Pracownia Grześkiewiczów zarys monografii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pracownia Grześkiewiczów zarys monografii"

Transkrypt

1 Pracownia Grześkiewiczów zarys monografii Na podstawie prac inwentaryzacyjnych prowadzonych w pracowni rodziny Grześkiewiczów w Łomiankach. Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego autor: mgr Marta Rydzyńska Warszawa, grudzień

2 Spis treści Wstęp Lech Grześkiewicz rodzina i lata wojenne Powstanie pracowni Wybrane realizacje pracowni Grześkiewiczów Siedziba Rządu Tymczasowego Renowacja Belwederu Pałac w Natolinie Dokończenie studiów w Rzymie Kościół św. Jakuba w Warszawie Pracownie na ul. Mickiewicza i ul. Filtrowej Szkoła Rolnicza w Ursynowie (SGGW) Renowacja starówek miejskich Warszawa Lublin Kościół Św. Jana we Włocławku Współpraca z Włocławskimi zakładami ceramiki Biblioteka na Batorym Żyrandole ceramiczne Żyrandole w Pałacu Kultury i Nauki Kurtyna akustyczna w Sali Kongresowej Plafony w Ambasadzie ZSRR w Warszawie Wystrój wnętrz sklepów, kawiarni, hoteli Sklep Arab Sklep Aromat Salon mody Sztuka i Moda Sklep Stołecznych Zakładów Krawiecko-Kuśnierskich Kawiarnia Nowy Świat w Warszawie Hotel Warszawa w Moskwie Wystrój Grand Hotelu w Warszawie Pierwsze podsumowania i recenzje Ceramika dworca kolejowego Warszawa Śródmieście Dom na ul. Zachodniej w Łomiankach Katedra Polowa Wojska Polskiego w Warszawie Ceramika w architekturze Projekt Pomnika Zwycięstwa i Wolności Ceramika do Teatru w Lublinie Ceramika dekoracyjna Malarstwo Pozostałe realizacje Wystawy Nagrody...54 Zakończenie...55 Spis ilustracji...57 Ilustracje...59 Bibliografia

3 Wstęp Poniższy zarys monografii pracowni rodziny Grześkiewiczów, powstał na podstawie prac inwentaryzacyjnych zrealizowanych przez autora w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na II połowę 2014 roku, oraz wcześniejszych opracowań autora prowadzonych w ścisłej współpracy z Dorotą oraz Malwiną Grześkiewicz. Inwentaryzacja przebiegała w okresie od lipca do grudnia 2014 roku i obejmowała swoim zakresem pracownię w rodzinnym domu Grześkiewiczów w Łomiankach. Jej założeniem był przegląd zachowanych tam prac ceramicznych, malarskich i archiwaliów oraz ich digitalizacja. Dostęp do rezultatów prac możliwy jest poprzez stronę internetową Szkic monografii ma być próbą wskazania najważniejszych realizacji pracowni oraz jej osiągnięć. Osoby zainteresowane tematyką poszczególnych realizacji, mogą natrafić w pracowni na ciekawe dokumenty i obiekty z nimi związane, wzbogacające wiedzę na ich temat. Mimo tego, że dzieła wychodzące z tej pracowni, najczęściej były elementami ważnych realizacji swoich czasów jak też powstawały przy współudziale znakomitych nazwisk polskiej sceny artystycznej i w cieniu wielkich osobowości politycznych oraz przybierały formy monumentalne, pracownia Grześkiewiczów nie została jeszcze opisana w sposób całościowy, a nieliczne publikacje, głownie prasowe, poruszają tylko wybrane zagadnienia. Według autora tego opracowania, pracownia, jak i jej założyciel, Lech Grześkiewicz zasługują na skrupulatne przyjrzenie się ich spuściźnie i umiejscowienie ich na tle innych polskich realizacji dwudziestego wieku. Nie tylko ze względu na rodzaj otrzymywanych zleceń i ich podłoże historyczne ale przede wszystkim ze względu na oryginalność ich form i brak odpowiedników. Rodzina Grześkiewiczów stworzyła unikalny, ze względu na profesję, ale też ze względu na strukturę, warsztat mający w sobie wiele z dawnych warsztatów artystycznych, zaadaptowany do realiów Polski XX wieku. Inwentaryzacja pracowni w podwarszawskich Łomiankach ma przyczynić się do powstania bazy obiektów i archiwaliów, oraz opracowania metodologii umożliwiającej dalsze uzupełnianie tego zbioru o realizacje i dokumenty znajdujące się poza pracownią w muzeach, kościołach, wnętrzach publicznych oraz w kolekcjach prywatnych. Z tego miejsca zachęcamy Państwa do dzielenia się informacjami na temat spuścizny artystycznej pracowni Grześkiewiczów i wymiany informacji mającej na celu nie tylko opracowanie monografii tej pracowni ale również wzbogacenie wiedzy na temat ważnych realizacji artystycznych XX wieku. 3

4 1. Lech Grześkiewicz rodzina i lata wojenne Lech Grześkiewicz urodził się w Poznaniu 28 września 1913 roku, jego ojciec Jan Grześkiewicz, był rzemieślnikiem, prowadził w Poznaniu fabrykę mebli skórzanych. Wyposażał wnętrza w poznańskim zamku królewskim oraz w wielu pałacach i domach. Pokazywał swoje wyroby na wystawach w Berlinie, Kopenhadze, Paryżu czy Londynie, gdzie były nagradzane.1 Takich rzemieślników i kupców, znających języki i mających kontakty w świecie, było wtedy wielu w Poznaniu i stanowili oni elitę wśród polskiej inteligencji. Takich nie ma dzisiaj, to był zupełnie inny świat, który dzisiaj ludziom trudno sobie wyobrazić. wspominał Lech Grześkiewicz podczas jednego z wywiadów prasowych. 2 Można powiedzieć, że rzemieślniczo-artystyczne korzenie Lecha Grześkiewicza są znacznie starsze. Jego dziadek Adam Grześkiewicz (ur w Tuliszkowie pod Kaliszem) miał warsztat, produkujący powozy na zamówienie. W czasie wojny Niemcy zlecili warsztatowi meblarskiemu Jana Grześkiewicza pracę na rzecz armii pruskiej i cała rodzina w sprzeciwie postanowiła wyjechać za granicę. Zostawili cały dom z dobytkiem i wyjechali do Szwecji a następnie Kopenhagi, z którą Jan Grześkiewicz miał dobre kontakty handlowe już wcześniej i gdzie posiadał salon wystawienniczy. Przebywali tam 10 lat. Mały Lech Grześkiewicz zaczął tam chodzić do szkoły. Gdy w 1923 roku wszyscy mogli już wrócić do kraju, przyjechał po nich stryj i zabrał dzieci z matką. Jan został w Kopenhadze ze względu na interesy, aż do kryzysu światowego kiedy to splajtował i powrócił do Polski, lecz jak wspomina Lech Grześkiewicz, chory i zrujnowany, ponieważ w wyniku ogólnego krachu rynku w Europie, prawie wszystko stracił i podobno załamał się psychicznie, zmarł w 1925 roku mając 49 lat. Warto wspomnieć, że Lech Grześkiewicz miał siedmioro rodzeństwa. Oprócz niego, artystycznie uzdolnieni byli także, brat Miron3 oraz siostra Maria, która zajmowała się fotografią. Matka Lecha Grześkiewicza, Maria z Koluśniewskich urodziła się w1884 roku w Kaźmierzu, w młodości uczyła się księgowości i zarządzania, po powrocie z dziećmi z Kopenhagi do Poznania i śmierci męża prowadziła sklepik przy ul. Małeckiego 13, z szyldem: Towary krótkie, pończochami, szalikami, guzikami, zeszytami. Z tego utrzymywała całą ich rodzinę. Po powrocie z Danii, trzynastoletni Lech Grześkiewicz rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych w Poznaniu. Ten wybór miał być determinowany słabą znajomością języka polskiego. W późniejszym czasie związał się też z Teatrem Nowym, 1 Wspomnienia zawarte w wywiadzie prasowym. Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2003, nr 11-12, s tamże. 3 Miron Grześkiewicz: ur. 1.IX.1920r. w Kopenhadze, zm. 7.VII

5 w którym statystował i grał małe role. Jak wspomina, mógł poznać najsławniejszych aktorów ówczesnych scen teatru poznańskiego, ale najbardziej fascynowały go kulisy teatru. Ukryte w zakamarkach dekoracje, posągi, kolumny, zamki, które na scenie dawały efekt finalny, tu zaś były ruinami papieru i płótna na ramach. Poznałem magię dekoracji i przedstawienia, co pozostało mi na całe życie jako wskazówka, że nie należy niczego komplikować, bo liczy się efekt ostateczny. 4 Po ukończeniu szkoły w 1933 roku, został zwerbowany do wojska. Ukończył szkołę podchorążych w Zambrowie, gdzie ze względu na wykształcenie artystyczne, zlecono mu wykonanie pomnika żołnierza, który stanął na dziedzińcu szkoły podchorążych w Poznaniu od strony ulicy Grójeckiej. 5 Jak sam z uśmiechem wspomina, być może właśnie za tą realizację otrzymał stopień podporucznika od prezydenta Ignacego Mościckiego.6 7 W roku 1938 został przyjęty na studia do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie. Poznańska Zdobnicza miała bardzo dobrą renomę, dlatego było to możliwe nawet bez egzaminów. Studiował na wydziale malarstwa ściennego i monumentalnego. Tam poznał Józefa Gosławskiego8, który wprowadził go w polskie kręgi artystyczne ówczesnego Rzymu. Tam też spotkał swoją przyszłą żonę, Helenę Dowkontt, która była tam również na studiach. Kiedy po raz pierwszy ją ujrzał, siedział z kolegami na fontannie na Piazza del Popolo. Jako student nie miał zbyt wiele pieniędzy w związku z czym często chodził głodny. Jego koledzy podobnie, więc gdy tylko jeden z nich ujrzał nadchodzącą Helenę, powiedział: O, to dzisiaj się najemy!. Helena miała taki zwyczaj, że dokarmiała rodaków, którzy przebywali w Rzymie.9 Helena urodziła się 1 maja 1909 roku w Suchedniowie, na Kielecczyźnie a pochodziła z zamożnej rodziny o litewskich korzeniach. Studiowała malarstwo w Paryżu, w 1935 roku została przyjęta do prywatnej szkoły sztuk pięknych Academie Julian 10, która w przeciwieństwie do ówczesnej École des Beaux-Arts przyjmowała kobiety. Jej akwarele były prezentowane i nagradzane w Salonie Artystów Francuskich w , i 1938 roku13. 4 Wspomnienia zawarte w wywiadzie prasowym. Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2003, nr 11-12, s Pomnik został rozebrany i nie zachował się do dziś. 6 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2003, nr 11-12, s Dokument z archiwum rodziny Grześkiewiczów. 8 Józef Gosławski (ur. 24 kwietnia 1908 w Polanówce, zm. 23 stycznia 1963 w Warszawie) polski rzeźbiarz i medalier. Projektant monet (m.in. 5 zł z wizerunkiem rybaka, 10 zł z Kopernikiem), pomników i medali. 9 Fragment wywiadu Hanny Marii Gizy dla Polskiego Radia, Programu Maszynopis audycji Programu Pierwszego Polskiego Radia z 12 grudnia 1978 roku. Autor: St. K. Stopczyk, maszynopis: K. Kosmalska. Źródło: archiwum rodziny Grześkiewiczów. 11 Le Salon, [w:] Beaux-Arts Le Journal des Arts, Paryż, 1 maja Katalog wystawy Salonu Paryskiego Le Salon 1937, s.23. Prezentowano akwarelę Raccommodeuses de filets -pol. naprawa sieci. 13 Katalog wystawy Salonu Paryskiego Le Salon 1938, s.22. (Błędna pisownia nazwiska Dowkoult ), Prezentowano akwarelę Avenue de la Motte-Picquet. 5

6 Wystawiała też w Grande Palace na corocznej wystawie Societe Nationale des Beaux-Arts w , oraz podczas XV Salon des Tuileries w 1938 roku 15. Potem, aby kontynuować naukę przyjechała do Rzymu, gdzie studiowała na Scuola delle Arti Ornamentali w latach i w tamtejszej Miejskiej Szkole Konserwacji16. Minął zaledwie rok i sytuacja polityczna w Europie zaczęła przybierać jednoznaczny kierunek. Zbliżała się wojna, a jej nadejście czuć było nawet na rzymskich akademiach sztuk pięknych. W Rzymie był taki generał, jak on się nazywał... do Pałacu Myślewickiego na koniu wjeżdżał... generał Długoszewski!17 On zrobił takie spotkanie w Rzymie i powiedział że zanosi się na wojnę i że gdyby było tak, że wojna by wybuchła to wszyscy, a nas tam było 4-5, z nim wrócimy do Polski. 18 Wojna nie wybuchła jednak wtedy, lecz dopiero gdy przyjechali do Polski na wakacje w 1939 roku. Nie wrócili już do Rzymu, Helena skończyła studia lecz nauka Lecha została przerwana. 14 Katalog wystawy Societe Nationale des Beaux-Arts w Grand Palais z 1936 roku, s.57 i 100. Prezentowano dwie akwarele: Dunkerque i Le port. 15 Katalog XV Salon des Tuileries 1938, s. 39. Prezentowano dwie akwarele: Jardin a Capri i Chaumiere a Capri. 16 Słownik Polskich Artystów Plastyków, Warszawa, Bolesław Ignacy Florian Wieniawa-Długoszowski (ur. 22 lipca 1881 r. w Maksymówce koło Stanisławowa, zm. 1 lipca 1942 r. w Nowym Jorku), od maja 1938 roku do 13 czerwca 1940 r pełnił funkcję ambasadora RP w Rzymie. 18 Fragment wywiadu Hanny Marii Gizy dla Polskiego Radia, Programu 2. 6

7 1. 1. Powstanie pracowni Powstanie pracowni Grześkiewiczów można łączyć z okresem wybuchu Powstania Warszawskiego. Lech Grześkiewicz mieszkał wtedy z Heleną Dowkontt, w kamienicy przy ul. Filtrowej, zaaranżowanej na pracownię. Odwiedzali ich przyjaciele, wśród których Lech Grześkiewicz wymienia Jana Zachwatowicza19 czy profesora Władysława Lorenza20. Wspólnie z Heleną przygotowali projekt fresków do prezbiterium kościoła na Placu Narutowicza, który został wybrany w tajnym konkursie. Pierwszego sierpnia o godzinie piątej rano murarz nałożył w prezbiterium pierwszy kawałek podkładu na ścianie i Lech z Heleną zaczęli od rana malować. Zbliżali się do końca dniówki, gdy na placu obok rozległa się strzelanina. Była punkt siedemnasta. Patrzę przez okienko, i widzę, że strzelają Niemcy z okien domu akademickiego, w którym są skoszarowani. Sieką z karabinów maszynowych ludzi, których pełno na placu, bo wtedy tam było duże targowisko. (...) Kanonada trwała całą noc (...) 21 Do kościoła, w którym Helena i Lech malowali cały dzień freski, zaczęto znosić zabitych i rannych. Oni sami wymknęli się bladym świtem, w momencie kiedy walki osłabły do swojego mieszkania. Powstanie przerwało ich prace w kościele Św. Jakuba. Nadal jednak mieszkali w kamienicy przy ul. Filtrowej. Któregoś dnia wywleczono mieszkańców z ich kamienicy na ulicę i zostaliby pewnie rozstrzelani przez brygady RONA22, gdyby nie interwencja przechodzącego Niemca, który na rozpaczliwe krzyki ludzi, że obiecano nie zabijać cywili, skinął ręką aby ich nie rozstrzeliwano. Zostali więc zabrani do pociągu, który zatrzymał się w Pruszkowie23, ktoś krzyknął żeby wysiadać. Oficer niemiecki, który stał na peronie odwrócił się tyłem udając, że nie widzi. I tak udało im się uciec. Dotarli wspólnie do Opoczna, gdzie spędzili kilka tygodni, ponieważ dostali pracę przy malowaniu w tamtejszym kościele. Potem dotarli do Częstochowy, gdzie postanowili 19 Jan Zachwatowicz (ur. 4 marca 1900 w Gatczynie, zm. 18 sierpnia 1983 w Warszawie) polski architekt, profesor Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Znawca historii architektury polskiej. Generalny konserwator zabytków w latach Laureat Honorowej Nagrody SARP w Autor koncepcji odbudowy Starego Miasta w Warszawie i katedry Św. Jana w Warszawie. 20 Stanisław Lorentz (ur. 28 kwietnia 1899 w Radomiu, zm. 15 marca 1991 w Warszawie) polski muzeolog i historyk sztuki. W latach (z przerwą w czasie II wojny światowej) pełnił funkcję dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie. 21 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Dywizja Grenadierów SS kolaboracyjny związek taktyczny Waffen-SS złożony z żołnierzy Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowe (RONA) formowany pod koniec II wojny światowej. Od 4 do 14 sierpnia pułk stacjonował na Ochocie, gdzie zajmował się przede wszystkim rabunkami i gwałtami, a także mordowaniem ludności cywilnej (Rzeź Ochoty). Źródło: sierpnia 1944 r. wskutek stale rosnącej liczby wyrzucanych z mieszkań ludzi zapadła decyzja o utworzeniu obozu przejściowego (będącego etapem na drodze do kolejnego obozu przejściowego w Pruszkowie), na terenie byłego targowiska warzywnego, tzw. Zieleniaka (dzisiejsze Hale Banacha). 9 sierpnia wyprowadzono z Zieleniaka pierwszy transport więźniów do większego obozu przejściowego w Pruszkowie. 7

8 wziąć ślub. Nie było takie jednak proste, ponieważ brakowało podstawowych dokumentów jak metryki, nie dopełniono procedury zapowiedzi, nie mieli nawet porządnych ubrań. (...) w butach miałem takie dziury, że w kościele wstyd było uklęknąć. 24 Na szczęście ksiądz okazał się wyrozumiały i ślubu udzielił. Odbyło się to w parafii św. Barbary 28 października 1944 roku. Ich ślub mógł w tamtych czasach oznaczać mezalians. Rodzina Heleny początkowo z trudem akceptowała to małżeństwo. Lech był jednak osobą bardzo przedsiębiorczą, i po wojnie przez wiele lat utrzymywał nie tylko żonę i syna, ale również rodziców Heleny. Po ślubie w Częstochowie, udali się do Lublina, gdzie rezydował tuż po wojnie Rząd Tymczasowy RP, z nadzieją że dostaną jakąś pracę, np. w szkolnictwie. Zgłosili się do Ministerstwa Oświaty i Kultury gdzie powiedziano im, że praca w szkołach będzie dopiero za parę miesięcy, ale jeżeli są artystami to znajdzie się praca w Warszawie i to od zaraz. Chodziło o odrestaurowanie i urządzenie wnętrz nowej siedziby rządu 25. Helena dodatkowo miała uprawnienia konserwatorskie, a Lech specjalizował się w technikach ściennych więc mogli z powodzeniem wykonywać prace renowacyjne. Zgodzili się od razu i wkrótce z Wandą Mateuffel26 wsiedli do ciężarówki i pojechali do Warszawy realizować swoje pierwsze wspólne zlecenia. 24 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Rząd Tymczasowy Rzeczpospolitej Polskiej 1 lutego 1945 przeniósł się z Lublina do Warszawy, gdzie jego siedzibą był budynek dyrekcji kolei państwowych przy ul. Targowej 74 obok Dworca Wileńskiego. 28 czerwca 1945 r. Bolesław Bierut zaprzysiągł tam powołany Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. 26 Wanda Zawidzka-Manteuffel (ur. 7 lutego 1906 w Warszawie, zm. 4 maja 1994 tamże) artystka grafik, plakacistka, projektantka wyrobów ze szkła i ceramiki, tkanin, żona Edwarda Manteuffel-Szoege. Była projektantką m.in. kryształowych żyrandoli, które zdobią wnętrza Teatru Wielkiego w Warszawie i Pałacu Kultury i Nauki. 8

9 2. Wybrane realizacje pracowni Grześkiewiczów Siedziba Rządu Tymczasowego Wrócili do Warszawy w styczniu 1945 roku. Ona miała za sobą tzw. cudowne dzieciństwo : wystawiała obrazy jako szesnastolatka. Następnie uzyskała dyplomy dwóch akademii: paryskiej i rzymskiej(...) On studiował w Rzymie malarstwo ścienne i dekoracyjne. Zaraził nim żonę. W 1945 r. wrócili do Warszawy, mając jedno palto na dwoje, które pełniło też rolę kołdry. 27 Wrócili do miasta w ruinie, Warszawy tuż po wyzwoleniu, jak mówił Lech Grześkiewicz w jednym z wywiadów Wszystko tu było jeszcze gorące, unosił się dym. Morze gruzów pokrywał śnieg. Przenocowaliśmy na fotelach w jakimś ocalałym domu w Alejach Róż, a następnego dnia byliśmy już w gmachu nieopodal Dworca Wileńskiego na Pradze. Dołączył do nas Malarz Jerzy Mierzejewski28, jakaś pani architekt i grupka innych osób. 29 Ta grupa miała zaprojektować i wykonać wnętrza siedziby rządu. Pomieszczenia dla premiera, prezydenta, ministrów. Prace trwały od 16 lutego do 16 marca 1945 roku, po zaprojektowaniu, odnawiali, urządzali, zwozili meble z Łodzi30, wykonywali malarstwo ścienne. Oczywiście mieli do dyspozycji grupy stolarzy, murarzy i innych robotników. Kiedy tylko skończyliśmy, przyjechał rząd z Lublina, no i wtedy poznałem Bieruta, który sam wszystko ocenił (...). Chyba mu się spodobało, bo wszyscy dostaliśmy prezenty, jakieś paczki unrowskie, materiały na palta, ubrania i suknie. To były bardzo potrzebne rzeczy, bo wyglądaliśmy jak żebracy- ja na przykład miałem tylko jedne zdarte spodnie Renowacja Belwederu Wkrótce po zakończeniu prac nad siedziba Rządu Tymczasowego, zwrócono się do Lecha i Heleny o pomoc w odnowieniu zabytkowych sal Belwederu. Ich wykształcenie konserwatorski-malarskie okazało się bardzo przydatne. Jak wspomina Lech Grześkiewicz, Niemcy zajmowali ten budynek do końca. W każdym pomieszczeniu były ponawiercane dziury na dynamit, ale nie zdążyli go wysadzić. Wnętrza zaś miały być zasadniczo zachowane, jedynie wymagały renowacji. Zaczęli od Sali Pompejańskiej, w której Bierut lubił 27 Autor wywiadu nieznany, Łzy kolorowe, łzy słone, [w:] Sztandar Młodych stycznia 1975, nr 15(7626). 28 Jerzy Mierzejewski (ur. 13 lipca 1917 w Krakowie, zm. 14 czerwca 2012w Warszawie) polski malarz i pedagog działający w PWSFTviT w Łodzi. 29 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Dokument z archiwum rodziny Grześkiewiczów. 31 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s

10 przyjmować ambasadorów i różnych gości ze świata. 32 Przychodził tam do nas każdego dnia, przypatrywał się pracom i rozmawiał z nami. 33 Prace zakończyli w trzy miesiące a następnie zaangażowani zostali do kolejnych prac renowacyjnych, w Natolinie Pałac w Natolinie W 1945 roku posiadłość w Natolinie upaństwowiono i oddano pod opiekę Muzeum Narodowego w Warszawie. Stał się jedną z prezydenckich rezydencji. Powojenne prace renowacyjne przebiegały pod nadzorem Stanisława Lorentza i Jana Zachwatowicza.34 Grześkiewiczom w roku powierzono konserwacje malowideł ściennych 36. Prace jednak nie obejmowały tylko konserwacji. Jak wspomina Lech Grześkiewicz Natolin był bardzo zniszczony po wojnie: Oprócz fresków i malowideł, konserwacji wymagało wiele innych rzeczy, więc większy był zakres prac i większa miałem ekipę, którą kierowałem. 37 Urszula Zielińska w biogramie Lecha Grześkiewicza potwierdza, że pracował przy dekoracji pałacu w Natolinie Dokończenie studiów w Rzymie Po wojnie, Lech Grześkiewicz, wrócił do myśli o dokończeniu przerwanych studiów w Rzymie. W roku 1945 urodził się im syn, Piotr, Piotr urodził się w czerwcu 1945 r.-mówi. Przyniosłem go z kliniki owiniętego w Życie Warszawy. O pieluchy było wtedy trudno. 39. W tamtych czasach to nie małe dziecko było przeszkodą w podróżowaniu, a obostrzenia i przepisy związane z wyjazdem z kraju i organizacją podróży. Niewątpliwie praca nad renowacjami gmachów rządowych i wykazane umiejętności oraz zaprezentowanie ich odpowiednim osobom, wpłynęło na poparcie jego prośby o pozwolenie i pomoc w wyjeździe do Rzymu. Później, kiedy byliśmy już bliscy zakończenia konserwacji pałacu w Natolinie, Bierut przyjechał ze świtą obejrzeć efekty naszych prac. Oprowadzając go po pałacu i objaśniając wszystko, pomyślałem że najwyższy czas powiedzieć mu o swoim największym marzeniu, 32 W okresie okupacji hitlerowskiej w Belwederze urzędował niemiecki gubernator dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa Ludwig Fischer. Po upadku Powstania Warszawskiego wycofujący się z Warszawy Niemcy nie zdążyli wysadzić Belwederu w powietrze. Pałac stał się siedzibą Biura Prezydialnego Krajowej Rady Narodowej, której przewodniczącym był Bolesław Bierut. 33 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Źródło: 35 Słownik Polskich Artystów Plastyków, Warszawa Maszynopis audycji Programu Pierwszego Polskiego Radia z 12 grudnia 1978 roku. Autor: St. K. Stopczyk, maszynopis: K. Kosmalska. Źródło: archiwum rodziny Grześkiewiczów. 37 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Zielińska U., Polichromie staromiejskie w Warszawie, [w:] Zniszczone ale nie utracone, Warszawa, 2006, s (bz), Pokolenia-Wspólna pasja, [w:] Trybuna Ludu, 30 czerwca

11 jakim było ukończenie Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Rzymie. 40 W czasie tej podróży do Rzymu, we wspomnianej Kopenhadze zorganizowano wystawę obrazów, które zabrali ze sobą. Siostra Lecha, Aleksandra GrześkiewiczSukiennikowa, pracowała tam w placówce dyplomatycznej. Lech Grześkiewicz wspomina z lekką konsternacją i uśmiechem, że siostra bez zahamowań przedstawiała go tam jako profesora akademii sztuk pięknych z Polski przez co bardzo szybko tamtejsze środowisko akademickie zainteresowało się twórczością Heleny i Lecha. Zorganizowano wystawę, nad którą pieczę objął znany profesor malarstwa, malarz Axel Jorgensen41. Wystawa odniosła sukces, sprzedano wszystkie obrazy, co pozwoliło zwiększyć budżet na podróż i studia. Z Kopenhagi pojechali jednak najpierw na parę dni do Paryża, gdzie mieli spotkać się z bratem Heleny (il.1). Potem pojechali do Rzymu. Lech został ponownie przyjęty na akademię. Ukończył studia, zdobył dyplom w 1947 roku i wrócił do kraju. Przywiózł zdobytą w większości przed wojną, unikatową wiedzę na temat tworzenia i konserwacji malarstwa ściennego. Wiedzę tę dopracował i poprzez własne eksperymenty dostosował techniki do rodzimych warunków klimatycznych, czyniąc je bardzo trwałymi. Z jego czasów studenckich, zachowały się ich zeszyty z notatkami o tworzeniu i konserwacji fresku Kościół św. Jakuba w Warszawie Wkrótce po powrocie z Rzymu Lech i Helena powrócili do prac rozpoczętych w kościele Św. Jakuba przy Placu Narutowicza w Warszawie. W czasie wojny w 1943 roku kościół ten ogłosił tajny konkurs na malowidła ścienne do prezbiterium. Konkurs wygrał wspólny projekt Heleny, Lecha i p. Klukowskiego, ich przyjaciela rzeźbiarza i malarza, który czasem pracował z nimi w pracowni. Klukowski został rozstrzelany w czasie wojny. W 1947 roku Helena i Lech przystąpili sami do realizacji projektu. Być może był to zmodyfikowany projekt, lub zupełnie nowy. Lech Grześkiewicz wykonał go jako pracę dyplomową na uczelnię włoską. Kompozycja o tematyce Życie Chrystusa Pana i Jego Matki w piętnastu tajemnicach różańcowych, składa się z trzech głównych, większych przedstawień od lewej: Zwiastowania, Koronacji NMP i Ukrzyżowania. Dopełniają je przedstawienia aniołów, oraz pomniejszych scen z życia Jezusa i Matki Boskiej. Przedstawienia w stylistyce nawiązują do wczesnochrześcijańskich fresków. W okresie w kościele prowadzono prace wykończeniowe w kaplicy Matki 40 Bukowski H., Sztuka nie błądzi, gdy służy ludziom, [w:] Świat Elit, 2004, nr 1-2, s Karl Axel (Aksel) Jorgensen ( ). Duński malarz i grafik. Urodził się i zmarł w Kopenhadze, w latach profesor Duńskiej Królewskiej Akademii Sztuk (Royal Danish Academy of Fine Arts ). Źródło: 11

12 Bożej. Było to ważne miejsce dla kościoła o wezwaniu maryjnym. Wyłożono marmurowe posadzki i schody, wybudowano ołtarz. Lechowi Grześkiewiczowi zlecono wykonanie sgraffito w kopule kaplicy, które docelowo miało być później złocone. Nieco później skomponował on też fryz biegnący wokół kaplicy z przedstawieniami głów niewiast starotestamentowych. Kolejnym etapem prac wykańczania wnętrza kościoła, było odnowienie go i wykonanie nowych fresków w nawie głównej w latach Kolorystyka ogólna wnętrza i projekty fresków zostały wcześniej zatwierdzone przez komisję konserwatorską. Nad przedsięwzięciem pracowali: ówczesny proboszcz parafii, architekci Kazimierz Arciszewski, Feliks Dzierżanowski oraz Lech i Piotr Grześkiewiczowie. Na początku wyzłocono sklepienie kaplicy Matki Bożej jako wotum dziękczynne za wybranie polaka na papieża, oraz odnowiono freski prezbiterium z korekcją niewielkich detali, po czym przystąpiono do realizacji fresków w nawie głównej. Łącznie prace trwały 4 lata. W 1978/79 dokonano odnowienia malatur w prezbiterium, w r. 1979/80 przedłużono freski na obydwie ściany nawy głównej i na ścianie przychórowej, kładąc kompozycję i tła; w r. 1980/81 prowadzono prace wykończeniowe w nawie głównej, a w r. 1981/82 prace wykończeniowe na ścianie przychórowej. 42. Proboszcz w konsultacji z artystami podjął decyzję o zrealizowaniu tematów przedstawiających dzieje apostolskie i dzieje kościoła w Polsce za pomocą wybranych scen. Brał też czynny udział w pracach, konsultując rozplanowanie kompozycji i dostarczając materiałów ikonograficznych. Dotychczasowy tynk w miejscach zaplanowanych fresków zbito aż do cegły i nałożono nowy, na który w dziennych porcjach według sztuki fresku nakładano warstwę tynku do malowania z dodatkiem piasku krzemowego i lasowanego starego wapna. Do tej czynności zatrudniono doświadczonego mistrza murarskiego Józefa Papiaka43, do skuwania starych zatrudniono dwóch studentów dorabiających na wakacje. Powstał mały warsztat rzemieślniczy. W listopadzie 1980 roku parafię odwiedziła kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej z Jasnej Góry. Jednym z elementów przygotowań do tej uroczystości był parometrowy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej powieszony na froncie kościoła namalowany na płótnie. W 1983 roku podjęto decyzję o zastąpieniu go na stałe, umieszczonym w tym samym miejscu przedstawieniem Matki Boskiej Częstochowskiej wykonanym przez Grześkiewiczów w technice mozaiki. Inwestycja miała być uświetnieniem 42 Żochowski H. Z dziejów kościoła Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i parafii Świętego Jakuba Apostoła w Warszawie na Ochocie , Warszawa, 1998, s Tamże, s

13 przyjazdu Jana Pawła II do Polski. Wnękę wzmocniono stalową kratownicą. Kamyki mozaikowe w różnych kolorach sprowadzono z Italii. Lech Grześkiewicz specjalnie udał się do Rzymu w tym celu, aby dowiedzieć się skąd można sprowadzić ten materiał. Sprowadzono go z Wenecji za zgodą władz państwowych, które nawet zwolniły go z cła. 44 Rusztowania postawiono na koniec kwietnia 1983 roku, montaż trwał około tygodnia. Ostatnią z realizacji dla tego kościoła był wystrój kaplicy Najświętszego Sakramentu zaprojektowany i wykonany w 1996 roku. Piotr wykonał 5 metrową figurę ceramiczną Jezusa Chrystusa, poniżej której fresk przedstawia apostołów. 10 grudnia 1996 roku odbyły się uroczystości poświęcenia ostatnich elementów wystroju kościoła Pracownie na ul. Mickiewicza i ul. Filtrowej Po powrocie do Warszawy, małżeństwo Grześkiewiczów mieszkało w kamienicy na ul. Walecznych na Saskiej Kępie, gdzie puste mieszkania zajęło wielu artystów. Następnie mieszkali na ul. Filtrowej i ul. Mickiewicza, były to mieszkania należące przed wojną do rodziny Heleny. W nich urządzono pracownie. Udzielili w niej jednego z wywiadów dla prasy polskiej w Paryżu: Nic nie wskazywało, że szare, niepozorne drzwi w starej warszawskiej kamienicy kryją za sobą takie cuda. Chociaż mała płytka ceramiczna z napisem Helena i Lech Grześkiewiczowie, zamiast tradycyjnego mosiężnego szyldziku, pozwalała przypuszczać niespodzianki. Trafiłem trochę niefortunnie, gdyż w mieszkaniu trwał akurat remont.(...) Jednak mimo zachlapanych ścian i podług w mieszkaniu było jasno i jakoś radośnie. Sprawiły to... misy fajansowe złożone na podłodze. Oglądałem je z zachwytem. Bo ileż piękna w zwykłym fajansie może zaklęć ręka artysty. Każda misa inna, każda równie urzekająca swym finezyjnym rysunkiem, a nade wszystko niewypowiedzianym pięknem barw. Farby pokryte błyszczącym szkliwem polewy, grały najczystszym blaskiem szmaragdów, rubinów, szafirów i starego złota. 45 Lech Grześkiewicz wspominał, że będąc we Włoszech, zwiedzali mały warsztat ceramiczny pod Rzymem, gdzie ceramika składowana była w drewnianej szopie, po wejściu do której urzekły ich barwy i połysk majolik i innych wyrobów składowanych tam. Wtedy to pomyśleli o tym czy by nie zająć się ceramiką po powrocie do Polski. Ok roku nawiązali współpracę z Włocławskimi zakładami fajansu. Włocławska przygoda z ceramiką zaczęła się od malarstwa na ceramice, po raz pierwszy do dyspozycji profesjonalny warsztat i materiały do własnej nauki i eksperymentów 44 Tamże, s Chruściński Cz.,...fajanse, [w:] Tygodnik Polski -Le Semaine Polonaise, Paryż, 9 marzec 1958, nr 10(24). 13

14 ceramicznych. Korzystali z tego chętnie i bardzo szybko zdobyli biegłość co pozwoliło na opracowywanie nowych pomysłów i ich realizację Szkoła Rolnicza w Ursynowie (SGGW) Aleksander Wojciechowski pisze, że projektowana przez S. Tworkowskiego szkoła rolnicza w Ursynowie (SGGW), powstawała przy współudziale pary plastyków H. i L. Grześkiewiczów.46 Z formy tego stwierdzenia można wywnioskować, że Grześkiewiczowie mieli znaczący wkład w wykończenia i dekoracje budynku auli, powstające w 1952 roku. Marta Leśniakowska47, wspomina o istnieniu malowideł na ścianach budynku, które zostały zatynkowane, a Jarosław Zieliński48 pisząc o nich dodaje, że znajdowały się one w podcieniach balkonu na froncie budynku, a ich autorami byli zapewne Helena i Lech Grześkiewiczowie. Pisze też o projekcie wystroju wnętrza prawej z wież. W prawej wieży zaprojektowano salonik z okrągłą galerią piętra, stropem o bogatym sztukatorskim wystroju z motywami rozet i kwiatowych roślin łodygowych oraz socrealistycznymi malowidłami (w rodzaju Wieziemy państwu plon ) autorstwa H. i L. Grześkiewiczów. 49 Projekt ten był wystawiany na Pokazie Architektury Monumentalnej w Zachęcie (styczeń-luty 1951 r.) 50. Wiadomo też, że do tego budynku wykonano fajansowe żyrandole, przeznaczone do sali jadalni, eksponowane wcześniej na wystawie Wystawie Architektury Wnętrz i Sztuki Dekoracyjnej w Muzeum Narodowym.51 Żyrandol 16 ramienny, komentowany był po wystawie jako popisowy okaz rzemiosła świadczący o opanowaniu techniki wytwórczości Renowacja starówek miejskich Warszawa Lech Grześkiewicz był członkiem Naczelnej Rady Odbudowy m. st. Warszawy53. Gdy w 1953 roku trwały prace na Rynku Starego Miasta w Warszawie, Helena i Lech Grześkiewiczowie pracowali w zespole z Bohdanem Urbanowiczem. Helena i Lech wykonali elewacje dwóch kamienic. Tzw. 1 i 2 czyli Kamienicy Żeglarskiej i Kamienicy Cyrulika. Projektowali dwie fasady, a główną część prac stanowiło 46 Wojciechowski A., O sztuce użytkowej i użytecznej. Zbiór studiów i krytyk z zakresu współpracy plastyki polskiej z rzemiosłem, przemysłem i architekturą w latach Warszawa 1955, s Leśniakowska M., Architektura w Warszawie. Lata , Warszawa, Zieliński J., Urbanistyka i Architektura ( ), Warszawa, 2009, s Tamże. 50 Architektura Warszawa, 1951, nr Rassalski S., Nowy Ursynów, [w:] Stolica lutego 1951, nr 3(218). 52 Czajkowski W., Ceramika na Wystawie Architektury Wnętrz i Sztuki Dekoracyjnej, [w:] Przegląd Artystyczny, 1952, nr 3, s Autor nieznany, Łzy kolorowe, łzy słone, [w:] Sztandar Młodych stycznia 1975, nr 15(7626). 14

15 sgraffito i fresk. Piotr Grześkiewicz, wspominał, że mieli pewną dowolność w zakresie projektowanie dekoracji: (...)była zachowana dokumentacja budowli ale dekoracje polichromii, zostały wykonane według całkowicie nowych projektów, które stworzyli artyści, tak jak czuli lub według własnego uznania i potem wykonali. 54 Według opowieści utrwalonej w jednym z wywiadów, nie obyło się bez komplikacji: Na dwa dni przed oddaniem gotowej Starówki miastu, farby były jeszcze mokre i nie utrwalone. W nocy rozszalała się burza. Rano p. Grześkiewicz zobaczył, że polichromie są pełne zacieków, twarze medalionów płaczą kolorowymi łzami. Nie wytrzymał i też zapłakał, tyle że bezbarwnie. Potem rzucił się do roboty i zdąży na godzinę otwarcia. 55 Oto jak Wojciechowski opisywał w 1953 roku tą realizację: Pracą silnie wkraczającą w zagadnienia architektoniczne, dążącą do stworzenia iluzji form architektonicznych jest kompozycja B. Urbanowicza i L. Grześkiewicza na tzw. Domu Cyrulika (strona Zakrzewskiego nr 1/3). Założenie to wynikało z ubogiej pod względem form architektonicznych fasady kamienicy. Dążąc do ożywienia martwych płaszczyzn budynku zróżnicowano je kolorystycznie poprzecznymi i pionowymi pasami, kartuszami z martwą naturą oraz trzema dobrze malowanymi medalionami z cyrulikiem, jego żoną i młodym czeladnikiem. 56 I dalej odnośnie drugiej z wykonanych kamienic: Kamienica nr 1 (również po stronie Zakrzewskiego) posiada wzdłuż czwartego piętra fryz wykonany przez zespół M. i B. Urbanowiczów oraz H. i L. Grześkiewiczów. Rezygnując z ozdób malarskich w pozostałych partiach budynku chciano tym sposobem wyodrębnić dobudowaną później górną część kamienicy. 57 Odbudowa Starego Miasta w Warszawie była wydarzeniem bez precedensu i budziła bardzo żywe uczucia oraz wielkie emocje w całym społeczeństwie. Sam Wojciechowski w swoim tekście przyznaje: Trudno jest zdobyć się już obecnie na szczegółową analizę prac plastyków na Starówce. Wrażenia są zbyt silne, zbyt świeże, zbyt wiele emocji i wzruszeń dostarcza każda niemal kamieniczka, którą przecież jeszcze nie tak dawno widzieliśmy w gruzach -by można było na zimno analizować błędy i osiągnięcia naszych architektów i malarzy. (...) Wydaje mi się, że próba naszych możliwości w zakresie malarstw monumentalnego wypadła nadspodziewanie dobrze na tle dotychczasowych prac w tym zakresie, tym bardziej, że terminy były niezwykle krótkie, często nie pozwalające na odpowiednie wykończenie kompozycji. Zestawiając Rynek zdobiony pięknymi freskami i sgraffito z ulicą Piwną, która przez brak dekoracji malarskiej posiada jakiś zimny, Fragment wywiadu Hanny Marii Gizy dla Polskiego Radia, Programu 2. Autor nieznany, Łzy kolorowe, łzy słone, [w:] Sztandar Młodych stycznia 1975, nr 15(7626). Wojciechowski A., Polichromia i wnętrza Starego Miasta, [w:] Przegląd Artystyczny, 1953, nr 4. Tamże. 15

16 nieprzytulny wyraz widzimy, ie zawdzięczamy tu grupie plastyków, którzy w pełni zasłużyli na Państwową Nagrodę.58 Rzeczywiście Helena i Lech Grześkiewiczowie otrzymali Nagrodę Państwową II stopnia za wkład w odbudowę Starówek Miejskich. Wojciechowski wspomina też, że Lech Grześkiewicz wykonywał z Bohdanem Urbanowiczem również dekorację fasad dwóch kamienic na ul. Freta nr 1-3 i 39. Uroczystości otwarcia odbudowanego Starego Miasta przypadły na 22 lipca 1953 roku Lublin Odbudowa i wykończenie warszawskiej Starówki dały polskim architektom i artystom doświadczenie wykorzystywane przez nich w pracach w innych miastach, a takie prowadzono wtedy między innymi w Lublinie. Największy rozmach robót związanych z powojenną odbudową Lublina, objął lata , pokrywając się z okresem pełnienia funkcji wojewódzkiego konserwatora zabytków przez mgr inż. Henryka Gawareckiego. Julia Hartwig we wstępie do albumu fotografii Lublina, autorstwa Edwarda Hartwiga pisze, iż wykonanie renowacji starówki i dokumentacji projektowej dla tych prac powierzono warszawskim i lubelskim architektom pod kierownictwem prof. Mieczysława Kuźmy. 59 Dokumentację sporządziły zespoły architektów z biura Miastoprojekt. W prasie lubelskiej wspomniano, że Lech Grześkiewicz został generalnym konsultantem w zakresie malarstwa ściennego60. Do Heleny i Lecha miało należeć opracowanie koncepcji kompozycyjnej i barwnej odrestaurowania fasad kamienic rynku (il.2). Kamienic przez lata zaniedbanych i wymagających gruntownego remontu. Wielokrotnie przebudowywanych, gdzie pod tynkami znajdowano ślady dawnych wnęk i podziałów fasad. Projekt ten obliczono do wykonania w kilka zaledwie miesięcy, a ich ukończenie zaplanowano na rocznicę X-lecia PRL. Prace na dobre rozpoczęły się wiosną 1954 roku. Julia Hartwig opisuje je z propagandowym entuzjazmem, pisząc o zapale ekip budowlanych nadciągających z wielu miast Polski, które pracowały od świtu do nocy61. Zaznacza, że w Lublinie nie chodziło o wierne odtworzenie stanu sprzed wojny jak w Warszawie, a raczej o nadanie nowej szaty plastycznej jedynie nawiązującej do dawnej tradycji. Projekt polichromii obejmował Stare Miasto, ulicę Grodzką, Plac Farny i najbliższe otoczenie Bramy Grodzkiej od strony Zamku. 62 Piotr Grześkiewicz opowiada o pracy rodziców: Moi rodzice byli specjalistami w dziedzinie różnych technik 58 Tamże. 59 Hartwig E., Lublin, tekst: Hartwig J., Warszawa, 1956, s Wycinek z prasy Lubelskiej z prawdopodobnie 1959 roku. Dotychczas wystawiali tylko za granicą. Unikaty rzemiosła artystycznego w salonie CPLiA, autor: gal. 61 Hartwig E., Lublin, tekst: Hartwig J., Warszawa, 1956, s Hartwig E., Lublin, tekst: Hartwig J., Warszawa, 1956, s

17 ściennych. (...)minister budownictwa zlecił rodzicom projektowanie i odbudowanie starego miasta w Lublinie. Tam rodzice byli głównymi projektantami, projektantów jeszcze było 4 osoby, no i kilkudziesięciu artystów, którzy pod kierunkiem moich rodziców pracowali, między innymi Jan Cybis. Oni mieli wyznaczone kamienice i te kamienice malowali. Natomiast ogólny zarys koncepcji kolorystycznej był zaprojektowany przez moich rodziców. 63 Wojciechowski w tekście o plastyce monumentalnej wymienia i opisuje niektóre z wykonanych realizacji.64 Jak twierdzi nie opisuje szeregu dobrych, a jedynie te, które wyróżniają się czymś nowym. Między innymi malarską polichromię obejmującą całą fasadę kamienicy nr 18 wykonaną przez Jana Cybisa.65 Wymienia też sgraffito Strzałeckiego i M. Rostkowskiej wykonane na kamienicy nr 10, fresk W. Filipiaka na Bramie Rybnej oraz wymienia autorów prac: H. i L. Michalskich, H. i L. Grześkiewiczów, J. Szczepańskiego, Majchrzaka i Truchanowską, którzy w duecie wykonali sgraffita na Kamienicy Złotników. Kamienica pod Lwem (nr 9), w renesansie otrzymała attykę i 3 kute w kamieniu lwy. W pierwszej połowie XIX wieku została przebudowana według projektu Jakuba Hempla. Pozbawiono ją attyki a dwa zachowane lwy w późniejszym czasie ustawiono na narożach niskiego gzymsu.66 Podczas prac w 1954 roku wyrównano tynki i ozdobiono kamienicę ceramicznym fryzem z girlandami oraz ceramicznymi medalionami między dwoma pasami okiem. Przestrzeń miedzy oknami wypełniono freskiem. Wszystkie te dekoracje są autorstwa Grześkiewiczów. Wojciechowski ocenia: Przy rozwiązaniu elewacji próbowano w Lublinie posługiwać się ceramiką. Ładny fryz ceramiczny, przyjemny w kolorze i formie, umieszczono na kamienicy narożnej przy Rynku i ul. Złotej. Pokrycie jednak pozostałych wolnych płaszczyzn elewacji drobnym jednostajnie kładzionym ornamentem malarskim, zepsuło efekt ozdób ceramicznych, zaś całość stworzyło wrażenie tapety. To tapetowanie było zresztą w Lublinie dość częstym objawem (np. ul. Grodzka 10) i tylko pośpiech w realizacji może tłumaczyć tak nieprzemyślane i powierzchowne zdobnictwo. 67 Natomiast odmienne zdanie ma już Julia Hartwig: Bogatej architekturze Rynku, który pamięta czasy wspaniałego rozkwitu miasta w epoce renesansu i baroku, przystoi ten złotogłów barw, bogactwo dekoracji, śmiałe ornamenty i ceramiczne ozdoby. Po co ujmować wspaniałości i bogactwa kamienicy Złotników, kamienicy pod Lewkami, domom, w których odbywały się biesiady mieszczańskie, uświetnione najwspanialszymi winami wschodu i południa(...). 68 A w 63 Fragment wywiadu Hanny Marii Gizy dla Polskiego Radia, Programu Wojciechowski A., Osiągnięcia polskiej plastyki monumentalnej, [w:] Przegląd Artystyczny, 1954, nr Wojciechowski A., Zamecznik W., La peinture murale polonaise , Warszawa, Gawarecki H., Gawdzik Cz., Lublin, Warszawa, 1959, s Wojciechowski A., Osiągnięcia polskiej plastyki monumentalnej, [w:] Przegląd Artystyczny, 1954, nr Hartwig E., Lublin, tekst: Hartwig J., Warszawa, 1956, s

18 podpisie pod fotografią tej kamienicy umieszczono wręcz podpis: Ozdoby ceramiki stroją niby drogie kamienie Kamienicę pod Lwem. 69 Podobny zachwyt wybiórczo właśnie nad kamienicą pod Lwami towarzyszy tekstowi Ireny Kapitanowicz opisującej starówkę lubelską tuż przed uroczystościami X-lecia Polski Ludowej w lipcu 1954: Mieszkańcy oprzątnęli już ślady po budowie. Nowe stylowe latarnie zapalają się wieczorami na Starym Mieście, oświetlając pięknie malowane i zdobione sgraffito kamieniczki. Arcydzieło wybitnych polskich malarzy Heleny i Lecha Grześkiewiczów, elewacja na Kamienicy Złotników urzeka złotym kolorytem i błękitnymi ornamentami. Na balkonie stoją dumnie stare agawy, a na gzymsach ich pierwszego piętra lwy strzegą złotego domu. 70 Artykuł ilustruje zdjęcie przedstawiające kamienicę Pod Lwami z podpisem Arcydzieło Heleny i Lecha Grześkiewiczów Kamieniczka Złotników, co dowodzi, że nazewnictwo kamienic lubelskich jest niejednolite. Podobnie w Dodatku Ilustrowanym Sztandaru Ludu : To cacko cyzelowane złocistą ornamentyką i błękitem ceramiki, bronione przez srogiego lwa - to piękna wśród pięknych kamienica złotników starego Lublina. 71 Niestety obecnie kamienica ta wymaga ponownego remontu. Zaniedbane tynki elewacji w znacznej części już odpadły, elementy ceramiczne jednak przetrwały bez uszczerbku. Kamienica Chociszewskich (nr 6), w Rynku zwana jest od nazwiska jej dawnych właścicieli. W czasie wojny została zniszczona i podczas prac w 1954 roku zdecydowano o przywróceniu jej renesansowej formy. Dobudowano attykę a na jej zwieńczeniach zamontowano 4 metalowe chorągiewki z datą Dwie ściany narożne ozdobiono na wysokości górnych pięter bogatym sgraffito (il.3). Kamienica ta była wielokrotnie fotografowana przez Edwarda Hartwiga jak również reprodukowana nieomal najczęściej spośród odnowionych kamienic, była tez przez długi czas podupadła i efekt przewrócenia jej pełni renesansowego bogactwa był więc może niejako wizytówką dzieła konserwacji Starówki lubelskiej. Sgraffito jest dekoracyjnym obramieniem otworów okiennych i płaszczyzn między nimi, w najwyższej kondygnacji od strony rynku przedstawiono pięć medalionów z portretami mieszczan ujętych w ozdobne kartusze. Flankują je dwa większe przedstawienia bogatego mieszczanina i mężczyzny z werblem. Od strony ul. Grodzkiej znajdują się przedstawienia dwóch grup postaci. Pierwsza przedstawia dwóch mężczyzn z tobołami, obok których biegnie pies. Druga przedstawia dwie kobiety i mężczyznę który prowadzi kozę na sznurku. Na narożu kamienicy znajduje się też sgraffito obrazujące kartusz 69 Tamże, s Kapitanowicz I., Lublin w świątecznej szacie, [w:] Sztandar Ludu, 1954, nr Dodatek Ilustrowany Sztandaru Ludu, ok roku, wycinek z archiwum rodziny Grześkiewiczów. 18

19 w obramieniu przedstawiający kozę, która wspięta skubie krzew winogron. Wojciechowski ocenia realizację Starówki lubelskiej jako bardzo dobrą, barwną, pogodną i przyjemną dla oka. Podkreśla, że przedsięwzięcia odbudowy i renowacji starówek miejskich dają początek nowemu okresowi w sztuce monumentalnej i są przykładem właściwie wykorzystanej pracy odpowiedniego zespołu twórców. Temu oficjalnemu zadowoleniu z efektów wizualnych warto przeciwstawić szereg zastrzeżeń technicznych. Piotr Grześkiewicz opowiadając o pracy rodziców, nadmienia, że nie było dużych finansów na te działania i np. pominięcie rynien na kamienicach skutkowało niweczeniem pracy malarzy elewacji.72 W 1963 roku, gdy kończono prace konserwatorskie w Kaplicy Zamkowej lubelskiego zamku, Lech Grześkiewicz otrzymał zlecenie wykonania nowej posadzki. Postanowiono, że będzie to ceramika szkliwiona niebiesko-zielonym szkliwem, ponieważ fragmenty takich właśnie cegieł palcówek, szkliwionych szaroniebieskim i zielonkawym szkliwem odnaleziono podczas prac. Ręcznie robiona i malowana posadzka ceramiczna zachowała się w zakrystii kaplicy.73 W roku 1954 Helena i Lech zostali zaangażowani w prace konserwatorskie w Poznaniu. Prace odbudowy Starego Rynku w Poznaniu trwały od 1950 do 1955 roku. Helena i Lech wykonali tam dekorację fasady kamienicy pod adresem Stary Rynek 73. Kamienica była później przemalowywana i brak pełnej dokumentacji z tej realizacji. Lech Grześkiewicz oceniał powojenne czasy jako bardzo dobre dla artystów, można przypuszczać, że chodzi o mnogość zleceń związanych z odbudowami, renowacją i konserwacją budynków i zabytków, oraz nowymi realizacjami przebudowy. Artyści, którzy reprezentowali duże umiejętności rzemieślnicze, zwłaszcza w wielu technikach, mogli zapewne liczyć na zatrudnienie w niejednym miejscu Kościół Św. Jana we Włocławku Autor artykułu z 1952 roku wspomina, że wcześniej osoby podziwiające piękny widok na kościół, wzgórza i brzeg Wisły, mogły po wejściu do niego poczuć rozczarowanie stanem wnętrza: Ściany były malowane na kolor ciemny, nie podkreślający szczegółów architektonicznych. Przeciwnie ginęły one pod malaturą, nie mającą większej wartości 72 Nagranie wideo, wywiadu przeprowadzonego przez Andrzeja Szulkowskiego z Lechem i Piotrem Grześkiewiczami w grudniu 2009 roku. Źródło: archiwum rodziny Grześkiewiczów. 73 Praca zbiorowa, red. Paprocka B., Sil J., Kaplica Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim: historia, teologia, sztuka, konserwacja: materiały z sesji zorganizowanej w Muzeum Lubelskim kwietnia 1997 roku, Lublin, 1999, S

20 artystycznej. 74 Następnie opisuje: Całe wnętrze wspaniale odnowione: śliczne gotyckie sklepienie żebrowe wystąpiło w całej okazałości, wzdłuż ścian odsłoniono spod tynku szeroki pas starej cegły, który w połączeniu z takimż samym wejściem do zakrystii przypomina stare kościoły średniowieczne, ale największą sensację stanowią freski malowane przez Lecha i Helenę małż. Grześkiewiczów z Warszawy. 75 W pierwszej fazie prac w 1951 roku wykonano 11 scen w nawie głównej: Zasadniczym ich tematem są sceny z życia P. Jezusa. Dotychczas wykonano: wypędzenie przekupniów ze świątyni Chrystusa na Górze Błogosławieństw, Chrystus i Samarytanka, przemiana wody w wino w Kanie, Cudowny połów ryb, Piotr wyznaje swoją wiarę przed Jezusem, Ty jesteś Opoką, Paś owce moje, Wjazd do Jerozolimy, Mycie nóg apostołom, Niewiasty u Grobu. Kilka scen brakujących będzie wykonanych w 1952 r. Poza wyżej wymienionymi kompozycjami malarskimi, artysta wykonał osobno poszczególne postacie apostołów. Każdy z nich trzyma narzędzia swej męczeńskiej męki: Św. Szymon-piłę, św. Bartłomiej nóż, św. Juda-maczugę itd. 76 W tekście opisano też ówczesne plany co do programu ikonograficznego fresków w prezbiterium: W prezbiterium freski będą najskromniejsze, aby nie rozpraszać uwagi(...). W tym celu artysta ogranicza się do wyobrażenia symbolów św. Wiary i postaci aniołów adorujących Najwyższego. 77 Oraz dokonano oceny wykonanych prac: Zastanówmy się teraz nad wartością artystyczną fresków w naszej włocławskiej świątyni. Chcąc je właściwie ocenić należy pamiętać, że nie chodzi w nich o realistyczne przedstawienie postaci, ale o uzyskanie przede wszystkim momentów dekoracyjnych. Są to nie portrety, ale jakby wspaniałe tkaniny, arrasy, które mają dodać świątyni niezwykłej wspaniałości i tym samym wznieść ducha ludzkiego na skrzydłach modlitwy przed tron Boży. Dekoracyjność fresków uzyskuje się przez pewną stylizację zarówno postaci, jak i szat czy krajobrazu. Ruchy osób są nieco przejaskrawione,aby podkreślić ruch. Fałdy szat układają się w piękne płaszczyzny, mimo, że w rzeczywistości nigdy ich takimi nie oglądamy. Reasumując, celem artysty jest tu nie z fotograficzną dokładnością wykonany portret ale dekoracja, piękno. Dla uzyskania tego celu artysta nie waha się świadomie przekroczyć w obrazach zasad perspektywy. Widać to przede wszystkim w scenie: Chrystus i Samarytanka. Studnię tu widzimy z boku, a otwór studni z góry. Perspektywicznie jest to absurd, dekoracyjnie uzyskujemy pożądany efekt.(...) Kościół św. 74 Lubicz J., Kościół św. Jana we Włocławku w nowej szacie malarskiej, [w:] Ład Boży - tygodnik dla rodzin katolickich, 24 luty 1952, nr 7(310). 75 Tamże. 76 Tamże. 77 Tamże. 20

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa

Sz.P. Maciej Król Dyrektor Departamentu Inwestycji Polskie Koleje Państwowe S.A. Centrala ul. Szczęśliwicka 62 00-973 Warszawa Stowarzyszenie FORUM ROZWOJU OLSZTYNA e-mail: forum@fro.net.pl tel. 728 623 503 adres do korespondencji: ul. Osińskiego 7/9, 10-010 Olsztyn Stowarzyszenie Inicjatyw Obywatelskich WIZJA LOKALNA e-mail:

Bardziej szczegółowo

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest 1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest znakomitym pedagogiem związanym z podkowiańską szkołą, gdzie

Bardziej szczegółowo

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Najwyższa jakość usług Prawdziwą reputację można zdobyć dzięki trwałości oraz najwyższej jakości oferowanych produktów i usług. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014. Akcja pilotażowa. Reklama w przestrzeni historycznej Lublina.

Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014. Akcja pilotażowa. Reklama w przestrzeni historycznej Lublina. Projekt HerMan Seminarium Kraków, 15.12.2014 Akcja pilotażowa Reklama w przestrzeni historycznej Lublina. I. Problematyka akcji pilotażowej. - akcja pilotażowa dotyczyła wspólnego z interesariuszami opracowania

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

swiat przestrzenny plastyka - zajęcia manualne piątek godz. 18.30-20.00 GRUPA WIEKOWA 7-12 CENA KURSU: 170,- Zajęcia manualne skupiają się na rozwijaniu percepcji wzrokowej i kontroli ręki a także na stymulowaniu

Bardziej szczegółowo

WYSTAWY CZASOWE Bursztyn Myrta Wystawa pod patronatem Profesora Władysława Bartoszewskiego Prezentowana od 14 czerwca do 30 września 2007

WYSTAWY CZASOWE Bursztyn Myrta Wystawa pod patronatem Profesora Władysława Bartoszewskiego Prezentowana od 14 czerwca do 30 września 2007 Bursztyn Myrta Wystawa pod patronatem Profesora Władysława Bartoszewskiego Prezentowana od 14 czerwca do 30 września 2007 Centrum Wystawowo-Konferencyjne Zamku Królewskiego na Wawelu Dzieła zadziwiające

Bardziej szczegółowo

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem?

Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Kim jest autor niezwykłej kolekcji zdjęć. Zawodowcem? Paweł P. Reszka 13.06.2012, aktualizacja: 13.06.2012 19:07 Jedno ze zdjęć znalezionych przy Rynek 4 Kolekcję zdjęć znaleziono na strychu kamienicy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Temat KLASA 5 1. Kontrast w plastyce 2. Barwy kontrastowe na urodzinowym stole wykonanie pracy plastycznej

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH. PORTRETY i SYTUACJE

BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH. PORTRETY i SYTUACJE BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH PORTRETY i SYTUACJE PAPIEROSY. ZMĘCZONE TWARZE akryl na płótnie, 150 x 120 cm WAŻNIEJSZE WYSTAWY INDYWIDUALNE: 2012 Figuracja malarstwo. Galeria Ether, Warszawa. 2010

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA BADAŃ KONSERWATORSKICH ELEWACJI DOMU PRZY UL. KILIŃSKIEGO 39 W ŁODZI

DOKUMENTACJA BADAŃ KONSERWATORSKICH ELEWACJI DOMU PRZY UL. KILIŃSKIEGO 39 W ŁODZI ATIK Sp. z o.o. KONSERWACJA ARCHITEKTURY ul. Nawrot 36/13, 90-055 Łódź NIP 725-000-79-00 REGON 470522160 KRS 0000458481 tel./fax +48 42 674 19 13 kom. +48 503 092 996 e-mail: m.m.kloda@gmail.com web: www.atik.art.pl

Bardziej szczegółowo

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009

XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 POPLENEROWA WYSTAWA MALARSTWA XX Plener Malarski SZYDŁÓW 2009 GMINNE CENTRUM KULTURY W SZYDŁOWIE URZĄD GMINY W SZYDŁOWIE Historia Pleneru malarskiego w Szydłowie sięga

Bardziej szczegółowo

Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ

Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Apartament Królewski ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Sala Gwardii Konnej Koronnej Za Schodami Wielkimi mieści się sala Gwardii Konnej Koronnej. Tutaj gwardia

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2

D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 D. BROWAR I PIEKARNIA A.F. JENSZÓW, NASTĘPNIE H. KIJOKA przy ul. Podwale 7, nr pol. 221-2 a) Rozpoznanie historyczne Z 1899 r. pochodzi rysunek elewacji browaru, należącego wówczas do małżeństwa Franciszka

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka Krystyna Siedlecka z domu Cichocka Krystyna Cichocka Jedyna córka Marianny i Bolesława Cichockich, urodziła się 25 X 1933 r. w Warszawie. 5-letnia Krysia 3 4-letnia Krysia 4 Dzieciństwo Do września 1944

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIE KONSERWACJI ZABYTKÓW ARKONA SP. Z O.O.

PRACOWNIE KONSERWACJI ZABYTKÓW ARKONA SP. Z O.O. PRACOWNIE KONSERWACJI ZABYTKÓW ARKONA SP. Z O.O. Pracownie Konserwacji Zabytków Arkona Sp. z o.o. oferują pełen zakres prac projektowych oraz opracowań naukowohistorycznych. Specjalizujemy się w projektowaniu

Bardziej szczegółowo

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy

PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ. mała wystawa o wielkiej rzeczy PAŁAC DZIEDUSZYCKICH W ZARZECZU WCZORAJ I DZIŚ mała wystawa o wielkiej rzeczy Od 26 listopada 2012 roku w sali wystaw Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu, prezentowana jest wystawa pt. Pałac Dzieduszyckich

Bardziej szczegółowo

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta.

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta. Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa Polska Akademia Nauk Archiwum ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji

Bardziej szczegółowo

BOOKSHOP KAFE GALLERY / WYDAWNICTWO 25.01.2013

BOOKSHOP KAFE GALLERY / WYDAWNICTWO 25.01.2013 BOOKSHOP KAFE GALLERY / WYDAWNICTWO 25.01.2013 WROCŁAW UL.WŁODKOWICA 11//PROJEKT I REALIZACJA: 2010//POW. 72m2+45M2 Lokal znajduje się w centrum Wrocławia w Dzielnicy Czterech Świątyń, w zabytkowej kamienicy

Bardziej szczegółowo

Z PRZEBIEGU PRAC REMONTOWYCH ELEWACJI SZKOŁY

Z PRZEBIEGU PRAC REMONTOWYCH ELEWACJI SZKOŁY SPRAWOZDANIE RZECZOWE Z PRZEBIEGU PRAC REMONTOWYCH ELEWACJI SZKOŁY I. STAN BUDYNKU SZKOŁY PRZED REMONTEM Dane dotyczące budynku przed remontem w 2014: - data poprzedniej renowacji elewacji 1997, - data

Bardziej szczegółowo

"Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych

Obrazy, które mnie hipnotyzują - rozmowa z Anną Wypych "Obrazy, które mnie hipnotyzują" - rozmowa z Anną Wypych JUSTYNA NAPIÓRKOWSKA Więcej zdjęć (2) Przedstawiam Państwu młodą malarkę, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w pracowni profesora Świeszewskiego.

Bardziej szczegółowo

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator:

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator: FORSZPAN Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12 Narrator: Jaka to wioska? Co to za dziecko na tej wiejskiej ścieżce? Kim są trzej mężczyźni w

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY

TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY ZESPÓŁ SZKÓŁ BUDOWLANYCH I RZEMIOSŁ RÓŻNYCH mgr inż. arch. Karolina Kostka-Sczyrba TECHNIK RENOWCJI ELEMENTÓW ARCHITEKTURY Renowator odnawiający. Konserwator z łaciny conservator, czyli obrońca. conservare

Bardziej szczegółowo

20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata"

20/12/2005 Kursk wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu Łzy świata 2005 20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata" Współorganizator: Muzeum Sportu i Turystyki oraz Galeria Ostrołęka. Wystawa czynna do 17 stycznia 2006.

Bardziej szczegółowo

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Szkoła Podstawowa nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu swoją obecną siedzibę przy ul. Wawel 13 zajmuje od 1924 roku. Fragment internetowego

Bardziej szczegółowo

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji Wieża Montparnasse wieża i należące do niej centrum handlowe powstałe w latach 1969-1972, w centrum dzielnicy Montparnasse, na avenue du Maine 33 w Paryżu (dzisiejszy odpowiednik SkyTower we Wrocławiu.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Wernisaż Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Od czterech lat mam przyjemność prowadzić zajęcia z malarstwa i rysunku na Sanockim Uniwersytecie Trzeciego Wieku

Bardziej szczegółowo

Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r.

Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r. Wawel narodowi przywrócony. Wystawa Roku Jubileuszowgo 2005. Prezentowana od 11 III do 5 VI 2005 r. W r. 2005 mija 100 lat od podjęcia trudnego i prestiżowego zadania odnowy zamku wawelskiego. Zorganizowana

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

Wystawa fajek w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie.

Wystawa fajek w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. Wystawa fajek w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. W muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, w Galerii Azjatyckiej (ul. Freta 5), 26 lutego 2013 r. odbyło się uroczyste otwarcie wystawy fajek z kolekcji muzeum

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan

SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan SPIS OPRACOWANYCH I ZREALIZOWANYCH PROJEKTÓW ILUMINACJI OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH Autor: prof. dr hab. Wojciech Żagan Lp Nazwa obiektu Data powstania projektu Data realizacji Uwagi GMACHY REPREZENTACYJNE

Bardziej szczegółowo

Szembek wczoraj i dziś

Szembek wczoraj i dziś Szembek wczoraj i dziś Obchodzimy dziś trzecią rocznicę nadania imienia gen. Piotra Szembeka naszej szkole. Każda rocznica jest inna. Podczas pierwszej wśród naszych gości była prezydentowa Karolina Kaczorowska.

Bardziej szczegółowo

zbigniew.paszkowski@gmail.co

zbigniew.paszkowski@gmail.co OCHRONA I KONSERWACJA ZABYTKÓW S1 SEMESTR VII (ZIMOWY) 2014/15 1. UCZESTNICTWO W WYKŁADACH DOKUMENTOWANE ZESZYTEM Z NOTATKAMI SKŁADANYMI DO WERYFIKACJI PO WYKŁADZIE I NA KONIEC SEMESTRU 2. UCZESTNICTWO

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6. I okres roku szkolnego 2015/2016 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Zakres materiału realizowany w danym okresie może ulec zmianie w zależności od tempa pracy uczniów i innych czynników niezależnych. O zmianach uczniowie będą

Bardziej szczegółowo

ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM

ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE - MUZEUM REZYDENCJA KRÓLÓW I RZECZYPOSPOLITEJ Apartament Wielki Galeria Owalna Niegdyś sala przejściowa, przez którą prowadziła droga do loży królewskiej w kolegiacie św. Jana.

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich.

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich. śycie i dokonania naukowe Marii Skłodowskiej Curie Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza spośród pięciorga dzieci państwa Skłodowskich. Kształciła się początkowo na pensji

Bardziej szczegółowo

Mariensztat rys historyczno varsavianistyczny

Mariensztat rys historyczno varsavianistyczny Mariensztat ryshistoryczno varsavianistyczny 1. PoczątkiMariensztatu Historiapewnejdrogi HistoriaMariensztatu,tohistoriadrogi,którajużodśredniowieczałączyłaKrakowskie Przedmieście z Wisłą. Biegła ona wąwozem

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WARSZTATÓW / MURSK / ŁADNE W KOLORZE

SCENARIUSZ WARSZTATÓW / MURSK / ŁADNE W KOLORZE Stowarzyszenie Z Siedzibą w Warszawie ul. Stalowa 17/19 lok. 45 03-425 Warszawa www.wwarszawie.org.pl www.mursk.pl tel. +48 601 91 03 03 my@wwarszawie.org.pl S3KTOR 2010 dla Najlepszej Inicjatywy Pozarządowej

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji Teatr w wielkim mieście 9.30

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z HISTORII SZTUKI MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 50. Miejsce na naklejkę z kodem

EGZAMIN MATURALNY Z HISTORII SZTUKI MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 50. Miejsce na naklejkę z kodem Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie W uzgodnieniu: Załącznik do uchwały Nr 11 z Zarządu Fundacji Sue Ryder 8 września 2010 r. 8 września 2010 Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Muzeum Sue Ryder w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Malborskie mosty Bernard Jesionowski Malbork 2008 Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Tradycja istnienia stałej przeprawy przez Nogat w Malborku ma średniowieczną tradycję. Świadczą o tym cylindryczne

Bardziej szczegółowo

ALFRED WYSOCKI Maćkowa Ruda 67 16-503 Krasnopol tel. 605 651 648

ALFRED WYSOCKI Maćkowa Ruda 67 16-503 Krasnopol tel. 605 651 648 ALFRED WYSOCKI czterdzieści Urodziłem się 20 grudnia 1950 roku w Warszawie. W latach 1969-1974 studiowałem na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, m.in. u profesorów: Ludwika Maciąga,

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Etap szkolny POWODZENIA!

Etap szkolny POWODZENIA! ...SP...w... Krakowska Matematyka 2011/2012 Nie od razu Kraków zbudowano Etap szkolny POWODZENIA! Wzgórze Wawelskie Katedra Wawelska Na Wzgórzu Wawelskim znajdują się dwa zabytkowe zespoły budowlane: Zamek

Bardziej szczegółowo

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU

OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU OD POMYSŁU DO PRZEMYSŁU TRANSFER WIEDZY NA PRZYKŁADZIE WDROŻEŃ WZORNICZYCH W PRZEDSIĘBIORSTWACH Seminarium podsumowujące prace zespołów wdrożeniowych w ramach projektu: Dolnośląska Sieć Wzornictwa Przemysłowego

Bardziej szczegółowo

POD PROTEKTORATEM WOJEWÓDZKIEJ RADY SZTUKI WYSTAWA OBJAZDOWA PAŹDZIERNIK ZARZĄD POLŚKICH ARTYSTÓW PLASTYKÓW W LUBLINIE

POD PROTEKTORATEM WOJEWÓDZKIEJ RADY SZTUKI WYSTAWA OBJAZDOWA PAŹDZIERNIK ZARZĄD POLŚKICH ARTYSTÓW PLASTYKÓW W LUBLINIE POD PROTEKTORATEM WOJEWÓDZKIEJ RADY SZTUKI WYSTAWA OBJAZDOWA PAŹDZIERNIK L I S T O P A D G R U D Z I E Ń 1 9 4 7 Okładkę WŁADYSŁAW projektował FILIPIAK ZARZĄD POLŚKICH ARTYSTÓW PLASTYKÓW W LUBLINIE Z A

Bardziej szczegółowo

Targi wyposażenia wnętrz

Targi wyposażenia wnętrz Tekst i zdjęcia: Anna Krzystowska / www.2atelier.pl Targi wyposażenia wnętrz Saloni Milano kwiecień 2011 Właśnie zakończyły się najbardziej prestiżowe targi w branży wyposażenia wnętrz, odbywające się

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY:

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu PRACOWNIA RYSUNKU I TECHNIK REKLAMY: Podstawowe kryteria oceny osiągnięć ucznia: 1. Opanowanie podstawowego warsztatu plastycznego. 2. Znajomość

Bardziej szczegółowo

DZIENNIKARSTWO NA POWIŚLU

DZIENNIKARSTWO NA POWIŚLU DZIENNIKARSTWO NA POWIŚLU OTWARCIE DAWNYCH ŁAŹNI TEODOZJI MAJEWSKIEJ 12 PAŹDZIERNIKA 2015 REMONT W SKRÓCIE Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych od października korzysta z odrestaurowanego gmachu

Bardziej szczegółowo

Renowacja elewacji wschodniej Zamku Królewskiego w Warszawie

Renowacja elewacji wschodniej Zamku Królewskiego w Warszawie Renowacja elewacji wschodniej Zamku Królewskiego w Warszawie Projekt współfinansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA

ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA ZAMEK TARNOWICE STARE OFERTA WAKACYJNA TARNOWSKIE GÓRY 2012 Kompleks Zamkowy w Tarnowicach Starych stanowi jeden z najstarszych i najcenniejszych obiektów regionu śląskiego, będący świadectwem bogatej

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi Złotoryja 2008 Ulubioną formą architektów tego okresu był kościół na planie centralnym, chociaż oczywiście nie brakuje dzieł budowanych w układach podłużnych

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION www.fashionculture.pl OFERTA SPONSORSKA PRZY SZTUCE FASHION CULTURE W ROLI GŁÓWNEJ: Polsko-Brytyjska Kultura i Sztuka SCENA: MUZEUM PAŁAC w Wilanowie Organizator: Polska Wszechnica w Wielkiej Brytanii

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE KOSZTÓW REALIZACJI PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

ZESTAWIENIE KOSZTÓW REALIZACJI PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 2 do Umowy REMONT ZABYTKOWEGO BUDYNKU AKADEMII MUZYCZNEJ IM. KAROLA SZYMANOWSKIEGO W KATOWICACH POŁOŻONEGO PRZY UL. WOJEWÓDZKIEJ 33 ZESTAWIENIE KOSZTÓW REALIZACJI PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Lp.

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

zaproszenie Piękno leży pod nogami należy do cyklu ogólnopolskich konkursów fotograficznych pod wspólną nazwą PASJA ŻYCIA.

zaproszenie Piękno leży pod nogami należy do cyklu ogólnopolskich konkursów fotograficznych pod wspólną nazwą PASJA ŻYCIA. zaproszenie Serdecznie zapraszamy do współpracy przy realizacji ogólnopolskiego konkursu fotograficznego pt. Piękno leży pod nogami organizowanego przez Fundację RAZEM z Łodzi oraz Towarzystwo Przyjaciół

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry. Nibiru. Age of Secrets. autor: Bolesław Void Wójtowicz

Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry. Nibiru. Age of Secrets. autor: Bolesław Void Wójtowicz Nieoficjalny poradnik GRY-OnLine do gry Nibiru Age of Secrets autor: Bolesław Void Wójtowicz Copyright wydawnictwo GRY-OnLine S.A. Wszelkie prawa zastrzeżone. www.gry-online.pl Prawa do użytych w tej publikacji

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

ELEWACJI - BUDYNKU ADMINISTRACYJNEGO S

ELEWACJI - BUDYNKU ADMINISTRACYJNEGO S PROBUD PROBUD Sp. z o.o. Opracowanie: Przedmiot: (Nazwa, adres, numery działek) BranŜa: Inwestor: (Nazwa, adres) Jednostka projektowa: (Nazwa, adres) PROJEKT WYKONAWCZY REMONT ELEWACJI - BUDYNKU ADMINISTRACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 M i ędzynarodo w e Targ i P oznańsk i e II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego WWW.PEWUKA.PL

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Przepisy szczegółowe do REGULAMINU STUDIÓW na Politechnice Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki

Przepisy szczegółowe do REGULAMINU STUDIÓW na Politechnice Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki Przepisy szczegółowe do REGULAMINU STUDIÓW na Politechnice Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki, dotyczące uzyskiwania dyplomów ukończenia magisterskich studiów stacjonarnych i niestacjonarnych II stopnia

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo