Farmaceutyczny. Przegląd Naukowy. Scientific Review in Pharmacy. lat. Cena 24,50 zł ISSN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Farmaceutyczny. Przegląd Naukowy. Scientific Review in Pharmacy. www.fpn.info.pl. lat. Cena 24,50 zł ISSN 1425-5073"

Transkrypt

1 Miesięcznik copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN Farmaceutyczny Cena 24,50 zł Przegląd Naukowy IC Value - Current 4,55 MNiSW 4 ROK VII (XI) Nr 3/2010 (62) Scientific Review in Pharmacy Wpływ wybranych induktorów na profil izoform cytochromu P450 w wątrobie szczura w różnych fazach życia pozapłodowego Ocena lekowrażliwości ziarenkowców Gramdodatnich izolowanych z materiałów klinicznych pacjentów hospitalizowanych w oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej Dabigatran doustny bezpośredni inhibitor trombiny.0 W poszukiwaniu doskonałego leku przeciwzakrzepowego 0 Wpływ endotoksyny Desulfovibriop desulfuricans na ekspresję genów kodujących IL-6 i receptor IL-6 w komórkach nowotworowych jelita grubego Caco-2 ISSN lat Właściwości lecznicze betuliny i kwasu betulinowego, składników ekstraktu z kory brzozy Wpływ inhibitorów pompy protonowej (H + /K + -ATPazy) na układ kostny szczurów0 Ekspresja genu surwiwiny w raku jelita grubego 1

2

3 Redaktor Naczelny / Editor-in-Chief: Prof. dr hab. Krystyna Olczyk Adres redakcji / Editorial Adress: ul. Jedności 8, Sosnowiec, Polska / Poland Tel , Fax Konsultacyjna Rada Naukowa / Scientific Board Przewodniczący / Head: Prof. dr hab. Krystyna Olczyk - Sosnowiec Członkowie / Members: Prof. dr hab. Edward Bańkowski - Białystok Prof. dr Karmela Barišić - Zagreb, Chorwacja Prof. dr hab. Jerzy Brandys - Kraków Prof. dr Vitalis Briedis - Kaunas, Litwa Prof. dr hab. Elżbieta Brzezińska - Łódź Prof. dr Benito Del Castillo Garcia - Madrid, Hiszpania Prof. dr. Lionel Buéno - Toulouse, Francja Prof. dr hab. Kazimierz Głowniak - Lublin Prof. dr hab. Edmund Grześkowiak - Poznań Prof. dr Filiz Hincal - Ankara, Turcja Prof. dr. Michael Horowitz - Adelaide, Australia Prof. dr med. Kinga Howorka - AKH, UW, Wien, Austria Sekretarz Naukowy / Scientific Board Secretary: Dr n. med. Robert D. Wojtyczka Prof. dr hab. Renata Jachowicz - Kraków Prof. dr hab. Ewa Jagiełło-Wójtowicz - Lublin Prof. dr hab. Krzysztof Jonderko - Sosnowiec Prof. dr hab. Marcin Kamiński - Katowice Prof. dr Vesna Kuntić - Belgrade, Serbia Prof. dr hab. Jan Pachecka - Warszawa Prof. dr hab. Jerzy Pałka - Białystok Prof. dr hab. Janusz Pluta - Wrocław Prof. dr hab. Janusz Solski - Lublin Prof. dr Hiroshi Suzuki - Tokyo, Japonia Prof. dr hab. Yanusz Wegrowski - Reims, Francja Prof. dr hab. Marek Wesołowski - Gdańsk Prof. dr Mira Zečević - Belgrade, Serbia Członkowie Kolegium Redakcyjnego / Members of Editorial Board: Dr n. farm. Paweł Olczyk Dr n. biol. Małgorzata Kępa Mgr Anna Szeremeta Mgr Agnieszka Jura Półtorak Dr n. hum. Anna Kierczak Wydawca / Publisher: Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego 21 lat Adres Wydawcy / Publisher Adress: Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ul. Wiśniowa 25/2, Bielsko-Biała, Polska / Poland tel , fax Prezes / President: dr n. med. Adam Kwieciński (Ph.D. M.D.) Marketing Manager: Opracowanie graficzne / Graphics: Skład / Technical Editor: Agnieszka Romańska Robert Cyganik Jerzy Partyka Nakład: do egz. / Print run: up to 7000 copies Farmaceutyczny Przegląd Naukowy jest współfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Scientific Review in Pharmacy is financially supported by Ministry of Science and Higher Education. Wszystkie materiały opublikowane w piśmie objęte są ochroną Prawa autorskiego. Projekty chronione są Ustawą o Prawie autorskim i pokrewnych prawach z 1994 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 83). Redakcja zastrzega sobie prawo dostosowania nadesłanych materiałów do potrzeb pisma. Przedruki możliwe jedynie za zgodą wydawcy. Za treść materiałów reklamowych oraz listów od czytelników redakcja nie odpowiada. All published papers in Scientific Review in Pharmacy are protected by copyright laws (according to Law Gazette NO 24, item. 83). Board of Editors reserves the rights to harmonize the papers obtained to journal rules and requirements. Reprints are allowed only after Publisher agreement. Board of Editors are not responsible for advertisements and reader letters.

4 Zdj. Zygmunt Wieczorek Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy, Drodzy Czytelnicy Zapraszam na łamy trzeciego w bieżącym roku numeru Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego. Z dumą informuję Państwa, iż czasopismo nasze posiada nową, profesjonalną i przyjazną stronę internetową. Korzystając z niej można dzięki dwom wyszukiwarkom, z których jedna oparta jest na nazwisku autora, zaś druga na (przybliżonym) tytule artykułu, odnaleźć publikację z zakresu poszukiwanej dziedziny. Strona ta jest dziełem naszego niezwykle zdolnego, pracowitego i obdarzonego artystycznym talentem informatyka, który pracuje obecnie nad anglojęzyczną wersją nowej strony internetowej. Jej uruchomienie pozwoli na przypomnienie członkom Konsultacyjnej Rady Naukowej z zagranicy o Farmaceutycznym Przeglądzie Naukowym. Żywię nadzieję, iż nasz Przegląd z czasem stanie się czasopismem o szerszym, międzynarodowym zasięgu. Powoli i sami nadsyłamy prace anglojęzyczne i jest ich coraz więcej. Z pewnością będziemy FPN niebawem przesyłać poza granice kraju. Nową stronę internetową Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego znajdą Państwo pod adresem fpn.sum.edu.pl. Można do niej także dotrzeć poprzez stronę Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach (www.sum.edu.pl), otwierając zakładkę p.t.: Wydawnictwa. Szanowni Państwo. W bieżącym numerze tradycyjnie informacja o naukowej konferencji. Tym razem jest to zapowiedź International Symposium on Medicinal Chemistry, które odbędzie się w Brukseli, w dniach 5 9 wrzesień bieżącego roku. Jak zawsze zachęcam do lektury prac zamieszczonych w bieżącym numerze Farmaceutycznego Przeglądu Naukowego, i jak zawsze zachęcam do nadsyłania prac, dzięki którym możemy podziwiać Państwa dorobek naukowy, ale przede wszystkim uczyć się i poszerzać swoją wiedzę. Życzę miłej lektury w już coraz cieplejsze, i niemal pachnące nadchodzącym latem, dni. Serdecznie Państwa pozdrawiam, Redaktor Naczelny Prof. dr hab. Krystyna Olczyk

5 Nr 3 / 2010 Spis treści Wpływ wybranych induktorów na profil izoform cytochromu P450 w wątrobie szczura w różnych fazach życia pozapłodowego0 8 The influence of the some inductors on the composition 0 of the cytochrome P450 isoforms in the rat liver in the different phases of the life after birth0 Ocena lekowrażliwości ziarenkowców Gramdodatnich izolowanych z materiałów klinicznych pacjentów 0 hospitalizowanych w oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej0 16 Antimicrobial susceptibility of Gram-positive cocci isolated 0from clinical specimens from orthopedic patients0 Dabigatran doustny bezpośredni inhibitor trombiny.0 W poszukiwaniu doskonałego leku przeciwzakrzepowego 0 22 Dabigatran oral direct trombin inhibitor. In search of the perfect anticoagulant drug Wpływ endotoksyny Desulfovibriop desulfuricans na ekspresję genów kodujących IL-6 i receptor IL-6 w komórkach nowotworowych jelita grubego Caco The influence of Desulfovibrio desulfuricans endotoxin on IL-6 and IL-6 receptor genes expression 0 in colon cancer Caco-2 cells Właściwości lecznicze betuliny i kwasu betulinowego, składników ekstraktu z kory brzozy0 33 Therapeutic properties of betulin and betulinic acid, components of birch bark extract033 Wpływ inhibitorów pompy protonowej (H + /K + -ATPazy) na układ kostny szczurów0 40 Effect of proton pump (H + /K + -ATPase) inhibitors 0 on skeletal system in rats0 Ekspresja genu surwiwiny w raku jelita grubego 0 46 Survivin Gene Expression in Colorectal Cancer

6

7

8 Farm Przegl Nauk, 2010,3, 8-15 Wpływ wybranych induktorów na profil izoform cytochromu P450 w wątrobie szczura w różnych fazach życia pozapłodowego The influence of the some inductors on the composition of the cytochrome P450 isoforms in the rat liver in the different phases of the life after birth Andrzej Plewka 1, Danuta Plewka 2, Józef Waloszek 1, Jacek Marczyński 1 1 Zakład Proteomiki, Śląski Uniwersytet Medyczny, Sosnowiec 2 Katedra Morfologii, Zakład Histologii, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice Streszczenie Jedną z unikalnych właściwości mikrosomalnego układu metabolizmu leków i ksenobiotyków jest jego indukcyjność zachodząca pod wpływem różnych związków chemicznych. Celem badań było wykazanie jak zmienia się profil konstytucyjnych i indukowalnych izoform cytochromu P450 związanych z metabolizmem ksenobiotyków w funkcji wieku. Szczególnej uwadze poddano te izoformy, które pojawiają się w różnych fazach życia szczura po indukcji fenobarbitalowej, β-naftoflawonowej i deksametazonowej. Badania przeprowadzono na samcach szczurzych rasy Wistar. Serie badawcze obejmowały 8 grup wiekowych, tj. szczury: 0.5-, 1-, 2-, 4-, 8-, 12-, 20- i 28 miesięczne. W wyizolowanej z wątroby frakcji mikrosomalnej oceniano poziomy następujących białek: CYP3A1, CYP2C11, CYP2C6, CYP2A1, CYP1A1, CYP1A2 i CYP2B1/2. Wykazano, że w serii fenobarbitalowej z ocenianych izoform, trzy, tj. CYP2B1/2, CYP2C6 i CYP2A1 były obserwowane we wszystkich badanych przedziałach wiekowych. Najdynamiczniej przyrastała izoforma CYP2B1/2, która począwszy od 2 miesiąca życia szczura 7-krotnie przekraczała poziom ujawniony w najmłodszej z badanych grup. Poziom CYP2C6 i CYP2A1 w tym samym czasie osiągał wartości, co najwyżej 3-krotnie przewyższające poziom zwierząt najmłodszych. W serii β-naftoflawonowej izoforma CY- P1A1 szybko zwiększała swoje stężenie i już u zwierząt 2 miesięcznych stwierdzono poziom sięgający 700% wartości grupy najmłodszej. W serii deksametazonowej bardzo dynamicznie narastał poziom izoformy CYP3A1. Już w 1 miesiącu życia stwierdzono ponad 300% indukcję, która w kolejnych fazach życia sięgała nawet 650% kontroli. Na podstawie badań można sądzić, że zmiany całkowitej zawartości cytochromu P450 nie wynikają z podobnych zmian, przynajmniej głównych indukowalnych izoform tej hemoproteiny. Słowa kluczowe: szczur, wątroba, wiek, cytochrom P450, indukcja Abstract One of the unique features of the microsomal system of the medicines and xenobiotics metabolism is its induction happening under the influence of the different chemical compounds. The aim of the resarches was to demonstrate how the profile of the constitutional and inducible cytochrome P450 isoforms connected with the xenobiotic metabolism is changing in the function of the age of the rat. Especially, the attention was turned to these isoforms that appear in the different phases of the rat life after the phenobarbitale, β-naphthoflawone and dexametazone induction. The researches were done on male rats (breed of Wistar). The research series concerned 8 age groups of the rats: 0.5-, 1-, 2-, 4-, 8-, 12-, 20- and 28 months old. There were evaluated the levels of the following proteins: CYP3A1, CYP2C11, CYP2C6, CYP2A1, CYP1A1, CYP1A2 and CYP2B1/2 in the isolated from the liver microsomal fraction. It was proved that the in phenobarbitale series three of the evaluated isoforms: CYP2B1/2, CYP2C6 and CYP2A1 were observed in all researched age brackets. The isoform CYP2B1/2 was growing the most dynamic, starting from the 2. month of the rat life it exceeded seven times the level revealed in the youngest of the researched groups. At the same time, the level of CYP2C6 and CYP2A1 reached values which at the most exceeded three times the level of the youngest animals. In the β-naphthoflawone series the concentration of the isoform CYP1A1 was increasing very fast and the level reaching 700 per cent of the value of the youngest group was already observed in the 2-month-old animals. In the dexametazone series the level of the isoform CYP3A1 was growing very dynamic. In the first month of life there was already founded over 300 per cent induction, which in the following phases of life reached even 650 per cent of the control. According to the researches it can be concluded that general changes of the cytochrome P450 content do not result from the synchronized changes of the main constitutional and inducible isoforms of this hemoproptein. Key words: rat, liver, ageing, cytochrome P450, induction 8

9 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN Wstęp Jedną z unikalnych właściwości mikrosomalnego układu metabolizmu leków jest jego indukcyjność zachodząca pod wpływem związków chemicznych w metabolizmie, których uczestniczy [1-5]. Liczbę tych związków szacuje się obecnie na ponad 250. Są to substancje różne tak pod względem natury chemicznej jak i działania biologicznego. Induktory dzieli się na kilka grup. Reprezentantem pierwszej z nich jest fenobarbital, drugiej 3-metylocholantren czy β-naftoflawon a trzeciej, 16α-karbonitryl pregnenolonu. Pierwsza grupa induktorów obejmuje związki przestrzenne i niepolarne, takie jak barbiturany czy wielochlorowcowe bifenyle. Do grupy drugiej należą związki o płaskich pierścieniach, między innymi policykliczne węglowodory aromatyczne, fenotiazyny, indole czy flawonoidy. Do trzeciej należą głównie hormony steroidowe i ich analogi. Kolejną z nich reprezentuje etanol [6-8]. Indukowana etanolem izoforma CYP2E1 odpowiada za wysoką aktywność oksydacyjną, conajmniej 3-krotny wzrost zużycia NADPH i jest ona zaangażowana w mikrosomalną peroksydację lipidów [9]. Ostatnią z omawianych grup reprezentuje klofibrat [10], który indukuje rodzinę 4 cytochromu P450. Izoenzymy te pojawiają się z równoczesną proliferacją peroksysomów [10] i zwiększają hydroksylację kwasów tłuszczowych. Fenobarbital indukuje akumulację mrna dla cytochromów P450 2B1 i 2B2 z poziomów niemierzalnych w wątrobach szczurów kontrolnych do dominujących po indukcji już po kilku godzinach [11]. W wątrobach szczurów fenobarbital powoduje w ciągu 3-4 godzin krotny wzrost tempa transkrypcji genu dla cytochromu P450 2B1 i 2B2, po czym następuje akumulacja specyficznego mrna [12, 13]. Wzrost zawartości cytochromu P450 jest porównywalny do wzrostu transkrypcji. Maksymalną zawartość ogólną cytochromu P450 uzyskuje się w 3 dniu po podaniu induktora, jednak nie przekracza ona poziomu kontrolnego więcej niż 2-4-krotnie. Zwiększonej zawartości hemoproteiny towarzyszy także przyrost ogólnej masy wątroby, wzrost stężenia białka i fosfolipidów. Indukcji podlega aktywność reduktazy zależnej od NADPH, N-demetylaza 4-aminopiryny czy benzofetaminy, hydroksylazy aniliny, hydratazy epoksydowej itd. Z drugiej grupy induktorów najlepiej poznanym jest 3-metylocholantren, β-naftoflawon oraz benzo(a)piren. Ta grupa związków indukuje wyspecjalizowaną, ale też ograniczoną liczbę enzymów. Po podaniu induktora tej grupy, aktywność monooksygenazowa zaczyna narastać po 4 - i osiąga maksimum po 24 godzinach. Jest to spowodowane działaniem induktora na transkrypcję P4501A1-mRNA, który zwykle nie ulega ekspresji w wątrobie zwierząt kontrolnych. Stopień indukcji różni się w zależności od narządu [14, 15], ale z reguły jest wyższy od fenobarbitalowego. Indukowane poziomy aktywności enzymatycznej przekraczają często kilkadziesiąt razy wartość grup kontrolnych. Indukcji podlega między innymi aktywność hydroksylazy węglowodorów aromatycznych (AHH), transferazy kwasu UDP-glukuronowego, hydroksylazy acetanilidu itd. [16]. 16α-Karbonitryl pregnenolonu (PCN), główny induktor fizjologiczny wywołuje proliferację wątrobowej siateczki śródplazmatycznej i wzrost ogólnej zawartości cytochromu P450. Ksenobiotyk ten indukuje odmienne aktywności monooksygenazowe niż fenobarbital i 3-metylocholantren [17]. Wykazano, że PCN czy deksametazon podwyższają tempo syntezy cytochromu P450 oraz akumulację mrna dla podrodziny CYP3A [18]. Sugeruje to, że etap transkrypcji jest fazą regulatorową w mechanizmie indukcyjnym [19, 20]. Zależnie od natury chemicznej ksenobiotyków zwykle są indukowane izoenzymy CYP należące do poszczególnych podrodzin. Na przykład, główne izoformy indukowane przez policykliczne węglowodory aromatyczne czy benzo- (a)piren należą do podrodziny CYP1A. Chlordan, dieldrin, chlorowane węglowodory czy fenobarbital zwykle indukują izoformy CYP2B. Deksametazon i metyrapon przeważnie indukują białka podrodziny CYP3A. Osobny problem to zmieniająca się indukcyjności różnych form cytochromu P450 w poszczególnych przedziałach wieku. Niewiele jest prac, które określały rozwojowe różnice w składzie izoenzymów cytochromu P450 i aktywnościach enzymatycznych z nimi związanych. Zawartości izoform zazwyczaj korelowano z markerowymi aktywnościami poszczególnych form cytochromu. I tak, aktywność CYP 2B1/2 i 1A1/2 monitorowano odpowiednio przez ocenę N-demetylacji benzofetaminy i O-deetylację 7-etoksyrezorufiny [21]. Uzyskane wyniki sugerowały, że u szczura niska indukcyjność CYP1A1/2 w okresie okołoporodowym rosła w fazie starzenia. Przeciwnie, wysoka indukcyjność CYP2B1/2 po podaniu fenobarbitalu u zwierząt młodych obniżała się wraz z wiekiem. Zapewne, powodem słabej indukcyjności CYP1A1/2 noworodka, jest fakt, że izoenzym ten jest główną formą w tym okresie życia. Analogicznie, indukcyjność cytochromu P450 2B1/2 jest najniższa u dojrzałych zwierząt, u których enzym ten dominuje. Celem badań było wykazanie jak zmienia się profil indukowalnych izoform cytochromu P450 związanych z metabolizmem ksenobiotyków w funkcji wieku. Szczególnie ważne było określenie zestawu tych izoform w różnych fazach życia szczura po indukcji fenobarbitalowej, β-naftoflawonowej i deksametazonowej. Materiały i metody Zwierzęta Badania przeprowadzono na samcach szczurzych rasy Wistar. Zwierzęta pochodziły z hodowli Centralnej Zwierzętarni Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach-Ligocie. Serie badawcze obejmowały 8 grup wiekowych, tj. szczury: 0.5-, 1-, 2-, 4-, 8-, 12-, 20- i 28 miesięczne. Zwierzęta grupy najmłodszej przebywały cały czas z matkami. Po usamodzielnieniu się, każde zwierzę przebywało osobno w klatkach plastikowych a hodowla była prowadzona w tym samym pomieszczeniu o ustalonej wilgotności powietrza (około 60%), temperaturze ( C) i rytmie 12-godzinowego oświetlenia (dzień-noc: ). Szczury karmiono paszą standardową (LSM), którą usuwano na 12 godzin przed zabiciem, pozostawiając wolny dostęp do wody. Szczury zabijano przez dekapitację. Natychmiast pobierano wątroby i umieszczano je w lodowatym roztworze soli fizjologicznej. 9

10 Farm Przegl Nauk, 2010, 3 Badania uzyskały akceptację Komisji Etycznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. Traktowanie Szczurom pierwszej serii eksperymentalnej podawano dootrzewnowo dwukrotnie fenobarbital w dawkach po 75 mg/kg masy ciała na 3- i 2 dni przed dekapitacją. Wszystkie iniekcje wykonano o godzinie Zwierzęta drugiej serii doświadczalnej otrzymywały trzykrotnie dootrzewnowo β-naftoflawon. Podawano go na 3-, 2- i 1 dzień przed dekapitacją w dawkach po 40 mg/kg masy ciała zawsze o godzinie Wreszcie, zwierzęta trzeciej serii doświadczalnej otrzymywały dootrzewnowo deksametazon. Podawano go o godzinie 9 00 w postaci zawiesiny w oleju kukurydzianym również trzykrotnie na 3-, 2- i 1 dzień przed zabiciem w dawce po 20 mg/kg masy ciała. Stała godzina podawania induktora podyktowana była podatnością układu monooksygenaz zależnych od cytochromu P450 na zmiany pod wpływem rytmu okołodobowego [22, 23] Izolacja frakcji mikrosomalnej Wątrobową frakcję mikrosomalną izolowano według metody Dallnera [24]. Po kilkukrotnym przepłukaniu w roztworze soli fizjologicznej, wątroby cięto na niewielkie skrawki i rozdrabniano w homogenizatorze Pottera-Elvehjema z tłokiem teflonowym, przy 400 obrotach na minutę i czterech pełnych ruchach tłoka. Środowiskiem homogenizacyjnym był 0,25 molowy roztwór sacharozy w 10 milimolowym buforze Tris-HCl o ph=7,4. Na 1 gram tkanki dodawano 5 cm 3 tego roztworu. Ten i kolejne etapy obróbki wątroby prowadzano w temperaturze C. Uzyskane czyste frakcje mikrosomalne zawieszano w zbuforowanym 20% o/o roztworze glicerolu, tak aby stężenie białka było nie mniejsze niż 5 mg/cm 3. Próby te natychmiast zamrażano w temperaturze C. W badaniach pilotowych czystość frakcji mikrosomalnej oceniano poprzez wykonanie zdjęć w mikroskopii elektronowej, a niezależnie oceniano poziom aktywności enzymu markerowego frakcji mitochondrialnej (dehydrogenazy bursztynianowej), jako ewentualnego zanieczyszczenia uzyskanych mikrosomów. Brak aktywności tej dehydrogenazy oznaczał brak obecności mitochondriów we frakcji mikrosomalnej. Rozdział elektroforetyczny i elektrobloting Podłożem roboczym używanym do rozdziału elektroforetycznego białek był żel poliakrylamidowy o grubości 1 mm i długości 15 cm a sam rozdział odbywał się w układzie opisanym przez Laemmliego [25]. W swoim początkowym odcinku złoże było 4% żelem (tzw. stacking gel) w 0,125 milimolowym Tris-HCl (ph 6,8) zawierającym 0,1% SDS. Część robocza złoża to 10% żel (tzw. running gel) w 0,375 milimolowym Tris-HCl (ph 8,8) zawierającym także 0,1% SDS. W przestrzeniach wokółelektrodowych stosowano 0,1% roztwór SDS, zawierający w 1 dm 3 6 g Trisu i 28,8 g glicyny. W miarę potrzeby ph tego roztworu ustawiano na 8,5. Po zakończeniu elektroforezy białka z żelu zostały przeniesione na błonę nitrocelulozową, stosując elektrobloting mokry. Transfer trwał 1 godzinę przy napięciu 100 V w buforze o ph 8,3 o składzie: 25 milimolowy Tris-HCl, 192 milimolowa glicyna i 20% o/o metanol. Wykrywanie antygenów Nitroceluloza po transferze była inkubowana przez 30 minut w temperaturze pokojowej w roztworze blokującym (1% buforowana kazeina), a następnie z odpowiednim przeciwciałem pierwotnym przez całą noc w temperaturze 4 0 C. Przeciwciała odnosiły się do następujących białek: CYP3A1, CYP2C11, CYP2C6, CYP2A1, CYP1A1, CY- P1A2 i CYP2B1/2. Po usunięciu przeciwciała, błona nitrocelulozowa była 3-krotnie płukana w roztworze kazeiny, a następnie inkubowana przez 30 minut z odpowiednim biotynylowanym przeciwciałem wtórnym. W kolejnym etapie błona została umieszczona w roztworze ABC na 10 minut (ABC - kompleks awidyna-biotynylowana-peroksydaza). Po usunięciu tego roztworu i wypłukaniu, nitrocelulozę równoważono przez 5 minut 0,1 molowym buforem Tris-HCl o ph 9,5, a następnie dodano roztwór substratu (BCIP/NBT). Całość Ryc. 1. Zawartość niektórych wątrobowych izoform cytochromu P450 wyrażonych w nanomolach/mg białka mikrosomalnego u szczurów w różnym wieku po indukcji fenobarbitalowej. 10

11 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN Ryc. 2. Zawartość niektórych wątrobowych izoform cytochromu P450 wyrażonych w nanomolach/mg białka mikrosomalnego u szczurów w różnym wieku po indukcji β-naftoflawonowej. była inkubowana przez 30 minut w ciemności, płukana w buforze PBS i suszona. Wybarwione bloty poddano ilościowej analizie densytometrycznej. Wyniki Seria fenobarbitalowa W serii fenobarbitalowej stwierdzono obecność izoform 2B1/2, 2C6 i 2A1 we wszystkich ocenianych grupach wiekowych. Izoforma 2B1/2 ulegała silnej indukcji i jej poziomy rosły w kolejnych grupach wiekowych (Ryc. 1). Już po 1 miesiącu życia pozapłodowego, poziom tej izoformy stanowił 240% wartości stwierdzonej w grupie 0,5 miesięcznej, przyjętej jako grupa odniesienia. W kolejnych miesiącach rósł on jeszcze dynamiczniej, przekraczając conajmniej 7-krotnie poziom stwierdzony w grupie najmłodszej. Po 1 roku życia indukcyjność była słabsza, ale w dalszym ciągu sięgała poziomu % wartości grupy odniesienia. Izoforma 2C6 również zwiększała swój poziom w funkcji wieku szczura (Ryc. 1). Począwszy od 1 miesiąca życia pozapłodowego jej poziom wynosił % wartości grupy najmłodszej, a stan trwał do 1 roku życia. W tym przedziale wieku nastąpił wyraźny spadek stężenia tej izoformy (około 125% wartości grupy 0,5 miesięcznej), ale w miarę starzenia się zwierząt poziom ten ponownie narastał, tak że w grupie najstarszej stwierdzono poziom rzędu 250% wartości grupy odniesienia. Trzecia z ocenianych izoform, tj. CYP2A1 zachowywała się podobnie do 2C6. Stwierdzone przyrosty poziomu tej izoformy były jednak nieco wyższe i przekraczały nawet 450% wartości grupy najmłodszej (Ryc. 1). I tym razem ujawniono spadek poziomu tego białka w 1 roku życia i delikatny wzrost w kolejnych fazach życia, gdzie poziom ten przekraczał 300% wartości grupy odniesienia. Seria β-naftoflawonowa W tej serii doświadczalnej we wszystkich grupach wiekowych stwierdzono obecność izoform 1A1, 1A2 i 2A1. Poziom pierwszej z nich narastał po 2 tygodniach życia pozapłodowego. Jeśli przyjąć wartość z tej grupy wiekowej za punkt odniesienia, to już w 1 miesiącu życia szczura obserwowano 2-krotny wzrost stężenia 1A1 (Ryc. 2). Po kolejnym miesiącu życia wartość ta ponownie podwajała się, przekraczając poziom 450%. Przez kilka kolejnych miesięcy ujawnił się niższy, ale stabilny, około 300% poziom tej izoformy. Po 1 roku życia następował stały, stabilny spadek poziomu, aż do około 150% w grupie najstarszej. Izoforma 1A2 najwyższy poziom osiągała w najmłodszej z badanych grup (Ryc. 2). Od tej chwili obniżała swój poziom do około 75% wartości grupy najmłodszej, który utrzymywał się co najmniej do 1 roku życia. U zwierząt starszych następował dalszy spadek, tak że w ostatniej grupie wiekowej był on 2-krotnie niższy w porównaniu do zwierząt najmłodszych. Trzecia z ujawnionych izoform, tj. CYP2A1 zwiększała swoje poziomy najbardziej dynamicznie. Już po 1 miesiącu życia pozapłodowego został stwierdzony prawie 4-krotny wzrost stężenia tego białka w porównaniu do grupy najmłodszej (Ryc. 2). W kolejnych miesiącach poziom ten dalej narastał, przekraczając wartość 800% grupy odniesienia. Dopiero w dwóch ostatnich grupach wiekowych nastąpił wyraźny spadek poziomu izoformy 2A1, ale i tak stanowił on 350% wartości grupy najmłodszej. Seria deksametazonowa W tej serii doświadczalnej we wszystkich grupach wiekowych stwierdzono obecność izoform 3A1, 2C11 i 2C6. Poziom izoformy 3A1 ulegał silnej indukcji we wszystkich badanych grupach wiekowych (Ryc. 3). Już po 1 miesiącu życia pozapłodowego, poziom tej izoformy stanowił 540% wartości stwierdzonej w grupie 0,5 miesięcznej, przyjętej jako grupa odniesienia. W kolejnych miesiącach wzrost ten nie był tak dynamiczny, ale przekraczał conajmniej 3-krotnie poziom stwierdzony w grupie najmłodszej. Bardzo silny przyrost poziomu izoformy stwierdzono u zwierząt najstarszych, gdzie sięgał poziomu 650% wartości grupy odniesienia. 11

12 Farm Przegl Nauk, 2010, 3 Ryc. 3. Zawartość niektórych wątrobowych izoform cytochromu P450 wyrażonych w nanomolach/mg białka mikrosomalnego u szczurów w różnym wieku po indukcji deksametazonowej. Ryc. 4. Zawartość niektórych wątrobowych izoform cytochromu P450 wyrażona jako procent kontroli u szczurów w różnym wieku po indukcji deksametazonowej. Izoforma 2C11 również zwiększała swój poziom w funkcji wieku szczura (Ryc. 3). Począwszy od 1 miesiąca życia pozapłodowego jej poziom wynosił 450% wartości grupy najmłodszej. Od 4 miesiąca życia przyrost poziomu tej izoformy był słabszy, tak że w 1 roku życia obserwowano powrót do poziomu grupy najmłodszej. W kolejnych przedziałach wieku nastąpił ponowny stężenia tej izoformy (do około 200% wartości grupy 0,5 miesięcznej). Trzecia z ocenianych izoform zmieniała się bardzo dynamicznie w funkcji wieku. Już w 1 i 2 miesiącu życia poziom CYP2C6 był praktycznie 4-krotnie wyższy w porównaniu do szczurów najmłodszych (Ryc. 3). Poziom tej izoformy w kolejnych grupach wiekowych był nadal wysoki i oscylował na poziomie 300% w porównaniu do grupy najmłodszej a stan ten trwał aż do końca życia zwierząt. W serii deksametazonowej stwierdziliśmy obecność takich samych izoform cytochromu P450 we wszystkich grupach wiekowych, jak w serii kontrolnej [26]. Pozwoliło to 12 na szerszą charakterystykę obserwowanych zmian profilu tych izoform. I tak, CYP3A1 podlegał silnej indukcji już u zwierząt najmłodszych, gdzie ujawniliśmy wzrost poziomu tej izoformy do ponad 300% kontroli (Ryc. 4). W kolejnych fazach życia szczura indukcyjność ta sięgała conajmniej 600%. Dopiero od 8 miesiąca życia indukcyjność tej izoformy spadała. Od około 400% w 8 miesiącu do niecałych 150% w 20 miesiącu życia. W najstarszej z badanych grup ujawniliśmy efekt inhibitorowy, bowiem poziom CYP3A1 stanowił tylko 60% wartości grupy kontrolnej. Porównując uzyskane wyniki z odpowiednimi wartościami grup kontrolnych stwierdzono, że CYP2C11 u zwierząt najmłodszych 1,5-krotnie zwiększa swój poziom po traktowaniu deksametazonem (Ryc. 4). W kolejnej grupie wiekowej indukcja osiągała poziom 350% kontroli, ale w kolejnych fazach wieku deksametazon wyraźnie obniżał poziom CYP2C11. U 2 miesięcznych zwierząt inhibicja pro-

13 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN wadziła do spadku zawartości tego białka do poziomu 35% kontroli. W kolejnych grupach wiekowych hamowanie było słabsze (od 60 do 70% kontroli). U szczurów najstarszych obserwowano wartości charakterystyczne dla kontroli. CYP2C6 u zwierząt niedojrzałych płciowo podlegał inhibicji pod wpływem deksametazonu. Prowadziła ona do spadku sięgającego 40% kontroli u zwierząt 0,5 miesięcznych, ale w trzech kolejnych grupach wiekowych była słabsza i oscylowała na poziomie 80% kontroli (Ryc. 4). Począwszy od 8 miesiąca obserwowano nawet 2-krotną indukcję tej izoformy, ale zwierzęta najstarsze zareagowały na deksametazon ponowną inhibicją CYP2C6. Dyskusja Podanie fenobarbitalu w zasadzie nie zmieniało profilu zmian poziomu cytochromu P450 w funkcji wieku w porównaniu do kontroli [27-29]. Należy zauważyć, że we wszystkich grupach wiekowych fenobarbital pełnił funkcję induktorową, chociaż w zróżnicowanym stopniu. Szczególnie wysoką indukcyjność obserwowano w grupach zwierząt młodych i dojrzałych płciowo (2-8 miesięcy), gdzie omawiany związek co najmniej podwajał stężenie hemoproteiny w mikrosomach, co obserwowano również w innych laboratoriach [30, 31], jakkolwiek spotyka się wyższą indukcję [32]. U szczurów traktowanych fenobarbitalem w mikrosomach akumuluje się prawdopodobnie kilkanaście różnych izoenzymów P450, w tym izoformy CYP3A1, CYP3A2, CYP2C6, CYP2C7 i CYP2A1 a zwłaszcza izoformy 2B1 i 2B2 [11, 33-35]. Mechanizm, poprzez który fenobarbital stymuluje ekspresję tych białek jest już dość dobrze poznany [11, 33, 36]. Dotyczy on modulacji czynników transkrypcyjnych działających na cis-elementy właściwego genu CYP [37]. Istotna w tym mechanizmie jest sekwencja promotorów dla CYP, posiadających relatywnie mało sekwencji wiążących dla tzw. wątrobowych wzmacniających czynników transkrypcyjnych, co może być odpowiedzialne za niską konstytutywną ekspresję CYP2B1/2 [38], głównych form cytochromu P450 indukowanych przez fenobarbital [39]. Przykładowo mrna dla wątrobowego CYP2B1 i 2B2 nie zmienia swojego stężenia w funkcji wieku [40-42], jednak po indukcji fenobarbitalowej rośnie ono, szczególnie u szczurów młodych [40, 43]. Wykazano również, że na przykład hormon wzrostu jest antagonistą dla indukcji fenobarbitalowej [44, 45]. Jest prawdopodobne, że hormon ten może regulować ekspresję genów P450 wpływając na łączenie transkryptów, transport i stabilizowanie RNA, translację mrna, stabilność i aktywność enzymu [45]. Ponieważ fenobarbitalowa indukcja CYP 2B1/2 wymaga syntezy nowego białka, to należy brać pod uwagę i takie dodatkowe czynniki regulujące jak, inhibicyjne działanie camp [47] oraz transdukcyjne sygnały kinazy białkowej C [48]. Okazało się ponadto, że fenobarbital podwyższa syntezę hemu, syntezę apocytochromu P450 i inkorporację hemu do tego apobiałka dzięki czemu nie dochodzi do kumulacji hemu w hepatocytach. Wchodzenie w okres starzenia się zwierząt obniża indukcyjność cytochromu P450 pod wpływem fenobarbitalu i co istotne, jest ona utrzymana praktycznie na niezmiennym poziomie, aż do końca życia. Jest to o tyle ciekawe, że w tej fazie życia następował stopniowy spadek stężenia białka mikrosomalnego. Tak więc zmniejszenie indukcyjnego działania fenobarbitalu w stosunku do cytochromu P450 w omawianym okresie życia, ma prawdopodobnie różne przyczyny [49, 50], ale jedna z nich zapewne wynika z ograniczonych możliwości biosyntetycznych hepatocytów. Ze względu na brak wyraźnych oznak pobudzenia syntezy białka de novo, należy sądzić, że induktor w tej fazie życia szczura stabilizuje cytochrom P450 drogą wydłużonego czasu półtrwania. β-naftoflawon przejawiał efekt indukcyjny we wszystkich grupach wiekowych [51]. W tej serii badawczej znamiennym dla cytochromu P450 jest to, że po indukcji β-naftoflawonem przebieg zmian poziomu tego białka w funkcji wieku jest zbieżny z grupami kontrolnymi. Jest to nowe spostrzeżenie, bowiem w literaturze istnieją sugestie o braku zmian ogólnego stężenia omawianego cytochromu bez względu na wiek zwierząt [14, 28, 31]. Porównując dynamikę narastania zawartości cytochromu P450 w grupach kontrolnych i grupach omawianej serii induktorowej, zauważono wręcz takie same tendencje w przedziale wieku miesięcy. Przyjmując, że β-naftoflawon indukuje tę samą rodzinę izoform cytochromu P450 [52], znaczy to, że począwszy od 12 miesiąca życia zwierząt nie zmiana się skład jakościowy tych izoform. Z drugiej strony biorąc pod uwagę fakt, że w omawianym przedziale wieku następuje spadek zawartości białka mikrosomalnego w serii β-naftoflawonowej, to biorąc pod uwagę stabilną indukcyjność, należy przyjąć, że o ile zawartość właściwa cytochromu P450 faktycznie rosła, to jego zawartość bezwzględna zachowuje status quo. Szczególnej uwagi wymaga grupa 15-dniowa. O ile w pozostałych grupach wiekowych indukcyjność cytochromu P450 po fenobarbitalu była wyższa niż po β-naftoflawonie, o tyle w grupie 15-dniowej obserwowano tendencję odwrotną. Wyniki tej pracy potwierdzają, że w kilka dni po urodzeniu izoformy P450 indukowane przez induktory typu I są wyraźnie zdominowane przez hemoproteiny stymulowane induktorami typu II. Dopiero wraz z wiekiem relacje te ulegają odwróceniu i stan ten zostaje zachowany do końca życia. Wpływ deksametazonu na zawartość cytochromu P450 miał zupełnie inny charakter niż działanie obu powyżej omówionych induktorów [53-55]. W tym przypadku efekt induktorowy obserwowano w przedziale od 4 do 20 miesiąca życia. Podobne efekty wpływu deksametazonu na układ monooksygenaz zależnych od cytochromu P450 odnotowano w innych laboratoriach [56-58], jednak przy wyższych dawkach deksametazonu, sięgających 100 mg/kg, stosowanych nawet przez kilka dni. W skrajnych grupach wiekowych, tj. w grupach niedojrzałych płciowo oraz u zwierząt bardzo starych, związek ten był inhibitorem omawianego cytochromu [59]. Konstatacja ta dotyczy wyłącznie zawartości właściwej cytochromu P450. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że w grupach zwierząt młodych serii deksametazonowej stężenie białka było wysokie a ogólny poziom cytochromu P450 nie zmieniał się, to można przyjąć, że deksametazon u młodych zwierząt stymuluje syntezę tej hemoproteiny w takim stopniu, że jej stężenie absolutne narasta. W grupie najstarszej, przy spadku ogólnego stężenia białka i praktycznie niezmiennym poziomie zawartości właściwej cytochromu P450 przez cały okres życia zwierząt, absolutne stężenie omawianej hemoproteiny w tej serii badawczej również rosło. 13

14 Farm Przegl Nauk, 2010, 3 Wnioski 1. Spośród badanych białek, w każdej serii induktorowej ujawniono co najmniej trzy izoformy CYP, które występowały we wszystkich grupach wiekowych. 2. W każdej serii induktorowej jedna z badanych izoform cechowała się wyraźnie wyższym poziomem. 3. Szczególnie wysokie poziomy badanych izoform obserwowano u zwierząt dojrzałych płciowo, które jednak nie ukończyły 1-roku życia. Piśmiennictwo 1. Pavek P, Dvorak Z. Xenobiotic-induced transcriptional regulation of xenobiotic metabolizing enzymes of the cytochrome P450 superfamily in human extrahepatic tissues. Curr Drug Metab 2008; 9: Czekaj P. Phenobarbital-induced expression of cytochrome P450 genes. Acta Biochim Pol 2000; 47: Bièche I i wsp. Reverse transcriptase-pcr quantification of mrna levels from cytochrome (CYP)1, CYP2 and CYP3 families in 22 different human tissues. Pharmacogenet Genomics 2007; 17: Wogan GN i wsp. Environmental and chemical carcinogenesis. Semin Cancer Biol 2004; 14: Moon YJ, Wang X, Morris ME. Dietary flavonoids: effects on xenobiotic and carcinogen metabolism. Toxicol In Vitro 2006; 20: Cederbaum AI. Cytochrome P450 2E1-dependent oxidant stress and upregulation of anti-oxidant defense in liver cells. J Gastroenterol Hepatol 2006; 21 (Suppl 3): Jimenez-Lopez JM, Cederbaum AI. CYP2E1-dependent oxidative stress and toxicity: role in ethanol-induced liver injury. Expert Opin Drug Metab Toxicol 2005; 1: Cederbaum AI. CYP2E1 - biochemical and toxicological aspects and role in alcohol-induced liver injury. Mt Sinai J Med 2006; 73: Yeldandi AV, Rao MS, Reddy JK. Hydrogen peroxide generation in peroxisome proliferator-induced oncogenesis. Mutat Res 2000; 448: Amacher DE i wsp. Hepatic microsomal enzyme induction, beta-oxidation, and cell proliferation following administration of clofibrate, gemfibrozil, or bezafibrate in the CD rat. Toxicol Appl Pharmacol 1997; 142: Sueyoshi T, Negishi M. Phenobarbital response elements of cytochrome P450 genes and nuclear receptors. Annu Rev Pharmacol Toxicol 2001; 41: Zelko I, Negishi M. Phenobarbital-elicited activation of nuclear receptor CAR in induction of cytochrome P450 genes. Biochem Biophys Res Commun 2000; 277: Kemper B. Regulation of cytochrome P450 gene transcription by phenobarbital. Prog Nucl Acid Res Mol Biol 1998; 61: Matsuda T i wsp. Induction of CYP isoenzymes in various organs of rats by 3-methylcholanthrene or β-naphthoflavone. Cancer Lett 1995; 97: Lupp A i wsp. Transplantation of fetal liver tissue suspension into the spleens of adult syngenic rats: inducibility of cytochrome P450 dependent monooxygenase functions by beta-naphthoflavone, phenobarbital and dexamethasone. Exp Toxicol Pathol 1999; 51: Muller D, Gloockner R, Rost M. Monooxygenation, cytochrome P4501A1 and P4501A1-mRNA in rat liver slices exposed to beta-naphthoflavone and dexamethasone in vitro. Exp Toxic Pathol 1996; 48: Hulla JE, Juchau MR. Developmental aspects of P450IIIA: prenatal activity and inducibility. Drug Metab Rev 1989; 20: LeCluyse EL. Pregnane X receptor: molecular basis for species differences in CYP3A induction by xenobiotics. Chem Biol Interact 2001; 134: Agrawal AK, Shapiro BH. Differential expression of gender-dependent hepatic isoforms of cytochrome P-450 by pulse signals in the circulating masculine episodic growth hormone profile of the rat. J Pharmacol Exp Ther 2000; 292: Jones SA i wsp. The pregnane X receptor: a promiscuous xenobiotic receptor that has diverged during evolution. Mol Endocrinol 2000; 14: Achmer DE, Schomaker SJ. Ethylomorphine N- demethylase activity as a marker for cytochrome P450 CYP3A activity in rat hepatic microsomes. Toxicol Lett 1998; 94: Plewka A i wsp. Circadian changes of cytochrome P-450 -dependent monooxygenase system in the rat liver. Pol J Pharmacol Pharm 1992; 44: Czekaj P i wsp. Daily and circadian rhythms in the activity of mixed function oxidases system in rats of different age. Biol Rhythm Res 1994; 25: Dallner G. Isolation of rough and smooth microsomes - general. Methods Enzymol 1974; 32: Laemmli UK. Cleavage of structural proteins during the assembly of the head of bacteriophage T4. Nature 1970; 227: Plewka A i wsp. Wiek jako czynnik modyfikujący profil izoform cytochromu P450 w wątrobie szczura. Farm Przegl Nauk 2009; 12: Plewka A, Kamiński M. Wpływ wieku i fenobarbitalu na aktywność wątrobowego układu oksydaz o funkcji mieszanej u szczurów. Folia Med Cracov 1992; 33: Plewka A, Plewka D, Kamiński M. Induktorowe modyfikacje poziomu wątrobowego cytochromu P-450 w funkcji wieku szczura. Post Hig Med Dośw 1994; 48: Plewka A, Bienioszek M, Plewka D. Changes in the male rat hepatic cytochrome P-450 level, heme oxygenase and δ-aminolevulinic acid synthase activities at various stages of life. Mech Ageing Develop 1994; 74: Asoh M i wsp. Induction of hepatic CYP2B in foetal and neonatal rats after maternal administration of phenobarbital. Pharmacol Toxicol 1999; 84: Bani M-H i wsp. Modulation of snake hepatic cytochrome P450 by 3-methylcholanthrene and phenobarbital. Comp Biochem Physiol 1998; 119C: Hood A, Liu J, Klaassen CD. Effects of phenobarbital, pregnenolone-16alpha-carbonitrile, and propylthiouracil on thyroid follicular cell proliferation. Toxicol Sci 1999; 50:

15 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN Agrawal AK, Shapiro BE. Phenobarbital induction of hepatic CYP2B1 and CYP2B2: pretranscriptional and post-transcriptional effects of gender, adult age, and phenobarbital dose. Mol Pharmacol 1996; 49: Brown SES i wsp. Critical role of extracellular matrix on induction by phenobarbital of cytochrome P450 2B1/2 in primary cultures of adult rat hepatocytes. Lab Invest 1995; 73: Mäkinen J i wsp. Modulation of mouse and human phenobarbital-responsive enhancer module by nuclear receptors. Mol Pharmacol 2002; 62: Meredith C i wsp. Studies on the induction of rat hepatic CYP1A, CYP2B, CYP3A and CYP4A subfamily form mrnas in vivo and in vitro using precision-cut rat liver slices. Xenobiotica 2003; 33: Sueyoshi T, Negishi M. Phenobarbital response elements of cytochrome P450 genes and nuclear receptors. Annu Rev Pharmacol Toxicol 2001; 41: Kawamoto T i wsp. Phenobarbital-responsive nuclear translocation of the receptor CAR in induction of the CYP2B gene. Mol Cell Biol 1999; 19: Waxman DJ, Azaroff L. Phenobarbital induction of cytochrome P-450 gene expression. Biochem J 1992; 281: Ejiri N, Katayama K, Doi K. Induction of cytochrome P450 isozymes by phenobarbital in pregnant rat and fetal livers and placenta. Exp Mol Pathol 2005; 78: Ejiri N i wsp. Microarray analysis on CYPs expression in pregnant rats after treatment with pregnenolone-16alpha-carbonitrile and phenobarbital. Exp Mol Pathol 2005; 78: Schilter B i wsp. Activation of cytochrome P450 gene expression in the rat brain by phenobarbital-like inducers. J Pharmacol Exp Ther 2000; 294: Klinger W i wsp. Cytochrome P450 (P450) isoforms expression, P450 concentration, monooxygenase activities, reactive oxygen species format ion, lipid peroxidation, and glutathione content in wild catch carp and tench liver-influence of a two weeks exposure to phenobarbital. Exp Toxicol Pathol 2001; 52: Shapiro BH i wsp. Growth hormone-dependent and -independent sexually dimorphic regulation of phenobarbital-induced hepatic cytochromes P450 2B1 and 2B2. Archiv Biochem Biophys 1994; 312: Ganem LG i wsp. Phenobarbital induction of CYP2- B1/2 in primary hepatocytes: endocrine regulation and evidence for a single pathway for multiple inducers. Toxicol Appl Pharmacol 1999; 155: Aubrecht J i wsp. Differential induction of mrna expeession of cytochromes P450 (CYP2B1 and CYP1A1/2) by metyrapone in primary rat hepatocyte cultures. Res Commun Mol Pathol Pharm 1996; 94: Marc N i wsp. Regulation of phenobarbital induction of the cytochrome P450 2b9/10 genes in primary mouse hepatocyte culture. Involvement of calcium- and camp-dependent pathways. Eur J Biochem 2000; 267: Sidhu JS, Omiecinski CJ. camp-associated inhibition of phenobarbital-inducible cytochrome P450 gene expression in primary rat hepatocyte cultures. J Biol Chem 1995; 270: Johnson TN, Tanner MS, Tucker GT. A comparison of the ontogeny of enterocytic and hepatic cytochromes P450 3A in the rat. Biochem Pharmacol 2000; 60: Johnson TN, Tanner MS, Tucker GT. Developmental changes in the expression of enterocytic and hepatic cytochromes P4501A in rat. Xenobiotica 2002; 32: Plewka A, Plewka D. Evaluation of activity of cytochrome P-450-dependent monooxygenase system induced by β-naphthoflavone or dexamethasone in rats at different ages. Age 1995; 18: Kawajiri K, Fujii-Kuriyama Y. Cytochrome P450 gene regulation and physiological functions mediated by the aryl hydrocarbon receptor. Arch Biochem Biophys 2007; 464: Kocarek TA, Reddy AB. Negative regulation by dexamethasone of fluvastatin-inducible CYP2B expression in primary cultures of rat hepatocytes: role of CYP3A. Biochem Pharmacol 1998; 55: Pereira TM, Lechner MC. Differential regulation of the cytochrome P450 3A1 gene transcription by dexamethasone in immature and adult rat liver. Eur J Biochem 1995; 229: Kim H i wsp. Differential induction of rat hepatic cytochromes P450 3A1, 3A2, 2B1, 2B2, and 2E1 in response to pyridine treatment. Drug Metab Dispos 2001; 29: Ushio F i wsp. Differential induction of cytochrome P-450 isozymes by rifampicin in the Chinese hamster, Cricetus griseus. Comp Biochem Physiol C Pharmacol Toxicol Endocrinol 1995; 112: Lupp A i wsp. Transplantation of fetal liver tissue suspension into the spleens of adult syngenic rats: effects of beta-naphthoflavone, phenobarbital and dexamethasone on cytochrome P450 isoforms expression and on glycogen storage. Exp Toxicol Pathol 1998; 50: Akhtar MK, Kelly SL, Kaderbhai MA. Cytochrome b 5 modulation of 17-α hydroxylase and lyase (CYP17) activities in steroidogenesis. J Endocrinol 2005; 187: Fernández-Pérez L i wsp. Steroid binding sites in liver membranes: interplay between glucocorticoids, sex steroids, and pituitary hormones. J Steroid Biochem Mol Biol 2008; 109: data otrzymania pracy: r. data akceptacji do druku: r. Adres do korespondencji: dr hab. Andrzej Plewka adres: Zakład Proteomiki, Śląski Uniwersytet Medyczny, Sosnowiec, ul. Ostrogórska 30 tel.:

16 Farm Przegl Nauk, 2010,3, Ocena lekowrażliwości ziarenkowców Gramdodatnich izolowanych z materiałów klinicznych pacjentów hospitalizowanych w oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej Antimicrobial susceptibility of Gram-positive cocci isolated from clinical specimens from orthopedic patients Małgorzata Kępa 1, Danuta Idzik 1, Robert D. Wojtyczka 1, Iwona Krzyżecka 1, Anna Góras Zawiązalec 2, Jerzy Pacha 1, Krzysztof Jasik 1 1 Katedra i Zakład Mikrobiologii Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej w Sosnowcu, Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, 2 Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, Pracownia Bakteriologii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr 4 w Bytomiu Streszczenie Zakażenia nabywane w oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej, mimo że nie należą do najczęstszych, to jednak wiążą się ze znacznym przedłużeniem hospitalizacji pacjentów i wzrostem nakładów finansowych na leczenie. Chociaż, są one nieodzownym elementem funkcjonowania szpitala, to należy dążyć różnymi metodami do ich ograniczenia, np. poprzez ciągłą kontrolę wrażliwości na antybiotyki szpitalnej flory bakteryjnej. Dlatego celem pracy było określenie lekowrażliwości ziarenkowców Gramdodatnich, wyizolowanych z materiałów klinicznych, pobranych od pacjentów oddziału chirurgii urazowo-ortopedycznej. Materiał do badań stanowiło 105 szczepów Gramdodatnich ziarenkowców, wyizolowanych głównie z rany i materiału śródoperacyjnego, których lekowrażliwość określono metodą dyfuzyjno-krążkową, zgodnie z zaleceniami KORLD i NCCLS. Przeprowadzone badania wskazują na dominujący udział, w Gramdodatnich zakażeniach ziarenkowcowych, bakterii z rodzaju Staphylococcus spp. (64,76%) i Enterococcus spp. (25,71%), a najczęściej izolowanym gatunkiem był S. aureus (57,14%). Wszystkie wyizolowane gronkowce były oporne na penicylinę, a największą wrażliwość wykazały na trimetoprim/sulfametoksazol, ciprofloksacynę i doksycyklinę. Najskuteczniejsze wobec szczepów E. faecalis okazały się antybiotyki β-laktamowe ampicylina i penicylina, natomiast w stosunku do E. faecium aktywna była jedynie doksycyklina. Żaden z przebadanych szczepów gronkowców i enterokoków nie wykazał oporności na glikopeptydy. Szczepy Staphylococcus spp. oporne na metycylinę oraz Enterococcus spp. oporne na wysokie stężenia aminoglikozydów charakteryzowały się także zwiększoną opornością na inne grupy antybiotyków. Szczepy wielolekooporne najczęściej izolowane były z ran. W przeprowadzonych badaniach wyizolowano 14 szczepów zaliczanych do drobnoustrojów alarmowych. Wśród nich było 12 metycylinoopornych szczepów S. aureus i 2 szczepy S. pyogenes. Uzyskany w badaniach profil bakteryjnej wrażliwości koreluje z wynikami, otrzymywanymi w innych polskich szpitalach. Ze względu na narastanie oporności bakterii na Abstract Infections acquired by patients on an orthopedic trauma ward, although not very frequent, may cause a significantly prolonged hospitalization time and are responsible for some additional treatment costs. In spite of the fact that infections are invariably connected with hospital work, their occurrence should be limited; this could be done thanks to the continuous monitoring of bacterial susceptibility to antibiotics on the ward. In the work we tried to determine the drug susceptibility of Gram-positive cocci isolated from clinical specimens from orthopedic patients. One hundred and five strains of Gram-positive cocci were isolated from the operative wounds and intra-operative material, then disk diffusion susceptibility testing was done according to KORLD and NCCLS standards. Our investigation showed the prevalence of Gram-positive cocci of Staphylococcus spp. (64.76%) and Enterococcus spp. (25.71%); S. aureus (57.14%) was the most frequently isolated species. All the isolated staphylococci were penicillin insusceptible. The greatest bacterial susceptibility was manifested in case of trimethoprimsulfamethoxazole, ciprofloxacin and doxicycline. E. faecalis was susceptible to beta-lactam antibiotics, i.e. ampicillin and penicillin, however E. faecium was susceptible only to doxicycline. None of the examined Staphylococus spp. or Enterococcus spp. was susceptible to glycopeptides. Meticillin resistant Staphylococcus spp. as well as Enterococcus spp. resistant to high concentration of aminoglycosides showed elevated resistance to antibiotics of other classes. Most frequently, multidrug resistant bacteria were isolated from wounds. There were isolated 14 alarming bacterial strains, i.e. 12 meticillin resistant S. aureus species and 2 S. pyogenes species. We obtained a bacterial profile that corresponds to the profiles of other Polish hospitals. Considering the increasing bacterial drug resistance, it is necessary to monitor the susceptibility of bacteria to drugs as well as to control the ad- 16

17 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN antybiotyki konieczna wydaje się stała kontrola lekowrażliwości drobnoustrojów oraz zużycia antybiotyków, w celu wczesnego wykrycia zagrożenia mikrobiologicznego. Słowa kluczowe: lekowrażliwość, oddział urazowo-ortopedyczny, ziarenkowce Gramdodatnie ministration of antibiotics in Polish hospitals in order to avoid and eliminate microbiological hazard. Key words: antimicrobial susceptibility, orthopedic trauma ward, Gram-positive cocci Wykaz skrótów: CNS - coagulase-negative staphylococci gronkowce koagulazoujemne, HLAR - high-level aminoglycoside resistance oporność na wysokie stężenia aminoglikozydów, KORLD - Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów, MLS B - resistance to macrolide, lincosamide and streptogramin B oporność na makrolidy, linkosamidy i streptograminy B, MHA - Mueller-Hinton agar, MRCNS - methicillin resistant coagulase-negative staphylococci gronkowce koagulazoujemne oporne na metycylinę, MRSA - methicillin resistant S. aureus S. aureus oporny na metycylinę, NCCLS - National Committee for Clinical Laboratory Standards, obecnie Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI), VISA - vancomycin intermediate S. aureus S. aureus średniowrażliwy na wankomycynę, VRE - vancomycin resistant enterococci enterokoki oporne na wankomycynę, VRSA - vancomycin resistant S. aureus S. aureus oporny na wankomycynę Wstęp W oddziałach chirurgii urazowo-ortopedycznej interwencyjny charakter wykonywanych zabiegów przyczynia się do występowania zakażeń szpitalnych z częstością od 1% do 4%. Do najczęściej izolowanych patogenów wywołujących te zakażenia należą ziarenkowce Gramdodatnie, a wśród nich głównie szczepy Staphylococcus aureus (15-23%), koagulazoujemne gronkowce (5-9%) i szczepy Enterococcus spp. (10-14%) [1]. Coraz poważniejszym problem terapeutyczny stanowią metycylinooporne szczepy gronkowców, nie tylko wskutek braku wrażliwości na wszystkie antybiotyki β-laktamowe, ale także ze względu na szybko narastającą oporność na antybiotyki innych grup [2, 3]. Enterokoki pozyskały dominującą pozycję wśród szpitalnych patogenów, dzięki naturalnej oporności na znaczną liczbę antybiotyków i chemioterapeutyków, jak i zdolność szybkiego nabywania nowych mechanizmów oporności. Jednak ze względów klinicznych najistotniejsza jest ich nabyta oporność na wysokie stężenia aminoglikozydów i antybiotyki glikopeptydowe [4]. Na oddziałach chirurgii urazowo-ortopedycznej obserwuje się także dużą koncentrację drobnoustrojów alarmowych, stąd też konieczny jest w ich przypadku, wzmożony nadzór epidemiologiczny polegający m. in. na ciągłej kontroli wrażliwości na antybiotyki szpitalnej flory bakteryjnej [5]. Cel pracy Celem pracy było określenie lekowrażliwości ziarenkowców Gramdodatnich, wyizolowanych z materiałów klinicznych, pobranych od pacjentów i przekazanych do Katedry i Zakładu Mikrobiologii. Przeprowadzono analizę pomiędzy pochodzeniem szczepów, a stopniem ich wrażliwości na zastosowane antybiotyki i chemioterapeutyki oraz oceniono występowanie szczepów wielolekoopornych i patogenów alarmowych. Materiał i metody badań Materiał do badań stanowiło 105 szczepów Gramdodatnich ziarenkowców, wyizolowanych z różnych materiałów klinicznych, pochodzących od pacjentów oddziału chirurgii urazowoortopedycznej i przekazanych do Katedry i Zakładu Mikrobiologii ze szpitalnego laboratorium mikrobiologicznego. Ocenę lekowrażliwości badanych szczepów przeprowadzono metodą dyfuzyjno-krążkową, zgodnie z zaleceniami Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów (KORLD) i National Committee for Clinical Laboratory Standards (NCCLS) [6, 7]. Wśród wyizolowanych szczepów bakterii wykrywano także mechanizmy oporności na antybiotyki, stosując metody zalecane przez KORLD [6]. W celu oznaczenia wytwarzania penicylinaz przez gronkowce określono ich wrażliwość na penicylinę metodą dyfuzyjną, stosując krążek z penicyliną G 10 IU. Wykrywanie wrażliwości gronkowców na metycylinę wykonano metodą dyfuzyjno-krążkowa z oksacyliną (1 μg) i cefoksytyną (30 μg) oraz metodą przeglądową na podłożu MHA z oksacyliną w stężeniu 6 μg/cm 3 i dodatkiem 4% NaCl. Oznaczenie wrażliwości gronkowców na makrolidy i linkosamidy wykonano metodą dwóch krążków (krążki z erytromycyną 15 μg i klindamycyną 2 μg). Odczyt i interpretację kliniczną otrzymanych wyników przeprowadzono zgodnie z zaleceniami KORLD [6]. W przypadku enterokoków określenie oporności wysokiego stopnia na aminoglikozydy polegało na oznaczeniu ich wrażliwość metodą dyfuzyjno-krążkową na streptomycynę 300 μg i gentamycynę 120 μg. Oporność szczepu na obydwa zastosowane w badaniu antybiotyki określano jako oporność wysokiego stopnia na wszystkie antybiotyki aminoglikozydowe (HLAR) [6]. Wyniki badań Ze względu na specyfikę oddziału chirurgii urazowo-ortopedycznej, wyizolowane szczepy bakteryjne pochodziły 17

18 Farm Przegl Nauk, 2010, 3 Ryc. 1. Udział procentowy poszczególnych ziarenkowców Gramdodatnich wyizolowanych z materiału klinicznego. OX oksacylina E erytromycyna CC klindamycyna CIP ciprofloksacyna D doksycyklina P penicylina SXT trimetoprim/ sulfametoksazol Ryc. 2. Lekowrażliwość szczepów Staphylococcus aureus na antybiotyki i chemioterapeutyki z antybiogramu podstawowego. OX oksacylina E erytromycyna CC klindamycyna CIP ciprofloksacyna D doksycyklina P penicylina SXT trimetoprim/ sulfametoksazol Ryc. 3. Lekowrażliwość koagulazoujemnych szczepów Staphylococcus spp. na antybiotyki i chemioterapeutyki z antybiogramu podstawowego. głównie z rany 62 szczepy (59,05%) i materiału śródoperacyjnego 16 szczepów (15,24%). Drobnoustroje izolowano także z takich materiałów, jak: płyn z przetoki 7 szczepów (6,67%), ropa 5 (4,76%), mocz 4 (3,81%), bioptat 2 (1,90%), plwocina 2 (1,90%), płyn punkcyjny 2 (1,90%), krew 1 (0,95%), odleżyna 1 (0,95%), wymaz z rurki intubacyjnej 1 szczep (0,95%) oraz inne 2 (1,90%), Spośród 105 wyizolowanych szczepów ziarenkowców Gramdodatnich największą grupę stanowiły bakterie z rodzaju Staphylococcus spp. 68 szczepów (64,76%) i Enterococcus spp. 27 szczepów (25,71%). Wyizolowano także 9 szczepów (8,57%) z rodzaju Streptococcus spp. oraz 1 szczep (0,95%) Micrococcus sp. Wśród wszystkich wyhodowanych drobnoustrojów dominowały gatunki: Staphylococcus aureus 60 szczepów, Enterococcus faecalis 24 szczepy oraz gronkowce koagulazoujemne 7 szczepów (Ryc. 1). Szczep Micrococcus sp., wyizolowany z krwi, był wrażliwy na wszystkie zastosowane antybiotyki i chemioterapeutyki. Wszystkie wyizolowane szczepy gronkowca złocistego były oporne na penicylinę, 20,0% spośród nich wykazywało metycylinooporność, a 25,0% oporność na erytromycynę i klindamycynę (oporność typu kmls B - konstytutywna). Jednoczesną oporność na metycylinę i typu MLS B zaobserwowano u 13,33% szczepów S. aureus. Odsetek szczepów opornych i średniowrażliwych na doksycyklinę wynosił odpowiednio 13,33% i 15,0%. Większość zbadanych gronkowców wykazywała wysoką wrażliwość na: ciprofloksacynę (91,67%) i trimetoprim/sulfametoksazol (91,67%) Ryc. 2. W grupie koagulazoujemnych gronkowców oporność na większość zastosowanych antybiotyków była wysoka (Ryc. 3). Wszystkie przebadane szczepy CNS cechowały się opornością na penicylinę. Oporność na metycylinę wyniosła 71,43%, a na erytromycynę i klindamycynę 85,71% (łączną oporność typu MRCNS i kmls B wykazało 57,14% szczepów). Prawie połowa badanych szczepów wykazała oporność na ciprofloksacynę (42,87%) i doksycyklinę (57,14%). Wszystkie wyhodowane szczepy odznaczały się wrażliwością na trimetoprim/ sulfametoksazol. Wyhodowane szczepy paciorkowców odznaczały się wrażliwością na ampicylinę i penicylinę. Wrażliwość wobec erytromycyny wykazało 5 szczepów (55,56%), a wobec klindamycyny 6 szczepów (66,67%). Natomiast oporność na oba antybiotyki stwierdzono w przypadku 3 badanych szczepów (33,33%) - 2 szczepy S. mitis i 1 szczep Streptococcus sp. (Ryc.4). W przypadku enterokoków dobór antybiotyków do oznaczenia lekowrażliwości zależał od rodzaju materiału klinicznego, z którego dany szczep został wyizolowany. Dla 4 szczepów en- 18

19 copyright 2010 Grupa dr. A. R. Kwiecińskiego ISSN Ryc. 4. Lekowrażliwość szczepów Streptococcus spp. na antybiotyki i chemioterapeutyki. Ryc. 5. Lekowrażliwość na antybiotyki szczepów z rodzaju Enterococcus spp., wyizolowanych z moczu. HLAR i 100% (2/2) szczepów E. faecium HLAR. Największą aktywnością w stosunku do enterokoków, wyhodowanych z innego materiału niż mocz, odznaczały się ampicylina (91,30%) i penicylina (91,30%). Badane szczepy wykazały wysoką oporność na doksycyklinę - 59,09% szczepów opornych i 22,73% szczepów o średniej wrażliwości, gentamycynę - 65,22% szczepów opornych i streptomycynę - 69,57% szczepów opornych (Ryc.6). Wysoką oporność tylko na gentamycynę wykazywało 13,04% szczepów enterokoków, tylko na streptomycynę 17,39% szczepów, a w stosunku do obu antybiotyków jednocześnie 52,17% szczepów, co jest równoznaczne z obecnością fenotypu HLAR. Badane szczepy E. faecalis (wyizolowane z materiału klinicznego innego niż mocz), wykazujące oporność wysokiego stopnia na antybiotyki aminoglikozydowe, charakteryzowały się większą opornością na doksycyklinę 90,0%, w porównaniu ze szczepami wrażliwymi na wysokie stężenia aminoglikozydów, wśród których oporność ta wyniosła 40,0%. Na ampicylinę i penicylinę 100% szczepów E. faecalis pozostało wrażliwych. Wszystkie szczepy E. faecium, wyizolowane z materiału innego niż mocz, były oporne na wysokie stężenia antybiotyków aminoglikozydowych, wykazując jednocześnie 100% oporności na ampicylinę i penicylinę. Wobec tych szczepów aktywna była jedynie doksycyklina. Wśród 4 szczepów enterokoków wyizolowanych z moczu (3 szczepy E. faecalis i 1 szczep E. faecium) 3 szczepy (75,0% szczepów) były wrażliwe na ampicylinę, penicylinę i nitrofurantoinę, połowa szczepów wykazała oporność na doksycyklinę i norfloksacynę, a 25,0% szczepów była średniowrażliwa. Wśród przebadanych 105 szczepów bakterii do patogenów alarmowych należało 14 szczepów (13,33%), w tym 12 szczepów metycylinoopornych gronkowców złocistych (MRSA) i 2 szczepy Streptococcus pyogenes. Ryc. 6. Lekowrażliwość na antybiotyki szczepów z rodzaju Enterococcus spp., wyizolowanych z materiału klinicznego innego niż mocz. terokoków izolowanych z moczu oznaczono dodatkowo ich wrażliwość na nitrofurantoinę i norfloksacynę. Nie oznaczano w tych przypadkach oporności wysokiego stopnia na antybiotyki aminoglikozydowe (Ryc. 5). Zbadane 23 szczepy enterokoków charakteryzowały się dużym odsetkiem szczepów opornych na wysokie stężenia aminoglikozydów. Szczepy o fenotypie HLAR izolowane były głównie z rany 80,0% (8/10) szczepów E. faecalis Dyskusja Spośród 67 szczepów z rodzaju Staphylococcus spp. 25,37% wykazało metycylinooporność i były to szczepy izolowane głównie z ran 64,71%. Szczepy oporne na metycylinę (MRSA i MRCNS) są oporne in vivo na wszystkie antybiotyki β-laktamowe, tj. penicyliny, penicyliny skojarzone z inhibitorami β-laktamaz, cefalosporyny i karbapenemy [6]. Odsetek metycylinoopornych gronkowców był o połowę niższy od podawanego przez innych autorów (51,6-67%). Oporność na metycylinę dotyczyła 20,0% gronkowców złocistych i 71,43% koagulazoujemnych, a uzyskane wyniki odpowiadają krajowym danym, mieszczącym się w granicach 15-40% dla szczepów S. aureus i 46 80% dla szczepów CNS 19

20 Farm Przegl Nauk, 2010, 3 [8-13]. W przeprowadzonych badaniach oporność na penicylinę dotyczyła wszystkich szczepów gronkowców, natomiast w piśmiennictwie oceniana jest średnio na 90% [12]. Wrażliwość badanych szczepów S. aureus była dość wysoka dla erytromycyny, klindamycyny, doksycykliny i wynosiła ok. 70,0%, a dla ciprofloksacyny i trimetoprimu/ sulfametoksazolu ok. 90,0%, co koreluje z wynikami uzyskanymi przez innych autorów [8, 11, 12, 14, 15]. CNS charakteryzowały się mniejszą wrażliwością na działanie zastosowanych leków i tylko ok. 14% szczepów było wrażliwych na erytromycynę i klindamycynę oraz ok. 43% na ciprofloksacynę i doksycyklinę. Jedynym w pełni skutecznym lekiem okazał się trimetoprim/sulfametoksazol, chociaż 100% aktywność tego chemioterapeutyku wobec koagulazoujemnych gronkowców jest raczej rzadko spotykana, a nawet niektórzy autorzy wskazują na zdecydowanie większą oporność [11, 12]. Analiza wzorów oporności wykazała dodatkowo wielolekooporność szczepów gronkowców metycylinoopornych, co sygnalizowane jest w wielu opracowaniach [2, 3, 8, 12]. Skuteczne w leczeniu zakażeń gronkowcami metycylinoopornymi pozostają antybiotyki glikopeptydowe wankomycyna i teikoplanina. Wśród analizowanych gronkowców nie oznaczono żadnego szczepu VISA i VRSA. Szerokie stosowanie glikopeptydów, w ostatnich latach, doprowadziło do pojawienia się szczepów średniowrażliwych, a nawet niewrażliwych na glikopeptydy [2, 9, 10, 14]. Według różnych opracowań od 70% do 90% zakażeń enterokokowych wywoływanych jest przez szczepy E. faecalis, a 5%-25% przez szczepy E. faecium. Pozostałe 5% infekcji wywołują szczepy: E. durans, E. avium, E. gallinarum i E. casseliflavus, co jest zgodne z otrzymanymi wynikami badań [4, 16, 17]. Około 50% szczepów Enterococcus spp. izolowanych w zakażeniach szpitalnych charakteryzuje się fenotypem HLAR, a wśród nich ponad 80% izolatów należy do gatunku E. faecium i 32% do gatunku E. faecalis [17, 18]. Wyniki analiz, przeprowadzonych w grupie enterokoków, wyizolowanych z materiału innego niż mocz, potwierdzają wysoki stopień oporności na antybiotyki aminoglikozydowe wśród 52,17% szczepów Enterococcus spp., które w 83,33% zostały wyizolowane z ran. Odsetek szczepów HLAR, należących do E. faecium i E. faecalis, był nieco wyższy od średniej krajowej i wyniósł odpowiednio 100% i 47,62%. Wśród wszystkich wyizolowanych enterokoków wrażliwość na ampicylinę i penicylinę wyniosła ponad 90%, jednak należy zauważyć, że wrażliwe były jedynie szczepy z gatunku E. faecalis, natomiast oporność dotyczyła ogółu szczepów E. faecium. Wyniki badań wrażliwości na antybiotyki β-laktamowe zamieszczone w innych opracowaniach, wykazują wyższy odsetek szczepów opornych wśród obu gatunku, ale podkreślany jest znacznie większy udział w tej oporności szczepów E. faecium. Gentamycyna, streptomycyna i doksycyklina wykazały niską aktywność wobec enterokoków, rzędu 20-35%. Takie dane potwierdzają doniesienia o narastającej oporności na leki przeciwbakteryjne szczepów Enterococcus spp. izolowanych w Polsce. Wykazano obecność 52,17% enterokoków opornych na wysokie stężenia aminoglikozydów, a dodatkowo ok. 15% szczepów było opornych tylko na jeden aminoglikozyd. Wyższa oporność szczepów E. faecalis HLAR na doksycyklinę oraz 100% oporność szczepów E. faecium HLAR na ampicylinę i penicylinę potwierdza obserwacje wielu badaczy, o równocześnie wyższej oporności szczepów o fenotypie HLAR na inne grupy antybiotyków. Doksycyklina i norfloksacyna okazały się nieskuteczne wobec większości szczepów E. faecalis, wyizolowanych z moczu. W przypadku szczepu E. faecium, skuteczna była jedynie doksycyklina. Nowe zagrożenie stanowią szczepy Enterococcus spp. niewrażliwe na glikopeptydy (VRE), stosowane w przypadku zakażeń enterokokowych, nie dających się leczyć innymi antybiotykami [16, 17]. Odsetek izolatów VRE, w niektórych krajach, dotyczy od 13,6% do 20% wszystkich zakażeń enterokokowych [18, 19]. Oporność typu VRE nie wystąpiła w przypadku żadnego z przebadanych szczepów. Mały odsetek izolatów zidentyfikowanych w obrębie rodzaju Streptococcus spp. (9 szczepów) Micrococcus sp. (1 szczep) wskazuje na niewielki ich udział w etiologii zakażeń na diagnozowanym oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej i nie pozwala na miarodajną ocenę ich lekowrażliwości. Wnioski 1. Dominujący udział w etiologii zakażeń, w oddziale chirurgii urazowo ortopedycznej, miały szczepy z rodzaju Staphylococcus spp. 64,76% i Enterococcus spp. 25,71%, a wśród nich S. aureus 60 szczepów oraz E. faecalis 24 szczepy. 2. Oporność na metycylinę wykazało 20% szczepów S. aureus (MRSA) i aż 71,43% szczepów gronkowców kaogulazoujemnych (MRCNS). Zarówno, w grupie MRSA, jak i MRCNS, odsetek szczepów opornych na inne antybiotyki był znacznie wyższy niż wśród szczepów metycylinowrażliwych. 3. Wszystkie przebadane gronkowce były oporne na penicylinę, a największą wrażliwość wobec nich wykazały trimetoprim/sulfametoksazol, ciprofloksacyna i doksycyklina. 4. Wśród zakażeń enterokokowych, wykazano duży udział szczepów HLAR. Oporności tej często towarzyszyła zwiększona oporność na inne antybiotyki. 5. Antybiotyki β-laktamowe ampicylina i penicylina okazały się najskuteczniejszymi lekami wobec szczepów E. faecalis, natomiast szczepy E. faecium wrażliwe były jedynie na doksycyklinę. 6. Żaden szczep z rodzaju Staphylococcus spp. i Enterococcus spp. nie był oporny na glikopeptydy. 7. Metycylino- i wielolekooporne gronkowce oraz enterokoki o fenotypie HLAR najczęściej izolowano z ran. 8. Patogeny alarmowe stanowiły 13,33% ogółu izolatów i należało do nich 12 szczepów MRSA i 2 szczepy Streptococcus pyogenes. 9. Otrzymane wzory lekowrażliwości, dla większości wyizolowanych szczepów, korelują z wynikami uzyskiwanymi dla ziarenkowców Gramdodatnich z innych polskich szpitali. 10. W celu ograniczenia narastającej oporności bakterii na antybiotyki, konieczne jest ciągłe monitorowanie lekowrażliwości i racjonalne stosowanie antybiotykoterapii. Sposób finansowania: badania własne - umowa nr: KNW-2-048/08 20

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę

Ćwiczenie 1. Oznaczanie wrażliwości szczepów na metycylinę XI. Antybiotyki i chemioterpeutyki ćwiczenia praktyczne W przedstawionych ćwiczeniach narysuj i zinterpretuj otrzymane wyniki badań mechanizmów oporności. Opisz rodzaje krążków użytych do badań oraz sposób

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM

Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Prezentacja Pracowni Ekologii Drobnoustrojów w Katedry Mikrobiologii UJCM Informacja o Katedrze Rozwój j naukowy młodej kadry naukowców w w kontekście priorytetów badawczych: W 2009 roku 1 pracownik Katedry

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Wpływ racjonalnej antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów

Wpływ racjonalnej antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów WOJSKOWY SZPITAL KLINICZNY Wpływ racjonalnej BYDGOSZCZ antybiotykoterapii na lekowrażliwość drobnoustrojów 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ w Bydgoszczy dr n. med. Joanna Sierzputowska

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Kontrakty na usługi dla szpitali SIWZ dla badań mikrobiologicznych Danuta Pawlik SP ZOZ ZZ Maków Mazowiecki Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Warunki prawne dotyczące konkursu ofert Ustawa z dnia 15 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost.

Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost. Testy aktywności przeciwdrobnoustrojowej na przykładzie metody dyfuzyjnej oraz wyznaczania wartości minimalnego stężenia hamującego wzrost. Opracowanie: dr inż. Roland Wakieć Wprowadzenie. Najważniejszym

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Krystyna Paszko Monitorowanie patogenów alarmowych w Szpitalu św. Wojciecha w Gdańsku nowe przepisy i ich konsekwencje dla monitorowania patogenów alarmowych XII Konferencja naukowo-szkoleniowa SHL Stare

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna

Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna Nowoczesna diagnostyka mikrobiologiczna 1 2 Nowoczesne laboratorium mikrobiologiczne połączenie metod manualnych i automatyzacji Nowoczesne laboratorium mikrobiologiczne To nie tylko sprzęt diagnostyczny,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYNIKÓW POSIEWÓW KRWI U DZIECI Z ZAŁOŻONYM CEWNIKIEM CENTRALNYM

ANALIZA WYNIKÓW POSIEWÓW KRWI U DZIECI Z ZAŁOŻONYM CEWNIKIEM CENTRALNYM PRZEGL EPIDEMIOL 2008; 62: 47-53 Anna Delińska-Galińska 1, Elżbieta Arłukowicz 2, Katarzyna Plata-Nazar 1, Grażyna Łuczak 1, Ewa Kozielska 1, Aldona Kotłowska-Kmieć 1, Anna Borkowska 1. ANALIZA WYNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Wypełnianie wniosków do LKE. dr Anna Passini, II lke w Warszawie dr Ewa Kublik, I lke w Warszawie dr hab. Elżbieta Kompanowska Jezierska, KKE

Wypełnianie wniosków do LKE. dr Anna Passini, II lke w Warszawie dr Ewa Kublik, I lke w Warszawie dr hab. Elżbieta Kompanowska Jezierska, KKE Wypełnianie wniosków do LKE dr Anna Passini, II lke w Warszawie dr Ewa Kublik, I lke w Warszawie dr hab. Elżbieta Kompanowska Jezierska, KKE Wypełniając wniosek pamiętajmy, że doświadczenie na zwierzętach

Bardziej szczegółowo

DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW

DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW DORIPENEM NOWY LEK Z GRUPY KARBAPENEMÓW dr n. med. Dorota Żabicka, prof. dr hab n. med. Waleria Hryniewicz Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Lekowrażliwości Drobnoustrojów Narodowy Instytut Leków, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF

Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Agnieszka Gładysz Ocena ekspresji genów proangiogennych w komórkach nowotworowych OVP-10 oraz transfektantach OVP-10/SHH i OVP-10/VEGF Katedra i Zakład Biochemii i Chemii Klinicznej Akademia Medyczna Prof.

Bardziej szczegółowo

Columbia Agar + 5% krew barania. Szt. 4000. Sabouraud Dextrose Agar + chloramfenikol + gentamycyna. Szt. 800

Columbia Agar + 5% krew barania. Szt. 4000. Sabouraud Dextrose Agar + chloramfenikol + gentamycyna. Szt. 800 Część nr 1 Gotowe podłoża w opakowaniach jednostkowych do wykonywania procedur mikrobiologicznych Poz. 1-5; średnica płytek 90mm, max. Wielkość opakowania 20 płytek Termin ważności płytek min 5-6 tyg.

Bardziej szczegółowo

Analiza mikrobiologiczna oddziałów szpitalnych - skumulowane dane na temat antybiotykowrażliwości dla celów empirycznej terapii zakażeń

Analiza mikrobiologiczna oddziałów szpitalnych - skumulowane dane na temat antybiotykowrażliwości dla celów empirycznej terapii zakażeń K o n s u l t a n t K r a j o w y w d z i e d z i n i e m i k r o b i o l o g i i l e k a r s k i e j P r o f. d r h a b. m e d. W a l e r i a H r y n i e w i c z N a r o d o w y I n s t y t u t L e k

Bardziej szczegółowo

Ziarenkowce Gram-dodatnie część II

Ziarenkowce Gram-dodatnie część II Ziarenkowce Gram-dodatnie część II Oporność na antybiotyki β-laktamowe oporność enzymatyczna wytwarzanie β-laktamaz, enzymów hydrolizujących wiązanie w pierścieniu β-laktamowym antybiotyków oporność receptorowa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 SPRAWOZDANIE MOŻE BYĆ POWIELANE TYLKO W CAŁOŚCI. INNA FORMA KOPIOWANIA WYMAGA PISEMNEJ ZGODY LABORATORIUM. SPRAWOZDANIE Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH Nr 20006/11859/09 BADANIA WŁASNOŚCI PRZECIWDROBNOUSTROJOWYCH

Bardziej szczegółowo

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r.

Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Narodowy Instytut Leków ul. Chełmska 30/34, 00-725 Warszawa Tel. 022 851-46-70, Fax. 022 841-29-49 www.korld.edu.pl Warszawa, dn. 21.10.2009r. Wytyczne postępowania w przypadku wykrycia szczepów pałeczek

Bardziej szczegółowo

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase

Zalecenia rekomendowane przez Ministra Zdrowia. KPC - ang: Klebsiella pneumoniae carbapenemase Zalecenia dotyczące postępowania w przypadku identyfikacji w zakładach opieki zdrowotnej szczepów bakteryjnych Enterobacteriaceae wytwarzających karbapenemazy typu KPC * * KPC - ang: Klebsiella pneumoniae

Bardziej szczegółowo

katedra fizjologii i biochemii zwierząt

katedra fizjologii i biochemii zwierząt katedra fizjologii i biochemii zwierząt RYS HISTORYCZNY Powstanie Katedry 1951 r Z chwilą utworzenia Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu (rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie

Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Zastosowanie spektroskopii EPR do badania wolnych rodników generowanych termicznie w drotawerynie Paweł Ramos, Barbara Pilawa, Maciej Adamski STRESZCZENIE Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi ekspertów EUCAST na pytania najczęściej zadawane przez mikrobiologów dotyczące oznaczeń wrażliwości drobnoustrojów

Odpowiedzi ekspertów EUCAST na pytania najczęściej zadawane przez mikrobiologów dotyczące oznaczeń wrażliwości drobnoustrojów Odpowiedzi ekspertów EUCAST na pytania najczęściej zadawane przez mikrobiologów dotyczące oznaczeń wrażliwości drobnoustrojów Podłoża metoda dyfuzyjno-krążkowa EUCAST 1. Który z producentów podłoża agarowego

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro

KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII. Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro KOŁO NAUKOWE IMMUNOLOGII Mikrochimeryzm badania w hodowlach leukocytów in vitro Koło Naukowe Immunolgii kolo_immunologii@biol.uw.edu.pl kolo_immunologii.kn@uw.edu.pl CEL I PRZEDMIOT PROJEKTU Celem doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul.

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Smętna 12, Kraków Plan prezentacji: Cel naukowy Podstawy teoretyczne Przyjęta metodyka

Bardziej szczegółowo

Kurs pt. " MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII "

Kurs pt.  MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII Warszawa, 6 lutego 2011 r. Szanowna Pani! Szanowny Panie! Niniejszym uprzejmie informuję, że organizowany jest Kurs pt. " MOLEKULARNE METODY BADAŃ W MIKROBIOLOGII I WIRUSOLOGII " Kurs odbędzie się w dniach

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2010

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2010 Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii na antybiotyki i chemioterapeutyki 2010 Oznaczanie wrażliwości ziarniaków Gram-dodatnich z rodzaju Staphylococcus spp. Dorota Żabicka 1, Waleria

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA)

INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA) INFORMACJA NA TEMAT ZAKAŻEŃ SKÓRY WYWOŁYWANYCH PRZEZ GRONKOWCA ZŁOCISTEGO (STAPHYLOCOCCUS AUREUS) OPORNEGO NA METICYLINĘ (MRSA) MRSA zwykle przenosi się poprzez: Kontakt bezpośredni z osobą zakażoną lub

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz

Ocena. wykonanej pod kierunkiem prof. dr hab. med. Małgorzaty Polz-Docewicz UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KATEDRA I ZAKŁAD MIKROBIOLOGII LEKARSKIEJ Kierownik: prof. dr hab. Andrzej Szkaradkiewicz ul. Wieniawskiego 3 tel. 61 8546 138 61-712 Poznań fax

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I

II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Kierunek: BIOMEDYCYNA 2015-2018 Poziom studiów: pierwszy stopień Profil: Praktyczny SEMESTR I PRZEDMIOT Chemia ogólna EFEKTY KSZTAŁCENIA 1. posiada wiedzę

Bardziej szczegółowo

Izolacja, identyfikacja i ocena lekooporności gronkowców w powietrzu domu studenckiego Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie

Izolacja, identyfikacja i ocena lekooporności gronkowców w powietrzu domu studenckiego Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie 19 Polish Journal of Agronomy 2014, 16, 19 23 Izolacja, identyfikacja i ocena lekooporności gronkowców w powietrzu domu studenckiego Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie Anna Lenart-Boroń, Katarzyna Wolny-Koładka,

Bardziej szczegółowo

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Cyclodynon 1

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Cyclodynon 1 CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO Cyclodynon 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Cyclodynon 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 tabletka powlekana zawiera 40 mg suchego wyciągu etanolowego

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009 Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009 Oznaczanie wrażliwości ziarniaków Gram-dodatnich z rodzaju Staphylococcus spp. Dorota Żabicka 1, Waleria

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w kierunku MRSA

Badania przesiewowe w kierunku MRSA Polish Screening for MRSA Badania przesiewowe w kierunku MRSA Wersja 1 Sierpień 2008 Czego dotyczy niniejsza ulotka? NHS Grampian bierze udział w szkockich badaniach przesiewowych (testach), których celem

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa

Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa Przedmiot zamówienia -Specyfikacja cenowa Zał nr 1 do SIWZ Grupa 1: gotowe podłoża, testy i odczynniki Podłoża na płytkach petriego o średnicy 90 mm, podłoża w probówkach,testy i odczynniki mikrobiologiczne

Bardziej szczegółowo

Kliniczne i kosztowe skutki stosowania antybiotykoterapii w polskim szpitalu

Kliniczne i kosztowe skutki stosowania antybiotykoterapii w polskim szpitalu Kliniczne i kosztowe skutki stosowania antybiotykoterapii w polskim szpitalu Rafał Niżankowski prof. dr hab. med, EconMed Europe Michał Seweryn dr n ekon, Instytut Zdrowia Publicznego UJ IX Sympozjum EBHC,

Bardziej szczegółowo

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF)

Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Gliwice, Poland, 28th February 2014 Projekty Marie Curie Actions w praktyce: EGALITE (IAPP) i ArSInformatiCa (IOF) Krzysztof A. Cyran The project has received Community research funding under the 7th Framework

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

Mikrobiologia - Bakteriologia

Mikrobiologia - Bakteriologia Mikrobiologia - Bakteriologia 5050 Bezpośrednie barwienie bakteriologiczne Kwiecień, październik 3-9 zdjęć cyfrowych wybarwionych bezpośrednio preparatów, prezentowane na stronie internetowej Labquality

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Waleria Hryniewicz, Agnieszka Sulikowska, Katarzyna Szczypa, Jolanta Krzysztoń-Russjan, Marek Gniadkowski

Waleria Hryniewicz, Agnieszka Sulikowska, Katarzyna Szczypa, Jolanta Krzysztoń-Russjan, Marek Gniadkowski Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii na antybiotyki i chemioterapeutyki Recommendations for susceptibility testing to antimicrobial agents of selected bacterial species. Waleria

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles

Clinical Trials. Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Polandchallenges in Clinical Trials Anna Dziąg, MD, ąg,, Associate Director Site Start Up Quintiles Poland- legislation 1996-2003 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r o zawodach lekarza i lekarza dentysty, z

Bardziej szczegółowo

Polskie tłumaczenie pod red. prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz

Polskie tłumaczenie pod red. prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) Tabele interpretacji wartości granicznych minimalnych stężeń hamujących (MIC) oraz wielkości stref zahamowania wzrostu Wersja 5.0, obowiązująca

Bardziej szczegółowo

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków.

Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Zmienność genu UDP-glukuronozylotransferazy 1A1 a hiperbilirubinemia noworodków. Katarzyna Mazur-Kominek Współautorzy Tomasz Romanowski, Krzysztof P. Bielawski, Bogumiła Kiełbratowska, Magdalena Słomińska-

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE W-0018_001 WYTYCZNE WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH. Data wprowadzenia: 10-10-2010

WYTYCZNE W-0018_001 WYTYCZNE WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ MIKROBIOLOGICZNYCH. Data wprowadzenia: 10-10-2010 WYDAWANIA RAPORTÓW Z BADAŃ Data wprowadzenia: 1 / 6 Nazwisko Stanowisko Data Podpis Opracował Tadeusz Gadomski Kierownik 10.10.2010 ZaakceptowałBożena Szelągowska Pełnomocnik ds. Zarządzania Jakością 10.10.2010

Bardziej szczegółowo

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST)

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) Tabele interpretacji wartości granicznych minimalnych stężeń hamujących (MIC) oraz wielkości stref Wersja 1.1 Kwiecień 2010 Polskie tłumaczenie

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

OCENA STOPNIA WRAŻLIWOŚCI NA AMINOGLIKOZYDY SZCZEPÓW BAKTERYJNYCH IZOLOWANYCH OD CHORYCH Z ZAKAŻENIAMI UKŁADOWYMI I UOGÓLNIONYMI.

OCENA STOPNIA WRAŻLIWOŚCI NA AMINOGLIKOZYDY SZCZEPÓW BAKTERYJNYCH IZOLOWANYCH OD CHORYCH Z ZAKAŻENIAMI UKŁADOWYMI I UOGÓLNIONYMI. MED. DOŚW. MIKROBIOL., 8, 6: 5-4 Beata Kowalska - Krochmal, Izabela Dolna, Agata Dobosz, Ewa Wrzyszcz, Grażyna Gościniak OCENA STOPNIA WRAŻLIWOŚCI NA AMINOGLIKOZYDY SZCZEPÓW BAKTERYJNYCH IZOLOWANYCH OD

Bardziej szczegółowo

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy

OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy OGÓLNY PLAN ĆWICZEŃ I SEMINARIÓW Z MIKROBIOLOGII OGÓLNEJ dla studentów STOMATOLOGII w roku akademickim 2015-2016 semestr zimowy Ćwiczenia - co tydzień 5 ćwiczeń x 2 godz. = 10 godz. Piątek: 9.45-11.15

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

TERMOSTABILNOŚĆ PEPTYDAZ I INHIBITORÓW PEPTYDAZ NASION ROŚLIN SPOŻYWANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA

TERMOSTABILNOŚĆ PEPTYDAZ I INHIBITORÓW PEPTYDAZ NASION ROŚLIN SPOŻYWANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 654 658 Marta Siergiejuk, Marek Gacko TERMOSTABILNOŚĆ PEPTYDAZ I INHIBITORÓW PEPTYDAZ NASION ROŚLIN SPOŻYWANYCH PRZEZ CZŁOWIEKA Klinika Chirurgii Naczyń i Transplantacji,

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009

Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii. na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009 Rekomendacje doboru testów do oznaczania wrażliwości bakterii na antybiotyki i chemioterapeutyki 2009 Oznaczanie wrażliwości Enterococcus spp. Alicja Kuch 1, Dorota Żabicka 1, Waleria Hryniewicz 1,2 1.

Bardziej szczegółowo

B. ULOTKA INFORMACYJNA

B. ULOTKA INFORMACYJNA B. ULOTKA INFORMACYJNA 1 ULOTKA INFORMACYJNA Versifel FeLV 1. NAZWA I ADRES PODMIOTU ODPOWIEDZIALNEGO ORAZ WYTWÓRCY ODPOWIEDZIALNEGO ZA ZWOLNIENIE SERII, JEŚLI JEST INNY Podmiot odpowiedzialny: Zoetis

Bardziej szczegółowo

Idealnie dopasowuje się, zabija bakterie* 1, 2. Nie wszystkie opatrunki ze srebrem są tak samo zbudowane. * Jak wykazano w testach in vitro

Idealnie dopasowuje się, zabija bakterie* 1, 2. Nie wszystkie opatrunki ze srebrem są tak samo zbudowane. * Jak wykazano w testach in vitro Idealnie dopasowuje się, zabija bakterie* 1, 2 Nie wszystkie opatrunki ze srebrem są tak samo zbudowane * Jak wykazano w testach in vitro Kluczowe wyzwania w procesie leczenia ran Główne wyzwanie w walce

Bardziej szczegółowo

Ochrony Antybiotyków. AktualnoŚci Narodowego Programu

Ochrony Antybiotyków. AktualnoŚci Narodowego Programu AktualnoŚci Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków Numer 2/2014 Raport Światowej Organizacji Zdrowia nt. Oporności Drobnoustrojów (kwiecień 2014) wybrane najważniejsze wnioski nt. monitorowania antybiotykooporności

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka molekularna w OIT

Diagnostyka molekularna w OIT Diagnostyka molekularna w OIT B A R B A R A A D A M I K K A T E D R A I K L I N I K A A N E S T E Z J O L O G I I I I N T E N S Y W N E J T E R A P I I U N I W E R S Y T E T M E D Y C Z N Y W E W R O C

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 448 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12, Data wydania: 29 września 2014 r. Nazwa i adres AB 448 WOJEWÓDZKA

Bardziej szczegółowo

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F

Układ pracy. Wstęp i cel pracy. Wyniki. 1. Ekspresja i supresja Peroksyredoksyny III w stabilnie transfekowanej. linii komórkowej RINm5F The influence of an altered Prx III-expression to RINm5F cells Marta Michalska Praca magisterska wykonana W Zakładzie Medycyny Molekularnej Katedry Biochemii Klinicznej Akademii Medycznej w Gdańsku Przy

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie europejskiego badania nt. rozpowszechnienia bakterii opornych na karbapenemy. Podsumowanie. Projekt EuSCAPE

Podsumowanie europejskiego badania nt. rozpowszechnienia bakterii opornych na karbapenemy. Podsumowanie. Projekt EuSCAPE Podsumowanie europejskiego badania nt. rozpowszechnienia bakterii opornych na karbapenemy Październik 2013 Podsumowanie Celem Europejskiego Badania nt. Rozpowszechnienia Pałeczek Enteriobacteriaceae Wytwarzających

Bardziej szczegółowo

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014

Nowe terapie choroby Huntingtona. Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Nowe terapie choroby Huntingtona Grzegorz Witkowski Katowice 2014 Terapie modyfikujące przebieg choroby Zahamowanie produkcji nieprawidłowej huntingtyny Leki oparte o palce cynkowe Małe interferujące RNA

Bardziej szczegółowo

Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl

Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl Pracownia w Kaliszu 62-800 Kalisz ul. Warszawska 63a tel: 62 767-20-25 fax: 62 767-66-23 zhw.kalisz@wiw.poznan.pl Kierownik Pracowni w Kaliszu Dział badań Dział badań mikrobiologicznych lek. wet. Danuta

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 010 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 4 Data wydania: 2 lutego 2016 r. Nazwa i adres AM 010 Kod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów

Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów Strona 1 z 1 STANDARDOWA PROCEDURA OPERACYJNA Tytuł: Zasady autologicznej terapii komórkowej w leczeniu schorzeń ortopedycznych u psów SOP obowiązuje od: 05.06.2014 Data ważności: 31.10.2014 Zastępuje

Bardziej szczegółowo

Zaufać chmurze. Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o.

Zaufać chmurze. Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o. 26 stycznia 2016, Warszawa Zaufać chmurze Konferencja Wykonywanie nowej funkcji ABI pierwszy rok doświadczeń, Michał Jaworski, dyrektor ds. strategii Microsoft sp. z o.o. Jak zbudować zaufanie do chmury?

Bardziej szczegółowo

Biorytmy, sen i czuwanie

Biorytmy, sen i czuwanie Biorytmy, sen i czuwanie Rytmika zjawisk biologicznych określana jako biorytm przyporządkowuje zmiany stanu organizmu do okresowych zmian otaczającego środowiska. Gdy rytmy biologiczne mają charakter wewnątrzustrojowy

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej. Ireneusz Popławski

Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej. Ireneusz Popławski Zastosowanie nowych technologii w diagnostyce mikrobiologicznej Ireneusz Popławski 22 biomerieux Polska partner w mikrobiologii z wieloletnim doświadczeniem 33 biomerieux Polska Sp. z o.o. biomerieux Polska

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Demografia członków PAN

Demografia członków PAN NAUKA 3/2007 163-167 ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Demografia członków PAN O niektórych sprawach dotyczących wieku nowych i odchodzących członków Polskiej Akademii Nauk mówiłem już w dyskusji podczas Zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

Jolanta Skarżyńska, Antoni Cienciała, Ryszard Mądry, Paweł Barucha, Mariusz Kwaśniak, Tomasz Wojewoda, Janusz Sroga

Jolanta Skarżyńska, Antoni Cienciała, Ryszard Mądry, Paweł Barucha, Mariusz Kwaśniak, Tomasz Wojewoda, Janusz Sroga PRZEG L EPIDEM IOL 2000; 54 : 299-304 Jolanta Skarżyńska, Antoni Cienciała, Ryszard Mądry, Paweł Barucha, Mariusz Kwaśniak, Tomasz Wojewoda, Janusz Sroga ZAKAŻENIA SZPITALNE W ODDZIAŁACH C H IR U R G II

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa?

Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa? 0/0/205 Czy wybór antybiotyku jest trudnym pytaniem dla neonatologa? Krystyna Bober Olesińska Klinika Neonatologii WUM 2 Struktura oddziałów neonatologicznych na Mazowszu 53 - oddziały Stopień referencyjności

Bardziej szczegółowo

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania?

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania? 1 Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do prania? Czas trwania zajęć: 45 minut Potencjalne pytania badawcze: 1. Czy lipazy zawarte w proszku do prania rozkładają tłuszcze roślinne? 2. Jaka jest

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO. PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO PRIMENE 10% roztwór do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 100 ml roztworu do infuzji zawiera: L-Izoleucyna... L-Leucyna... L-Walina...

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu: Mikrobiologia żywności i fizjologia żywienia (2BT_29)

Sylabus modułu: Mikrobiologia żywności i fizjologia żywienia (2BT_29) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Mikrobiologia żywności i fizjologia żywienia (2BT_29) 1. Informacje ogólne koordynator modułu

Bardziej szczegółowo

Oporność krzyżowa (równoległa)

Oporność krzyżowa (równoległa) Wprowadzenie do chemioterapii zakażeń Zasady prowadzenia chemioterapii zakażeń: empirycznej i celowanej Dr hab. n. med. Marzena Dworacka Katedra i Zakład Farmakologii Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII. XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY

XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII. XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY XXVII KONFERENCJA NAUKOWA nt. PADACZKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA EPILEPTOLOGII Warszawa 12-14.05.2016 Pierwsze powiadomienie XXVII th CONFERENCE ON EPILEPSY of the POLISH SOCIETY OF EPILEPTOLOGY Warsaw, May

Bardziej szczegółowo

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1.

XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW PYTANIE NIE JEST ZADAWANE W POLSCE W 2006 ROKU. WCIŚNIJ Ctrl+R BY PRZEJŚĆ DALEJ. 1. Share w2 Exit Questionnaire version 2.7 2006-09-29 XT001_ INTRODUCTION TO EXIT INTERVIEW 1. Kontynuuj XT006_ PROXY RESPONDENT'S SEX 1. Mężczyzna 2. Kobieta XT002_ RELATIONSHIP TO THE DECEASED IF XT002_

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Elżbieta Bonda-Ostaszewska POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO 1 z 7 Poznań, dnia 28.04.2014 r. BioVentures Institute Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ul. Promienista 83 60 141 Poznań Zapytanie ofertowe nr 01/2014 Projekt Nowa technologia wytwarzania szczepionek

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Polityka antybiotykowa w oddziale pediatrycznym Adam Hermann Zespół Kontroli Zakażeń Szpitalnych Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa Fundacja Instytut Profilaktyki Zakażeń Adam Hermann Stare Jabłonki 05-07.10.2014r.

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015 RYNEK MESZKANOWY PAŹDZERNK Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca r., kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia

Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia 1 Zakład Mikrobiologii UJK Instrukcje do ćwiczeń oraz zakres materiału realizowanego na wykładach z przedmiotu Inżynieria bioprocesowa na kierunku biotechnologia 2 Zakład Mikrobiologii UJK Zakres materiału

Bardziej szczegółowo