KRES I POCZĄTEK Papież Jan Paweł II zwycięstwo wolności, ostatnie lata, dziedzictwo

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KRES I POCZĄTEK Papież Jan Paweł II zwycięstwo wolności, ostatnie lata, dziedzictwo"

Transkrypt

1 GEORGE WEIGEL Autor bestsellerowej biografii Jana Pawła II Świadek nadziei KRES I POCZĄTEK Papież Jan Paweł II zwycięstwo wolności, ostatnie lata, dziedzictwo

2

3 George Weigel Kres i początek Papież Jan Paweł II zwycięstwo wolności, ostatnie lata, dziedzictwo przekład Michał Romanek Wydawnictwo Znak Kraków 2012

4

5 Prolog PAPIEŻ TYSIĄCLECIA Wiosna 2005 roku: marzec ustępuje kwietniowi, a świat czuwa przed Pałacem Apostolskim w Rzymie. Już wtedy zbliżający się do przejmującego kresu pontyfikat papieża Jana Pawła II opisywano jako jeden z najdonioślejszych w ciągu dwóch tysiącleci dziejów chrześcijaństwa. Osiem miesięcy po swoim wyborze, który nastąpił 16 października 1978 roku, nowy papież zainicjował we własnej ojczyźnie rewolucję sumień moralne wyzwanie dla status quo zimnej wojny. Rewolucja ta przyczyniła się do uruchomienia biegu dramatycznych wydarzeń międzynarodowych, których kulminacją miał się stać upadek komunizmu w Europie w roku 1989 i rozpad Związku Sowieckiego w roku Wpływ Papieża Tysiąclecia na świat nie ograniczał się jednakże do regionu, z którego pochodził. W ciągu pierwszych dwudziestu lat pontyfikatu Jan Paweł II odegrał także ważną rolę w procesach przemian demokratycznych dokonujących się w najrozmaitszych miejscach świata: od Ameryki Środkowej i Południowej po Azję Wschodnią. Równocześnie sam stał się uniwersalnym świadkiem moralnym, obrońcą godności osoby ludzkiej oraz głównym propagatorem powszechnego charakteru praw człowieka w świecie. Zbliżając się do kresu swojego ziemskiego pielgrzymowania, Jan Paweł II o którym na początku jego pontyfikatu świat wiedział bardzo niewiele stał się dla miliardów ludzi niezwykłym ucieleśnieniem udręk, tragedii i triumfów drugiej połowy XX wieku. Jego wpływ na Kościół katolicki był równie zasadniczy jak sposób, w jaki oddziaływał na sprawy świata. Przez ponad ćwierćwiecze ożywiał Kościół duchowo i intelektualnie, przywracając wielu katolikom poczucie, jaką przygodą jest bycie uczniem Chrystusa, i ustawicznie przypominając całemu Kościołowi, że nie istnieje sam dla siebie, lecz dla realizacji swojego ewangelicznego

6 8 Prolog. Papież tysiąclecia posłannictwa: głoszenia na całym świecie Dobrej Nowiny o zbawczej miłości Boga do ludzkości. Energicznie korzystając z nowoczesnych, rewolucyjnych środków komunikacji i transportu, Jan Paweł II nadał nowe znaczenie papieskiemu tytułowi Powszechny Pasterz Kościoła. Podczas kolejnych papieskich pielgrzymek po Włoszech i po całym ziemskim globie niósł Kościołowi posługę biskupa Rzymu, dokonując dzieła bez precedensu w dziejach. Jednym ze związanych z tymi podróżami wydarzeń, które stały się jego znakiem rozpoznawczym, były Światowe Dni Młodzieży. Podczas tych spotkań Papież pokazywał, że wbrew przewidywaniom zarówno pewnych siebie zwolenników sekularyzacji, jak i pełnych wątpliwości duchownych młodzież z całego świata: z krajów rozwiniętych, z dawnego bloku komunistycznego i z krajów rozwijających się, entuzjastycznie odpowiada na jego otwarte wezwanie do prowadzenia życia opartego na cnotach heroicznych. Równie zaskakujące dla niektórych było zdecydowane dążenie Jana Pawła II do jedności chrześcijan, determinacja, z jaką starał się stworzyć nowe relacje między katolicyzmem a judaizmem, zaangażowanie w dialog międzyreligijny z coraz bardziej niespokojnym światem islamu oraz udział w budowaniu mostów między wiarą a nauką. Polski papież zarazem nadawał nowe znaczenie tradycyjnemu papieskiemu tytułowi pontifex który pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego most a równocześnie na nowo kreślił wizję papiestwa jako urzędu zajmującego się raczej ewangelicznym świadectwem niż biurokratycznym zarządzaniem. Przy tym wszystkim Jan Paweł II tworzył także najbardziej doniosły pod względem intelektualnym korpus nauczania papieskiego na przestrzeni wieków, wzywając Kościół katolicki do pogłębienia oddania własnym tradycjom doktrynalnym i moralnym przy jednoczesnym włączeniu w tę refleksję współczesnej krytyki religii objawionej i klasycznej moralności. Najbardziej uderzające było być może to, że zaproponował on świeże odczytanie etyki seksualnej katolicyzmu wizję, w której wierna i płodna miłość małżeńska jest pojmowana jako ikona wewnętrznego życia Trójcy Świętej. Zarówno pod względem przyjętej metody intelektualnej polegającej na wprzęganiu klasycznych prawd wiary i moralności we wnikliwy dialog prowadzony ze współczesnymi sposobami rozumienia osoby ludzkiej jak i pod innymi względami Jan Paweł II był zarazem znakiem sprzeciwu i świadkiem nadziei, jak nazwał siebie na forum Narodów Zjednoczonych w roku Czczony przez setki milionów ludzi, spośród których wielu nie było ani katolikami, ani chrześcijanami, był równocześnie od początku do końca swojej posługi ostro krytykowany przez wielu katolickich intelektualistów i działaczy. Jego krytycy (wśród których byli księża, zakonnice i biskupi) uważali ten pontyfikat za okres restauracji porzucenia zobowiązań podjętych przez Kościół katolicki na II Soborze Watykańskim w latach Jako orędownik wolności zrobił więcej niż ktokolwiek inny dla wyzwolenia swoich słowiańskich braci spod jarzma totalitaryzmu, a mimo to niektórzy

7 Prolog. Papież tysiąclecia 9 mieli mu za złe uparte głoszenie, że wolność nie jest neutralną zdolnością wyboru i że właściwie przeżywana wolność jest zawsze związana z prawdą moralną i przyporządkowana dobru. Autentyczny intelektualista, był obdarzony głębokim szacunkiem dla życia umysłowego, a jednak niektórzy oskarżali go, że sprzeciwia się wolności badań naukowych. Jako duszpasterz z ponadpięćdziesięcioletnim doświadczeniem niesienia pomocy ludziom zmagającym się z wątpliwościami i pokusami ludzkiego losu nierzadko spotykał się z oskarżeniami o brak wrażliwości i apodyktyczność, jednakże nawet jego krytycy musieli przyznać, że stał się on globalnym moralnym punktem odniesienia człowiekiem, którego zdanie ma ogromne znaczenie nawet dla tych, którzy sprzeciwiają się jego wizji i prowadzonemu przez niego Kościołowi. W jaki sposób to osiągnął? Jakie czynniki ukształtowały tę wyjątkową i niezwykłą osobowość człowieka, który będąc gruntownie zakorzenionym w pewnej określonej wierze, był jednocześnie kimś w rodzaju ojca wszystkich ludzi, niezależnie od ich doświadczeń i przekonań, przemawiającego do ich serc, umysłów i dusz? Dzieje życia Karola Wojtyły z okresu przed wyborem na papieża oraz pierwsze dwadzieścia dwa lata jego pontyfikatu są opisane w książce Świadek nadziei. Biografia papieża Jana Pawła II, której niniejszy tom jest zarówno uzupełnieniem, jak i kontynuacją 1. Od czasu wydania tamtej biografii dostępne stały się informacje, które rzucają nowe światło na dramat czterdziestoletniego zmagania Karola Wojtyły z komunizmem oraz czterdziestoletnich wysiłków komunizmu w celu utrudnienia dzieła Wojtyły i zniszczenia jego reputacji. Ta wiedza robi ogromne wrażenie: komunistyczne władze Polski, ich zwierzchnicy w Moskwie oraz sojusznicy w całym bloku sowieckim od dawna uważali Karola Wojtyłę za śmiertelnego wroga, po jego zaś wyborze na papieża za śmiertelne zagrożenie dla pozycji komunizmu w Europie Środkowej i Wschodniej, dla komunistycznych planów w całym Trzecim Świecie a nawet wręcz dla przetrwania samego komunizmu. Nie mylili się w tych ocenach, chociaż często błędnie pojmowali strategię Wojtyły i źle odczytywali jego zamiary. W komunistyczną wojnę przeciwko Karolowi Wojtyle i po jego wyborze na papieża przeciwko prowadzonemu przez niego Kościołowi zaangażowano olbrzymie zasoby ludzkie i finansowe. Wysiłki te okazały się ostatecznie daremne, ponieważ oręż, którego używał Wojtyła, był rodzajem broni, której skutków komunistyczna taktyka nie potrafiła osłabić. Mimo to komuniści z wszelkich sił starali się zniszczyć jego dzieło i podważyć jego autorytet: początkowo w Krakowie, a później w Rzymie, kiedy tam się przeniósł. Wiele osób nadal jest przekonanych, że takie właśnie było podłoże zamachu z 13 maja 1 Zob. G. Weigel, Świadek nadziei. Biografia papieża Jana Pawła II, tłum. M. Tarnowska, J. Piątkowska, D. Chylińska, J. Illg, R. Śmietana, M. Romanek, Kraków: Znak, 2005.

8 10 Prolog. Papież tysiąclecia 1981 roku; w każdym razie wojna z Wojtyłą obejmowała zakrojoną na wielką skalę kampanię przekupstwa, szantażu i werbowania na informatorów jego współpracowników w Polsce i w Rzymie. Te tajne przedsięwzięcia były często koordynowane przez agencje wywiadowcze bloku sowieckiego, a wszelkie informacje zbierane przez służby wywiadowcze Układu Warszawskiego były przekazywane do KGB w Moskwie, gdzie przypuszczalnie nadal znajdują się (i nadal są niedostępne dla badaczy) kopie akt tych operacji. Wiele akt pochodzących z okresu wojny toczonej przez komunistów z Karolem Wojtyłą i z papieżem Janem Pawłem II zniszczono w momencie załamania komunizmu w roku 1989 i wkrótce potem, jednakże ocalały i tak ogromne archiwa, które w ciągu pierwszych pięciu lat po śmierci Jana Pawła II dopiero zaczęto badać. Uważna analiza nawet skromnego wycinka tych podstawowych dokumentów źródłowych (wszystkie one były pierwotnie tajne, a niektóre uznane za tak poufne, że dostęp do nich mieli jedynie najwyżsi urzędnicy partii komunistycznej i komunistycznej tajnej policji) dostarcza dużo pełniejszego i bardziej szczegółowego obrazu tego, jakimi metodami i z jakich pobudek komunizm prowadził wojnę z Karolem Wojtyłą, kiedy był on arcybiskupem krakowskim i po tym jak został biskupem Rzymu. Dokumenty te ukazują również zakres prowadzonej przez komunistyczne władze i tajne służby wywiadowcze penetracji Watykanu oraz ich dążenia do wykorzystania kontaktów dyplomatycznych ze Stolicą Apostolską jako środków do realizacji własnych interesów (czego można się było spodziewać) i podejmowania dodatkowych prób przeniknięcia do najwyższych szczebli katolickiego kierownictwa, szczególnie w samym Watykanie (wydaje się, że wielu wysokich rangą watykańskich hierarchów w dużej mierze było nieświadomych tego procederu). Akta KGB, polskiej Służby Bezpieczeństwa (SB) oraz enerdowskiej Stasi dają również wgląd w nastawienia watykańskiej dyplomacji, a równocześnie potwierdzają intuicję, że Jan Paweł II oraz jego dyplomaci często mieli radykalnie odmienne wizje strategii i taktyki odpowiedniej do stawienia czoła wyzwaniu komunizmu. Zanim opowiemy to, co poprzednio opowiedziane być nie mogło (a co stanowi część pierwszą niniejszej książki), zanim dokonamy podsumowania ostatnich sześciu lat życia Jana Pawła II (co nastąpi w części drugiej) i zanim spróbujemy przeprowadzić szczegółową ocenę tego człowieka i jego osiągnięć (część trzecia), warto krótko streścić przedpapieski okres życia Wojtyły oraz dokonania pierwszych dwudziestu lat pontyfikatu Jana Pawła II. SYN POLSKI Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 roku i należał do pierwszego pokolenia Polaków, którzy po latach zaborów przyszli na świat w wolnym kraju. Matka Wojtyły, Emilia z domu Kaczorowska, zmarła miesiąc przed dziewiątymi

9 Prolog. Papież tysiąclecia 11 urodzinami swojego młodszego syna; starszy brat Karola, Edmund, był lekarzem i zmarł w roku 1932 na szkarlatynę, którą zaraził się od jednego z pacjentów. Tak oto główną postacią w dzieciństwie i wczesnej młodości chłopca, znanego w rodzinie i wśród przyjaciół jako Lolek, stał się jego ojciec, Karol Wojtyła senior, Kapitan jak go nazywali wszyscy mieszkańcy rodzinnego miasta Lolka, Wadowic (położonego kilkadziesiąt kilometrów na południowy zachód od Krakowa), ponieważ był emerytowanym oficerem. Był on również człowiekiem głębokiej katolickiej wiary i nieposzlakowanej prawości, wzorem męskiej pobożności, którego postawa odcisnęła na synu niezatarte piętno. Polska, w której młody Karol Wojtyła dorastał, była krajem zróżnicowanym pod względem etnicznym, językowym i wyznaniowym. Znaczące mniejszości stanowili w niej Żydzi, Ukraińcy i Niemcy. W trwających tuż po odzyskaniu niepodległości w roku 1918 zmaganiach o określenie, co oznaczają polska tożsamość narodowa i patriotyzm, Karol Wojtyła senior opowiadał się zdecydowanie po stronie zwolenników pluralizmu, a przeciwko obdarzonym wąskimi horyzontami nacjonalistom, dla których Polska oznaczała wyłącznie katolicko-etniczną enklawę. Przekonania ojca w tej kwestii podobnie jak doświadczenie dorastania wśród wielu żydowskich kolegów w mieście, w którym dwadzieścia procent mieszkańców stanowili Żydzi i które szczyciło się praktykowaniem tolerancji głoszonej przez miejscowe duchowieństwo katolickie zaowocowały kształceniem zdolności językowych przyszłego papieża (w dzieciństwie ojciec uczył go niemieckiego), jego głębokim szacunkiem dla cudzych przekonań religijnych oraz szczególnym wyczuleniem na ból i cierpienia europejskich Żydów w latach trzydziestych XX wieku i później. Będąc w gimnazjum, młody Karol Wojtyła zaczytywał się w literaturze polskiego romantyzmu, w tym okresie narodziła się też jego trwająca przez całe życie fascynacja teatrem. Po ukończeniu ze świetnym wynikiem nauki w wadowickim gimnazjum w roku 1938 przeprowadził się wraz z ojcem do Krakowa, by rozpocząć studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na tej czcigodnej uczelni, założonej w roku 1364, kształcił się w latach Mikołaj Kopernik. Przez całe stulecia spotykały się tu kultura chrześcijańska i humanistyczna. Cytaty autorstwa jednego z profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego z początków XV wieku będą się od czasu do czasu pojawiać w dokumentach papieskich z końca XX wieku Jan Paweł II będzie się w nich powoływać na Pawła Włodkowica, krytykującego stosowanie przymusu w kwestiach przekonań religijnych. Jednakże z powodu morderczych ambicji dwóch wielkich europejskich mocarstw totalitarnych, nazistowskich Niemiec i Związku Sowieckiego, dobrze zapowiadająca się kariera uniwersytecka Karola Wojtyły trwała tylko rok. Po najeździe hitlerowców na Polskę 1 września 1939 roku oraz podziale kraju w wyniku dokonanej 17 września 1939 roku sowieckiej inwazji Kraków znalazł się pod nazistowską okupacją, Uniwersytet

10 12 Prolog. Papież tysiąclecia Jagielloński został zamknięty, a wybitnych członków kadry profesorskiej wywieziono do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Polska pod okupacją hitlerowską była miejscem strasznym, potwornym, w którym rządy prawa zastąpiła władza bezwzględnego terroru. Okupanci uważali Polaków za niższą rasę, Untermenschen, która miała otrzymywać minimalne wykształcenie oraz równie minimalne racje żywnościowe i stanowić siłę roboczą pracującą dla większej chwały Tysiącletniej Rzeszy. Tych, którzy stawiali opór, w razie schwytania skazywano na wywiezienie do obozu koncentracyjnego albo dokonywano zbiorowej egzekucji. Młody Karol Wojtyła spędził lata wojenne jako robotnik fizyczny: najpierw w kamieniołomie na krakowskim Zakrzówku, później w fabryce chemicznej Solvay na południowych peryferiach miasta, w pobliżu klasztoru, w którym w roku 1938 zmarła mało znana wówczas polska zakonnica siostra Maria Faustyna Kowalska. Wojtyła potajemnie również studiował Uniwersytet Jagielloński szybko ponownie rozpoczął działalność jako instytucja podziemna i brał udział w polskim ruchu oporu, przyłączywszy się do organizacji o nazwie Unia, która poza działaniami właściwymi czasowi wojny (od akcji paramilitarnych, przez ochronę Żydów, po finansowanie podziemnych sieci polskiej kultury) podejmowała działania na rzecz stworzenia podwalin powojennej Polski rządzonej według zasad chrześcijańskiej demokracji. Unia finansowała Teatr Rapsodyczny, założony przez Mieczysława Kotlarczyka i młodego Wojtyłę w sierpniu 1941 roku. Był to eksperyment awangardowego minimalizmu: pięcioosobowa trupa aktorów bez użycia kostiumów i rekwizytów przedstawiała teatr żywego słowa. Potajemnie realizowano inscenizacje klasycznych utworów z repertuaru polskiego dramatu i poezji, by podtrzymać przy życiu polską kulturę, którą hitlerowcy postanowili wytępić. W okresie wojny Karol Wojtyła pod wpływem Jana Tyranowskiego, świeckiego mistyka i specjalisty samouka w zakresie dzieł świętego Jana od Krzyża i świętej Teresy z Ávila, zaczął również poznawać duchowość karmelitańską. Poza tym Tyranowski, którego Wojtyła upamiętni później jako nieoczekiwanego apostoła, zwerbował Lolka do prowadzenia grup Żywego Różańca. Tworzących te grupy młodych mężczyzn Tyranowski zbierał w parafii Wojtyły pod wezwaniem Świętego Stanisława Kostki na Dębnikach, w robotniczej dzielnicy Krakowa. Pracę w Teatrze Rapsodycznym oraz zajęcia prowadzone pod okiem Tyranowskiego w Żywym Różańcu Wojtyła podejmował z narażeniem życia, ponieważ tego rodzaju działalność była surowo zakazana przez okupantów. Raz czy dwa zdarzyło mu się mieć kłopoty z gestapo, a w wyniku potrącenia przez niemiecką ciężarówkę wojskową doznał obrażeń ramienia i wstrząśnienia mózgu (wypadek ten nie był związany z jego uczestnictwem w ruchu oporu). Ponieważ do zdarzenia doszło już po zmroku, leżący na poboczu Wojtyła mógł się wykrwawić i umrzeć, pomocy udzielili mu jednak przechodząca tamtędy kobieta i niemiecki oficer, który kazał przewieźć rannego do szpitala. Wojenne doświadczenia Wojtyły miały znaczący

11 Prolog. Papież tysiąclecia 13 wpływ na rozpoznanie przez niego własnego powołania, a wybór drogi życiowej przyspieszyła śmierć ojca, która nastąpiła 18 lutego 1941 roku. Młody mężczyzna musiał odpowiedzieć sobie na pytanie, czy jego przeznaczeniem jest teatr (a w późniejszym czasie być może kariera uniwersytecka) i bycie katolikiem świeckim, czy też wezwany jest do innej formy życia, także związanej z dramatem, tyle że w szerszym sensie: dramatu ludzkich wyborów i losów do bycia księdzem. Po wielu miesiącach modlitwy Wojtyła odpowiedział sobie na to pytanie i stawił się przed obliczem arcybiskupa krakowskiego Adama Stefana Sapiehy, który przyjął go na kandydata do kapłaństwa. Jesienią 1942 roku Karol rozpoczął naukę w tajnym seminarium. Przez dwa lata Wojtyła prowadził potrójne życie jako aktor podziemnego teatru, pracownik fizyczny i kleryk przyswajając sobie filozofię i teologię podczas nocnych zmian w fabryce Solvay i zdając egzaminy z tego, czego się nauczył, przed profesorami, którzy podobnie jak ich studenci przychodzili ukradkiem do rezydencji Sapiehy. Tam również korzystał z kierownictwa duchowego i od czasu do czasu służył do mszy odprawianej przez arcybiskupa. W tym okresie jeden z jego współseminarzystów, Jerzy Zachuta, został przyłapany przez gestapo i rozstrzelany. 6 sierpnia 1944 roku gestapo przeczesało Kraków, poszukując wszystkich młodych mężczyzn, by ich aresztować i zapobiec powtórzeniu się w Krakowie scenariusza powstania warszawskiego, które wybuchło 1 sierpnia. Arcybiskup Sapieha wezwał swoich tajnych seminarzystów i ukrył ich w swojej rezydencji, gdzie seminarium zostało ponownie zawiązane w formie stacjonarnej na ostatnie sześć miesięcy drugiej wojny światowej. Przez te pół roku Wojtyła miał codzienną styczność z księciem arcybiskupem 2, który miał stać się dla niego wzorem biskupiego heroizmu. Po wyzwoleniu Krakowa przez Sowietów 18 stycznia 1945 roku archidiecezja odzyskała budynek krakowskiego seminarium (który Niemcy przekształcili w więzienie), wobec czego Karol Wojtyła przez jeden rok, na przełomie lat 1945 i 1946, miał możliwość zaznać w miarę normalnego doświadczenia życia seminaryjnego. Jednak nawet ten okres naznaczony był dramatem 3 maja 1946 roku, w dniu obchodzonym tradycyjnie jako polskie święto narodowe, studencka organizacja samopomocowa, której Wojtyła był wiceprzewodniczącym, zorganizowała patriotyczną demonstrację; została ona brutalnie stłumiona przez funkcjonariuszy UB oraz ich towarzyszy z sowieckiego NKWD. Sapieha, który otrzymał kapelusz kardynalski w roku 1946, wyrobił sobie bardzo dobre zdanie na temat Karola Wojtyły i po udzieleniu mu 1 listopada 1946 roku święceń kapłańskich w kaplicy rezydencji arcybiskupiej przy Franciszkańskiej 3 postanowił wysłać go do Rzymu na dalsze studia teologiczne. Ksiądz 2 Sapieha pochodził z polsko-litewskiego rodu szlacheckiego i dlatego obdarzono go tytułem księcia arcybiskupa.

12 14 Prolog. Papież tysiąclecia Karol Wojtyła odprawił swoje pierwsze trzy msze następnego dnia, w Dzień Zaduszny, w krypcie świętego Leonarda w katedrze wawelskiej, w pobliżu grobowców polskich bohaterów narodowych króla Jana III Sobieskiego i Tadeusza Kościuszki. Jak pisał pół wieku później, był to sposób wyrażenia solidarności i wdzięczności wobec tych, którzy stanowiąc dla niego wzorce postępowania, pomogli mu ukształtować własną osobowość w duchu patriotyzmu i poświęcenia powszechnej sprawie wolności. Tej właśnie sprawie miał się oddać później ze znaczącym skutkiem w skali całego świata. SYN II SOBORU WATYKAŃSKIEGO Uzyskawszy w rzymskim Angelicum tytuł doktora (jego rozprawa doktorska była poświęcona idei wiary w myśli świętego Jana od Krzyża), ksiądz Karol Wojtyła odbył podróż po Europie, poznając ruch francuskich księży robotników i sam sprawując posługę duszpasterską wśród polskich górników w Belgii, a w paryskim metrze znajdując wspaniałe miejsce do kontemplacji. Do archidiecezji krakowskiej wrócił latem 1948 roku. Kardynał Sapieha wysłał go na krótko do wiejskiej parafii w Niegowici, niedaleko Krakowa, stąd po ośmiu miesiącach ksiądz Wojtyła został przesiesiony do krakowskiej parafii Świętego Floriana. Tam młody kapłan rozwinął metodę duszpasterską, która miała radykalnie zmienić oblicze Kościoła katolickiego, w stopniu jakiego w stalinowskiej Polsce nikt nie potrafił sobie wyobrazić. Sapieha już wówczas cieszący się olbrzymim autorytetem moralnym był przekonany, że zasadnicza bitwa wojny Kościoła z komunizmem o przyszłość Polski będzie się toczyć w sercach i umysłach polskiej młodzieży. Mając już księdza Jana Pietraszkę, który pełnił wyjątkowo udaną posługę wśród studentów w kolegiacie Świętej Anny w pobliżu Uniwersytetu Jagiellońskiego, Sapieha wysłał Wojtyłę do kościoła Świętego Floriana, by zorganizował tam drugi ośrodek duszpasterstwa akademickiego. Oprócz skutecznego wypełniania tej misji Wojtyła skupił wokół siebie kilka grup studenckich, które z czasem zaczął nazywać swoim Środowiskiem. Przez resztę życia członkowie Środowiska nazywali go Wujkiem był to pseudonim, stanowiący odbicie uwarunkowań epoki stalinizmu, kiedy księżom nie wolno było pracować z grupami młodzieżowymi. Podczas wycieczek i wypadów wakacyjnych ze Środowiskiem Wojtyła oddawał się swojemu zamiłowaniu do pieszych wędrówek i narciarstwa, które uprawiał już od czasów młodości w Wadowicach. Do tych form wypoczynku dołączyło nowe dla niego kajakarstwo. Ucząc się pływać kajakiem, Wojtyła zaprzyjaźnił się z Jerzym Ciesielskim, świeckim inżynierem, wraz z którym pisał artykuły broniące radykalnej nowości w polskiej praktyce duszpasterskiej: posługi pełnionej przez księży w górach lub nad jeziorami czy

13 Prolog. Papież tysiąclecia 15 rzekami, podczas wspólnego wypoczynku z młodymi ludźmi świeckimi, zarówno mężczyznami, jak i kobietami. Ksiądz Wojtyła pomagał swoim młodym przyjaciołom stać się dojrzałymi chrześcijanami i przygotować się do podjęcia obowiązków małżeńskich i rodzicielskich, ale równocześnie i oni jemu pomagali: pomagali mu stać się jednym z najbardziej dynamicznych młodych kapłanów jego pokolenia. Oprócz bowiem swojej pracy u Świętego Floriana Wojtyła zyskiwał sobie uznanie jako autor artykułów ukazujących się na łamach katolickiego Tygodnika Powszechnego, jedynego liczącego się tytułu prasowego w Polsce, a równocześnie nadal pisał utwory poetyckie (które publikował pod pseudonimem) oraz sztuki (których publikacja miała czekać do jego wyboru na papieża). Następca kardynała Sapiehy arcybiskup Eugeniusz Baziak postanowił, że Wojtyła powinien oddać się dalszej pracy intelektualnej i zdobyć habilitację, która umożliwiłaby mu wykładanie na uniwersytetach, toteż we wrześniu 1951 roku Wojtyła przeniósł się z parafii Świętego Floriana do będącej własnością archidiecezji kamienicy przy Kanoniczej, w pobliżu zamku i katedry na Wawelu. Tam młody kapłan miał napisać rozprawę habilitacyjną na temat etyki filozoficznej niemieckiego fenomenologa Maksa Schelera, którą to pracę ukończył w roku Równocześnie Wojtyła podtrzymywał więzi ze Środowiskiem i podejmował nowe próby posługi duszpasterskiej wśród pracowników służby zdrowia. Wydział Teologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego został zamknięty przez reżim komunistyczny w roku 1953 był to akt kulturalnego wandalizmu, którego Karol Wojtyła miał nigdy nie zapomnieć wobec czego świeżo upieczony doktor habilitowany był zmuszony łączyć swoją pracę duszpasterską w Krakowie z wyjazdowymi sesjami wykładowymi na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie uczył etyki filozoficznej na studiach magisterskich i doktoranckich. Oprócz nawiązywania przez Wojtyłę nowych przyjaźni i znajomości z młodymi ludźmi na KUL-u rozmowy ze studentami w Lublinie pomagały mu dopracowywać refleksję nad moralnością seksualną, co przyczyniło się do powstania jego pierwszej książki, Miłość i odpowiedzialność. W Lublinie Wojtyła zajmował się również poszukiwaniem dialogu ze współczesną filozofią i krytyką tejże filozofii. Spotkanie to doprowadziło go do przekonania, które miało pozostać w nim przez resztę życia: że oświeceniowe teorie etyki, które zamykają powinność moralną w ludzkiej świadomości, były jednym ze źródeł kryzysów kulturowych, a w ostateczności politycznych, końca XX wieku. Równocześnie z wykładami na KUL-u Wojtyła prowadził wykłady z etyki społecznej i innych przedmiotów dla kleryków w Krakowie, pogłębiając własną znajomość współczesnej katolickiej nauki społecznej. 4 lipca 1958 roku papież Pius XII mianował księdza Karola Wojtyłę biskupem tytularnym Ombi i biskupem pomocniczym diecezji krakowskiej, podlegającym zwierzchnictwu arcybiskupa Baziaka. Był to jeden z ostatnich aktów dziewiętnastoletniego pontyfikatu Piusa XII. 28 września 1958 roku arcybiskup

14 16 Prolog. Papież tysiąclecia Baziak dokonał konsekracji biskupiej Wojtyły w katedrze wawelskiej, po czym najmłodszy biskup w Polsce podjął nowe obowiązki duszpasterskie, kontynuując jednocześnie wykłady w Lublinie. Piętnaście miesięcy po konsekracji biskupiej, 24 grudnia 1959 roku, biskup Karol Wojtyła zainicjował zwyczaj odprawiania pasterki pod gołym niebem w Nowej Hucie, będącej modelowym socjalistycznym nowym miastem, zbudowanym obok Krakowa oraz pierwszym w dziejach Polski osiedlem, które rozmyślnie zbudowano bez kościoła. Wkrótce potem młody biskup otrzymał od watykańskiej komisji przygotowującej program zwołanego niedawno II Soboru Watykańskiego prośbę o sugestie na ten temat. Odpowiedzią Wojtyły był list, w którym przedstawiał on kryzys zachodniego humanizmu kryzys samej idei osoby ludzkiej uważany przez niego za zasadniczą przyczynę sprawczą krwawej zawieruchy połowy XX wieku. Dalej Wojtyła proponował, by zwołany przez nowego papieża Jana XXIII sobór zajął się przede wszystkim ożywieniem chrześcijańskiego humanizmu, humanizmu, który prawdę o osobie ludzkiej odnajduje w osobie Jezusa Chrystusa 3. Arcybiskup Eugeniusz Baziak zmarł w czerwcu 1962 roku, cztery miesiące przed rozpoczęciem II Soboru Watykańskiego; jego tymczasowym następcą na urzędzie wikariusza kapitulnego (administratora diecezjalnego) Krakowa został biskup Karol Wojtyła, którego wybrała na to stanowisko Kapituła Metropolitalna, kolegium kanoników katedralnych. Pełnoprawnym arcybiskupem krakowskim został mianowany przez papieża Pawła VI na mocy nominacji podpisanej 30 grudnia 1963 roku, a ogłoszonej w styczniu 1964 roku. Jeśli druga wojna światowa była głównym doświadczeniem, które wpłynęło na życie Karola Wojtyły doświadczeniem upokorzenia w rękach zła 4, jak to kiedyś określił, które zmusiło go do przyjęcia kapłaństwa i poświęcenia życia obronie godności osoby ludzkiej to II Sobór Watykański był decydującym doświadczeniem w kapłańskim życiu Wojtyły. Przez następne czterdzieści lat będzie się uważał za syna II Soboru Watykańskiego soboru, który wprowadził go do światowego Kościoła i pozwolił mu poznać jego jedność w różnorodności; soboru, który zatwierdził jego własne poszukiwania w dziedzinie reformy liturgicznej prowadzone ze studentami w Krakowie; soboru, który dał mu przyspieszony podyplomowy kurs współczesnej teologii katolickiej i ekumenicznej; soboru, na którym pomógł określić oddanie Kościoła katolickiego najważniejszemu z praw człowieka, prawu wolności religijnej. Wojtyła aktywnie uczestniczył w pracach trwających przez całe cztery lata (lub okresy) II Soboru Watykańskiego który zbierał się na dłuższe sesje robocze w jesiennych miesiącach roku 1962, 1963, 1964 i 1965 oraz w okresie między trzecią a czwartą 3 Zob. K. Wojtyła, Odpowiedź na pytanie o tematy soborowe nadesłana do Komisji Przedprzygotowawczej, [w:] R. Skrzypczak, Karol Wojtyła na Soborze Watykańskim II. Zbiór wystąpień, tłum. M.T. Szczepański (teksty łac.), M. Romanek (tekst franc.), Warszawa: Centrum Myśli Jana Pawła II, 2011, s Rozmowa autora z papieżem Janem Pawłem II, 16 stycznia 1997 roku (brzmienie cytatu za: G. Weigel, Świadek nadziei, dz. cyt., s. 118).

15 Prolog. Papież tysiąclecia 17 sesją, kiedy to pomagał dopracować projekt soborowej Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym. Lata spędzone na soborze były dla Wojtyły nie tylko latami poświęconymi pracy nad liturgią, teologią laikatu, zagadnieniem wolności religijnej oraz zetknięciem Kościoła ze współczesnością w aspekcie społecznym, kulturowym, politycznym i ekonomicznym. Były to również początki fascynacji Wojtyły nowymi Kościołami afrykańskimi i początki jego oddania tej sprawie. Arcybiskup krakowski wykorzystał również sobór jako tło dla własnej twórczości literackiej i intelektualnej, pisząc w jego trakcie wiele wierszy i dokonując gruntownej refleksji nad zagadnieniami, które miały się stać jego nie dokończonym filozoficznym arcydziełem: książką Osoba i czyn, która została ostatecznie opublikowana w 1969 roku 5. Po zakończeniu II Soboru Watykańskiego, które nastąpiło 8 grudnia 1965 roku, arcybiskup Karol Wojtyła wrócił do Krakowa, gdzie w roku 1966 pod jego przewodnictwem archidiecezja krakowska wzięła udział w obchodach tysiąclecia chrześcijaństwa w Polsce. Następnie Wojtyła napisał rodzaj przewodnika po dokumentach soborowych, który został wydany pod tytułem U podstaw odnowy, zwołał synod w celu zaplanowania realizacji postanowień II Soboru Watykańskiego w archidiecezji i nieustępliwie walczył z reżimem komunistycznym o miejsce dla Kościoła w tym także dla kościoła w Nowej Hucie. Dynamiczne przewodzenie przez Wojtyłę krakowskiemu Kościołowi opierało się na sześciu duszpasterskich priorytetach. Były to: obrona wolności religijnej, umacnianie seminarium i krakowskiego Wydziału Teologicznego (który został wydzielony z Uniwersytetu Jagiellońskiego i działał niezależnie), duszpasterstwo młodzieży, przygotowanie do małżeństwa i duszpasterstwo rodzin, dialog z twórcami kultury i czołowymi postaciami polskiej inteligencji oraz dzieła miłosierdzia, w tym pomoc niesiona chorym, także psychicznie, i przykutym do łóżek. Arcybiskup Wojtyła prowadził ścisły i zakrojony na dużą skalę program wizytacji parafialnych czasami zostawał w jakiejś parafii nawet przez tydzień. Równocześnie utrzymywał związki z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim tyle że teraz uczestnicy jego seminarium doktoranckiego i studenci przygotowujący doktoraty pod jego kierunkiem przyjeżdżali do niego do Krakowa. Nadal pisał utwory poetyckie i sceniczne, pogłębiał i zacieśniał więzi ze Środowiskiem (między innymi podczas dorocznych letnich wypraw kajakowych) i przewodził grupie krakowskich teologów w opracowywaniu obszernego memorandum dla papieża Pawła VI na temat zagadnień moralnych dotyczących planowania rodziny. To ostatnie zaangażowanie Wojtyły było związane z problemami, z jakimi borykał się papież podczas pisania encykliki, która z chwilą jej ogłoszenia w roku 1968 stała się znana jako Humanae vitae. 5 Na temat powodów, dla których angielski tytuł Person and Act jest lepszy od szerzej znanej anglojęzycznej wersji tytułu dzieła Wojtyły (The Acting Person), zob. w: G. Weigel, Świadek nadziei, dz. cyt., s

16 18 Prolog. Papież tysiąclecia Po otrzymaniu kapelusza kardynalskiego od Pawła VI, co miało miejsce 28 czerwca 1967 roku, Karol Wojtyła stał się znaczącą postacią w kręgach watykańskich: brał udział w międzynarodowych synodach biskupów w latach 1969, 1971, 1974 oraz 1977, a także zasiadał w kilku watykańskich kongregacjach (będących odpowiednikiem ministerstw w administracji państwowej). W roku 1969 kardynał Wojtyła odbył podróż do Stanów Zjednoczonych i Kanady, reprezentował polski Kościół na Międzynarodowym Kongresie Eucharystycznym w Melbourne w roku 1973, a w roku 1976 ponownie pojechał do Stanów Zjednoczonych na kolejny Międzynarodowy Kongres Eucharystyczny, podczas którego wygłosił ważne przemówienie. W roku 1974 Wojtyła zrobił ogromne wrażenie na uczestnikach międzynarodowego kongresu filozofów katolickich, który odbywał się w Neapolu i Rzymie dla uczczenia siedemsetlecia śmierci świętego Tomasza z Akwinu. Niemieckiego tomistę Josefa Piepera do tego stopnia urzekły referat Wojtyły Osobowa struktura samostanowienia oraz talenty homiletyczne i urok osobisty polskiego kardynała, że nalegał na swojego przyjaciela profesora Josepha Ratzingera, by ten zaczął korespondować i wymieniać książki z Wojtyłą. Zarówno w Krakowie, jak i poza nim niezbędnego wsparcia udzielał Wojtyle jego sekretarz ksiądz Stanisław Dziwisz. Papież Paweł VI zmarł 6 sierpnia 1978 roku, po pontyfikacie rozdartym konfliktami pontyfikacie, który postawił pytanie, czy pod koniec XX wieku ktokolwiek może zająć miejsce Rybaka. Niektórzy widocznie sądzili, że może to zrobić Karol Wojtyła, ponieważ wydaje się, że otrzymał parę głosów na konklawe, które 26 sierpnia wybrało Albina Lucianiego, patriarchę Wenecji, na papieża Jana Pawła I. Jednak możliwość wybrania polskiego papieża nie mieściła się w głowie większości kardynałów elektorów aż do gruntownego wstrząsu wywołanego śmiercią Jana Pawła I po trzydziestu trzech dniach pontyfikatu. Śmierć ta nadała nową psychologiczną dynamikę drugiemu konklawe z roku 1978, tworząc warunki umożliwiające dokonanie tego, co wcześniej wydawało się niewyobrażalne. Tak więc 16 października 1978 roku arcybiskup krakowski kardynał Karol Józef Wojtyła został wybrany na następcę świętego Piotra, przyjmując imię Jan Paweł II. Był to pierwszy papież nie-włoch od czterech i pół wieku oraz pierwszy papież słowiański w dziejach. PAPIESTWO EWANGELICZNE I POWSZECHNE POWOŁANIE DO ŚWIĘTOŚCI Jak powiedział kiedyś Jan Paweł II, skoro Duch Święty uważał za stosowne powołanie arcybiskupa krakowskiego na biskupa Rzymu, musiało to znaczyć, że w doświadczeniu Krakowa jest coś, co ma wartość dla Kościoła powszechnego 6. 6 Rozmowa autora z papieżem Janem Pawłem II, 20 marca 1997 roku.

17 Prolog. Papież tysiąclecia 19 Toteż nowy papież nie czekał na instrukcje co do sposobu sprawowania swojego urzędu od tych, którzy tradycyjnie sterowali papieżami, lecz przejął papiestwo we własne sprawne ręce i podporządkował jego funkcjonowanie własnemu rozumieniu tego, co znaczy być biskupem w Kościele epoki po II Soborze Watykańskim. Szybko wyrwał się z watykańskiej złotej klatki, odwiedzając włoskie sanktuaria i przedstawiając się swoim nowym parafianom. Natychmiast zajął się sprawą Kościoła milczenia znajdującego się za komunistyczną żelazną kurtyną. Upierał się przy podtrzymywaniu bezpośrednich, osobistych telefonicznych i listownych kontaktów z przyjaciółmi i kolegami na całym świecie. Zamienił sala da pranzo papieskiego apartamentu w salę seminaryjną, w której dwa lub więcej razy dziennie podejmował swoich gości posiłkiem, szukając u nich wiadomości i analiz na temat sytuacji na świecie oraz na temat Kościołów, z których pochodzili. Zdarzało mu się nawet opuszczać Watykan ukradkiem, by pojeździć na nartach, ponieważ wiedział, że potrzeba mu pewnej dawki ruchu, by zachować dobrą formę psychiczną i duchową, jak również fizyczną. Jego inauguracyjna encyklika, Redemptor hominis (Odkupiciel człowieka), ogłoszona 4 marca 1979 roku, była pierwszym obszernym wykładem papieskiej chrześcijańskiej antropologii i zapewniła podstawy programowe następnym dwóm dziesięcioleciom pontyfikatu. Do Redemptor hominis dołączyły później dwie inne encykliki z trynitarnego tryptyku: Dives in misericordia (Bogaty w miłosierdzie), pochodząca z roku 1980 medytacja na temat Boga Ojca jako Ojca miłosierdzia, oraz Dominum et Vivificantem (Pan i Ożywiciel), pochodzący z roku 1986 list do Kościoła na całym świecie na temat Ducha Świętego. W ciągu następnych dwudziestu lat Jan Paweł II napisał również tryptyk encyklik poświęconych katolickiej nauce społecznej. Pierwsza z nich to Laborem exercens (O pracy ludzkiej), opublikowany w roku 1981 wykład na temat pracy jako udziału człowieka w trwającym w świecie dziele stwórczym Boga. Drugą była Sollicitudo rei socialis (Troska społeczna Kościoła), pochodzący z roku 1987 list określający ludzkie prawo do inicjatywy gospodarczej i przestrzegający przed niebezpieczeństwami konsumpcjonizmu, który myli posiadanie większej ilości dóbr z pełniejszym byciem. Ostatnia encyklika z tego cyklu to Centesimus annus (Setny rok), która dostosowuje społeczną naukę Kościoła do potrzeb XXI wieku, a jednocześnie upamiętnia magna carta nauki społecznej, encyklikę Rerum novarum Leona XIII. Jan Paweł II napisał również encykliki na temat ewangelizacji krajów słowiańskich (Slavorum Apostoli [Apostołowie Słowian], wydaną w roku 1985), Najświętszej Maryi Panny (w roku 1987 Redemptoris Mater [Matka Odkupiciela]), misji chrześcijańskich (w roku 1990 Redemptoris missio [Misja Odkupiciela]), odnowy katolickiej teologii moralnej (w roku 1993 Veritatis splendor [Blask prawdy]), oddania Kościoła sprawie jedności chrześcijan (w roku 1995 Ut unum sint [Aby byli jedno]), obrony życia od poczęcia aż do naturalnej śmierci (w roku 1995 Evangelium vitae [Ewangelia życia]) oraz uzupełniania się wiary i rozumu (w roku 1998 Fides et ratio).

18 20 Prolog. Papież tysiąclecia Oprócz encyklik Jan Paweł II pisał listy apostolskie dotyczące szerokiego zakresu zagadnień i kwestii: natury i sensu cierpienia, współczesnego feminizmu, celibatu kapłanów oraz znaczenia niedzieli zarówno w kategoriach ludzkich, jak i chrześcijańskich. W adhortacjach apostolskich, w których dokonywał zwieńczenia prac różnych międzynarodowych synodów biskupów, papież proponował wizję autentycznego katolickiego szkolnictwa wyższego, bronił rodziny jako podstawowej komórki społeczeństwa, wzywał Kościół do powrotu do praktyki spowiedzi sakramentalnej, podnosił znaczenie misji ludzi świeckich w świecie i nawoływał do gruntownych reform zarówno w formacji kapłańskiej, jak i w konsekrowanym życiu zakonnym. W ciągu ponad dwudziestu lat swojego pontyfikatu Jan Paweł II stał się również jednym z najważniejszych w dziejach Kościoła papieskich prawodawców, promulgując w roku 1983 nowy kodeks prawa kanonicznego dla Kościoła obrządku łacińskiego na mocy Konstytucji apostolskiej Sacrae disciplinae leges (Prawa świętej dyscypliny) i promulgując w roku 1990 pierwszy w dziejach kodeks kanonów dla katolickich Kościołów wschodnich na mocy Konstytucji apostolskiej Sacri canones (Święte kanony). W trzech innych konstytucjach apostolskich Jan Paweł II zreorganizował procedury procesu kanonizacji, zrestrukturyzował Kurię Rzymską i dopracował zasady wyboru papieża. Oprócz tego wszystkiego Papież nadał swoim cotygodniowym audiencjom generalnym z lat charakter katechetyczny, a zebrane jego nauczanie z tych przemówień stało się ostatecznie znane pod nazwą teologii ciała stanowiącej być może najśmielszą propozycję Jana Pawła II na polu refleksji chrześcijańskiej. Późniejsze katechezy z cotygodniowych audiencji w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych złożyły się na czterotomowe papieskie rozważania na temat Credo, w których Jan Paweł II zgłębiał teologię Osób Trójcy Świętej i naturę Kościoła, oraz na tom piąty, poświęcony roli Maryi Panny jako Theotokos (Bożej Rodzicielki) i jako wzoru chrześcijańskiego uczniostwa. A w roku 1994 Jan Paweł II zrobił coś, czego żaden papież wcześniej nie uczynił: opublikował międzynarodowy bestseller, Przekroczyć próg nadziei, który ukazał się w sumie w ponad sześćdziesięciu językach. Tak więc przez pierwsze dwadzieścia lat swojego pontyfikatu Jan Paweł II tworzył korpus nauczania papieskiego, z którego Kościół katolicki a nawet cały świat ludzkiej kultury będzie czerpać przez całe stulecia. Swoje nauczanie traktował jako owoc nauki II Soboru Watykańskiego, w którym widział efekt rozwoju tradycji Kościoła, a nie zerwanie z nią. Kierując się troską o zapewnienie takiego rozumienia II Soboru Watykańskiego, zwołał Nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu Biskupów, które zebrało się w Rzymie w listopadzie i grudniu 1985 roku, by poddać refleksji zarówno dokonania soboru, jak i zaniedbania Kościoła w zakresie właściwego wprowadzania ich w życie było to zadanie, które przyspieszyło proces interpretacji soboru jako kontynuacji dwóch tysięcy lat katolickiej doktryny i doprowadziło do promulgowania w roku 1992 Katechizmu Kościoła Katolickiego.

19 Prolog. Papież tysiąclecia 21 Janowi Pawłowi II w jego determinacji, by wiernie i w pełni wprowadzać w życie II Sobór Watykański (zaraz po swoim wyborze powiedział, że będzie to jedno z głównych zadań jego pontyfikatu), nie chodziło jednakże wyłącznie ani nawet przede wszystkim o zwycięstwo w sporze o to, co wydarzyło się w Rzymie między październikiem 1962 a grudniem 1965 roku. Chodziło o ponowne rozpalenie w Kościele doświadczenia II Soboru Watykańskiego jako nowej Pięćdziesiątnicy, o przygotowanie do trzeciego tysiąclecia jeszcze bardziej dynamicznej ewangelizacji. Papież uważał, że najskuteczniejszą formą ewangelizacji nie jest argumentacja, lecz świętość: świadectwo życia przeżywanego jako dar dla innych, tak jak nasze życie jest darem dla każdego z nas. Jan Paweł II uważał, że Duch Święty nie wyczerpał swoich charyzmatycznych i uświęcających darów dla Kościoła podczas pierwszej Pięćdziesiątnicy, opisanej w drugim rozdziale Dziejów Apostolskich. Duch Święty działał przez cały czas w dziejach i działa nadal we współczesnym świecie, wzbudzając nowych świadków miłości Boga, widocznej w nowych doświadczeniach miłości Chrystusa. To przekonanie o dynamicznej obecności Ducha Świętego w Kościele było źródłem dwóch wyróżniających się cech pontyfikatu w pierwszych dwóch dziesięcioleciach: bezprecedensowej liczby beatyfikacji i kanonizacji oraz otwartego poparcia Jana Pawła II dla ruchów odnowy i nowych wspólnot chrześcijańskich. Jego beati i nowi święci stanowili niezwykłą panoramę ludzkich osobowości, a były wśród nich postaci tak wyjątkowe, jak Maksymilian Kolbe i Edyta Stein (oboje zginęli śmiercią męczeńską w Auschwitz), Maria Faustyna Kowalska (apostołka Bożego Miłosierdzia), stu trzech męczenników koreańskich z XIX wieku, stu dziesięciu męczenników wietnamskich z XVII i XIX wieku, Albert Chmielowski (polski malarz awangardowy, który stał się obrońcą nędzarzy), Kateri Tekakwitha (siedemnastowieczna Lilia Mohawków ), brat André Bessette (dwudziestowieczny cudotwórca z bazyliki Świętego Józefa na wzgórzu Mount Royal w Montrealu), Fra Angelico (mistrz wczesnorenesansowych fresków), Miguel Pro (rozstrzelany podczas powstania Cristero w Meksyku w roku 1927; bardzo możliwe, że był pierwszą osobą, której męczeństwo sfotografowano), Pier Giorgio Frassati ( człowiek Błogosławieństw, który był mediolańskim bon vivantem w szalonych latach dwudziestych), Mary MacKillop (australijska zakonnica, ekskomunikowana swojego czasu przez rozgniewanego biskupa) oraz ojciec Damian z Molokai (który poświęcił życie trędowatym). Papież był przekonany, że ruchy odnowy i nowe wspólnoty chrześcijańskie, które powstały a nawet wręcz rozkwitły po II Soborze Watykańskim, były charyzmatycznym owocem soboru. Ponadto Jan Paweł II wiedział, że w zasadzie każda prawdziwa reforma w Kościele miała swoje początki poza biurokratycznymi strukturami życia katolickiego, nawet jeśli takie charyzmatyczne reformy ostatecznie musiały zostać włączone w regularny rytm i struktury życia Kościoła, aby osiągnąć pełne owoce duchowe. Nie wahał się więc również bronić tego, co nowe i często z pozoru dziwne, przed bardziej

20 22 Prolog. Papież tysiąclecia ostrożnymi duchownymi. Dlatego przy wielu okazjach okazywał ogromne osobiste zainteresowanie takimi ruchami i wspólnotami, jak obecna na całym świecie Odnowa Charyzmatyczna, Komunia i Wyzwolenie, Wspólnota Emmanuel, Focolari, L Arche, Droga Neokatechumenalna, Regnum Christi i Wspólnota Sant Egidio, a równocześnie przyznał status prałatury personalnej (czegoś na kształt globalnej diecezji) ruchowi Opus Dei. Jan Paweł II uważał, że wszystko to wiązało się z obowiązkiem biskupa Rzymu w zakresie wspierania tego, co II Sobór Watykański opisał w swojej Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium (Światłość narodów) jako powszechne powołanie do świętości. Wszystkiego na ten temat dowiedział się już w Krakowie, od swojego Środowiska i od innych, na długo wcześniej, nim ktokolwiek mógł choćby marzyć o nowym soborze ekumenicznym. A w pierwszych dwóch dziesięcioleciach swojego pontyfikatu, wierny temu doświadczeniu i posłuszny nauczaniu II Soboru Watykańskiego, wezwał Kościół na całym świecie do uznania, że świętość jest ludzkim i chrześcijańskim przeznaczeniem każdego ochrzczonego człowieka. APOSTOŁ W DRODZE Żywe przedefiniowanie przez Jana Pawła II rozumienia papieskiego urzędu jako służby ewangelicznego świadectwa w świecie i dla świata zaczęło docierać do świadomości opinii publicznej już od października 1978 roku. To przedefiniowanie znajdowało ucieleśnienie w licznych podróżach Papieża, które z naciskiem nazywał pielgrzymkami następca świętego Piotra wypełniał misję powierzoną Piotrowi przez zmartwychwstałego Chrystusa: utwierdzaj twoich braci (Łk 22, 32). Od początku swojego pontyfikatu Papież zabrał się do reewangelizacji Włoch: w latach złożył ponad dziewięćdziesiąt wizyt duszpasterskich we włoskich miastach, miasteczkach, diecezjach i regionach, a równocześnie przeprowadził osobiście wizytacje w setkach rzymskich parafii. Urodzony w Polsce biskup Rzymu odprawiał tam niedzielne msze i głosił kazania w swojej dźwięcznej włoszczyźnie. Tak oto Jan Paweł II przeżywał swój tytuł prymasa Włoch dużo głębiej niż jakikolwiek włoski papież w ciągu wielu stuleci, a może i kiedykolwiek. A poza tym był świat za Alpami. Niektóre spośród ponad dziewięćdziesięciu papieskich pielgrzymek poza Włochy odbytych w latach miały decydujące znaczenie dla Kościoła i świata. W Meksyku w styczniu 1979 roku Jan Paweł II wezwał Kościół w Ameryce Łacińskiej, by był skuteczną siłą reform społecznych, gospodarczych i politycznych, a jednocześnie odrzucał wypaczenia marksistowskie tkwiące w teologii wyzwolenia. Sama obecność Papieża w Meksyku oraz przyjęcie, z jakim się spotkał, zmieniły antyklerykalne nastawienie części meksykańskiego establishmentu,

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. Ojciec wszystkich ludzi na świecie. Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba

Jan Paweł II. Ojciec wszystkich ludzi na świecie. Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba Jan Paweł II Ojciec wszystkich ludzi na świecie Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba Dzieciństwo Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, jako drugi syn Karola Wojtyły seniora i Emilii

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II

KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II 18 maj 1920 w Wadowicach rodzi się syn państwa Emilii i Karola Wojtyłów, Karol Józef 20 czerwca 1920 zostaje ochrzczony w kościele w Wadowicach. Dla odróżnienia od ojca

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II

KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II KALENDARIUM ŻYCIA JANA PAWŁA II 18 maja 1920 w Wadowicach rodzi się syn państwa Emilii i Karola Wojtyłów, Karol Józef 20 czerwca 1920 zostaje ochrzczony w kościele w Wadowicach. Dla odróżnienia od ojca,

Bardziej szczegółowo

Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB)

Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB) Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB) 32. W jakich latach Karol Wojtyła przebywał: 1.1 w Wadowicach, 1.2 w Krakowie, 1.3 w Watykanie? ODPOWIEDŹ: Odpowiedź do punktu 1.1: 1920 1938 Karol Wojtyła przebywał

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

{gallery}janpawel/1{/gallery}

{gallery}janpawel/1{/gallery} Papież Jan Paweł II (Karol Wojtyła) urodził się w Wadowicach 18 maja 1920 r. W dzieciństwie Karol Wojtyła przeżył dwie wielkie tragedie: miał 9 lat, gdy na zapalenie serca i nerek zmarła mu matka- było

Bardziej szczegółowo

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Częstochowa 2013 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Margita Kotas Redakcja

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz Opiekun: s. Irena Różycka ur. 10 czerwca 1902 w Jedlińsku; zm. 2 listopada 1980 w Nałęczowie Sługa Boży Piotr Gołębiowski ur. 10 czerwca

Bardziej szczegółowo

BIOGRAFIA JANA PAWŁA II w formie pytań i odpowiedzi klasy IV VI i gimnazjum

BIOGRAFIA JANA PAWŁA II w formie pytań i odpowiedzi klasy IV VI i gimnazjum BIOGRAFIA JANA PAWŁA II w formie pytań i odpowiedzi klasy IV VI i gimnazjum 1. Podaj imiona i nazwisko papieża przed wyborem na Stolicę Apostolską. - Karol Józef Wojtyła 2. Podaj datę urodzenia papieża.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.)

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.) Przybywam do was jako syn tej ziemi, tego narodu, a zarazem, z niezbadanych wyroków Opatrzności, jako następca Świętego Piotra na tej właśnie rzymskiej stolicy. Dziękuję wam, żeście nie zapomnieli o mnie,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II opracowanie ks. Marek Chmielewski Wydawnictwo AA Kraków 2014 SPIS TREŚCI Wprowadzenie...5 Rozdział pierwszy DĄŻYĆ DO ŚWIĘTOŚCI...7 1. Świętość...7 2. Zjednoczenie

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Jezus przyznaje się do mnie

Jezus przyznaje się do mnie Jezus przyznaje się do mnie Natalia Podosek: ( ) w świecie aktorstwa, w którym na co dzień się obracasz, temat Pana Boga jest spychany na margines zainteresowania, a czasami wręcz wyśmiewany przez niektóre

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY UWAGA: Arkusz wypełniają katecheci: zatrudnieni na czas nieokreślony i którym kończy się misja kanoniczna 31 VIII 2013 r., a ubiegają się o jej przedłużenie na kolejne pięć lat; zatrudnieni na czas określony

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne S t r o n a 1 R E G U L A M I N K O N K U R S U WIEDZY O JANIE PAWLE II JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO I. Postanowienia ogólne 1 1. Konkurs Wiedzy o Janie Pawle II ma za zadanie pogłębianie wiedzy na temat

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Papież Franciszek. Jorge Mario Bergoglio

Papież Franciszek. Jorge Mario Bergoglio Papież Franciszek Jorge Mario Bergoglio Krótkie kalendarium ur. 17 grudnia 1936 w Buenos Aires 11 marca 1958 wstąpił do zakonu jezuitów 1964-1965 był nauczycielem literatury i psychologii 13 grudnia 1969-

Bardziej szczegółowo

Pojęcia, postaci: Kościoły prawosławne, Kościoły ewangelickie, ekumenizm, pieśń Boże, obdarz Kościół swój.

Pojęcia, postaci: Kościoły prawosławne, Kościoły ewangelickie, ekumenizm, pieśń Boże, obdarz Kościół swój. Aby byli jedno 51 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: przybliżenie idei ruchu ekumenicznego wyraz troski o jedność chrześcijan; uzasadnienie potrzeby włączenia się w działania na rzecz jedności Kościoła

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie www.katecheza.diecezja.krakow.pl e-mail: katecheza@diecezja.pl tel. +48/ 12/ 628 81 59; +48/ 12/ 628 81 60 KALENDARIUM 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH I Natura i cel 1 Sercańska Wspólnota Świeckich (SWŚ) jest ruchem apostolskim osób świeckich, które uczestnicząc w duchowości i misji Zgromadzenia Księży Najśw. Serca

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. Święty z Wadowic

Jan Paweł II. Święty z Wadowic Jan Paweł II Święty z Wadowic Edmund Wojtyła z rodzicami Emilią i Karolem Fot. ze zbiorów Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach Tajemnicy owej uczyły mnie ręce mat ki, która składając

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -32-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T BISKUP GRZEGORZ BALCEREK Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 D E K R E T Zgodnie z kanonem 396 par. 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego, z mandatu Jego Ekscelencji Księdza Arcybiskupa Stanisława Gądeckiego,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ

ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ NARODOWE WOTUM WDZIĘCZNOŚCI FUNDACJA FIDES ET RATIO W DARZE BOŻEJ OPATRZNOŚCI UL. FRANCISZKAŃSKA 3 m 47 00-233 WARSZAWA HISTORIA NARODOWYCH ZOBOWIĄZAŃ Historia zobowiązań naszych

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 4 w Tychach

Gimnazjum nr 4 w Tychach Kalendarium Autor: nemo 27.08.2007. 3 Sierpnia 1901 roku - Wieś Zuzela na ziemi nurskiej, na pograniczu Podlasia i Mazowsza, urodził się Stefan Wyszyński, jako drugie dziecko Stanisława i Juliany z Karpiów

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

Ks. dr Ryszard Podpora

Ks. dr Ryszard Podpora Ks. dr Ryszard Podpora Biogram naukowy Urodzony 6 I 1959; 1985 ukończył studia na Wydziale Teologii KUL broniąc pracę magisterską Stary Testament w opisie Męki Pańskiej w Ewangelii według św. Jana, napisaną

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA CZŁONKOWSKA

DEKLARACJA CZŁONKOWSKA 100-PL 4/11 PROSIMY WYPEŁNIĆ LITERAMI DRUKOWANYMI I PODAĆ NUMER RADY DEKLARACJA CZŁONKOWSKA 1 2 1 COLUMBUS PLAZA, NEW HAVEN, CT 06510 STANY ZJEDNOCZONE KATOLICKA PRO-RODZINNA ORGANIZACJA BRATNIA NR RADY

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny)

KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny) Imię i nazwisko uczestnika:. Liczba punktów:. KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny) Test dla ucznia gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Wybierz jedną prawidłową odpowiedź zaznaczając ją

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II

III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II III PRZEGLĄD POEZJI JANA PAWŁA II Miejcie odwagę żyć dla Miłości! Organizator: Zespół Szkół nr 4 im. Ziemi Dobrzyńskiej w Nadrożu 1 HONOROWY PATRONAT NAD III PRZEGLĄDEM POEZJI JANA PAWŁA II PEŁNI: - Dyrektor

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO 1. Wtajemniczenie chrześcijańskie oznacza proces chrystianizacji, czyli stawania się chrześcijaninem. Złożony

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM

W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM W ŚRODOWISKU AKADEMICKIM EWANGELIZACJA WARSZAWY Po co jest Misja w Mieście? Ożywienie parafii, ruchów, wspólnot Wyjście do ludzi, którzy są poza Kościołem Doprowadzenie ludzi do spotkania z Jezusem EWANGELIZACJA

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Religia klasa III. I Modlimy się

Religia klasa III. I Modlimy się Religia klasa III I Modlimy się 1. Nowy rok szkolny czasem pogłębienia przyjaźni z Jezusem wie, że każda katecheza jest spotkaniem z Jezusem wyjaśnia i uzasadnia, co pogłębia naszą przyjaźń z Jezusem 2.

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM

ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM Kościół wie, że ostateczną normą życia zakonnego jest naśladowanie Chrystusa ukazane w Ewangelii (DZ 2), dlatego, przypominając o zadaniach

Bardziej szczegółowo

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom 82 15. ANEKS Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński Rodzinny dom 82 Ludwikowo - fundamenty starego kościoła 83 Ludwikowo - dzisiejsza kaplica parafialna kiedyś była

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ŚDM 2016 KRAKÓW

PROGRAM ŚDM 2016 KRAKÓW PROGRAM ŚDM 2016 KRAKÓW PORA DNIA PONIEDZIAŁEK 25.07 WTOREK 26.07 ŚRODA 27.07 CZWARTEK 28.07 PIĄTEK 29.07 SOBOTA 30.07 NIEDZIELA 31.07 RANO PRZYJAZD KATECHEZY Z BISKUPAMI, KATECHEZA W DRODZE MSZA POSŁANIA

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

Katolicyzm. Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000

Katolicyzm. Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000 Tadeusz Dola Źródło: Kalendarz Ekumeniczny 2000 Katolicyzm Kościół Rzymskokatolicki - jak każda wspólnota chrześcijańska - wywodzi swoje początki od Jezusa z Nazaretu. W Nim widzi Mesjasza i Syna Bożego,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Biografia Jana Pawła II

Biografia Jana Pawła II Biografia Jana Pawła II Karol Wojtyła urodził się w Wadowicach jako drugi syn Karola Wojtyły seniora i Emilii z Kaczorowskich. Ochrzczony został dnia 20 czerwca 1920 roku. Rodzina Wojtyłów żyła skromnie.

Bardziej szczegółowo

Program dla III etapu edukacyjnego Potrzeba nam takiej nauki

Program dla III etapu edukacyjnego Potrzeba nam takiej nauki Załącznik nr 2C do Programu Wychowawczego Zespołu Szkół w Księżpolu Dzisiaj potrzeba światu i Polsce ludzi mocnych sercem, którzy w pokorze służą i miłują, błogosławią a nie złorzeczą i błogosławieństwem

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU TEMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM. Papież Słowianin

REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU TEMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM. Papież Słowianin Załącznik do Zarządzenia Nr 56/2012 Łódzkiego Kuratora Oświaty z dnia 12 września 2012 r. REGULAMIN OGÓLNOPOLSKIEGO KONKURSU TEMATYCZNEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Nazwa Konkursu: Papież Słowianin Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej Wprowadzenie U początku zmian w dotychczasowej formie przygotowania kandydatów do sakramentu bierzmowania

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA. stan z 03.2015

BIBLIOGRAFIA. stan z 03.2015 Ks. dr Krzysztof Sosna BIBLIOGRAFIA stan z 03.2015 Druki zwarte: Chrześcijański model wychowania młodzieży w polskich publikacjach Akcji Katolickiej w latach 1930-1939, Katowice 2002, Księgarnia św. Jacka,

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Liturgia Trydencka dzisiaj

Liturgia Trydencka dzisiaj CONVERSI AD D OMINUM! Zwróćmy się ku Panu! Liturgia Trydencka dzisiaj Ks. Mateusz Szewczyk Co to jest liturgia? SACROSANCTUM CONCILIUM "Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 1968 Studia Theol. Varsav. 6 (1968) nr 1 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika 1948 1. Pełna

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH III Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -33-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo