Geneza kryzysu azjatyckiego lat

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Geneza kryzysu azjatyckiego lat 1997-1998"

Transkrypt

1 Rozdział 15. Geneza kryzysu azjatyckiego lat Anna Szczukiewicz Wstęp Skala kryzysu azjatyckiego lat zaskoczyła wszystkich. Kraje dotknięte kryzysem w ciągu czterech dekad poprzedzających jego wybuch przekształciły się z biednych w uprzemysłowione. Ze względu na ogromny sukces gospodarczy państwa te zyskały miano tygrysów azjatyckich. Wydawało się, że gospodarki te kwitną, wysokie stopy wzrostu są uzasadnione i będą się utrzymywały. Inwestorzy zagraniczni do ostatniego momentu, nie przewidując wybuchu kryzysu, lokowali kapitał w krajach Azji Południowo-Wschodniej. Rozwinięte wcześniej modele kryzysów walutowych nie były w stanie przewidzieć nadchodzącego kryzysu. Był on inny od dotychczasowych, co doprowadziło do utworzenia kolejnej generacji modeli kryzysów walutowych, zwracającej uwagę na zjawiska sfery finansowej oraz natury mikroekonomicznej. Kryzys azjatycki wzmógł toczącą się po kryzysie ERM oraz meksykańskim debatę na temat transmisji kryzysu i rozpowszechnił pojęcie contagion. Oficjalnie początek kryzysu azjatyckiego datuje się na 2 lipca 1997 roku, kiedy to kurs tajlandzkiego bahta został uwolniony. W ciągu dwóch tygodni kryzys zaatakował kolejne dwa państwa, tj. Filipiny i Malezję. W miesiąc później problemy rozprzestrzeniły się na Indonezję, a pod koniec roku na Koreę Południową (nazywaną dalej Koreą). Proces rozprzestrzeniania się kryzysu zyskał nazwę azjatyckiej grypy (Asian Flu). Kryzys był jednym z najsilniejszych w przeciągu poprzedzających go kilku dekad, z bardzo znacznym spadkiem aktywności w sferze realnej gospodarki oraz ogromnymi kosztami towarzyszącymi jej stabilizacji.

2 450 Geneza kryzysu azjatyckiego lat Dla wielu międzynarodowych obserwatorów i inwestorów kryzys azjatycki lat oraz jego skala i siła oddziaływania były zaskoczeniem. Począwszy od lat siedemdziesiątych region Azji Południowo-Wschodniej był najszybciej gospodarczo rozwijającym się rejonem świata ze średnimi stopami wzrostu w ciągu 20 lat poprzedzających wybuch kryzysu sięgającymi prawie 7%, wielokrotnie chwalonym przez ekonomistów. Wybuch kryzysu szybko zmienił sytuację i wszystkie omawiane gospodarki dotknęły bardzo poważne problemy gospodarcze ze spadkiem PKB rzędu 5 do 13%, których rozwiązać nie mogła najwyższa w historii pomoc finansowa ze strony MFW w ogólnej wysokości ponad 110 miliardów dolarów. Według Berga (1999, s. 3) recesja w krajach najbardziej dotkniętych kryzysem była najgłębsza od czasów II wojny światowej. Stabilizacja gospodarek w Azji Południowo-Wschodniej trwała około dwóch lat. Jakie były przyczyny wybuchu kryzysu? Czy gospodarki azjatyckie rzeczywiście były w tak złej sytuacji gospodarczej? Czy może to panika finansowa ze strony międzynarodowych inwestorów przyczyniła się do wybuchu i gwałtowności kryzysu? W analizie przyczyn wybuchu kryzysu przedstawione zostaną istotne w przypadku kryzysu azjatyckiego czynniki zwiększające podatność na wybuch kryzysu, w szczególności spośród tradycyjnych wskaźników bilans handlowy, zwłaszcza eksport, wzrost PKB, stosunek M2 do rezerw walutowych, wzrost rezerw walutowych, realna aprecjacja waluty, a z wskaźników nowszej generacji wzrost kredytu udzielanego sektorowi prywatnemu oraz zyskowność i ryzykowność finansowanych projektów inwestycyjnych, stopień liberalizacji i regulacji rynków finansowych, zadłużenie zagraniczne, zwłaszcza krótkoterminowe, kondycja bilansów banków, wzrost cen akcji oraz poziom i struktura napływów kapitałowych. Część tradycyjnych wskaźników analizowanych przy przepowiadaniu kryzysu, jak np. deficyt budżetowy, dług publiczny czy wzrost podaży pieniądza nie będą dokładniej analizowane. Wśród ekonomistów badających przyczyny wybuchu kryzysu azjatyckiego panuje zgodność co do faktu, iż te wskaźniki nie wskazywały powodów do obaw. Generalnie problemy krajów azjatyckich leżały w sektorze prywatnym gospodarki, nie publicznym (Alba i in. 1998, s. 10) Sytuacja ekonomiczna przed wybuchem kryzysu Państwa azjatyckie przyjęły w latach 70. strategię nastawioną na wzrost gospodarczy, realizowany poprzez różne formy zcentralizowanej koordynacji produkcji oraz alokacji zasobów, jak również protekcji rodzimego przemysłu. Polityka ta przyniosła rezultaty w postaci dwóch dekad gwałtownego wzrostu go-

3 Anna Szczukiewicz 451 spodarczego przy jednoczesnym braku deficytów budżetowych (lub bardzo niskich deficytach) oraz niskiej inflacji (Corsetti 2001). Pozornie więc gospodarki azjatyckie były zdrowe. Charakteryzowały je wysokie stopy wzrostu gospodarczego, niska inflacja, brak deficytów budżetowych, dość niska stopa bezrobocia, stabilna waluta oraz napływ kapitału zagranicznego. Sukces gospodarczy azjatyckich tygrysów stał się wzorcem do naśladowania dla innych rozwijających się krajów. Inwestorzy zagraniczni praktycznie do chwili wybuchu kryzysu lokowali kapitał w rejonie Azji Południowo- Wschodniej. Przyjrzyjmy się jednak bliżej podstawowym danym ekonomicznym, aby rozpoznać niebezpieczeństwa wynikające z zaistniałej, na pozór dobrej, sytuacji makroekonomicznej Bilans płatniczy We wszystkich pięciu państwach utrzymywały się w omawianym okresie dość znaczne deficyty na rachunkach obrotów bieżących. Jak wynika z rysunku największe deficyty, przekraczające 5%, a niekiedy nawet 8% PKB, wykazywały Tajlandia, Malezja i Filipiny. Na koniec 1996 roku deficyt Tajlandii wynosił 8,1% PKB, Filipin, Korei i Malezji prawie 5%, a Indonezji ok. 3,5%. Rysunek Saldo rachunku obrotów bieżących w wybranych krajów azjatyckich w latach (% PKB) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: International Financial Statistics, Międzynarodowy Fundusz Walutowy, December Deficyty na rachunku obrotów bieżących były finansowane nadwyżką bilansu kapitałowego. Według Yoshitomi i Ohno (1999) (przyt. za Błaszkiewicz 2000) to nadwyżka na rachunku kapitałowym spowodowała utrzymywanie się deficytów na rachunku obrotów bieżących. Yoshitomi i Ohno nazywają to zjawisko

4 452 Geneza kryzysu azjatyckiego lat kryzysem rachunku kapitałowego. Nadmiar kapitału powoduje powstanie bańki na giełdzie i rynku nieruchomości. Bańka w końcu pęka, kapitał odpływa i bilans płatniczy wykazuje deficyt. Dalszy scenariusz wydarzeń przewiduje wyczerpanie rezerw w obronie waluty i ostateczne uwolnienie jej kursu. Interesujący jest rozwój rocznych stóp wzrostu eksportu zobrazowanych na rysunku Po dość gwałtownym wzroście w latach , od 1995 we wszystkich krajach daje się zaobserwować spadek tempa wzrostu eksportu, a w przypadku Tajlandii w 1996 nawet ujemną, sięgającą 1,3%, jego wartość. Rysunek Stopy wzrostu eksportu w wybranych krajach azjatyckich w latach (w dolarach amerykańskich, w %) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: Radelet i Sachs (1998), Table 7. Przyczyn spadku eksportu, a przez to wzrostu deficytów na rachunku obrotów bieżących było kilka. Zastój gospodarki japońskiej, utrzymujący się w ciągu całego omawianego okresu, zmniejszył popyt na towary eksportowane z krajów azjatyckich. Konkurencja na rynkach tych samych towarów ze strony Chin, których pozycja jako głównego eksportera regionu stale się umacniała, przyczyniła się do osłabienia wolumenu eksportu 1. Ponadto od 1996 r. spadł światowy popyt na pracochłonne produkty wytwarzane w krajach azjatyckich, zwłaszcza na półprodukty, jak również wyroby elektroniczne, w których specjalizowała się Korea. Terms of trade tych produktów spadały (Radelet i Sachs 1998, s. 23). Zmiana terms of trade w 1996 roku w Indonezji wyniosła 4%, w Korei 5,4%, w Malezji i Tajlandii terms of trade wzrosły w stosunku do poziomu z poprzedniego roku odpowiednio o 2,5 i 1,1%, co jednak oznaczało kilkuprocentowe osła- 1 Konkurencja ze strony Chin nasiliła się zwłaszcza po 50-procentowej dewaluacji chińskiego yuana w styczniu 1994 roku (Radelet i Sachs 1998, s. 19).

5 Anna Szczukiewicz 453 bienie wzrostu w porównaniu do poprzednich pięciu lat. Jedynie na Filipinach terms of trade się umocniły (Berg 1999, s. 4). Dodatkowo waluty azjatyckie realnie zyskiwały na wartości w związku z umacniającym się od lata 1995 roku kursem dolara, do którego były w mniejszym lub większym stopniu podwiązane, co obniżało konkurencyjność cenową eksportowanych produktów Wzrost gospodarczy Lata 90. były dla omawianej grupy krajów okresem szybkiego wzrostu gospodarczego, z przeciętną stopą wzrostu wynoszącą ok. 7-8,5%, z wyjątkiem Filipin, które na początku dekady walczyły ze skutkami kryzysu finansowego, jednakże od połowy lat 90. weszły na ścieżkę szybkiego wzrostu gospodarczego. Szczytowym okresem wzrostu aktywności gospodarczej były lata 1994 i 1995 r. Od roku 1996 we wszystkich krajach z wyjątkiem Filipin, gdzie nawet w 1997 r. odnotowano 9,7-procentowy wzrost gospodarczy, daje się zaobserwować spadek tempa wzrostu. Krugman podkreśla, iż aż do początku lat dziewięćdziesiątych wzrost gospodarczy tego regionu (trwający od lat siedemdziesiątych) był w przeważającym stopniu finansowany na bieżąco za pomocą własnych oszczędności każdego z tych krajów (Krugram 2001, s. 47). W latach 90. zaś wzrost gospodarczy finansowany był głównie poprzez kapitał napływający z zagranicy. Rysunek Stopy wzrostu PKB w wybranych krajów azjatyckich w latach (w %) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: MFW (2004).

6 454 Geneza kryzysu azjatyckiego lat Wziąwszy pod uwagę wysokie stopy wzrostu, wspomniane powyżej deficyty na rachunku obrotów bieżących nie powinny być powodem do obaw, gdyż tradycyjnie uważa się, że wyższe stopy wzrostu zmniejszają relatywną stopę przyrostu deficytu na rachunku obrotów bieżących do przyrostu PKB, zmniejszając tym samym stosunek zadłużenia zagranicznego do PKB i umacniając zdolność spłaty zaciągniętego długu zagranicznego (Corsetti i in. 2001, s. 11). Jednakże szybki wzrost gospodarczy może spowodować, iż gospodarka będzie bardziej podatna na kryzys. Wysokie stopy wzrostu przyczyniają się do zbyt optymistycznej oceny sytuacji gospodarczej i pozytywnych oczekiwań, które napędzają koniunkturę i przyczyniają się do boomu zarówno konsumpcyjnego, jak i inwestycyjnego. Kapitał zaczyna napływać z zagranicy, aby sfinansować rosnący popyt, dostarczając dewiz na pokrycie deficytu bilansu handlowego. W tej sytuacji gwałtowna zmiana oczekiwań może spowodować nagły jego odpływ i przyczynić się do wybuchu kryzysu Napływ kapitału Obserwowany w latach 90. wzmożony napływ kapitału z krajów najbardziej rozwiniętych do krajów rozwijających się, spowodowany po części niskimi stopami procentowymi w krajach uprzemysłowionych, nie ominął również krajów azjatyckich. Jak pokazuje rysunek w omawianym okresie kraje Azji Południowo- Wschodniej odnotowały gwałtowny napływ kapitału zagranicznego. Średni napływ netto kapitału w latach wynosił 2,5% PKB w Korei, 4,1% w Indonezji, 5,5% na Filipinach, 9,6% w Malezji oraz 10,2% w Tajlandii (Berg 1999, s. 4). Rysunek Napływ kapitału netto do wybranych krajów azjatyckich w latach (w milionach dolarów) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: Statistical Yearbook 1999, Forty-sixth issue, United Nations, New York 2000.

7 Anna Szczukiewicz 455 Zachętą do lokalizacji kapitału w Azji była dobra sytuacja makroekonomiczna krajów tego regionu. Wysokie stopy wzrostu gospodarczego, niska inflacja, stabilne reżimy walutowe jak również liberalizacja i deregulacja sektora finansowego oraz postępująca integracja w strukturę globalnych rynków kapitałowych rodziły pozytywne oczekiwania na przyszłość. Dodatkowo do lokowania kapitału na azjatyckich rynkach wschodzących przyczyniła się zła ocena ryzyka inwestycji na tychże rynkach oraz, jak argumentuje Krugman (1998), oczekiwania inwestorów, że rządy krajów azjatyckich (ewentualnie także Międzynarodowy Fundusz Walutowy) w razie problemów pomogą sektorowi finansowemu i zabezpieczą zobowiązania względem zagranicznych kredytodawców, co z drugiej strony przyczyniało się bardzo słabej kontroli zdolności kredytowych azjatyckich instytucji finansowych przez udzielające pożyczek banki. Państwa azjatyckie ze swej strony starały się również przyciągać kapitał zagraniczny. W Tajlandii w tym celu bank centralny założył w 1993 roku Bangkok International Banking Facilities, która miała sformalizować transakcje offshore i uczynić Bangkok międzynarodowym centrum finansowym. Coraz więcej instytucji finansowych w Tajlandii uzyskiwało licencje na przeprowadzanie transakcji offshore. 2 Instytucje te brały pożyczki w dolarach od zagranicznych kredytodawców i udzielały kredytów lokalnym firmom w rodzimej walucie oraz prowadziły rozliczenia handlu zagranicznego. W innych krajach w podobny sposób starano się przyciągnąć kapitał zagraniczny. Wydawanie obligacji w lokalnej walucie jest mniej atrakcyjną formą dla zagranicznych inwestorów i nie spotkało się z większym zainteresowaniem. Wydawano więc obligacje i inne papiery wartościowe w obcej walucie, która masowo zaczęła napływać do krajów azjatyckich. W Tajlandii i Korei większość napływającego kapitału stanowiły bezpośrednie pożyczki lokalnych banków, a w Indonezji lokalnych przedsiębiorstw. W Malezji przeważały bezpośrednie inwestycje zagraniczne, a na Filipinach szczególne znaczenie zyskały inwestycje portfolio (Lindgren i in. 1999, s. 9). W 1996 roku do pięciu państw dotkniętych kryzysem napłynęło w sumie prawie 73 miliardy dolarów, z czego ponad połowę, tj. 40 miliardów stanowiły pożyczki bankowe. 20 miliardów dolarów napłynęło w formie inwestycji portfolio, a 12 miliardów w formie najmniej podatnych na gwałtowne zmiany oczekiwań bezpośrednich inwestycji kapitałowych (MFW 1998, s. 13). 2 W grudniu 1996 roku 45 instytucji finansowych posiadało licencje na prowadzenie działalności offshore.

8 456 Geneza kryzysu azjatyckiego lat Kapitał napływający do krajów azjatyckich to w dużej mierze kapitał krótkoterminowy, który może zostać gwałtownie wycofany, czyniąc gospodarkę bardzo podatną na wszelkie zmiany oczekiwań rynkowych Rezerwy walutowe W omawianym okresie suma bilansów handlowego i kapitałowego w pięciu państwach azjatyckich wykazywała nadwyżkę, szczególnie z uwagi na wysoki, przewyższający deficyt na rachunku obrotów bieżących, napływ kapitału, zwiększając tym samym akumulację rezerw walutowych. We wszystkich krajach wzrost rezerw w latach 90. był znaczny. Średni roczny przyrost rezerw walutowych w latach wynosił odpowiednio na Filipinach 985%, w Tajlandii 183%, w Malezji 176%, w Indonezji 144% i w Korei 127% (Corsetti i in., 1998, s. 38). Rysunek Wskaźnik M2 do rezerw walutowych w wybranych krajów azjatyckich w latach Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: Corsetti i in. (1998), Table 35. Wzrost poziomu obcych walut był akumulowany i sterylizowany przez bank centralny, co podyktowane było przyjętą polityką usztywnionego kursu walutowego 3. Sterylizacja odbywała się głównie poprzez wzrost stóp procentowych, który miał zapobiec wzrostowi bazy monetarnej, wyższej inflacji oraz realnej 3 Ponad połowa napływających dewiz była sterylizowana (por. Błaszkiewicz, 2000, s. 18). Sterylizacja napływającego kapitału ma na celu niedopuszczenie do wzrostu pieniądza w obiegu, co mogłoby doprowadzić do wzrostu inflacji oraz odbiłoby się na kursie walutowym. Banki centralne używają w tym celu różnych środków. Bank centralny Tajlandii np. wydawał obligacje oraz przeprowadzał operacje otwartego rynku (Alba i in., 1998, s. 32).

9 Anna Szczukiewicz 457 aprecjacji, do których doszłoby w wyniku zwiększonej ilości dewiz. Jednak wzrastające stopy procentowe, przy dużych i stabilnych stopach wzrostu gospodarczego, stanowiły dodatkową zachętę dla zagranicznych inwestorów skłaniającą do lokalizacji kapitału w kraju (Błaszkiewicz, 2000, s. 18). Pomimo wzrastającego poziomu rezerw walutowych jego stosunek do podaży pieniądza mierzonej agregatem M2, tj. M2/R, jeden z ważnych wskaźników przepowiadających wybuch kryzysu, był niepokojąco wysoki w latach poprzedzających kryzys. Najwyższy poziom wskaźnika w 1996 r. w wysokości od 6,5 zanotowano w Korei i Indonezji. Agregat M2 był około 4 4,5-krotnie wyższy od poziomu rezerw w Tajlandii i na Filipinach oraz 3,5-krotnie wyższy w Malezji Kurs walutowy Kursy walutowe omawianych krajów były powiązane z koszykiem walut z wyraźną przewagą dolara amerykańskiego, toteż praktycznie były one powiązane z dolarem amerykańskim (Radelet, Sachs, 1998, s. 6; Roubini 2005b). Tajlandia i Filipiny utrzymywały system wytyczonego (pegged) kursu walutowego, przy czym Filipiny teoretycznie miały swobodny kurs walutowy, w praktyce jednak kurs był wyznaczony na poziomie 26,2 peso za dolara i wykazywał niewielkie wahania. Baht tajlandzki również nie wykazywał prawie żadnych wahań od ustalonego kursu na poziomie 25,2 25,6 bahta za dolara. Malezja i Indonezja prowadziły politykę kroczącej dewaluacji (crawling peg). Malezyjski ringitt wahał się w tym okresie w 10-procentowym przedziale w stosunku do dolara pomiędzy 2,5 a 2,7 ringitta za dolara. Indonezyjska rupia dewaluowała w latach 90. średnio 4% rocznie. Korea prowadziła bardziej elastyczną niż pozostałe cztery kraje politykę kierowanego kursu zmiennego (managed peg) do dolara amerykańskiego. Od marca 1992 r. kurs walutowy w Korei ustalany był jako średnia ważona z transakcji międzybankowych z poprzedniego dnia, z maksymalnym przedziałem wahań do 2,25% (Grabowski, 1998, s. 66). Rysunek pokazuje zmiany kursu walutowego w latach , przyjmując rok 1990 za bazowy. Nominalna stabilność charakteryzująca waluty krajów azjatyckich do momentu wybuchu kryzysu przyciągała kapitał zagraniczny, zwiększając popyt na lokalne waluty i prowadząc przy prawie stałym kursie nominalnym do ich realnej aprecjacji, wzmocnionej dodatkowo poprzez dewaluację jena od 1995 roku 4. Wiosną 1997 roku waluty wszystkich omawianych krajów z wyjątkiem Korei odnotowały realną aprecjację. Najwyższy, 23- procentowy realny wzrost wartości waluty miał miejsce na Filipinach. W Malezji 4 Yen deprecjonował o 56% w okresie od wiosny 1996 r. do lata 1997 r. z poziomu 80 do 125 jenów za dolara (Roubini 2005a).

10 458 Geneza kryzysu azjatyckiego lat wyniósł on 19%, w Tajlandii 12%, a w Indonezji, która dostosowywała nominalny kurs o stopę inflacji, zaobserwowano najniższą 8-procentową aprecjację. Koreański won, który nie był usztywniony do dolara, stracił realnie 14% 5. Cytowane już badania 158 kryzysów w latach wykazały, iż w przypadku większości badanych kryzysów na około 24 miesiące przed ich wybuchem realny kurs walutowy był średnio o 7% przewartościowany (MFW, 1998a, s. 90). Rysunek Zmiany kursów walutowych w wybranych krajów azjatyckich w latach (1990=100, średnie roczne kursy oraz kurs na koniec 1997 roku) 250 Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: obliczenia własne na podstawie MFW (2004). Stabilne kursy walutowe krajów azjatyckich zachęcały również do wzmożonego brania pożyczek w obcej walucie. Pożyczkobiorcy nie doceniali ryzyka związanego z kredytem denominowanym w obcej walucie, do tego stopnia, że zrezygnowali z zabezpieczenia od ryzyka walutowego Inflacja Pomimo wysokich stóp wzrostu gospodarczego i napływu kapitału z zagranicy inflacja została utrzymana na stosunkowo niskim poziomie. W omawianym 5 Przyjmując rok 1990 za bazowy (por. Corsetti i in., 1998, s. 20). Inni autorzy podają różne stopnie aprecjacji walut azjatyckich. A. Berg (1999, s. 8) zebrał wyniki czterech badań. Dla Indonezji stopa realnej aprecjacji waha sie od 5,5 (deprecjacja) do 9,6, dla Korei od 9,1 do 11,5, dla Malezji od 4,5 do 9,3, dla Filipin od 11,9 do 19,2 a dla Tajlandii od 5,5 do 9,4. Radelet i Sachs (1998a, s. 14), przyjmują, że realna aprecjacja w latach czterech walut azjatyckich wyniosła ponad 25% z wyjątkiem Korei, gdzie wynosiła ona 12%.

11 Anna Szczukiewicz 459 okresie tylko Filipiny i Indonezja odnotowywały dwucyfrową stopę inflacji. W Korei, Malezji i na Filipinach w latach 90. zaobserwowano tendencję spadkową. W Tajlandii inflacja utrzymywała się na stałym poziomie z wyjątkiem spadku w latach W Indonezji natomiast stopy inflacji naprzemiennie spadały i wzrastały. W 1996 roku inflacja wynosiła 4,96% w Korei, 6,64% w Indonezji, 3,56% w Malezji, 8,41% na Filipinach oraz 5,85% w Tajlandii. Rysunek Stopy inflacji w wybranych krajach azjatyckich w latach (%) 20 Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: MFW (2004). Mimo sukcesów w walce z inflacją, jej poziom przekraczał odpowiednie wartości amerykańskie, co przy występujących powiązaniach walut krajów azjatyckich, a w niektórych przypadkach efektywnie sztywnego kursu walutowego do dolara amerykańskiego, prowadziło do realnej aprecjacji tych walut, co pogarszało konkurencyjność ich eksportu Boom kredytowy Kapitał masowo napływający do krajów azjatyckich w latach 90. wywołał w tych krajach boom kredytowy. Jak wynika z rysunku 15.8, liczba kredytów bankowych udzielanych sektorowi prywatnemu stale rosła, dochodząc w przypadku Malezji i Tajlandii do 100% PKB. Wskaźnik ten był najniższy na Filipinach, gdzie odnotowano także najszybszy jego wzrost z 17% w 1990 roku do 50% PKB w 1996 roku. W Korei i Indonezji w omawianym okresie kredyty bankowe udzielane sektorowi prywatnemu wahały się w granicach od 50% do 70% PKB. W wyniku ekspansji kredytów zwiększyło się zadłużenie sektora przedsiębiorstw. Stosunek długu do aktywów wynosił w 1996 r. oraz dla porównania w 1991 r. wartości w nawiasach: w Indonezji 200 (190), w Korei 640 (480), w

12 460 Geneza kryzysu azjatyckiego lat Malezji 200 (90), na Filipinach 170 (160) i w Tajlandii 340 (170) (Berg, 1999, s. 4). Rysunek Kredyty bankowe udzielane sektorowi prywatnemu w wybranych krajach azjatyckich w latach (w % PKB) Źródło: MFW (2004). Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Panuje przekonanie, że udzielone kredyty nie były dobrze wykorzystane (Berg, 1999, s. 10). Boom inwestycyjny był skoncentrowany w sektorach, których zdolności wytwórcze były już w większości wykorzystane, jak w przypadku sektorów produkcyjnych od lat silnie wspieranych przez państwo w Korei i na Filipinach, oraz sektorów dóbr trudno zbywalnych, w szczególności nieruchomości w Tajlandii, Malezji i Indonezji. Dodatkowo pożyczki były brane głównie pod zastaw tychże nieruchomości, których ceny ciągle wzrastały, a następnie relatywnie najbardziej straciły na wartości w porównaniu do innych aktywów podczas załamania na giełdzie. Słaba rentowność wielu inwestycji przyczyniła się do niemożliwości spłaty zaciągniętych kredytów. W 1996 roku szacowany odsetek niespłacalnych pożyczek w stosunku do wolumenu udzielonych kredytów wynosił według szacunków Corsettiego i innych (1998, s. 8) od 8% w Korei do 14% na Filipinach 6, zaś według oficjalnych danych Banku Rozliczeń Międzynarodowych od 0,8% w Korei do 8,8% w Indonezji (brak danych dla Filipin) (Berg, 1999, s. 8). Ogniwem pośredniczącym między międzynarodowymi pożyczkodawcami a lokalnymi kredytobiorcami był sektor finansowy danego państwa. Rolę pośrednika spełniały głównie lokalne banki podejmujące ostateczne decyzje przy- 6 Uwzględnili oni dane Banku Rozliczeń Międzynarodowych sektora prywatnego oraz dane Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

13 Anna Szczukiewicz 461 znania kredytu. Taka forma pośrednictwa uczyniła sektor finansowy w Azji Południowo-Wschodniej bardzo mało odpornym na szoki wynikające np. z kłopotów lokalnych firm ze spłatą kredytów, do czego łatwo może dojść przy wysokim stopniu zadłużenia sektora przedsiębiorstw w omawianych krajach, a szczególnie w Korei i Tajlandii. Ponadto zjawiska currency mismatch i maturity, mismatch, czyli przemieszania walut i terminów zapadalności w bilansach banków z długoterminowymi pozycjami aktywów w rodzimej walucie oraz z krótkoterminowymi, denominowanymi w obcej walucie zobowiązaniami, pogarszały sytuację instytucji finansowych, gdyż w przypadku kłopotów sektora przedsiębiorstw pogarszała się strona aktywów banków, a po przeciwnej stronie bilansu pozostawały do spłacenia zobowiązania w obcej walucie. Spadek wartości rodzimej waluty w tej sytuacji dodatkowo osłabia bilanse banków Inwestycje i ich efektywność Omawiane gospodarki azjatyckie w latach 90. charakteryzowały bardzo wysokie stopy inwestycji. Z wyjątkiem Filipin w pozostałych czterech krajach przekraczały one 30%, a w Tajlandii i Malezji nawet 40% PKB rocznie. Przy stopach wzrostu PKB rzędu 7 8% część zainwestowanego kapitału nie mogła być efektywnie wykorzystana. Pomimo pogarszającej się efektywności inwestycji ich wolumen nie ulegał jednak zmianie, prowadząc do nagromadzenia nierentownych projektów inwestycyjnych. Rysunek Stopy wzrostu inwestycji w wybranych krajach azjatyckich w latach (% PKB) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: Corsetti, Pesenti, Roubini (1998), Table 5. Wskaźnik ICOR (incremental capital output ratio) stanowiący różnicę między stopą inwestycji a stopą wzrostu gospodarczego używany do mierzenia efektywności inwestycji wzrastał od 1993 roku w porównaniu do poziomu z po-

14 462 Geneza kryzysu azjatyckiego lat przednich pięciu lat, we wszystkich krajach z wyjątkiem Filipin i Indonezji (Corsetti i in., 1998, s. 14), co świadczy o spadającej efektywności inwestycji w tych krajach w trakcie czterech lat poprzedzających wybuch kryzysu. Również wskaźnik efektywności inwestycji mierzony stopą zwrotu z aktywów (return on assets) uległ spadkowi w latach poprzedzających wybuch kryzysu. Rysunek pokazuje, że z wyjątkiem Malezji we wszystkich krajach zanotowano spadek tego wskaźnika, przy czym relatywnie najwyższy był on w Tajlandii i Korei, gdzie firmy borykały się z największymi problemami. Rysunek Efektywność inwestycji w wybranych krajach azjatyckich (mierzona stopą zwrotu z aktywów) Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Źródło: East Asia... (1998). Sarel (1997) wykazał, iż w latach 90. stopy wzrostu produktywności w krajach azjatyckich nie zmniejszyły się w porównaniu z poprzednimi latami, zatem to nie spadek produktywności, lecz złe decyzje inwestycyjne były powodem spadającej zyskowności inwestycji. Przykład koreańskich konglomeratów przemysłowych czeboli jest bardzo dobrą ilustracją niskiej rentowności inwestycji. Czebole intensywnie brały kredyty na finansowanie projektów inwestycyjnych. Stosunek zadłużenia do aktywów wynosił w 1997 r. przeciętnie 333% (Corsetti i in., 1998, s. 14). Prawie połowa czeboli wykazywała stratę netto, a zyski pozostałych zazwyczaj nie przekraczały 1%. Z raportu Azjatyckiego Banku Rozwoju wynika, iż stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału w przypadku 20 z 30 konglomeratów nie pokrywała kosztów kapitału, a w przededniu wybuchu kryzysu siedem z trzydziestu największych czeboli było praktycznie bankrutami (ABR, 1998). W 1996 roku 85% zysków osiąganych przez koreańskie przedsiębiorstwa było przeznaczane na spłatę odsetek. W Tajlandii, gdzie od 1995 r. znacznie pogorszyła się kondycja rodzimych przedsiębiorstw, w 1996 r. 45% zysków szło na spłatę odsetek. W

15 Anna Szczukiewicz 463 pozostałych trzech krajach wskaźnik ten był niższy i wynosił od 30 do 40%, co nadal przekraczało międzynarodowe normy (por. Berg, 1999, s. 14). Przeinwestowanie i przekapitalizowanie były w Korei skoncentrowane w sektorze produkcyjnym, natomiast w pozostałych krajach w sektorze dóbr trudno zbywalnych, głównie nieruchomości. W wyniku przeinwestowania ceny tych aktywów ciągle wzrastały, doprowadzając do baniek spekulacyjnych. Spekulacyjny boom z natury zawsze obraca się w krach w wyniku paniki finansowej (por. Kindleberger, 2001). Sygnały przeinwestowania w sektorze nieruchomości były dostrzegane w Tajlandii, Malezji i prawdopodobnie również w Indonezji, w których odnotowano spadek cen nieruchomości, chociaż ceny pomieszczeń biurowych pozostawały na stałym poziomie. Obawy, iż nowo budowane obiekty, które wkrótce miały wejść na rynek, zredukują ceny nieruchomości przyczyniły się do załamania na giełdzie. Najwcześniej, bo już w 1996 r. doszło do niego w Tajlandii. Na początku 1997 r. spadek indeksów odnotowały giełdy na Filipinach i w Malezji. Indonezję turbulencje giełdowe dotknęły dopiero w lipcu 1997 roku. Krach dotknął także sektor nieruchomości najwcześniej w Korei i Tajlandii których wartość spadła relatywnie najbardziej w stosunku do pozostałych aktywów. W Tajlandii indeks giełdowy spadł w 1996 r. w porównaniu do szczytowego 1993 r. o 51%, natomiast ceny nieruchomości straciły w tym okresie 73% wartości (por. Berg, 1999, s ). Rozwój indeksów giełdowych oraz cen nieruchomości w omawianych krajach azjatyckich obrazują rysunki i Rysunek Zmiany indeksów cen giełdowych wybranych krajów azjatyckich w latach Korea Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Uwaga: Średnie wartości roczne. Źródło: MFW (2004).

16 464 Geneza kryzysu azjatyckiego lat Rysunek Zmiany cen nieruchomości w wybranych krajach azjatyckich w latach Indonezja Malezja Filipiny Tajlandia Korea Źródło: MFW (2004), dane dla Korei: Edison, Luangaram, Miller (1998), s Charakterystyka sektora finansowego Sektor finansowy w krajach azjatyckich był zdominowany przez banki, w tym głównie banki handlowe. W Indonezji i na Filipinach banki handlowe dysponowały odpowiednio 84% i 82% całości aktywów systemu finansowego kraju. 70% aktywów systemu finansowego posiadały banki handlowe w Malezji, 64% w Tajlandii oraz 52% w Korei. Dużą rolę odgrywały również inne banki, jak np. państwowe banki rozwojowe i wyspecjalizowane w Korei dysponujące 17% aktywów, wyspecjalizowane banki państwowe w Tajlandii posiadające 10% aktywów, bądź banki oszczędnościowe na Filipinach będące w posiadaniu 9% aktywów systemu finansowego. Dodatkowo duże znaczenie odgrywały w Tajlandii firmy finansowe będące w posiadaniu 20% całości aktywów, a w Korei inne niebankowe instytucje finansowe dysponujące 26% całości aktywów systemu finansowego (por. Lindgren i in., 1999, s. 13). We wszystkich omawianych krajach banki były głównie prywatne. Jednocześnie znaczna część sektora bankowego znajdowała się w rękach państwowych, zwłaszcza w Indonezji, gdzie siedem banków państwowych posiadało ponad 40% aktywów systemu finansowego. W Tajlandii i Korei odsetek aktywów należących do banków publicznych wynosił około 15%, w Malezji tylko jeden duży bank handlowy był publiczny, a na Filipinach tylko jeden bank uniwersalny był częściowo własnością państwową. Struktura własności banków różniła się między krajami na skutek odmiennych uregulowań prawnych. Banki koreańskie były w posiadaniu różnych grup,

17 Anna Szczukiewicz 465 przy maksymalnej wysokości posiadanych akcji wynoszącej 4%. W Tajlandii, pomimo podobnych uregulowań kilka banków znalazło się w posiadaniu lub pod kontrolą grup kapitałowych. Podobnie w Indonezji, Malezji i na Filipinach, gdzie banki były własnością lub znajdowały się pod kontrolą koncernów. Filie banków zagranicznych posiadały od 5% do 20% aktywów systemu bankowego w systemach finansowych pięciu omawianych krajów. Korea, Malezja i Tajlandia wprowadziły najbardziej restrykcyjne regulacje dla zagranicznych banków, którym dozwolono na posiadanie 30% udziałów w instytucji finansowej. Najbardziej łagodne pod tym względem były przepisy na Filipinach, gdzie średnio jedna piąta aktywów banków uniwersalnych należała do filii 14 banków zagranicznych uprawnionych do założenia najwyżej sześciu takich filii na Filipinach. W Indonezji natomiast banki zagraniczne mogły posiadać do 85% joint venture, bądź do 49% akcji banków notowanych na giełdzie Liberalizacja i deregulacja sektora finansowego 7 We wszystkich omawianych krajach w latach 80. bądź 90. XX w. zmianom uległy uregulowania prawne określające zasady działania sektora finansowego. Dążono do zwiększenia swobody działania na rynkach finansowych, zwiększenia ich roli, wprowadzenia nowych instrumentów finansowych oraz rozwoju rynków kapitałowych. Liberalizacja uczyniła sektor finansowy bardziej atrakcyjnym miejscem inwestycji dla koncernów przemysłowych i handlowych oraz spowodowała istotne zmiany w jego strukturze. W Tajlandii, Indonezji i Korei, duże przedsiębiorstwa zakładały swoje banki, bądź wykupywały udziały w istniejących bankach i instytucjach finansowych. W Indonezji w 1988 r. było 11 banków, natomiast w 1994 r. już Jednocześnie daje się zauważyć powstawanie nowych, niebankowych instytucji finansowych, zakładanych głównie celem obejścia ograniczeń nałożonych na banki. W Indonezji, na przykład, banki zostały ograniczone w działalności leasingowej, venture capital, handlu papierami wartościowymi oraz zarządzaniu inwestycyjnym. Mogły natomiast zakładać filie w formie instytucji niebankowych, których powyższe ograniczenia nie dotyczyły. Banki indonezyjskie masowo korzystały z tego uprawnienia (Lindgren i in., 1999, s. 55). Mimo zniesienia wcześniejszych ograniczeń i zwiększenia swobody działania w systemach finansowych omawianych państw istniały regulacje zmierzające 7 Część ta, o ile inaczej nie zaznaczone, bazuje na najlepszym mi dostępnym a także szeroko cytowanym opracowaniu zagadnień azjatyckiego sektora finansowego C.-J. Lindgren i in. (1999). 8 Podniesienie minimalnego kapitału zakładowego z 10 mld do 50 mld rupii w 1994 r. ograniczyło nowe wejścia, liczba banków pozostała zatem prawie bez zmian do chwili wybuchu kryzysu.

18 466 Geneza kryzysu azjatyckiego lat do poprawienia nadzoru bankowego, zwiększenia przejrzystości, m.in. poprzez obowiązek publikowania raportów bilansowych, podniesienie barier wejścia, np. poprzez wzrost minimalnego kapitału zakładowego. Większość krajów wprowadziła również amerykański system ratingowy CAMEL (capital, asset, management, equity, liquidity). Podniesiono także wskaźniki adekwatności kapitałowej, chociaż nie wszystkie państwa spełniały pod tym względem międzynarodowo uznawane standardy bazylejskie. Regulacje były często poprawiane i dostosowywane do zmieniających się warunków rynkowych. Na przykład przed wybuchem kryzysu, rozpoznając niebezpieczeństwo koncentracji kredytów w sektorze nieruchomości, wprowadzono w Malezji ograniczenia określające maksymalny procentowy udział takich kredytów w ogólnej liczbie udzielanych kredytów, średnio na poziomie 20% (por. Corsetti i in., 1998). W zliberalizowanym systemie finansowym pozostały jednak wyraźne braki i słabości, leżące głównie po stronie uregulowań prawnych. Najważniejsze z nich dotyczyły: klasyfikacji i regulacji odnośnie udzielanych pożyczek, regulacji, co do likwidacji upadłych banków, mechanizmów sankcjonujących oraz systemu nadzoru bankowego. Problemy te w różnym stopniu dotyczyły poszczególnych krajów. Najmniej nimi dotknięty wydaje się system finansowy Malezji, gdzie problemy bankowe z lat doprowadziły do wprowadzenia nowego prawa bankowego, znacznie poprawiającego dotychczasowe uregulowania prawne oraz nadzór systemu bankowego (Lindgren i in., 1999, s. 81). Natomiast systemy pozostałych państw charakteryzowały podobne problemy. Boom kredytowy spowodował, iż pożyczki udzielane sektorowi prywatnemu stanowiły znaczącą pozycję w aktywach banków. Gwałtowny rozwój sektora finansowego oraz odejście od państwowego rozdzielnictwa kredytów sprawiły, iż brakowało wykształconej kadry pracowniczej będącej w stanie właściwie ocenić ryzyko kredytowe. Bardzo dobry tego przykład dostarcza Korea, gdzie od początku lat 80. państwo stopniowo ograniczało swoje zaangażowanie w decyzje przyznawania pożyczek bankowych, dotychczas, realizując zorientowaną na eksport politykę industrializacji, preferujące konglomeraty przemysłowe czebole. Banki, dysponujące większą swobodą decyzyjną, nie rozwinęły odpowiednio systemu analizy i kierowania ryzykiem kredytowym. Pożyczki były nadal w większości udzielane czebolom, od których nawet nie wymagano przedłożenia informacji o ich sytuacji finansowej (Ibidem). Decyzje o przyznaniu kredytu były podejmowane raczej na podstawie przedstawionego zabezpieczenia, niż na podstawie oszacowania ryzyka kredytowego i przyszłych możliwości spłaty kredytu. Powyższy mechanizm podejmowania decyzji kredytowych dotyczył nie tylko systemu koreańskiego. Charakteryzował on wszystkie omawiane kraje. Ponadto w wielu krajach ważną rolę odgrywały powiązania osobiste oraz tak

19 Anna Szczukiewicz 467 zwany crony capitalism, czyli kapitalizm kolesiów (Krugman 1998, 2001). Powszechne było także zjawisko korupcji, które w dalszym stopniu obniżało efektywność decyzji kredytowych. Dodatkowo brak regulacji odnośnie koncentracji udzielanych pożyczek spowodował, iż w głównej mierze były one skoncentrowane głównie na jednym sektorze. W przypadku Korei i Filipin był to sektor przemysłowy, a w pozostałych krajach sektor dóbr trudno zbywalnych, szczególnie nieruchomości. Taka koncentracja kredytów przyczyniła się do zmniejszenia odporności sektora finansowego na szoki sektorowe. Kondycja banków koreańskich była w ogromnym stopniu zależna od sytuacji czeboli, które z kolei były bardzo podatne na szoki kapitałowe, z uwagi na wysoki stopień zadłużenia oraz niskie stopy zysku. Natomiast koncentracja kredytów w sektorze dóbr trudno zbywalnych uzależniła sektor finansowy od sytuacji na rynku nieruchomości. Krach giełdowy, poprzedzający w niektórych państwach wybuch kryzysu, z cenami nieruchomości tracącymi relatywnie najwięcej na wartości, spowodował trudności w sektorze finansowym konfrontowanym z coraz większą liczbą niespłacalnych kredytów i gwałtownym spadkiem wartości ich zabezpieczenia. Trudności te nie były oficjalnie tak poważne. Odsetek niespłacanych kredytów był według oficjalnych statystyk na niższych poziomach niż w rzeczywistości. W Korei wynosił on w 1996 r. tylko 0,8% całości udzielonych kredytów (Berg, 1999, s. 8). W Tajlandii oficjalny odsetek niespłacanych kredytów wzrósł z 7,2% w 1995 r. do 11,6% w roku następnym, ale analitycy rynkowi szacują rzeczywisty stan na co najmniej 15% dla banków oraz 30% dla firm finansowych (Lindgren i in., 1999, s. 94). W większości państw kredyty były klasyfikowane jako niespłacane przy sześciomiesięcznym braku płatności. Jednak nawet pożyczki niespłacane przez sześć miesięcy mogły być łatwo restrukturyzowane. W Indonezji na przykład wystarczyło, iż jedna rata została spłacona i pożyczka nie była już zaliczana do niespłacanych pożyczek (Ibidem, s. 55). Na Filipinach banki były zobowiązane do składania kwartalnych raportów na temat bilansu finansowego. Nie zawierały one jednak żadnych informacji na temat poziomu niespłacanych pożyczek. Ponadto w Tajlandii odsetki od niespłacanych pożyczek były nadal naliczane, znacznie zawyżając zysk banku, na podstawie którego następnie wypłacano dywidendy oraz naliczano podatek (Ibidem, s. 94). Brak odpowiednich regulacji odnośnie systemu klasyfikacji kredytów, ich zabezpieczania oraz rozliczania powodował, iż kłopoty sektora finansowego, borykającego się z coraz większymi problemami niespłacanych pożyczek, nie były dobrze znane publicznie. Również wzajemne powiązania finansowe między instytucjami zmniejszały przejrzystość systemu. Dodatkowo w większości krajów nie było obowiązku

20 468 Geneza kryzysu azjatyckiego lat konsolidacji bilansów w ramach grupy kapitałowej, co jeszcze bardziej utrudniało właściwą ocenę kondycji danej instytucji finansowej. Na Filipinach dochodziło do sytuacji, że bank, który stracił płynność, mógł zostać oceniony notą dobry (Ibidem, s. 89). Przy czym do błędów w ocenie przyczyniało się również nieodpowiednie, raczej mechaniczne zastosowanie w praktyce systemów ratingowych. Brak odpowiednich mechanizmów regulujących zamykanie upadłych banków i ich wyjście z rynku spowodował powstanie pokusy nadużycia (moral hazard), zachęcającej banki do podejmowania nadmiernego ryzyka (Krugman 1998). W Indonezji upadłe prywatne banki były przeważnie wchłaniane przez bank centralny Indonezji. Kilka banków, które straciły płynność, nie zostało zamkniętych, ale nadal funkcjonowało. Takie postępowanie władz stanowiło zachętę dla innych banków do nie zachowywania odpowiedniej ostrożności i skłaniało do podejmowania nadmiernego ryzyka (Lindgren i in., 1999, s. 58). Na Filipinach proces likwidacji banku trwał średnio kilka lat. Rada Pieniężna podejmująca decyzje postawienia banku w stan upadłości nie była ograniczona czasowo. Ponadto nie było żadnych bodźców przyspieszających taką decyzję. Wręcz przeciwnie, rozpoczęty proces likwidacji banku mógł być sądowo zatrzymany a podejmujący decyzje urzędnicy z Rady Pieniężnej, jak również na dalszym etapie z Bangko Sentral ng Pilipinas mogli być pociągnięci do odpowiedzialności sądowej w przypadku podjęcia błędnej decyzji (Ibidem, s. 89). Ponadto szeroka skala interwencji ze strony państwa podczas wcześniejszych kryzysów finansowych (w Tajlandii w latach , w Malezji w latach oraz w Indonezji w 1994 r.) stwarzały wrażenia istnienia w sektorze finansowym pełnych gwarancji państwowych, co wzmagało dalej pokusę nadużycia (Alba i in., 1998, s. 13). W miarę zwiększania autonomii systemu finansowego nie zadbano o skuteczne mechanizmy kontrolne, w związku z czym system kontroli sektora finansowego był mało efektywny. Kontrolerzy nie mieli dostępu do wszystkich informacji, jak np. do szczegółowych informacji na temat udzielanych pożyczek, oraz nie mieli wystarczającej wiedzy praktycznej, aby właściwie ocenić sytuację danej instytucji finansowej (Ibidem, s. 15). W Indonezji system kontroli był na tyle nieefektywny, iż nie wykazywał większej ilości niespłacalnych pożyczek niż oficjalnie podawano do wiadomości, co z reguły wykazywali kontrolerzy w innych państwach. Wysiłki zmierzające do stworzenia właściwych ram prawnych oraz systemu nadzoru finansowego zapewniających odpowiednie jego funkcjonowanie na niewiele się zdają przy braku skutecznych sankcji za niestosowanie się do przepisów. W krajach azjatyckich takich sankcji brakowało. Nawet, gdy kontrolerzy stwierdzili, iż przekroczone zostały dopuszczalne minimalne poziomy utrzymy-

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ NA KONIEC 2001 ROKU ORAZ NA KONIEC I PÓŁROCZA 2002 R. WARSZAWA, 25 października 2002 r. Wstęp Raport poświęcony

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12.

Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12. Analiza wyników ekonomiczno-finansowych oraz wykonania planu finansowego Banku Spółdzielczego w Niedrzwicy Dużej na dzień 31.12.2015 roku Niedrzwica Duża, 2016 ` 1. Rozmiar działalności Banku Spółdzielczego

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok Grudzień 1996 Adam Koronowski Informacja

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku

Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Rozdział 16. Przebieg i skutki kryzysu azjatyckiego końca XX wieku Anna Szczukiewicz 16.1. Wstęp Kryzys azjatycki lat 1997 1998 był kryzysem bliźniaczym, tj. jednocześnie wystąpiły kryzys walutowy i kryzys

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM

RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM N a r o d o w y B a n k P o l s k i Warszawa, 31 stycznia 2007 r. RYZYKO KURSOWE W BANKU CENTRALNYM 1. W bilansach banków centralnych, z racji pełnionych przez nie funkcji, po stronie aktywów dominują

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Jacek Łaszek Kraków, maj 211 r. 2 Stabilizacja cen na rynku mieszkaniowym, ale na wysokim poziomie Ofertowe ceny mieszkań wprowadzonych pierwszy

Bardziej szczegółowo

Autor: Paweł Pastusiak

Autor: Paweł Pastusiak Autor: Paweł Pastusiak Czarny czwartek 24 października 1929 roku, dzień, w którym ceny akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (ang. New York Stock Exchange) gwałtownie spadły, co obecnie

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom,

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, Obligacje Obligacje Teraz pora zająć się obligacjami.. Wbrew pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, jak i emitentom. Definicja

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku

Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Polski rynek pracy w 2013 roku przewidywane trendy w zakresie zatrudnienia, dynamiki wynagrodzeń, struktury rynku Rok 2012 czas stopniowego i umiarkowanego pogorszenia sytuacji na rynku pracy Warunki na

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011 Porównanie sytuacji finansowej Fundacji Lux Veritatis w postępowaniach dotyczących koncesji na nadawanie programu telewizyjnego drogą naziemną cyfrową W postępowaniu o rozszerzenie koncesji, które miało

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r.

Wyniki finansowe banków w I kwartale 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 19.6.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w I kwartale 215 r. W I kwartale 215 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 4,, o 1,6% więcej niż

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w II kw. 2015 r. wideokonferencja 13 sierpnia 2015 r. 1 2 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 15 mln zł Wyniki Koszty Jakość Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA

KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA KROK 6 ANALIZA FUNDAMENTALNA Do tej pory skupialiśmy się na technicznej stronie procesu inwestycyjnego. Wiedza ta to jednak za mało, aby podejmować trafne decyzje inwestycyjne. Musimy zatem zmierzyć się

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R.

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki Warszawa, dnia 12 września 2011 r. BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r.

Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r. Jerzy Osiatyński głos w dyskusji na temat: Działania w zakresie polityki gospodarczej niezbędne dla przeciwdziałania spowolnieniu gospodarczemu Forum Bankowe 2009 11 marca 2009 r. 1 Plan prezentacji 1.

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. Niniejszym Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Co to są finanse przedsiębiorstwa?

Co to są finanse przedsiębiorstwa? Akademia Młodego Ekonomisty Finansowanie działalności przedsiębiorstwa Sposoby finansowania działalności przedsiębiorstwa Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 10 października

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo