Konrad Gromaszek, Andrzej Kotyra

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Konrad Gromaszek, Andrzej Kotyra"

Transkrypt

1 Konrad Gromaszek, Andrzej Kotyra Raport koñcowy z badania dziedzinowego Analiza sektora B+R i przemys³u energetycznego z punktu widzenia uczestnictwa województwa lubelskiego we wdra aniu Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu) Projekt wspó³finansowany ze œrodków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Spo³ecznego

2 Raport końcowy z badania dziedzinowego Analiza sektora B+R i przemysłu energetycznego z punktu widzenia uczestnictwa województwa lubelskiego we wdrażaniu Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu) Lublin, marzec 2013 r. ISBN: Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

3 Prezentowane opracowanie stanowi raport końcowy z badania dziedzinowego, prowadzonego w ramach projektu systemowego pt. Regionalny System Zarządzania Zmianą Gospodarczą. Badanie realizowane było w okresie od dnia 28 listopada 2012 roku do 12 marca 2013 roku. Realizatorem badania jest zespół ekspercki na zlecenie Departamentu Gospodarki i Innowacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie. Zespół odpowiedzialny za realizację badania i przygotowanie raportu: dr inż. Konrad Gromaszek, Politechnika Lubelska członek zespołu badawczego, dr hab. inż. Andrzej Kotyra, Politechnika Lubelska członek zespołu badawczego

4 Szanowni Państwo, Z przyjemnością przekazuję w Państwa ręce raport końcowy z badania dziedzinowego, dotyczącego analizy sektora B+R i przemysłu energetycznego zrealizowany na potrzeby województwa lubelskiego, które uczestniczy we wdrażaniu Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu). Opracowanie to zostało przygotowane na zlecenie Samorządu Województwa Lubelskiego w ramach projektu systemowego Regionalny System Zarządzania Zmianą Gospodarczą realizowanego przez Departament Gospodarki i Innowacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie. Celem prowadzonych badań było uzyskanie pogłębionej wiedzy na temat zaangażowania jednostek badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw z województwa lubelskiego we wdrażanie Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu). Wiedza pozyskana w wyniku analizy zmian społeczno-gospodarczych w różnych dziedzinach, w tym w obszarze energetyki, stanowić będzie cenny materiał w procesie planowania rozwoju regionalnego. Ma to szczególne znaczenie w aspekcie prac związanych z aktualizacją dokumentów strategicznych dotyczących przyszłego okresu programowania UE , tj. Strategii Rozwoju Województwa Lubelskiego i Regionalnej Strategii Innowacji. Istotną częścią raportu, ze względu na toczącą się dyskusję o perspektywach rozwoju i wdrażania niskoemisyjnych technologii energetycznych w województwie lubelskim, są przedstawione przez zespół badawczy koncepcje i wskazania działań przyczyniających się do powstania i rozwoju regionalnej platformy wdrażania SET-Planu. Jestem przekonany, że przedstawione w raporcie treści tworzyć będą fundamenty debaty nad kształtowaniem regionalnej polityki energetycznej województwa lubelskiego. Sławomir Sosnowski Wicemarszałek Województwa Lubelskiego

5

6 Spis treści STRESZCZENIE 6 SUMMARY 8 WPROWADZENIE SET-PLAN I WYNIKAJĄCE Z NIEGO ZAŁOŻENIA METODOLOGIA BADAŃ CELE BADAŃ OCENA POTENCJAŁU KADROWEGO I TECHNICZNEGO JEDNOSTEK B+R W REGIONIE W ZAKRESIE ROZWIJANIA STRATEGICZNYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH USTALENIE POZIOMU WSPÓŁPRACY JEDNOSTEK B+R Z PRZEMYSŁEM W ZAKRESIE ROZWOJU I WDRAŻANIA TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH, UJĘTYCH W SET-PLANIE ZBADANIE UCZESTNICTWA UCZELNI WYŻSZYCH I JEDNOSTEK B+R Z WOJ. LUBELSKIEGO W KRAJOWYCH I EUROPEJSKICH SIECIACH ROZWIJAJĄCYCH STRATEGICZNE TECHNOLOGIE ENERGETYCZNE OKREŚLENIE MOŻLIWYCH OBSZARÓW SPECJALIZACJI WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO W ZAKRESIE ROZWOJU STRATEGICZNYCH TECHNOLOGII NISKOEMISYJNYCH WSKAZANIE GŁÓWNYCH REKOMENDACJI, DOTYCZĄCYCH WDRAŻANIA SET-PLANU NA POZIOMIE REGIONALNYM DOBÓR PRÓBY NA POTRZEBY BADANIA PAPI I CATI GRUPY OBJĘTE BADANIEM KONSTRUKCJA WSKAŹNIKÓW DO POMIARU ZAANGAŻOWANIA WE WDRAŻANIE SET-PLANU W WOJEWÓDZTWIE LUBELSKIM REALIZACJA BADANIA WYNIKI BADAŃ BADANIE GABINETOWE ANALIZA UWARUNKOWAŃ KLIMATYCZNO-GOSPODARCZYCH WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO W KONTEKŚCIE KLUCZOWYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH SET-PLANU POŁOŻENIE I UWARUNKOWANIA KLIMATYCZNO-ENERGETYCZNE REGIONU STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU KLUCZOWYCH NISKOEMISYJNYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA TLE POLSKI IDENTYFIKACJA UWARUNKOWAŃ I POTENCJAŁU B+R W REGIONIE LUBELSKIM BADANIA ILOŚCIOWE BADANIE CATI PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA KLUCZOWYCH TECHNOLOGII ENERGETYCZNYCH W REGIONIE LUBELSKIM SCENARIUSZ WYWIADU REZULTATY BADAŃ ANKIETOWYCH PRZEDSIĘBIORSTW SEKTORA ENERGETYCZNEGO BADANIE PAPI JEDNOSTEK B+R ZWIĄZANYCH Z KLUCZOWYMI TECHNOLOGIAMI ENERGETYCZNYMI W REG. LUBELSKIM REZULTATY BADANIA JAKOŚCIOWEGO PRZEPROWADZONEGO W RAMACH PANELU BRANŻOWEGO WNIOSKI I REKOMENDACJE GŁÓWNE WNIOSKI Z UZYSKANYCH WYNIKÓW BADAWCZYCH REKOMENDACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA SET-PLANU NA POZIOMIE REGIONALNYM 79 ZAŁĄCZNIKI 81 ZAŁĄCZNIK A ANKIETA DLA JEDNOSTEK B+R ZWIĄZANYCH Z OBSZAREM ENERGETYKI 81 ZAŁĄCZNIK B ANKIETA DLA PRZEDSIĘBIORSTW BRANŻY ENERGETYCZNEJ I EKO-ENERGETYCZNEJ (OZE) 85 ZAŁĄCZNIK C - SCENARIUSZ PANELU BRANŻOWEGO 89 ZAŁĄCZNIK D ANKIETA DLA UCZESTNIKÓW PANELU BRANŻOWEGO 90 WYKAZ MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH 92 Strona 5

7 STRESZCZENIE Energetyka stanowi jeden ze strategicznych sektorów państwa, ale także perspektywiczną branżę rozwoju regionalnej gospodarki. Intensyfikacja rozwoju gospodarczego powoduje wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną, obecnie pokrywany głównie ze źródeł kopalnych. Dywersyfikacja źródeł pozyskiwania energii oraz stopniowe uniezależnianie się od wyczerpywalnych zasobów energetycznych stanowi jeden z najistotniejszych priorytetów Wspólnoty Europejskiej. Wyrazem tej polityki było m.in. przyjęcie przez państwa członkowskie UE tzw. pakietu energetyczno-klimatycznego. Jego celem jest wprowadzenie zmian w przemyśle i energetyce, wśród krajów europejskich, związanych z rozwojem i wdrażaniem niskoemisyjnych, odnawialnych źródeł energii oraz oszczędności energii. Pakiet ten (określany jako 3x20) do roku 2020 obejmuje deklaracje, związane z: ograniczeniem emisji CO 2 o 20%, zmniejszeniem zużycia energii o 20% oraz wzrostem udziału energii ze źródeł odnawialnych w UE do 20% (z obecnych 8,5%). Osiągnięcie celów pakietu klimatycznoenergetycznego wymaga rozwoju i wdrożenia na szeroką skalę pełnego portfolio technologii niskoemisyjnych. W odpowiedzi na to wyzwanie, został zatwierdzony Europejski Strategiczny Plan w Dziedzinie Technologii Energetycznych (ang. European Strategic Energy Technology Plan, SET-Plan). Jego głównym celem jest przyspieszenie rozwoju i wdrażania na dużą skalę niskoemisyjnych technologii energetycznych, bazujących na obecnym potencjale badawczo-rozwojowym i osiągnięciach Europy. Przedmiotem niniejszego badania dziedzinowego było uzyskanie pogłębionej wiedzy na temat zaangażowania jednostek badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw z województwa lubelskiego we wdrażanie Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu). Zakres badania wynika z projektu systemowego pt. Regionalny System Zarządzania Zmianą Gospodarczą (RSZZG), realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet VIII Regionalne Kadry Gospodarki, Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie, Poddziałanie Dotyczy on wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, dystrybucji i efektywnego wykorzystywania energii przy zachowaniu spójności z najnowszymi technologiami europejskimi i światowymi. Należy podkreślić szczególne znaczenie niskoemisyjnych technologii spalania oraz wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. Realizacja badania dziedzinowego umożliwiła osiągnięcie celów szczegółowych obejmujących: Ocenę potencjału kadrowego i technicznego jednostek B+R w regionie w zakresie rozwijania strategicznych technologii energetycznych; Ustalenie poziomu współpracy jednostek B+R z przemysłem w zakresie rozwoju i wdrażania technologii energetycznych, ujętych w SET-Planie; Zbadanie uczestnictwa uczelni wyższych i jednostek B+R z woj. lubelskiego w krajowych i europejskich sieciach rozwijających strategiczne technologie energetyczne; Określenie możliwych obszarów specjalizacji województwa lubelskiego w zakresie rozwoju strategicznych technologii niskoemisyjnych; Wskazanie głównych rekomendacji, dotyczących wdrażania SET-Planu na poziomie regionalnym. Badania realizowano na podstawie przyjętej metodologii, która obejmowała dwa etapy. Pierwszy, uwzględniał analizę desk research, związaną ze zbadaniem istniejącego stanu zasobów informacyjnych dotyczących inicjatywy wdrażania Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Strona 6

8 Technologii Energetycznych (SET-Planu). Pozwolił on także na identyfikację głównych interesariuszy, zainteresowanych rozwijaniem idei SET-Planu w regionie. Drugi etap obejmował wykonanie badań terenowych, przeprowadzonych przy pomocy ankiety PAPI skierowanej do przedstawicieli instytucji badawczo-rozwojowych, oraz wywiadu telefonicznego wspomaganego komputerowo (CATI), przeprowadzonego na reprezentatywnej grupie respondentów z sektora energetycznego oraz instytucji otoczenia biznesu. Pozwoliły one na uzyskanie wiedzy m.in. na temat potencjału kadrowotechnicznego, poziomu współpracy z przemysłem, uczestnictwa w krajowych i europejskich sieciach współpracy. Z kolei celem wywiadu CATI było poznanie opinii respondentów nt. problemów i barier występujących we wzajemnej współpracy, a także propozycji działań usprawniających w kontekście wyzwań związanych z rozwijaniem technologii ujętych w SET Planie. Podsumowaniem badań ilościowych był panel branżowy o charakterze spotkania informacyjno-konsultacyjnego, w którym wzięły udział osoby reprezentujące sferę nauki, biznesu, samorządu terytorialnego i instytucje otoczenia biznesu. W trakcie spotkania przedstawiono założenia badania dziedzinowego oraz przeprowadzono badania jakościowe w kontekście przedstawionych wyników badań ilościowych. Rezultaty te zostały zawarte w niniejszym opracowaniu. Dokument został podzielony na cztery rozdziały, z których pierwszy omawia genezę oraz założenia SET-Planu. W następnych dwóch scharakteryzowano metodologię badań oraz przedstawiono ich wyniki. Całość zamykają wnioski odnoszące się do poszczególnych obszarów i celów badawczych oraz rekomendacje, dotyczące wdrażania SET-Planu na poziomie regionu lubelskiego. Uzyskane w trakcie badania wnioski stanowią próbę wypełnienia luki informacyjnej w zakresie wdrażania SET-Planu na poziomie regionalnym. Zestawiają zdobytą wiedzę na temat świadomości i znaczenia technologii wymienionych w SET-Planie w gospodarce województwa lubelskiego, ze szczególnym zwróceniem uwagi na zaangażowanie regionalnego sektora naukowo-badawczego w rozwój tych technologii, a także współpracę jednostek B+R ze sferą przemysłu. Natomiast, sformułowane rekomendacje powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w postaci konkretnych działań oraz precyzyjnych zapisów w ramach Regionalnego Systemu Zarządzania Zmianą Gospodarczą czy Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Lubelskiego do roku Strona 7

9 SUMMARY Power engineering is one of the main national strategic sectors, but also stands as the perspective development sector of the regional economy. Intensification of economic development increases the demand for electricity, mainly covered by fossil sources. Both diversification of energy sources and gradual independence of exhaustible energy resources are one of the most important priorities of the European Community. The EU Member States (MS) have expressed that policy by endorsement a firm commitment of individual countries to reduce greenhouse gases (GHG) by at least 20 % by 2020, in comparison with the 1990 level. The main goal of this climate package is to make changes in the European industry and energy sectors, regarding to the development and implementation of low-carbon renewable energy technologies as well as energy efficiency. The package, known as 3x20, includes CO 2 emissions reduction by 20%, energy consumption drop by 20% and increase in the renewable energy share the EU up to 20% (from the current 8.5%) by the year Achieving these objectives of the climate and energy package requires development and implementation of a large-scale a full portfolio of low carbon technologies. In response to this challenge, the European Strategic Energy Technology Plan (SET-Plan) was endorsed. Its main objective is to accelerate the development and deployment of large-scale lowcarbon energy technologies, based on current R&D potential and achievements of EU countries. The objective of this study was to gain an extended knowledge on the involvement of R&D units and companies in the Lubelskie Voivodeship in the implementation of the European Strategic Energy Technology Plan. The scope of the following analyses result from the study of information needs performed under the Regional System for Economic Change Management, within a framework of Operational Programme Human Capital, Priority VII ( Regional human resources for the economy ), Measure 8.1 ( Developing a workspace and enterprises in the region ), Sub-measure ( Predicting economic change ). It concerns the production of electricity, heat distribution and efficient use of energy in a manner consistent with the latest European and global low carbon technologies. It is particularly important to emphasize low-emission combustion technologies as well as the production of energy from low carbon renewable sources. The following sub-objectives layed beneath this study: Preparation of the study has stemmed from achieving the detailed sub-objectives, covering: The assessment of potential human and technical resources of regional R&D units in development of the strategic energy technologies; Determination of cooperation level between R&D units and industry in SET-Plan technologies development and deployment; Investigation of participation level of regional universities and R&D units in national and European networks involved in developing strategic energy technologies; Identification of possible specialization areas in the Lubelskie Region s strategic development of low carbon technologies; Indication of the main recommendations on the implementation of the SET-Plan at the regional level. Strona 8

10 The study was made on the basis of two stage methodology. The first stage took into account the analysis of the desk research related to the examination of the current state of information resources for the implementation of the European Strategic Energy Technology Plan (SET-Plan) initiative. It also allowed for the identification of the key stakeholders interested in developing the SET-Plan idea in the region. The second stage involved the survey-based research, addressed to the R&D institutions representatives and computer-assisted telephone interviews (CATI) conducted on respondents representative sample from the energy sector and the business environment. The research helped to gain knowledge about the potential of human resources and technical level of cooperation with industry, participation in national and European networks, etc. among regional representatives. The objective of the CATI interviews was to investigate the respondents about problems and barriers existing in mutual co-operation, as well as proposals for further actions to improve the challenges associated with development of low carbon technologies that were included in the SET Plan. Summary of the quantitative research were presented and consulted during the branch panel, which was attended by representatives of science, business and local government. Additionally, qualitative research has been also conducted. The results of both quantitative and qualitative research were included in this study. The report is divided into four chapters. The first discusses the SET-Plan origins and assumptions. The next two chapters describe methodology applied and achieved results. In the summary, conclusions are presented that address to different areas and purposes of research and recommendations concerning the implementation of the SET-Plan at the regional level. Conclusions obtained during the study stands an attempt to fill the information gap in reference to the implementation of the SET-Plan at the regional level. They generalize the knowledge gathered about the awareness and the importance of the technologies listed in the SET-Plan in reference to the economy of Lubelskie Voivodeship. What is more, they also focus on the involvement of regional research sector in the development of these technologies, as well as R&D units and industry co-operation. However, formulated the recommendations should be reflected in the form of real actions and precise provisions in the Regional Economic Change Management System and Regional Innovation Strategy for Lubelskie Voivodeship for the years Strona 9

11 WPROWADZENIE Produkcja energii ze źródeł odnawialnych, wraz z jej dystrybucją i efektywnym wykorzystaniem stanowi jedną z perspektywicznych branż rozwoju regionalnej gospodarki w ramach sektora energetycznego. Szybki rozwój technologii niskoemisyjnych stanowi ważną przesłankę do rozwoju europejskiego systemu energetycznego w oparciu o te technologie. Niewątpliwie istotnym warunkiem upowszechnienia i dynamicznego ich rozwoju jest właściwe wspieranie zarówno na szczeblu Komisji Europejskiej, krajowym (rządowym), jak i regionalnym. Ważną rolę odgrywa specyfika i kształtowanie postaw lokalnego rynku innowacji, którego głównymi uczestnikami są władze samorządowe, przedsiębiorcy, instytucje wspierające oraz instytuty badawcze (dawniej: jednostki badawczo-rozwojowe, JBR) 1. Niniejsze badanie koncentruje się na problematyce identyfikacji i oceny zaangażowania jednostek badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw z województwa lubelskiego we wdrażanie idei Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu). Ponadto, badanie uaktualnia lub rozszerza informacje na temat JBR i MŚP w regionie lubelskim. Zakres badania wynika z projektu systemowego pt. Regionalny System Zarządzania Zmianą Gospodarczą (RSZZG), w ramach, którego sektor energetyki stanowi jedną z perspektywicznych branż rozwoju regionalnej gospodarki. Przy czym, dotyczy on wytwarzania energii elektrycznej i ciepła, dystrybucji i efektywnego wykorzystywania energii przy zachowaniu spójności z najnowszymi technologiami europejskimi i światowymi. Należy podkreślić szczególne znaczenie niskoemisyjnych technologii spalania oraz wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych. Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii (OZE) oraz poprawa efektywności energetycznej należy do priorytetów w polityce gospodarczej Unii Europejskiej, a ich rozwój jest coraz bardziej intensywny. W obliczu wyczerpywania się kopalnych zasobów energetycznych, stopniowe uniezależnianie się od nich możliwe jest dzięki dywersyfikacji źródeł pozyskiwania energii, poszerzonej o OZE. Konsekwencją tego jest z kolei zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i poprawa konkurencyjności państw europejskich, poprzez tworzenie nowych gałęzi przemysłu i miejsc pracy. W dalszej perspektywie ma wpłynąć to na poprawę sytuacji gospodarczej i możliwości eksportowe, przy jednoczesnym obniżeniu emisji gazów cieplarnianych. Aspiracją Europy jest utrzymanie pozycji lidera w dziedzinie energetyki odnawialnej oraz przemysłu czystych technologii, zwiększając jej konkurencyjność na globalnym rynku. Po przyjęciu przez państwa członkowskie pakietu energetyczno-klimatycznego (3x20) w celu skutecznego jego wdrażania, w 2009 roku opracowany został Europejski Strategiczny Plan Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Plan). Określono w nim obszary wymagające rozwoju technologicznego oraz wsparcia finansowego. Zostały one wpisane w siedem europejskich inicjatyw przemysłowych. Badania i innowacje w zakresie technologii energetycznych są zatem kluczowe dla spełnienia ambicji UE polegającej na redukcji emisji gazów cieplarnianych o 60-80% do roku Niemniej jednak, jeżeli nie nastąpi poważna zmiana w podejściu UE do rozwoju technologii niskoemisyjnych istnieje poważne ryzyko, że wspomniane cele nie zostaną osiągnięte, a stosowane technologie będą pochodzić spoza UE. Proces innowacji w dziedzinie energetyki, od stadium projektowego 1 Od 1 października 2010 roku jednostki badawczo-rozwojowe, działające na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, które uzyskały kategorię 1, 2, 3, 4 lub 5 na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania nauki, stały się instytutami badawczymi w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych Strona 10

12 do penetracji rynku, cierpi z powodu słabości strukturalnych. Nie występuje ani naturalny popyt na rynku, ani nie odczuwa się wyraźnych natychmiastowych korzyści gospodarczych, wynikających ze stosowania takich technologii. Ponadto, budżety publiczne państw członkowskich UE na badania w dziedzinie energii zostały znacznie ograniczone od lat 80-tych. Oczywiste jest, że wiele z wyzwań technologicznych stojących przed polityką energetyczną UE nie może być pokonanych dzięki instrumentom i modelom współpracy obecnie wykorzystywanym. Niezbędny jest nowy sposób myślenia 2. Komisja Europejska proponuje nowe podejście, które skupia się na wspólnym planowaniu, lepszym wykorzystaniu potencjału Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ang. European Research Area, ERA) oraz na pełnym wykorzystaniu możliwości płynących z rynku wewnętrznego. Plan polega w szczególności na zobowiązaniu się do wyznaczenia szeregu nowych, priorytetowych europejskich inicjatyw w dziedzinie przemysłu, skupiających się na rozwoju technologii, w przypadku których praca na poziomie Wspólnoty będzie bardziej skuteczna. Plan ten zakłada wzmocnienie badań przemysłowych i innowacji poprzez połączenie działań na poziomie europejskim, krajowym oraz na poziomie sektora przemysłu. Obejmuje on także utworzenie Europejskiego Sojuszu na rzecz Badań w dziedzinie energetyki, w celu zapewnienia większej współpracy pomiędzy organizacjami zajmującymi się badaniami w sektorze energetycznym oraz w celu lepszego planowania i dalekowzroczności na poziomie europejskim w zakresie infrastruktury i systemów energetycznych. Komisja utworzyła zatem system informacyjny (http://setis.ec.europa.eu/), w celu zapewnienia jasnego obrazu sytuacji technologii energetycznych w Europie, a wraz z państwami członkowskimi rozpoczęła proces mający za zadanie wspólne planowanie badań nad technologiami energetycznymi 3. Na poziomie krajowym realizację działań w zakresie energetyki nadzoruje Ministerstwo Gospodarki opracowując pakiet ustaw energetycznych. Obejmuje on ustawy: prawo energetyczne, prawo gazowe oraz nową ustawę o odnawialnych źródłach energii, które mają zapewnić efektywny system wsparcia produkcji zielonej energii oraz ochronę wrażliwych odbiorców energii elektrycznej i gazu ziemnego. Ponadto w proces ich powstawania zaangażowane są również: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwo Środowiska, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W skali regionu głównym animatorem działań jest Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie, przy czym ważną rolę w ramach działań samorządu odegrał Zespół Doradczo Konsultacyjny ds. Energii Odnawialnej przy Zarządzie Województwa Lubelskiego. Działania te koncentrują się między innymi na realizacji wsparcia, projektów, opracowaniu studiów celowości i badań oraz organizowaniu konferencji i spotkań tematycznych. Ponadto, w województwie funkcjonują stowarzyszenia i organizacje, które wspierają rozwój sektora energetyki w regionie. Wśród nich należy wymienić: oddział terenowy URE oraz Lubelski Klaster Ekoenergetyczny, koordynowany przez Fundację Rozwoju Lubelszczyzny. 2 3 Rozkrut D.(red), Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w latach , GUS, Warszawa 2012, (listopad, 2012). Strona 11

13 1. SET-PLAN I WYNIKAJĄCE Z NIEGO ZAŁOŻENIA Energetyka stanowi gałąź przemysłu oraz dział nauki i techniki, które zajmują się przetwarzaniem dostępnych form energii na postać łatwą do wykorzystania przy zasilaniu wszelkich procesów przemysłowych, napędzaniu maszyn i urządzeń używanych w życiu codziennym. W praktyce obejmuje ona dostarczanie energii w dwóch postaciach: energii elektrycznej oraz cieplnej, z których pierwsza dostarczana jest do odbiorcy przewodami elektrycznymi i w klasycznym ujęciu produkowana za pomocą turbin i prądnic napędzanych różnymi źródłami energii. Z kolei energia cieplna jest dostarczana odbiorcy za pośrednictwem transportującego ciepło nośnika, w szczególności może nim być para wodna pod dużym ciśnieniem, ogrzana woda lub inne płyny. Do ogrzewania tych nośników stosuje się rozmaite źródła energii. Intensyfikacja rozwoju gospodarczego ostatnich kilku dekad powoduje ciągły wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną, ustawicznie pokrywane głównie ze źródeł kopalnych. Prowadzi to do uszczuplania surowców energetycznych jak ropa, gaz ziemny czy węgiel, których zasoby (przy aktualnym tempie eksploatacji) szacuje się odpowiednio na 50, 80 oraz 250 lat. Z drugiej strony ich użytkowanie w takim tempie ma negatywny wpływ na środowisko naturalne. Energetyka należy do sektorów gospodarki o najbardziej szkodliwym wpływie na środowisko naturalne i zdrowie. Na poziomie Unii Europejskiej podejmuje się skoordynowane działania na rzecz ograniczenia tego szkodliwego wpływu poprzez integrację polityki energetycznej z polityką ekologiczną. Dodatkowo, kryzys energetyczny na świecie spowodował wzrost cen ropy i pozostałych paliw oraz przyczynił się do wzmożonego poszukiwania alternatywnych, niskoemisyjnych źródeł pozyskiwania energii. Ze względu na konsekwencje poważnych awarii oraz trudności z utylizacją znacznych ilości odpadów paliwa jądrowego, odstępuje się również od energetyki jądrowej, która miała być alternatywą energetyki konwencjonalnej (czego przykładem są Niemcy). Dywersyfikacja źródeł pozyskiwania energii i stopniowe uniezależnianie się od wyczerpywalnych zasobów energetycznych stanowi jeden z najistotniejszych priorytetów Wspólnoty Europejskiej. Ma ona zapewnić tworzenie nowych gałęzi przemysłu i miejsc pracy, poprawę sytuacji gospodarczej i możliwości eksportowych, jednocześnie pozytywnie wpływając na środowisko naturalne, poprzez racjonalizację surowców kopalnych i obniżenie emisji gazów cieplarnianych. W ramach prowadzonej przez Unię Europejską polityki energetycznej, w 1997 r. przyjęto tzw. Białą Księgę Komisji Europejskiej Energia dla przyszłości odnawialne źródła energii, w której założono wzrost zużycia energii produkowanej ze źródeł odnawialnych o 12% do (roku 2010) w stosunku do zużycia energii brutto. Następnie, w 2007 r. został opracowany pakiet klimatyczno-energetyczny, zakładający zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych przynajmniej o 20% w 2020 r. (względem bazowego 1990 r.), zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii końcowej do 20% w 2020 r. (w tym 10% udziału biopaliw w zużyciu paliw pędnych) oraz zwiększenie efektywności wykorzystania energii o 20% do 2020 r. w porównaniu do prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię. W celu osiągnięcia tych założeń Komisja Europejska zaproponowała: nowelizację Dyrektywy o europejskim systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), uzgodnienia dotyczące celów redukcji emisji gazów cieplarnianych w sektorach nie objętych europejskim systemem handlu uprawnieniami do emisji (jak transport, budynki, usługi, małe i średnie przedsiębiorstwa, rolnictwo, odpady) oraz dyrektywę dla promocji odnawialnych źródeł energii. Strona 12

14 Instytucje stojące na czele Unii Europejskiej poza pełnieniem funkcji prawodawczej m.in. w obszarze energetyki, w tym odnawialnych źródeł energii, prowadzą także wiele programów, które mają pomóc we wdrażaniu zapisów obowiązującego prawa. Do instrumentów realizacji polityki energetycznej Komisji Europejskiej można zaliczyć Program Inteligentna Energia Europa (IEE), Europejskie Inicjatywy Przemysłowe (ang. European Industrial Initiatives, EII) oraz porozumienie Europejska Energetyczna Przestrzeń Badawcza (ang. European Energy Research Alliance, EERA). Celem programu IEE jest ułatwienie Unii Europejskiej osiągnięcie celów do roku 2020 w dziedzinie energii odnawialnej i wzrostu efektywności energetycznej dzięki projektom, które usuwają bariery, poprawiają przejrzystość rynku i stymulują inwestycje. Z kolei program EII podejmuje działania związane z osiąganiem wspomnianych europejskich celów energetycznych, dzięki najnowszym rozwiązaniom technologicznym. Natomiast, EERA pomaga zoptymalizować możliwości badawcze w UE w zakresie energii, poprzez wymianę doświadczeń i wspólną realizację programów krajowych i europejskich. Ma ona również na celu przyspieszenie rozwoju nowych technologii niskoemisyjnych. Osiągnięcie celów pakietu klimatyczno-energetycznego przez Unię Europejską do roku 2020, wymaga rozwoju i wdrożenia na szeroką skalę pełnego portfolio technologii niskoemisyjnych. W odpowiedzi na to wyzwanie, 22 listopada 2007 roku UE zatwierdziła Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych (ang. European Strategic Energy Technology Plan, SET-Plan). Jego głównym celem jest przyspieszenie rozwoju i wdrażania na dużą skalę niskoemisyjnych technologii energetycznych, bazujących na obecnym potencjale badawczo-rozwojowym i osiągnięciach Europy 4. SET-Plan proponuje model bazujący na kolektywnym podejściu do planowania badań, ich rozwoju, prezentacji i wdrażaniu wyników. Kładzie on nacisk na programy dużej skali. Plan ten realizują Europejskie Inicjatywy Przemysłowe (ang. European Industrial Initiatives) oraz porozumienie badawcze EERA (ang. European Energy Research Alliance). Łączą one przemysł, przedstawicieli nauki i kluczowe instytucje badawcze, państwa członkowskie oraz Komisję Europejską. Wdrażanie SET-Planu rozpoczęło się wraz z założeniem EII, które grupuje przedstawicieli przemysłu oraz sferę badawczą, kraje członkowskie UE oraz Komisję Europejską w ramach dzielących ryzyko partnerstwach publiczno-prywatnych, mających na celu szybki rozwój kluczowych technologii energetycznych na poziomie europejskim. Sześć spośród Europejskich Inicjatyw Przemysłowych skupia się na wymianie informacji odnośnie kluczowych technologii niskoemisyjnych, dla których potencjalne bariery, skala inwestycji oraz ryzyko mogą być rozwiązywane wspólnie. Należą do nich: - European Industrial Bioenergy Initiative - Europejska Inicjatywa Przemysłowa w zakresie Bioenergii, - European CO 2 Capture, Transport and Storage Initiative - Europejska Inicjatywa Przemysłowa w zakresie wychwytywania, transportu i składowania CO 2, - European Electricity Grid Initiative - Europejska Inicjatywa Sieci Energetycznych, - Sustainable Nuclear Initiative - Inicjatywa Zrównoważonej Energetyki Jądrowej, - Solar Europe Initiative - Inicjatywa w zakresie energii słonecznej, - European Wind Initiative - Europejska Inicjatywa Wiatrowa. Dodatkowo, są do nich także zaliczane: inicjatywa odnośnie ogniw paliwowych oraz wodoru Fuel Cells and Hydrogen (Joint Technology Initiative) oraz syntezy jądrowej (Nuclear Fusion). 4 Strona 13

15 Dla celów informacyjnych Komisja Europejska powołała system informacyjny dotyczący postępów we wdrażaniu SET-Plan u, (ang. Strategic Energy Technologies Information System, SETIS) prowadzony przez Joint Research Centre (JRC). Wspiera on planowanie strategiczne i pozwala na monitorowanie postępów w zakresie implementacji, jak i ocenę oddziaływania wdrożonych technologii. SETIS realizuje: - Mapowanie technologii (ang. Technology Mapping) związane z pozyskiwaniem kluczowych informacji na temat stanu i perspektyw technologii niskoemisyjnych, w odniesieniu do celów polityki UE; - Mapowanie możliwości (ang. Capacities Mapping) związane z oszacowaniem aktualnych nakładów na badania na temat priorytetowych technologii energetycznych, w sektorze publicznym i prywatnym w całej Wspólnocie Europejskiej. W ramach działań SETIS publikowana jest tzw. Mapa drogowa Technologii SET-Planu, której celem jest dostarczenie zwięzłego portfolio oceny stanu techniki w zakresie niskoemisyjnych technologii energetycznych, ich przewidywane przyszłe rynki oraz bariery w rozwoju na szeroką skalę. Ponadto, prezentowane są bieżące i planowane działania na rzecz pokonywania barier oraz wartości referencyjne wydajności operacyjnej i ekonomicznej, wykorzystywane przy pracach analitycznych oraz wspierających wdrażanie SET-Planu. Dokument 2011 Technology Map of the European Strategic Energy Technology Plan (SET-Plan)" omawia osiemnaście kluczowych technologii niskoemisyjnych, które zestawiono w tabeli 1.1: Tabela 1.1. Niskoemisyjne technologie energetyczne zawarte w Mapie drogowej SET-Planu 2011 LP Technologia Odpowiednik w nomenklaturze polskiej 1. Wind Power Generation Energia wiatru 2. Solar Photovoltaic Electricity Generation Energia słoneczna - fotowoltaiczna 3. Concentrated Solar Power Generation Energia słoneczna - termiczna, CSP 4. Hydropower Energia wodna 5. Geothermal Energy Energia geotermalna 6. Marine Energy Energia prądów morskich, pływów i falowania 7. Cogeneration or Combined Heat and Power Kogeneracja i wytwarzanie skojarzone 8. Carbon Capture and Storage in Power Sekwestracja dwutlenku węgla (CCS) przy wytwarzaniu Generation energii 9. Advanced Fossil Fuel Power Generation Zaawansowane wytwarzanie energii z paliw kopalnych 10. Nuclear Fission Power Generation Wytwarzanie energii w oparciu o metody rozszczepienia jądrowego 11. Nuclear Fusion Power Generation Wytwarzanie energii w oparciu o metody syntezy jądrowej 12. Smart Grids Inteligentne sieci energetyczne 13. Bioenergy Power and Heat Generation Bioenergia w zakresie wytwarzania energii i ciepła 14. Biofuels for the Transport Sector Biopaliwa dla sektora transportu 15. Fuel Cells and Hydrogen Ogniwa paliwowe i wodorowe 16. Electricity Storage in the Power Sector Magazynowanie energii w sektorze energetycznym 17. Energy Efficiency and CO 2 Emission Reduction in Industry (including The Cement Industry, The Iron and Steel Industry, The Pulp and Paper Industry) Efektywność energetyczna i metody redukcji emisji CO 2 w przemyśle (przemysł cementowy, hutniczy, papierniczy) 18. Energy Performance of Buildings Efektywność energetyczna budynków Należy zaznaczyć, że osiem spośród zamieszczonych w tabeli technologii (1-6, 13, 14) stanowią odnawialne nośniki energii. Strona 14

16 Osiągnięcie celów pakietu klimatyczno-energetycznego przez Unię Europejską do roku 2020 wymaga rozwoju i wdrożenia na szeroką skalę pełnego portfolio technologii niskoemisyjnych. W odpowiedzi na to wyzwanie, 22 listopada 2007 roku UE zatwierdziła Europejski strategiczny plan w dziedzinie technologii energetycznych" (European Strategic Energy Technology Plan; SET-Plan). Jego głównym celem jest przyspieszenie rozwoju i wdrażania na dużą skalę niskoemisyjnych technologii energetycznych, bazujących na obecnym potencjale badawczo-rozwojowym i osiągnięciach Europy. W ramach SET-Planu proponowany jest model bazujący na kolektywnym podejściu do planowania badań, ich rozwoju, prezentacji i wdrażaniu wyników, ze szczególnym uwzględnieniem programów o dużej skali. Plan realizują Europejskie Inicjatywy Przemysłowe (European Technology Initiatives) oraz porozumienie badawcze EERA. Łączą one przemysł, przedstawicieli nauki i kluczowe instytucje badawcze, państwa członkowskie oraz Komisję Europejską. Mapa drogowa kluczowych technologii energetycznych w ramach SET-Plan-u, (według zakłada, że do roku, 2020 co najmniej 20 procent energii elektrycznej będzie produkowane z energii wiatru, co najmniej 15% z energii słonecznej. Plan zakłada, że sieć elektryczna będzie w stanie zintegrować w sposób inteligentny (stąd termin: smart grids) do 35% energii ze źródeł odnawialnych. Poza tym, co najmniej 14% energii pierwotnej będzie pochodzić z konkurencyjnej pod względem kosztów bioenergii 5. Kontekst krajowy i regionalny Efektywny system wsparcia produkcji zielonej energii oraz ochrona wrażliwych odbiorców energii elektrycznej i gazu ziemnego stanowi główne założenia opracowywanego tzw. pakietu ustaw energetycznych. Obejmuje on ustawy prawo energetyczne, prawo gazowe oraz nową ustawę o odnawialnych źródłach energii. Prace nad pakietem regulacji są prowadzone przez Ministerstwo Gospodarki. Projekt prawa energetycznego zakłada, że każdy odbiorca prądu będzie rozliczany za jego rzeczywiste zużycie. Będzie to jednak możliwe po 2020 roku, po zainstalowaniu u wszystkich tzw. inteligentnych liczników. Jednym z celów projektowanej ustawy, jak podkreślono w uzasadnieniu, jest rozliczanie odbiorców tylko i wyłącznie na podstawie rzeczywistego zużycia energii. Przepisy ustawy przewidują również rozwiązania, dzięki którym odbiorcy będą zawierać tzw. umowę kompleksową i płacić wyłącznie jeden rachunek - za sprzedaż energii i jej dystrybucję, bez względu na to, kto jest sprzedawcą 6. Projekt ustawy prawo gazowe ma wdrożyć do polskiego prawa zapisy unijnego Trzeciego pakietu energetycznego, dzięki którym w UE ma powstać wspólny rynek energii, w tym gazu ziemnego. Wprowadza on m.in. koncepcję sprzedawcy z urzędu, którym będzie sprzedawca energii elektrycznej, ciepła lub paliw gazowych, dostarczający je do największej liczby odbiorców na danym obszarze. Byłby on zobowiązany do zakupu energii elektrycznej za określoną cenę. W projekcie został również określony mechanizm waloryzacji tej ceny 7. Podstawowym celem regulacji poświęconych źródłom odnawialnym jest wdrożenie jednolitego i czytelnego systemu wsparcia dla producentów zielonej energii. Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii wzbudza największe emocje. Z kolei, opublikowany w lipcu 2012 roku projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii reguluje wsparcie dla wytwarzania energii z OZE. Poziom wsparcia finansowego dla OZE, z założenia ma być różnicowany względem rodzaju źródła energii, a decydują o tym tzw. współczynniki korekcyjne (październik 2012). Ibidem Strona 15

17 Wkrótce po tym, projekt ustawy został poddany krytyce przez przedstawicieli PGE i RWE. Surowa ocena dotyczyła braku corocznej waloryzacji opłaty zastępczej o inflację w zaproponowanej ustawie o OZE, w rezultacie, czego wiele przygotowywanych inwestycji spadnie poniżej progu opłacalności i nie zostanie zrealizowanych. Ponadto, postulowano wprowadzenie dwuletniego okresu przejściowego dla rozpoczętych inwestycji (przez RWE) oraz przedłużenie okresu wsparcia dla współspalania biomasy po roku 2020 (przez PGE) 8. Z kolei, główne zarzuty ze strony PGE wobec projektu ustawy o OZE dotyczyły niewystarczającego wsparcia dla elektrowni wiatrowych, zlokalizowanych na lądzie, likwidacji waloryzacji opłaty zastępczej i niezapewnienia inwestorom ochrony ich praw nabytych w kontekście poniesionych już nakładów inwestycyjnych, a także zmniejszenia wsparcia dla współspalania. Ponadto, jako tanią technologię, która nie może liczyć na duże wsparcie w projekcie ustawy wskazywano lądową energetykę wiatrową, ponieważ proponowane dofinansowanie działalności elektrowni wiatrowych jedynie do roku 2017 nie pozwoli wytwórcom na pokrycie kosztów produkcji energii 9. W grudniu 2012 roku pojawił się konflikt, pośrednio związany z opracowywanym dokumentem, bowiem Urząd Regulacji Energetyki zapowiada kary dla PGE Dystrybucji za niezasadne - jego zdaniem - odmawianie przyłączeń do sieci dystrybucyjnych nowych elektrowni OZE, których budowę planuje się na terenie województwa lubelskiego 10. Uchwalenie ustawy o OZE ułatwi osiągnięcie co najmniej 15,5 procentowego udziału energii z odnawialnych źródeł w końcowym zużyciu energii. W ten sposób uda nam się zrealizować jeden z celów na drodze do gospodarki niskoemisyjnej. Projekt ustawy o OZE jest obecnie (styczeń 2013) na etapie prac Komitetu do Spraw Europejskich 11. Na terenie powiatu lubelskiego funkcjonują następujące stowarzyszenia i organizacje, które wspierają rozwój gospodarczy w regionie: Rada Przedsiębiorczości Rozwoju Lubelszczyzny, Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny, Lubelska Fundacja Rozwoju Agencja Rozwoju Regionalnego, Lubelska Fundacja Rozwoju, Lubelski Klaster Ekoenergetyczny. Do głównych celów wymienionych wyżej stowarzyszeń i organizacji należy przede wszystkim wspieranie rozwoju przedsiębiorczości oraz budowanie klimatu przyjaznego rozwojowi biznesu. Lubelski Klaster Ekoenergetyczny jest z kolei inicjatywą skupiającą kilkadziesiąt podmiotów zainteresowanych wykorzystaniem potencjału alternatywnych źródeł energii w regionie. Służy on również opracowywaniu konkretnych projektów oraz stanowi forum wymiany doświadczeń i promocji energii ze źródeł odnawialnych. Należy również podkreślić znaczenie Lubelskiej Agencji Wspierania Przedsiębiorczości, która jako Instytucja Pośrednicząca RPO WL, ogłasza konkursy dla inwestorów na projekty związane z energetyką odnawialną Strona 16

18 2. METODOLOGIA BADAŃ Ze względu na specyfikę badania, przyjęto w nim nomotetyczny 12 model wyjaśniania (implikowany z nauk społecznych). Zatem, zostały uwzględnione trzy podstawowe założenia (kryteria) nomotetycznej zależności przyczynowej 13 : 1. Zmienne muszą być skorelowane, 2. Przyczyna występuje przed skutkiem, 3. Wyklucza się pozorność współzależności badanych zjawisk. W celu zastosowania wymienionego modelu wyjaśniania i wnioskowania należy zgromadzić właściwe, wiarygodne i rzetelne dane w zakresie przedmiotu badania. W badaniu planowane jest wykorzystanie metody triangulacji technik badawczych i źródeł danych 14 celem otrzymania wiarygodnych danych i wyczerpujących wyników, a następnie sformułowania prawidłowych wniosków. Zakładane cele oraz zakres badania wymagają, aby triangulacja odbywała się w zakresie: - gromadzenia danych i uzyskiwania informacji (zróżnicowanie źródeł), - konstruowania próby badawczej (uwzględnienie dużych przedsiębiorstw i MŚP zaangażowanych w kluczowe technologie energetyczne), - formułowania perspektyw (zaangażowanie ekspertów w ramach paneli eksperckich w celu prawidłowego sformułowania celów, zasad i rekomendacji funkcjonowania regionalnej platformy wdrażania SET-Planu). Przedmiot zamówienia to przeprowadzenie badań, umożliwiających uzyskanie pogłębionej wiedzy na temat zaangażowania jednostek badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw z województwa lubelskiego we wdrażanie Europejskiego Strategicznego Planu Rozwoju Technologii Energetycznych (SET-Planu) Cele badań Zakres tematyczny badania dziedzinowego podporządkowany jest osiągnięciu zakładanych celów szczegółowych, z których wynikają określone zadania do zrealizowania: 4. Ocena potencjału kadrowego i technicznego jednostek B+R w regionie w zakresie rozwijania strategicznych technologii energetycznych. 5. Ustalenie poziomu współpracy jednostek B+R z przemysłem w zakresie rozwoju i wdrażania technologii energetycznych, ujętych w SET-Planie. 6. Zbadanie uczestnictwa uczelni wyższych i jednostek B+R z woj. lubelskiego w krajowych i europejskich sieciach rozwijających strategiczne technologie energetyczne. 7. Określenie możliwych obszarów specjalizacji województwa lubelskiego w zakresie rozwoju strategicznych technologii niskoemisyjnych. 8. Wskazanie głównych rekomendacji, dotyczących wdrażania SET-Planu na poziomie regionalnym Babbie E., Podstawy badań społecznych, PWN, Denzin N., Sociological Methods: A Sourcebook. Aldine Transaction, Strona 17

19 Ocena potencjału kadrowego i technicznego jednostek B+R w regionie w zakresie rozwijania strategicznych technologii energetycznych Cel badania: Wstępne ustalenie, jakie kluczowe niskoemisyjne technologie energetyczne mają szansę rozwoju w województwie lubelskim z uwzględnieniem potencjału naukowo-badawczego JBR oraz działających w regionie firm branży energetycznej. Zakres badania: - analiza 18 strategicznych technologii energetycznych w ramach mapy drogowej (2011 Technology Map of the European Strategic Energy Technology Plan), - analiza położenia regionu i uwarunkowań klimatyczno-energetycznych, - identyfikacja działających w regionie firm branży energetycznej, - określenie potencjału naukowo-badawczego, kadrowego i technicznego jednostek sektora B+R w regionie. Metody badawcze: - badania przesiewowe (ang. screening), - badania gabinetowe (ang. desk research), - badania ankietowe (PAPI), skierowane do kierowników wybranych wydziałów, instytutów lub katedr. W szczególności wyniki przeprowadzonego badania pozwoliły na: - wstępne określenie energetycznych technologii niskoemisyjnych mających szansę rozwoju w województwie lubelskim, - usystematyzowanie informacji odnośnie uwarunkowań regionu w kontekście strategicznych technologii energetycznych, - określenie firm branży energetycznej, funkcjonujących w regionie, - identyfikację potencjału B+R w zakresie rozwoju technologii niskoemisyjnych i czynników go warunkujących, - określenie roli instytucji wspierających w ramach rozwoju sektora energetyki opartej na technologiach niskoemisyjnych Ustalenie poziomu współpracy jednostek B+R z przemysłem w zakresie rozwoju i wdrażania technologii energetycznych, ujętych w SET-Planie Cel badania: Określenie poziomu współpracy jednostek badawczo-rozwojowych z przemysłem, z punktu widzenia przedsiębiorstw, potencjalnych korzyści jak i problemów / barier (we współpracy). Zakres badania: - analiza przedsiębiorstw zajmujących się wytwarzaniem, dystrybucją energii, wytwarzaniem surowców na potrzeby energetyki odnawialnej (np. biomasa), instalowaniem w regionie solarów oraz ogniw fotowoltaicznych, jak i przedsiębiorstw sektora budownictwa energooszczędnego; - identyfikacja barier współpracy przedsiębiorstw z jednostkami B+R. Strona 18

20 Metody badawcze: - wywiady kwestionariuszowe (CATI), - analiza wyników ilościowych, - panel ekspercki odnośnie konsultacji/propozycji rozwiązań usprawniających obecne i przyszłe formy współpracy B+R, IOB i MSP sektora energetyki. W szczególności wyniki przeprowadzonego badania pozwoliły na: - określenie specyfiki sektora energetycznego w regionie, - identyfikację cech, w tym ew. barier we współpracy przedsiębiorstw z B+R, - określenie roli i zakresu instytucji wspierających (IOB) Zbadanie uczestnictwa uczelni wyższych i jednostek B+R z woj. lubelskiego w krajowych i europejskich sieciach rozwijających strategiczne technologie energetyczne Cel badania: Identyfikacja uczestnictwa w programach i strukturach sieciowych, rozwijających oraz upowszechniających strategiczne technologie energetyczne (wyszczególnione w SET-Planie) w regionie. Zakres badania: - identyfikacja istniejących struktur sieciowych, rozwijających i upowszechniających strategiczne technologie energetyczne; - udział jednostek naukowych z województwa lubelskiego w Europejskich Platformach Technologicznych (EPT) oraz Europejskich Inicjatywach Przemysłowych (EIP); - określenie aktywności lubelskiego sektora nauki z punktu widzenia realizacji projektów badawczych, nastawionych na rozwój technologii, wyszczególnionych w SET-Planie i finansowanych z programów unijnych (7FP, IE) oraz programów krajowych. Metody badawcze: - badanie gabinetowe (ang. desk research), - wywiady kwestionariuszowe (CATI), - analiza wyników ilościowych. Wyniki przeprowadzonego badania pozwoliły na: - określenie usieciowienia i umiędzynarodowienia lubelskiej nauki w zakresie prac badawczych nad rozwojem strategicznych technologii niskoemisyjnych w regionie, - wskazanie ewentualnych luk i barier w tym zakresie. Strona 19

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r.

Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Śląskiego. Warszawa, 2 marca 2012r. Regionalne podejście do inteligentnych specjalizacji Regionalna Strategia Innowacji Województwa Śląskiego Warszawa, 2 marca 2012r. 1. Inteligentna specjalizacja kraj czy region? 2. Inteligenta specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020

Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Poprawa efektywności energetycznej budynków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. ALOKACJA RPO WSL 2014-2020 2 244,4 mln EUR (RPO)

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

ZIELONA ENERGIA W POLSCE

ZIELONA ENERGIA W POLSCE ZIELONA ENERGIA W POLSCE Współczesny świat wymaga zmiany struktury wykorzystywanych źródeł energii pierwotnej. Wzrost popytu na surowce energetyczne, przy jednoczesnej rosnącej niestabilności warunków

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia

dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia dr Ewa Kochańska Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia Kluczowe obszary aktywności: Energetyka zrównoważona środowiskowo Transport niskoemisyjny Inteligentne tekstylia Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Szczecin, 15 kwietnia 2016 r. GOSPODARKA NIESKOEMISYJNA zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR XIX Forum Ciepłowników Polskich Międzyzdroje, 13-16 września

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Daniel Szczechowski Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Opole, 13 listopada 2014 r. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5

Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5 Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5 2 Koncentracja tematyczna: 1) cele tematyczne (CT): - określają ogólne obszary tematyczne, w których interwencje

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Badania i innowacje

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM Danuta Grodzicka-Kozak Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Główne obszary finansowania

Bardziej szczegółowo

Panel ekspertów wprowadzenie do projektu. Łódź, listopad 2012 r.

Panel ekspertów wprowadzenie do projektu. Łódź, listopad 2012 r. Przeprowadzenie badania sytuacji technologicznej Województwa Łódzkiego wraz z przygotowaniem 5 raportów tematycznych oraz opracowanie Regionalnej Strategii Innowacji dla Województwa Łódzkiego LORIS 2030

Bardziej szczegółowo

Lubelski Klaster Ekoenergetyczny. Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny

Lubelski Klaster Ekoenergetyczny. Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny Lubelski Klaster Ekoenergetyczny Małgorzata Gałczyńska Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny Lubelski Klaster Ekoenergetyczny Partnerzy klastra 39 podmiotów, w tym: 33 przedsiębiorców jednostki naukowo badawcze

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

PLAN ZRÓWNOWAŻONEGO GOSPODAROWANIA ENERGIĄ OBSZARU FUNKCJONALNEGO AGLOMERACJI KONIŃSKIEJ

PLAN ZRÓWNOWAŻONEGO GOSPODAROWANIA ENERGIĄ OBSZARU FUNKCJONALNEGO AGLOMERACJI KONIŃSKIEJ Projekt Aglomeracja konińska współpraca JST kluczem do nowoczesnego rozwoju gospodarczego jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii Anna Drążkiewicz Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH. projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. Grudzień 2013 r.

RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH. projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. Grudzień 2013 r. RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH projektu Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Grudzień 2013 r. 1 1. Podstawy prawne Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach

Bardziej szczegółowo

Energia w Horyzoncie 2020

Energia w Horyzoncie 2020 Energia w Horyzoncie 2020 Katarzyna Sobótka-Demianowska Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk W niniejszej prezentacji wykorzystano

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014 r. Cele PO IR Wspieranie innowacyjności

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM Urząd Marszałkowski w Łodzi POLITYKA ENERGETYCZNA PLAN PREZENTACJI 1. Planowanie energetyczne w gminie 2. Polityka energetyczna państwa 3. Udział samorządu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Dla rozwoju infrastruktury i środowiska Plan Gospodarki Niskoemisyjnej w Gminie

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli

Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli Klaster RAZEM CIEPLEJ Spotkanie przedstawicieli 3 4 luty 2011 GIERŁOŻ prof.nzw.dr hab.inż. Krzysztof Wojdyga 1 PROJEKT Innowacyjne rozwiązania w celu ograniczenia emisji CO 2 do atmosfery przez wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym.

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Realizator: 1 Co to jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej? Dokument tworzony na poziomie gminy. Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Dokument ocenia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020

Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020 Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020 Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 26 marca 2015 r. Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław

VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław VII Międzynarodowej Konferencji CIEPŁOWNICTWO 2010 Wrocław Produkcja energii przez Fortum: 40% źródła odnawialne, 84% wolne od CO 2 Produkcja energii Produkcja ciepła Hydro power 37% Biomass fuels 25%

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec DZIAŁANIA LOKALNE I REGIONALNE W ZAKRESIE ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII I OGRANICZANIA EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH PRZYKŁADY POLSKICH DOŚWIADCZEŃ REGIONALNYCH I LOKALNYCH Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020. Katowice, 30 marca 2015 r.

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020. Katowice, 30 marca 2015 r. Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 Katowice, 30 marca 2015 r. Rozkład alokacji RPO WSL 2014-2020 1 107,8 mln EUR (ZIT/RIT)

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r.

Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego. na lata 2014-2020. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Kraków, 15 czerwca 2015 r. Tomasz Sokół Zastępca Dyrektora Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 1 na lata 2014-2020 2 Środki na wsparcie przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE

Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE Dywersyfikacja dostaw ciepła dla Miasta Rybnik Pakiet Klimatyczno- Energetyczny i 7. Program Badań i Technologii UE Prof. Jerzy Buzek Poseł do Parlamentu Europejskiego Członek Komisji Przemysłu, Badań

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKA AGENCJA ENERGETYCZNA DARIUSZ CIARKOWSKI

MAZOWIECKA AGENCJA ENERGETYCZNA DARIUSZ CIARKOWSKI MAZOWIECKA AGENCJA ENERGETYCZNA DARIUSZ CIARKOWSKI Warszawa 30.09.2011 Regionalna agencja energetyczna ( geneza ) Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie województwa mówi, że prowadzi on politykę

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach 1 W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach dr Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Gospodarki Wrocław, 21 maja 2012 roku Regionalny Program

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r.

Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Cieszyn, 7 maj 2015 r. Warsztaty: Dla innowacji w ramach projektu systemowego,,sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cieszyn, 7 maj 2015 r. Plan prezentacji Obserwatorium medyczne -zakres i struktura działania. Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii

Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Inicjatywa klastrowa Nadbużański Klaster Technologiczny Dolina Zielonej energii Zespół programowy Stowarzyszenia Pro-Eco Dolina Bugu - grono krajowych i zagranicznych przedsiębiorców, ekspertów i technologów

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Program 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Warszawa, 23 kwietnia 2014 r. CELE TEMATYCZNE CELE TEMATYCZNE

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Plany gospodarki niskoemisyjnej

Plany gospodarki niskoemisyjnej Plany gospodarki niskoemisyjnej Beneficjenci: gminy oraz ich grupy (związki, stowarzyszenia, porozumienia) Termin naboru: 02.09.2013 31.10.2013 Budżet konkursu: 10,0 mln PLN Dofinansowanie: dotacja w wysokości

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r.

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020. 23 stycznia 2014 r. Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 23 stycznia 2014 r. Założenia PO IR Najważniejsze założenia Programu: realizacja projektów B+R w konsorcjach biznesu i nauki,

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP.

PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. PODSUMOWANIE STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTU PN. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA GORZOWA WLKP. SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. RAMOWY PRZEBIEG STRATEGICZNEJ OCENY ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Lesław Janowicz econet OpenFunding Sp. z o.o. 28.10.2015 Nie wiemy wszystkiego, ale czujemy się ekspertami

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE 2 z 5 Szanowni Państwo, Urzędy gmin i miast będąc gospodarzami na swoim terenie, poprzez

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

IDEA MAPY DROGOWEJ 2050 DLA POLSKI

IDEA MAPY DROGOWEJ 2050 DLA POLSKI IDEA MAPY DROGOWEJ 2050 DLA POLSKI Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych 1 Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju O projekcie Podstawowe przesłania Idea projektu Uczestnicy Zakres tematyczny

Bardziej szczegółowo

Pierwsze doświadczenia z prac nad PGN potrzeba standaryzacji

Pierwsze doświadczenia z prac nad PGN potrzeba standaryzacji Pierwsze doświadczenia z prac nad PGN potrzeba standaryzacji Szymon Liszka, FEWE Piotr Kukla, FEWE Warszawa, 17 grudnia 2014 Zakres prezentacji Doświadczenia FEWE Rynek PGN Elementy standardu PGN na podstawie

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości!

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości! Warto budować lepszą przyszłość! Czyste środowisko, efektywne systemy energetyczne, komfort życia dr inż. Piotr Ziembicki Instytut Inżynierii Środowiska Uniwersytet Zielonogórski WYZWANIA WSPÓŁCZESNOŚCI

Bardziej szczegółowo

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce Wojciech Stawiany Doradca Zespół Strategii

Bardziej szczegółowo

II POSIEDZENIE ZESPOŁU

II POSIEDZENIE ZESPOŁU Posiedzenie zespołu ds. opracowania projektu krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz optymalizacji zasad ich finansowania II POSIEDZENIE ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo