherence and miscommunication between the patient and doctor. Patients on long-life OAC therapy require special attention and ongoing education to avoid hemorrhagic or thromboembolic events. This paper presents quality improvement program of the patients on long-life OAC therapy in Akademicka Praktyka Medycyny Rodzinnej in Bialystok. The objective of the program is to increase the number of patients with INR in therapeutic range, expressed as a Time in Therapeutic Range (TTR) calculated Rosendaal Method. We are going to use Coagulocheck to measure INR in our practice. We expect to bring up the percentage of TTR. Adres do korespondencji: dr n. med. Alicja Małgorzata Ołtarzewska, Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego UM w Białymstoku, Białystok, ul. Mieszka I 4B, tel , fax ,, amb.edu.pl Uzasadnienie wyboru tematu W naszej poradni obserwujemy stały wzrost liczby pacjentów przyjmujących DAK. W leczeniu stosowany jest acenokumarol (Acenocumarol WZF, Sintrom, Syncumar) lub warfaryna (Warfin). Leki te stosowane są przewlekle czyli do końca życia w leczeniu i zapobieganiu żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej oraz w zapobieganiu zatorom systemowym u chorych z migotaniem przedsionków, z wadami zastawkowymi i protezami mechanicznymi zastawek serca. Innymi wskazaniami są zapobieganie powikłaniom zakrzepowo-za- PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 73

18 torowym w zawale mięśnia sercowego, gdzie okres leczenia wynosi do 3 miesięcy, w chorobie wieńcowej do 4 lat, po wszczepieniu biologicznych zastawek serca do 3 miesięcy oraz po niektórych zabiegach ortopedycznych od 10 do 35 dni. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Angiologicznego pacjenci poddawani terapii DAK powinni badać Znormalizowany Międzynarodowy Współczynnik INR co cztery tygodnie. 1,2,4 Zakres terapeutyczny INR dla pacjentów z wszczepioną mechaniczną zastawką serca powinien wynosić od 2,5 do 3,5, natomiast w przypadku pozostałych wskazań od 2 do 3. Zbyt niska wartość INR może być przyczyną powikłań zakrzepowo-zatorowych, zbyt wysoka grozi powikłaniami krwotocznymi. Wykrycie niepożądanej wartości współczynnika INR powinno wiązać się z modyfikacją dawki DAK. 1,2,4 Celem niniejszego programu jest zwiększenie liczby pacjentów z INR na poziomie terapeutycznym przez jak najdłuższy czas i przez to zmniejszenie u nich ilości powikłań krwotocznych lub zakrzepowo-zatorowych. Wskaźnik: INR oraz obliczony na podstawie zmieniających się wartości INR w czasie Time in Therapeutic Range (TTR), czyli średni czas, kiedy INR był w zakresie terapeutycznym wyrażony w procentach metodą Rosendaala. 3 Kryterium: INR w zakresie terapeutycznym (tzn. od 2 do 3 lub od 2,5 do 3,5 w zależności od jednostki chorobowej). 1,2,4 Standard: Średnia wartość TTR co najmniej 60% u wszystkich pacjentów leczonych DAK. Ocena opieki Rozpoczęcie terapii doustnymi anykoagulantami (DAK) jest najczęściej inicjowane przez lekarzy specjalistów: kardiologów, kardiochirurgów, angiologów, hematologów. Z naszych obserwacji wynika, że pacjenci nie zawsze są informowani na temat terapeutycznych wartości INR, interakcji DAK z innymi lekami i pożywieniem oraz możliwych powi- Elementy planu poprawy jakości Zawartość Cel Bariery Interwencje Zadania poszczególnych osób Środki Harmonogram System przeglądowy Poprawa jakości opieki nad pacjentami przyjmującymi DAK. Zwiększenie czasu, w którym pacjenci leczeni DAK mają INR w zakresie terapeutycznym. Trudności z rejestracją wszystkich wyników INR u podopiecznych ze względu na rozproszenie opieki nad nimi w różnych poradniach specjalistycznych. Pomiar INR raz w miesiącu. Rejestracja wyników. Edukacja pacjentów (broszury informacyjne, konsultacja z lekarzem lub pielęgniarką). Analiza przyczyn nieprawidłowych wyników. Obliczenie TTR. Wszystkie pielęgniarki praktyki i pielęgniarki środowiskowe. Wszyscy lekarze (edukacja, modyfikacja dawek DAK). Jeden lekarz odpowiedzialny za koordynację programu i obliczanie TTR. Aparat Coagulocheck, paski diagnostyczne, broszury edukacyjne, rejestr pacjentów z wynikami INR. Pierwszy miesiąc: identyfikacja pacjentów przewlekle leczonych DAK, sporządzenie ich rejestru. Szkolenie personelu na temat celu programu i sposobu jego przeprowadzenia oraz uczenie obsługi aparatu Coagulocheck. Następne 6 miesięcy: przeprowadzenie programu. Po pierwszych dwóch miesiącach sprawdzenie rejestru leczonych DAK zgłaszających się samodzielnie do lekarzy rodzinnych bez wezwań oraz liczby pomiarów INR na pacjenta. Na tej podstawie ewentualna decyzja co do potrzeby aktywnego szukania kontaktu z pacjentami, np. telefonicznie. 74 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

19 kłań wynikających z nieprawidłowej wartości INR. Pacjenci po ustaleniu indywidualnej dawki DAK powinni co najmniej raz w miesiącu mieć wykonywane badanie INR. 1,2,4 Niektóre poradnie specjalistyczne wydają stałe zlecenia na wykonywanie tego badania, a inne nie. W najgorszej sytuacji są osoby mieszkające w dużej odległości od laboratorium obsługującego poradnię specjalistyczną. Wtedy najlepszą dla nich formą opieki jest kontrola INR w poradni lekarza rodzinnego aparatem Coagulocheck. Jest to przenośny aparaty przypominający glukometr, który poprzez badanie nasączonego krwią paska diagnostycznego wyświetla wynik INR. Nasza poradnia posiada taki sprzęt. Poprawa jakości Wyodrębnienie wszystkich pacjentów przyjmujących DAK. Utworzenie ich rejestru. Rozdanie tym pacjentom broszur informacyjnych na temat stosowania DAK. 4 Wykonywanie tego badania w naszej poradni przy użyciu Coagulocheck pacjentom, którzy nie mają zleceń z poradni specjalistycznych. Odnotowywanie wszystkich wyników INR (gdziekolwiek były wykonane) i dat ich wykonania. Analiza wszystkich przypadków nieprawidłowych wartości INR przeprowadzona wspólnie przez lekarza i pacjenta. Próba znalezienia przyczyn, zmiana dawki leku, edukacja pacjenta, skierowanie na ponowne badanie INR. Ponowna ocena Po 6 miesiącach trwania programu obliczenie na podstawie posiadanych wartości INR wskaźnika Time in Therapeutic Range (TTR) dla każdego pacjenta oddzielnie, a następnie średniej dla wszystkich i porównanie z przyjętym na początku standardem opieki. Objęcie szczególną opieką (edukacja, większa częstotliwość pomiarów INR) pacjentów z najniższym TTR. Piśmiennictwo 1. Ansell J, Jacobson A, Levy J i wsp. Guidelines for implementation of patient self-testing and patient self-management of oral anticoagulation. International consensus guidelines prepared by International Self-Monitoring Association for Oral Anticoagulation. Int J Cardiol 2005;99,1: Psuja P. Konieczność edukacji chorych leczonych doustnym antykoagulantem. Acta Haematol Pol 2001;32, supl. 1: Rosendaal FR, Cannegieter SC, van der Meer FJM, et al. A method to determine the optimal intensity of oral anticoagulant therapy. Thromb Haemost 1993;39: Sawicka-Powierza J, Jaromin J, Kłoczko J. Doustne antykoagulanty. Lek Rodz 2007;12,9(121): Zawilska K, Brożek J, Jaeschke R i wsp. Wytyczne profilaktyki i leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Med Prakt 2005;6 (supl.). PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2 75

20 DZ.5 Wiedza o zasadach wyrywania zębów wśród pacjentów leczonych doustnymi antykoagulantami Knowledge of patients undergoing oral anticoagulant treatment about the safety of dental extractions Jolanta Sawicka-Powierza 1, Irena Rutkowska 2, Alicja Małgorzata Ołtarzewska 1 1 Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2 Klinika Rehabilitacji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Słowa kluczowe: doustne antykoagulanty, leczenie przeciwkrzepliwe, ekstrakcje zębów Key words: oral anticoagulants, anticoagulant therapy, dental extractions Streszczenie: Doustne antykoagulanty (DAK) są najczęściej stosowaną grupą leków w leczeniu przeciwkrzepliwym. Opieka nad pacjentami leczonymi DAK prowadzona jest przez różne poradnie specjalistyczne i lekarzy rodzinnych. Niepowikłane ekstrakcje zębów u większości pacjentów należy wykonywać bez przerywania leczenia DAK. W przypadku ekstrakcji pojedynczego zęba u osoby z ryzykiem istotnego krwawienia oraz rozległych zabiegów stomatologicznych (ekstrakcja kilku zębów lub zabiegi periodontologiczne), gdy wymagane jest odstawienie DAK, postępowanie z chorymi należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwkrzepliwe biorąc pod uwagę czynniki ryzyka wystąpienia powikłań krwotocznych oraz zakrzepowo-zatorowych. Celem naszej pracy była ocena wiedzy na temat zasad wyrywania zębów u pacjentów leczonych DAK oraz zebranie informacji na temat postępowania lekarzy z tymi chorymi. Ze 166 (100%) osobami przyjmującymi DAK przeprowadzono wywiady przy użyciu specjalnie opracowanego przez autorów pracy kwestionariusza ankiety. Informacje na temat postępowania przy wyrywaniu zęba otrzymało tylko 81 (48,8%) badanych. 57 (34,3%) ze 166 badanych miało wykonaną ekstrakcję zęba w trakcie leczenia DAK. W 34 (60%) przypadkach ekstrakcji decyzję o postępowaniu podjął lekarz prowadzący leczenie przeciwkrzepliwe. W pozostałych 23 (40%) przypadkach decyzję o postępowaniu podjął lekarz dentysta, z czego 11 (19%) decyzji było zgodnych z obowiązującymi wytycznymi, natomiast w 12 (21%) przypadkach ekstrakcje zęba wykonane były nieprawidłowo w trakcie leczenia DAK i bez kontroli INR przed zabiegiem. Wiedza na temat postępowania w przypadku konieczności wyrwania zęba wśród chorych leczonych DAK jest niedostateczna. Istotna jest edukacja pacjentów, a także współpraca lekarzy specjalistów, rodzinnych i dentystów w zakresie leczenia stomatolgicznego wśród chorych leczonych DAK. Abstract: Oral anticoagulants (OAC) are commonly used for anticoagulant therapy. Patients on OAC treatment are under the care of doctors of different specialization including general practitioners. In most cases ge neral dental treatment and straightforward single dental extractions should be performed without discontinuing OAC. Prior to undergoing single extraction in patients with a risk of major bleeding and invasive procedures such as tooth extraction or dental surgery should consult with a physician specializing in the use of anticoagulants to discuss the treatment and to assess the risk of both bleeding and thromboembolism. The aim of our study was to evaluate patients knowledge how to perform teeth extractions among the patients on OAC therapy and to provide information about management of these patients. One hundred sixty six (100%) patients were included in this study and were interviewed using a questionnaire specifically prepared by the authors. Eighty one (48.8%) patients received the information how to behave in case of teeth extraction. Fifty seven (34.3%) of one hundred and sixty six has had teeth extraction during OAC therapy. In thirty four (60%) cases the decision was made by physicians. In twenty three (40%) cases decision was made by dentists. Eleven (19%) of them were appropriate and twelve (21%) performed during OAC therapy without INR examination before extraction, were not. Level of patients knowledge about the safety of dental extraction during OAC treatment was very low. Patients education seems to be very important as well as cooperation between specialists, family doctors and dentists. Adres do korespondencji: dr n. med. Jolanta Sawicka-Powierza, Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Białystok, ul. Mieszka I 4B, tel.: , fax: , 76 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, CZERWIEC 2008, VOL. X, Nr 2

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, 3 7 ANDRZEJ SZCZEPANIAK 1, BARBARA CZEKALSKA 1, MARTA GLURA 2, HANNA STANKOWIAK-KULPA 1, MARIAN GRZYMISŁAWSKI 1 ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Dr hab.n.med.barbara Małecka Krakowski Szpital Specjalistyczny im.jana Pawła II 1 1. Leczenie przeciwzakrzepowe wiąże

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Chronic ambulatory therapeutic use of anticoagulants after the implantation of artificial heart valve

Chronic ambulatory therapeutic use of anticoagulants after the implantation of artificial heart valve Chronic ambulatory therapeutic use of anticoagulants after the implantation of artificial heart valve Przewlekła ambulatoryjna terapia antykoagulantami u chorych po wszczepieniu sztucznej zastawki serca

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych

Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych Terapia skojarzona w leczeniu zaburzeń lipidowych Dzięki wielu dużym randomizowanymi badaniom bezsprzeczna pozostaje skuteczność statyn w redukcji stężenia cholesterolu LDL (LDL-C) oraz zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 331 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 331 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 331 SECTIO D 2005 Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Akademia Medyczna w Białymstoku Department

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI:

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY NA ROK AKADEMICKI 2011/2012 NAZWA JEDNOSTKI: Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii UM w Poznaniu 1. Adres jednostki: Adres: Szpital im. Fr. Raszei, ul. Mickiewicza

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 Wydział Lekarski, Oddział Pielęgniarstwa Akademii Medycznej w Gdańsku Samodzielna Pracownia Pielęgniarstwa

Bardziej szczegółowo

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Czynniki ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u młodych osób dorosłych w środowisku wiejskim w północnowschodniej

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii Edukacja w cukrzycymiejsce i rola pielęgniarek w Finlandii Outi Himanen, pielęgniarka, pielęgniarka specjalistka, edukator, menadżer edukacji. Centrum Edukacji/Fińskie Stowarzyszenie Diabetologiczne Zawartość

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy. Lipidologiczne

Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy. Lipidologiczne Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy Prof. nadzw. Dr hab. med. Maciej Banach Przewodniczący, Polskie Towarzystwo Przewodniczący, Polskie Towarzystwo Lipidologiczne Statin Efficacy:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE Czynniki ryzyka związane ze stylem i jakością życia a częstość zachorowań na nowotwory złośliwe górnych dróg oddechowych w mikroregionie Mysłowice, Imielin i Chełm Śląski Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z pacjentami leczonymi doustnymi lekami przeciwkrzepliwymi podczas leczenia stomatologicznego

Postępowanie z pacjentami leczonymi doustnymi lekami przeciwkrzepliwymi podczas leczenia stomatologicznego Czas. Stomatol., 2007, LX, 10, 691-698 2007 Polish Dental Society http://www.czas.stomat.net Postępowanie z pacjentami leczonymi doustnymi lekami przeciwkrzepliwymi podczas leczenia stomatologicznego Dental

Bardziej szczegółowo

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe?

Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? Czy dobrze leczymy w Polsce ostre zespoły wieńcowe? co można jeszcze poprawić? Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Porównanie liczby ppci/mln mieszkańców w 37 krajach (dane za 2007 i

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Dorota Lewandowska dr n. med. Obecnie dostępne formy pomocy palącym Farmakologiczne NTZ guma plastry pastylki pastylki podjęzykowe Bupropion (Zyban) Wareniklina

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Na czym polega postęp w leczeniu dyslipidemii w cukrzycy? Co z badaniem ACCORD?

Na czym polega postęp w leczeniu dyslipidemii w cukrzycy? Co z badaniem ACCORD? PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Barbara Idzior-Waluś, Małgorzata Waluś-Miarka Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie Na czym polega postęp w leczeniu

Bardziej szczegółowo

Programy edukacyjne dla lekarzy pierwszego kontaktu dotyczące niewydolności serca

Programy edukacyjne dla lekarzy pierwszego kontaktu dotyczące niewydolności serca Załącznik nr 2 Programy edukacyjne dla lekarzy pierwszego kontaktu dotyczące niewydolności serca I.1.Nazwa projektu: Ogólnopolski projekt edukacyjny w zakresie niewydolności serca dla lekarzy rodzinnych.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów.

Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów. Prezentacje badań naukowych zrealizowanych przez lekarzy rodzinnych na konferencji specjalistów. Opracował: Tomasik Tomasz, Jacek Jóźwiak, Witold Lukas Wstęp W dniach 7 i 8 listopada 2014 r w Warszawie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów GATS wyniki badania Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Zespół ZEiPN Mgr Magda Cedzyńska Mgr Jadwiga Cieśla Mgr inż. Kinga

Bardziej szczegółowo

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice

Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 10/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. o projekcie programu Zdrowy ruch zdrowe życie gminy Polkowice Po zapoznaniu

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej XIV Konferencja Naukowa im. F. Venuleta Tytoń albo Zdrowie TWP Wszechnica Polska Warszawa, 09.12.2011 Ostatnia aktualizacja: 09.08.2011

Bardziej szczegółowo

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Patronat Rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu prof.

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie.

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. - 1 - Szanowna Pani, Szanowny Panie, Polska Federacja Edukacji

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

5. Województwo, w którym mieści się Pani/Pana główne miejsce pracy: G. mazowieckie. H. opolskie. I. podkarpackie. J. podlaskie. K.

5. Województwo, w którym mieści się Pani/Pana główne miejsce pracy: G. mazowieckie. H. opolskie. I. podkarpackie. J. podlaskie. K. G. G. Page 1 D. D. D. Page 2 METRYCZKA Jeżeli Pani/Pan zatrudniona/y jest u więcej niż jednego pracodawcy proszę o udzielnie odpowiedzi w całej ankiecie zgodnie z głównym miejscem pracy (powyżej 50% czasu

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia PRACE ORYGINALNE Borgis ORIGINAL PAPERS Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia *Magdalena Świerzyńska 1,

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

Szacuje się, że około 5% dorosłych osób poddawanych zabiegom stomatologicznym przyjmuje przewlekle co najmniej jeden z leków przeciwzakrzepowych, do

Szacuje się, że około 5% dorosłych osób poddawanych zabiegom stomatologicznym przyjmuje przewlekle co najmniej jeden z leków przeciwzakrzepowych, do Szacuje się, że około 5% dorosłych osób poddawanych zabiegom stomatologicznym przyjmuje przewlekle co najmniej jeden z leków przeciwzakrzepowych, do których należą: KS NRL Jolanta Małmyga 18 X 2013 1)

Bardziej szczegółowo

Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice

Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice OCENA GOSPODARKI LIPIDOWEJ, STANU ODŻYWIENIA I ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ POPULACJI OBJĘTEJ OPIEKĄ LEKARZY RODZINNYCH 21 Jacek Jóźwiak Śląskie Laboratoria Analityczne, Dział Badań Naukowych, Katowice 1

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 89-94 KATARZYNA KOWALCZE, SA EED BAWA WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ EFFECT DIET THERAPY

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych. wytyczne i praktyka

Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych. wytyczne i praktyka Postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych wytyczne i praktyka Grzegorz Opolski I Katedra i Klinika Kardiologii WUM Śmiertelność Zmniejszenie śmiertelności w świeżym zawale serca w okresie 2003-2010 20%

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA I ZAPOBIEGANIA CHOROBOM UKŁADU KRĄŻENIA Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego 1 I. Diagnoza problemu i uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA INSTYTUT KULTURY FIZYCZNEJ UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO W OPINII STUDENTÓW

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 300 SECTIO D 2003 Zakład Antropologii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie Department of Anthropology Academy

Bardziej szczegółowo

Powik³ania krwotoczne u pacjentów przewlekle leczonych acenokumarolem

Powik³ania krwotoczne u pacjentów przewlekle leczonych acenokumarolem PRACE ORYGINALNE Jolanta SAWICKA-POWIERZA Alicja Ma³gorzata O TARZEWSKA S³awomir CHLABICZ Powik³ania krwotoczne u pacjentów przewlekle leczonych acenokumarolem Haemorrhagic complications among patients

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 258/2012 z dnia 13 sierpnia 2012 o projekcie programu Program Edukacyjno-Leczniczy na Rzecz Zmniejszania Częstości

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii, Katedra Rehabilitacji Kod przedmiotu Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo