Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch"

Transkrypt

1 KULTURA I WARTOŚCI ISSN NR 4(12)/ 2014 RECENZJE, s O WIELOŚCI GLOBALIZACJI Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch Każda postać ducha obiektywnego ma swoje specyficzne własności. Dotyczy to zarówno formalnych aspektów budowy ducha, jak też charakteryzujących go własności materialnych. Te pierwsze prezentują się w mementach odróżniających go od innych jego postaci (ducha osobowego czy zobiektywizowanego). Te drugie ukazują się zaś w różnych, czasem wręcz zasadniczo odmiennych postaciach, w jakich rozgrywa się jego historyczna dynamika. Przemiany te można śledzić zarówno w przekształceniach poglądów politycznych, prawnych, obyczajowych, moralnych, jak też w przemianach w zakresie pozycji, jaką one zajmują w obrębie całości aktualnego życia duchowego. W czasach współczesnych wyróżnioną rolę odgrywa również określenie globalizacja. Tylko również, gdyż nie jest to pojęcie odosobnione od innych pojęć, równie często przywoływanych, by oddać ducha czasów współczesnych, takich choćby jak kryzys, modernizacja, wirtualizacja, różnorodność cywilizacyjno-kulturowa, kultura masowa, redukcja wartości do wartości hedonicznych, laicyzacja (w kontekście europejskim). Większość opracowań, dotyczących natury i kierunku współczesnych przemian społeczno-kulturowych, wskazuje jednak także na aktualne procesy globalizacyjne, podkreślając, że jest to specyficzna, charakterystyczna dla współczesności własność 1. 1 Liczba prac na temat globalizacji jest tak duża, że wskazywanie konkretnych tytułów w tym miejscu musiałoby być oparte na arbitralnym wyborze. Obszerną listę takich prac można znaleźć w recenzowanej książce.

2 106 Fakt ten nie oznacza oczywiście, że procesy globalizacyjne nie dokonywały się już wcześniej. Różne koncepcje globalizacji bardzo różnie datują jednak jej początki i dynamikę. Rozkład proponowanych dat jest duży. Różnorodne są także definicje samej globalizacji. Niemniej, jak sądzę, to właśnie dopiero czasy współczesne głównie ze względu na oferowane obecnie możliwości technologiczne i komunikacyjne, wzniosły samą globalizację na poziom i wymiar, które nie mają wcześniej adekwatnych odpowiedników. Najprawdopodobniej można oczekiwać, że modernizacja i przyszłe jakościowe przemiany w sposobach komunikacji będą ponownie kształtowały nowe treściowe oblicze samej globalizacji. Wielu teoretyków zajmie zapewne inne stanowisko. Również z rozprawy Adama Nobisa czytelnik dowie się na przykład, że niektórzy badacze traktują procesy globalizacyjne wręcz jako nieodłączną cechę człowieka: Czy w poszukiwaniach globalności bądź globalizacji można cofnąć się jeszcze bardziej? Omawiani autorzy piszą:»początkowe zaludnienie planety przez Homo sapiens przed milionami lat może być postrzegane jako forma globalizacji«. Od razu jednak dodają, że»były to przemieszczenia sporadyczne w odróżnieniu od trwałych globalnych relacji czy związków. Są jednak inni badacze, których zdaniem zjawiska sprzed powstawania rolniczych cywilizacji są ważne dla badań nad globalizacją«2. Powstaje jednakże zaraz pytanie, czy tym sposobem nie prowadzimy do rozmycia się znaczenia globalizacji i utożsamienia jej sensu z charakterystyczną dla człowieka tendencją do ekspansywności zarówno w bezpośrednim znaczeniu ekspansji terytorialnej, jak i w znaczeniu pośrednim jako skłonności, by narzucać innym własne przekonania witalne, aksjologiczne, światopoglądowe etc. Nasuwa się też pytanie o stosunki, jakie zachodzą między takimi pojęciami jak globalność, uniwersalność, powszechność, globalizacja, uniwersalizacja 3. Na tego typu pytania tym trudniej odpowiedzieć, im bardziej wnikniemy w złożone i różnorodne związki występujące w świecie człowieka. Mnogość teorii i stanowisk utrudnia problem jeszcze bardziej. Oto kilka przykładów. Oswald Spengler analizował tendencję uniwersalizującą w kontekście charakterystycznego dla cywilizacji zachodniej europocentryzmu, wy- 2 A. Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, dz. cyt., s Na temat tych kwestii pisałem między innymi w artykule Ogólność i uniwersalność w globalizacji, Kultura Historia Globalizacja 2013, nr 14, s ,

3 107 wodząc tę cechę z typowej dla zachodniego świata duszy faustycznej 4. Podkreślał zarazem, że uniwersalizacja jest cechą drugiej schyłkowej fazy w rozwoju cywilizacji 5. Inni badacze wyrażali podobne stanowisko w jeszcze bardziej bezpośredni sposób. Samuel P. Huntington pisał, że samo pojęcie cywilizacji uniwersalnej jest szczególnym wytworem cywilizacji zachodniej 6. Feliks Koneczny wskazywał, że natura zdrowej cywilizacji jest zawsze ekspansywna: Każda cywilizacja póki jest żywotna, dąży do ekspansji, toteż gdziekolwiek zetkną się z sobą dwie cywilizacje żywotne, walczyć z sobą muszą. Wszelka cywilizacja żywotna, nieobumierająca, jest zaczepna. Walka trwa, póki jedna z walczących cywilizacji nie zostanie unicestwiona. [ ] Jeżeli cywilizacje mieszczą się obok siebie w obojętnym spokoju, widocznie obie pozbawione są sił żywotnych. Wypadek taki kończy się często kompromisem w jakiejś mieszance mechanicznej, w której nastaje obopólna stagnacja, a z niej wytworzy się z czasem istne bagnisko cywilizacyjności 7. Stanisław Ignacy Witkiewicz prorokował z kolei, że przyszłość ludzkości to zunifikowany, doskonale i efektywnie zorganizowany mechanizm, w którym wszyscy będą szczęśliwi, choć kosztem zaniku indywidualności oraz utraty tych postaw i sposobów bycia, które charakteryzują prawdziwe człowieczeństwo 8. W takim kontekście rozprawa Adama Nobisa Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz wpisuje się doskonale w ważne obecnie obszary badawcze. Książka wydana w ramach serii Prace Kulturoznawcze. Monografie oraz Acta Universitatis Wratislaviensis jest nie- 4 Por. O. Spengler, Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej, skrót H. Werner, tłum. J. Marzęcki, Wyd. KR, Warszawa 2001, 51 54, Por. np. tamże, s , Por. S. P. Huntington, Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, tłum. H. Jankowska, wyd. 6, Warszawskie Wyd. Literackie Muza, Warszawa 2004, s F. Koneczny, O ład w historii, Z dodatkami o twórczości i wpływie Konecznego, Wydawnictwa Towarzystwa Imienia Romana Dmowskiego, nr 13, Komitet Wydawniczy, Londyn 1977, s Por. np. S. I. Witkiewicz, Niemyte dusze. Studium psychologiczne nad kompleksem niższości (węzłowiskiem upośledzenia) przeprowadzone metodą Freuda ze szczególnym uwzględnieniem problemów polskich, [w:] tenże, Narkotyki Niemyte dusze, opr. A. Micińska, PIW, Warszawa 1979, s , 253; Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, [w:] tenże, Nowe formy w malarstwie. Szkice estetyczne. Teatr, opr. J. Leszczyński, PWN, Warszawa 1974, s , 136.

4 108 zwykle obszerna, zawiera bowiem aż 674 strony. Już na wstępie trzeba też pokreślić jej niezwykle rozbudowany wymiar erudycyjny; jej bibliografia zajmuje ponad 50 stron, a na każdej nich jest wyliczonych około 25 pozycji! Profesor Adam Nobis pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie kieruje Zakładem Teorii i Historii Kultury. Problematyka globalizacyjna jest od lat głównym przedmiotem jego badań. Znajduje to wyraz zarówno w jego publikacjach, jak również w innych rodzajach naukowej aktywności. Adam Nobis jest redaktorem naczelnym czasopisma Kultura Historia Globalizacja, które jest wydawane w wersji online w Uniwersytecie Wrocławskim od 2002 roku 9. Jest też jednym z organizatorów cyklicznej interdyscyplinarnej konferencji naukowej poświęconej różnym aspektom i wymiarom procesów globalizacyjnych, a organizowanej od roku Do tej pory odbyło się już siedem edycji tej konferencji. Tegoroczna (23 października 2015) będzie poświęcona kwestii możliwego kresu globalizacji i nosi tytuł Trwałość Nietrwałość Globalizacji. Już te wskazane wyżej fakty mogą stanowić rekomendację dla książki Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz. Książką zawiera wprowadzenie, siedem zasadniczych rozdziałów, bibliografię oraz trzy szczegółowe indeksy, obejmujące indeks nazw osobowych, indeks nazw geograficznych oraz indeks nazw (w tym: pieniędzy, jednostek wagi i czystości). Tytuły rozdziałów: Kiedy zaczęła się globalizacja?; Globalizacja, globalizacje, globalne procesy; Globalny kryzys a globalny porządek; Geneza globalnego porządku różne globalne porządki, ustroje, etapy; Globalne zjawiska, procesy i ich związki; Pieniądz globalny i jego historia; Historia globalna czy historie globalne. Najobszerniejszy jest rozdział poświęcony kwestii globalnego pieniądza, gdyż obejmuje aż ponad trzysta pięćdziesiąt stron. Ma to, rzecz jasna, wytłumaczenie w szczególnych zainteresowaniach badawczych autora, który tej kwestii poświęcił także inne swoje wcześniejsze publikacje. Książka jest pisana z perspektywy kulturoznawcy, zawiera jednak także wiele spostrzeżeń metodologiczno-formalnych, które są interesujące i warte podjęcia również z perspektywy innych dziedzin wiedzy, także z perspektywy filozoficznej. W takim kontekście szczególnie cenne są rozważania zawarte w pozostałych rozdziałach, tj. w rozdziałach 1 5 i 7. Do nich właśnie z perspektywy filozoficznej chciałbym się odnieść w poniższych ko- 9 Teksty publikowane w czasopiśmie online są także publikowane w formie papierowej w tomach zatytułowanych Historia Kultura Globalizacja. Dotychczas ukazały się 3 tomy.

5 109 mentarzach. Wcześniej jednaj trzeba jeszcze wskazać, że jest to druga recenzja, którą przygotowałem w odniesieniu do globalizacyjnych publikacji Adama Nobisa. Pierwsza z nich, dotycząca książki Studia globalne. Wprowadzenie, została opublikowana w poprzednim numerze Kultury i Wartości 10. Pierwszy rozdział podejmuje ważne pytanie o początki procesów globalizacyjnych. Adam Nobis zajmuje stanowisko pluralistyczne, to zaś oznacza, że sposób rozumienia poszczególnych procesów globalizacyjnych należy różnicować stosownie do obszaru społeczno-kulturowego, o którym mówimy. Aby wesprzeć taki pogląd, autor daje szeroką prezentację różnych stanowisk w tej sprawie, zaczynając od ujęć,w których globalizacja wiązana jest ze współczesnością, a kończąc na teoriach, w których początki globalizacji są datowane na pojawienie się i zasiedlenie kuli ziemskiej przez ludzi. W kontekście tej historii globalizacji pojawiają się teorie formułowane przez takich autorów jak Arjun Appadurai, Anthony Giddens, Ulrich Beck, Leszek Balcerowicz, Jan Aart Scholte, Niaall Ferguson, Jürgen Osterhammel, Niels P. Petersson, Immanuel Wallerstein, Fernand Braudel, Janet Abu-Lughod Andre Gunder Frank, Barry Gills, Jan Michał Burdakiewicz, Ulf Hannerz. Przedstawienie ich poglądów w kwestii początków procesów globalizacyjnych ma także walory dydaktyczne i można te fragmenty książki wykorzystywać w nauczaniu w roli podręcznika. Zresztą to samo można powiedzieć o wielu innych fragmentach książki. Kolejny, drugi rozdział (zatytułowany Globalizacja, globalizacje, globalne procesy) prezentuje bowiem w uporządkowany i schematyczny sposób rożne rozumienia procesów globalizacyjnych. Autor porządkuje te rozumienia w ten sposób, że grupuje je w kilku charakterystycznych dla współczesnych czasów trendach czy szkołach. Pierwszą z nich jest postmodernizm. Do tego kręgu zostaje zaliczone m.in. stanowisko Arjuna Appaduraia, dla którego globalizacja stanowi powiązane ze sobą rozmaitymi zależnościami różne globalne zjawiska i procesy: przemieszczanie się ludzi, informacji, media elektroniczne, diaspory, trans- i ponadnarodowe tożsamości, globalne ruchy społeczne, kryzys państwa narodowego, globalne wytwarzanie lokalności i inne 11. Komplementarny wobec powyższego obraz wyłania się z koncepcji Ulricha Becka, który, zdaniem A. Nobisa, koncentruje się na politycznych aspektach proce- 10 L. Kopciuch, Czym jest globalizacja? Recenzja: Adam Nobis, Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław 2014 (s. 162), Kultura i Wartości 2014, nr 3 (11), s , 11 A. Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, dz. cyt., s. 29.

6 110 sów globalizacyjnych, podczas gdy Appadurai zwraca uwagę przede wszystkim na konteksty i przemiany kulturowe. W ramach stanowisk postmodernistycznych autor analizuje także rozumienie globalizacji występujące w pismach Zygmunta Baumana: Socjologa Baumana interesują społeczne procesy globalizacji. [ ] globalizacja to proces a raczej różne procesy społecznego podziału:»immanentną częścią procesu globalizacji jest postępująca segregacja przestrzenna, separacja oraz wykluczenie«12. Jak słusznie podkreśla Adam Nobis, te trzy koncepcje wskazują i uwypuklają różne strony procesów globalizacyjnych, nie są więc wykluczające się, lecz raczej trzeba je traktować jako obrazy, które się uzupełniają i dają łącznie pełniejszą panoramę procesów globalizacyjnych. Inną teorię globalizacji oferują stanowiska neoliberalistyczne. Tutaj pojawiają się między innymi takie postaci jak Thomas Friedman (autor pracy Lexux i drzewo oliwne. Zrozumieć globalizację), Pankai Ghemawat, nawiązujący do ich stanowisk Leszek Balcerowicz oraz Jeffrey Sachs. Pośród stanowisk postmarksistowskich autor omawia poglądy Immanuela Wallersteina, akcentującego rolę kapitału i jego kumulacji, Govanniego Arrighi ego, który podkreśla rolę kapitału i władzy politycznego, Samira Armina, dla które kapitalistyczna globalizacja zawsze była, jest i pozostanie synonimem imperializmu, tzn. ekspansji, która na skutek działania swojej immanentnej logiki wewnętrznej nieustannie stwarza, odtwarza i zaostrza kontrast między centrami a peryferiami systemu światowego 13. Po krótkim zarysowaniu następnego typu teorii tj. teorii zderzenia cywilizacji w książce pojawiają się opisy innych jeszcze teorii globalizacji: teorii określonej mianem Mcświat, zgodnie z którą globalizacja oznacza procesy ujednolicenia i homogenizacji w obszarze (i na bazie) kultury masowej oraz teorii hybrydowości, kreolizacji oraz transkulturowości. W przypadku Mcświata pojawiają się m.in. postaci Georga Ritzera (Makdonaldyzacja społeczeństwa) oraz Banjamina Barbera (Dżihad kontra Mcświat), natomiast jako przykłady drugiego typu teorii A. Nobis przywołuje stanowiska, które sformułowali Ulf Hannerz, Immanuel Wallerstein, Jan Nederveen Pieterse czy Wolfgang Welsch. Ta uporządkowana, ważna merytorycznie i potrzebna klasyfikacja różnych rozumień globalizacji jest następnie kontynuowana w trzecim rozdziale książki, noszącym tytuł Globalny kryzys a globalny porządek. Rozdział ten, jak pisze sam autor, dotyczy tych badaczy globalizacji, którzy w swoich analizach wybiegają w przyszłość, a nie w przeszłość 12 Tamże, s Tamże, s. 39.

7 111 i w swoich pracach wskazują na jeszcze inne zjawiska i procesy 14. Druga różnica, która oddziela podziały i sposoby podejścia omawiane w tym rozdziale od analiz z rozdziału poprzedniego sprowadza się do tego, że teraz nie idzie już o wielość współistniejących, współzależnych i nawzajem współoddziałujących procesów globalnych, lecz raczej o przemiany w ich zakresie, o ich immanentną i transcendującą dynamikę. Przemiany te wywołują bowiem inne zjawiska, te zaś pojawiają się zarówno w samym dynamicznym wymiarze, jak też poza nim, tj. w innych wymiarach i rodzajach globalnych procesów. O ile zatem w rozdziale drugim chodziło o analizę, powiedzmy, statyczną, o tyle teraz celem jest analiza, by tak rzec dynamiczna. Sam autor konkluduje rozważania z tego rozdziału w sposób następujący: prezentowane [ ] koncepcje dotyczące obecnego kryzysu wskazują na wielość odmiennych zjawisk i procesów zachodzących w różnych okresach, epokach historycznych i istniejących w nich porządkach globalnych. [ ] istotna jest problematyk zmian zachodzących w tych procesach i relacjach między nimi 15. Rozdział czwarty (zatytułowany Geneza globalnego porządku różne globalne porządki, ustroje, etapy) jest poświęcony kwestii zjawisk i mechanizmów stanowiących źródła porządku globalnego, Podobnie jak we wcześniejszych rozdziałach, czytelnik znajdzie tu opisy wielu różnych teorii, które oferują wprawdzie różnorakie wyjaśnienia (między innymi sformułowane przez takich teoretyków jak Jan Aart Scholte, Zbigniew Rykiel, Robert Wade, Giovanni Arighi, Niall Ferguson, Jürgen Osterhammel, Niels Petersson, Andre Gunder Frank, Barry Gills, Jan Michał Burdukiewicz, Immanuel Wallerstein, David Wilkinson). A. Nobis, podobnie jak wcześniej, interpretuje te teorie jak nawzajem się uzupełniające i dopełniające całościowy obraz procesów globalnych. Teorie te można ponadto, zdaniem A. Nobisa, uporządkować w dwóch zasadniczych grupach. Z jednej zatem strony są to konstrukcje, w których kluczową rolę odgrywają kategorie przełomu, zmiany, nowości, zerwania ; z drugiej zaś strony są to teorie, które podkreślają, że procesy globalizacyjne mają charakter ciągły. Rozdział piąty (Globalne zjawiska, procesy i ich związki) jest obszerniejszy od każdego z wcześniejszych, co jakby zapowiada już najobszerniejszy rozdział szósty. Analizowana tu problematyka koncentruje się wokół pytań o różne szczegółowe zjawiska globalne, takie jak cyberprzestrzeń, kapitał, metropolie, migracje, rynek globalny, państwo, centrum, transkulturowość, fundamentalizm, segmentacja społeczna zarówno same 14 Tamże, s Tamże, s. 69.

8 112 w sobie, jak i w różnorakich wzajemnych powiązaniach. Jako ostatnia kategoria pojawiają się w tym rozdziale Stany Zjednoczone rzecz jasna ze względu na wyróżnioną pozycję, jaką ten kraj spełnia w funkcjonowaniu globalnego rynku. Następny, szósty rozdział książki (pod tytułem Pieniądz globalny i jego historia) jest poświęcony analizom globalnego pieniądza w kontekście różnych jego historycznych postaci, jak również w jego kolejnych fazach rozwojowych. Uzasadniając wybór pieniądza jako przedmiotu tak szczegółowych badań kulturoznawczo-historycznych, autor wskazuje na pewną arbitralność, która obarcza taki właśnie wybór. Trudność ze sformułowaniem zadowalającego uzasadnienia wyboru ma zaś przyczynę w wielości i różnorodności teorii formułowanych na temat globalizacji i procesów globalnych. Analizy prowadzone przez A. Nobisa rozpoczynają się więc od amerykańskiego dolara, by następnie przejść do niezwykle szczegółowych opisów i analiz dotyczących innych walut (opisywane są między innymi historie talara, dukatów, guldenów, denarów, marek, drachmy). Rysując historie poszczególnych walut, autor cofa się coraz bardziej w czasie, by na koniec dojść do wołów, toporów, oboli, motyk, noży, soli i wielu innych dóbr. Odmienny kierunek wywodu pojawia się w ostatniej części tego rozdziału (zatytułowanej Różne historie i różne globalności): wychodząc od neolitu, autor dochodzi w swych analizach do czasów współczesnych, formułując na koniec konkluzję: Historia obecnego pieniądza globalnego i jego wartości nie jest zatem jedną historią. To splot rozmaitych, powiązanych ze sobą historii różnych pieniędzy z różnych epok, przybierających różne formy pieniądza elektronicznego, papierowego, kruszcowych monet, pieniądza wagowego. [ ] Podobnie sieć zależności, które przyczyniły się do powstania dzisiejszej globalnej waluty, także nie gwarantuje, że mamy do czynienia ze złożonym, ale jednym integralnym procesem. Dlatego w przypadku dzisiejszego pieniądza globalnego mamy do czynienia nie z jedną historią globalną, lecz z powiązanymi ze sobą różnymi historiami o globalnym, regionalnym i lokalnym zasięgu 16. W tytule siódmego rozdziału A. Nobis umieścił pytanie Historia globalna czy historie globalne? Czytelnik, który prześledził rozważania zawarte we wcześniejszych partiach książki, może już oczekiwać, jaka odpowiedź zostanie sformułowana. Odwołując się do wielości i różnorodności ujęć globalizacji a ta różnorodność prezentuje się nawet w rodzaju terminów, jakie różni teoretycy stosują w swoich badaniach: globaliza- 16 Tamże, s

9 113 cja, procesy globalizacji, proces globalizacji, procesy globalne, kreolizacja, kultura masowa oraz do mnogości procesów i zjawisk w samej rzeczywistości (prześledzonych choćby na przykładzie pieniądza), autor książki raz jeszcze wykłada i uzasadnia swoje pluralistyczne stanowisko. Proponuje bowiem, by zamiast o globalizacji (termin ten jest zbyt ogólny, a czasami wręcz ogólnikowy) mówić raczej o złożonej sieci globalnych zjawisk i zależności, które, choć są powiązane, mają swoje odrębne historie. W te sposób A. Nobis może też wskazać kłopoty innych rozumień globalizacji, z których większość jest tylko aspektowa i oparta na określonych preferencjach teoretycznych (czasami arbitralnych wyborach), wyznaczających także określone rozumienie procesów globalizacyjnych. Może też twierdzić, że gdy się zrezygnuje z terminu globalizacja, to powstanie możliwość pełniejszych i dokładniejszych analiz 17. Kilkakrotnie już określałem stanowisko reprezentowane przez Adama Nobisa jako pluralistyczne. Trzeba jednak dodać, że sam autor nie używa w swojej rozprawie takiego określenia. Jego stanowiskowa autoprezentacja (1) wychodzi od aspektowości dotychczasowych koncepcji globalizacji, (2) w związku z czym proponuje dekonstrukcję globalizacji i (3) zastąpienie jej teorii teorią sieci różnorodnych globalnych zależności i zjawisk, nie wykluczając zarazem tego, że (4) w przyszłości może być opracowana pełniejsze i teoretycznie zadowalająca, nieaspektowa koncepcja globalizacji, oferująca jednolite odpowiedzi dla różnych rodzajów procesów globalnych, zarówno w ich przeszłym, jak i teraźniejszym wymiarze 18. Pisząc o tej ostatniej możliwości, Adam Nobis ujmuje rzecz następująco: Nie wiem, czy taka koncepcja globalizacji kiedyś zostanie opracowana. Czy jest potrzebna? Na to pytanie można będzie odpowiedzieć twierdząco dopiero, gdy sformułowana zostanie koncepcja, która obejmuje powiązane ze sobą rozmaite zjawiska globalne, regionalne, lokalne współczesne i te z przeszłości, przekonująco przedstawi je jako integralne elementy większej całości, którą będziemy mogli nazywać globalizacją albo systemem światowym, albo jeszcze inaczej Jednak taka koncepcja nie jest mi znana. Swojego stanowiska nie określiłbym jako agnostyczne, lecz raczej sceptyczne. Nie uważam, że sformułowanie takiej globalnej koncepcji globalizacji jest niemożliwe. Może w przyszłości dokonane zostaną nowe ustalenia empiryczne lub teoretyczne, które to umożliwią Por. tamże, s Por. tamże, np. s , Tamże, s

10 114 *** Merytoryczne i problemowe bogactwo rozprawy Adama Nobisa utrudnia możliwość wyczerpującego i zwięzłego podsumowania jej wyników. Takie podsumowanie nie jest wprawdzie niemożliwe, niemniej będzie zawsze nosiło na sobie piętno własnych teoretycznych zainteresowań oceniającego. Na co innego będzie zwracał uwagę historyk, kulturoznawca czy filozof. Co innego będzie akcentował badacz, co innego dydaktyk. Pamiętając o tych zastrzeżeniach, mogę jako filozof powiedzieć, że rozprawa Adama Nobisa ma co najmniej cztery podstawowe walory. Po pierwsze, stanowi rzetelną, bogato udokumentowaną prezentację mnogich i różnorodnych poziomów, stron i aspektów procesów globalnych zarówno od strony teorii, jak i od strony samej rzeczywistości. W tym sensie, znakomicie pokazuje niebezpieczeństwo, w jakie możemy popaść, gdy zechcemy nazbyt monistycznie czy nazbyt prosto ujmować złożoną problematykę pojawiającą się w kontekście globalizacji. Po drugie, daje przykład zaawansowanej analizy historycznej i kulturoznawczej w odniesieniu do kwestii globalnego pieniądza. Po trzecie, ze względu na zawarte w niej klasyfikacje i próby systematyzacji może być wykorzystywana w uniwersyteckiej dydaktyce. I wreszcie po czwarte, muszę w tym miejscu powtórzyć opinię, którą sformułowałem w wspomnianej recenzji tomu Czym jest globalizacja? Wprowadzenie. Obszerna bibliografia sprawia, że książkę Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz można również potraktować jako niezwykle cenną pomoc bibliograficzną, której wartość uzna zarówno początkujący adept studiów nad globalizacją, jak i badacze bardziej zaawansowani. Jestem przekonany, że inni czytelnicy dostrzegą jeszcze inne walory tej pracy. Bibliografia Huntington S. P., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, tłum. H. Jankowska, wyd. 6, Warszawskie Wyd. Literackie Muza, Warszawa Koneczny F., O ład w historii, Z dodatkami o twórczości i wpływie Konecznego, Wydawnictwa Towarzystwa Imienia Romana Dmowskiego, nr 13, Komitet Wydawniczy, Londyn 1977.

11 115 Kopciuch L., Czym jest globalizacja? Recenzja: Adam Nobis, Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław 2014 (s. 162), Kultura i Wartości 2014, nr 3 (11), s Kopciuch L., Ogólność i uniwersalność w globalizacji, Kultura Historia Globalizacja 2013, nr 14, s Nobis A., Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław Nobis A., Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław Spengler O., Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej, skrót H. Werner, tłum. J. Marzęcki, Wyd. KR, Warszawa Witkiewicz S. I., Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, [w:] tenże, Nowe formy w malarstwie. Szkice estetyczne. Teatr, opr. J. Leszczyński, PWN, Warszawa Witkiewicz S. I., Niemyte dusze. Studium psychologiczne nad kompleksem niższości (węzłowiskiem upośledzenia) przeprowadzone metodą Freuda ze szczególnym uwzględnieniem problemów polskich, [w:] S. I. Witkiewicz, Narkotyki Niemyte dusze, opr. A. Micińska, PIW, Warszawa LESZEK KOPCIUCH, habilitated doctor, Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie.

Recenzja opracowania M. Bryxa. pt: Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. C:\DOKUMENTY\RECENZJE\Recenzja M. Bryxa rynek.doc Recenzja opracowania M. Bryxa pt : Rynek nieruchomości. System i funkcjonowanie. Rynek nieruchomości jest w Polsce stosunkowo nowym, lecz wzbudzającym

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 1. Ekonomizacja bezpieczeństwa państw... 13 2. Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego państw... 27 3. Typologia zagrożeń

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze).

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Jaworzno, 26.03.2015 HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Teksty H. M. McLuhan a 1. McLUHAN, Marshall. Galaktyka Gutenberga / Marshall

Bardziej szczegółowo

P O D S T A W Y S O C J O L O G I I

P O D S T A W Y S O C J O L O G I I P O D S T A W Y S O C J O L O G I I Kod UTH/HES/ST/I Nazwa w języku polskim Podstawy socjologii w języku angielskim Introduction to sociology Wersja Kolejna Rok akadem icki rok akademicki 2014/2015 Wydział

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08

Spis treści. Analiza i modelowanie_nowicki, Chomiak_Księga1.indb :03:08 Spis treści Wstęp.............................................................. 7 Część I Podstawy analizy i modelowania systemów 1. Charakterystyka systemów informacyjnych....................... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego

ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA. pod redakcją Piotra Korzeniowskiego POLSKA AKADEMIA NAUK ODDZIAŁ W ŁODZI KOMISJA OCHRONY ŚRODOWISKA ZAGADNIENIA SYSTEMOWE PRAWA OCHRONY ŚRODOWISKA Zagadnienie systemowe prawa ochrony środowiska, którym została poświęcona książka, ma wielkie

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Adam Ostolski: Cywilizacja niedokończona przygoda 11. Eliezer Ben-Rafael i Yitzhak Steinberg: Eisenstadt o zmianie społecznej 20

Spis treści. Adam Ostolski: Cywilizacja niedokończona przygoda 11. Eliezer Ben-Rafael i Yitzhak Steinberg: Eisenstadt o zmianie społecznej 20 Spis treści Adam Ostolski: Cywilizacja niedokończona przygoda 11 Eliezer Ben-Rafael i Yitzhak Steinberg: Eisenstadt o zmianie społecznej 20 Część I ANALIZA CYWILIZACJI Wymiar cywilizacyjny w analizie socjologicznej

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. MK_42 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu

SYLABUS. MK_42 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia studia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu 01.10.014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy socjologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_4 Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Państwo narodowe w Europie.

Państwo narodowe w Europie. Janusz Ostrowski Państwo narodowe w Europie. Zmierzch czy walka o przetrwanie? 2 Wydawnictwo MEDIA POLSKIE & e-bookowo Copyright by Janusz Ostrowski 2011 ISBN 978-83-7859-042-2 3 Spis treści Wstęp... 6

Bardziej szczegółowo

Krystyna Duraj-Nowakowa, Tematy systemowe w przedszkolu: geneza i założenia, planowanie i przykłady. Wydawnictwo Naukowe SOSP, Kraków 1995, str. 228.

Krystyna Duraj-Nowakowa, Tematy systemowe w przedszkolu: geneza i założenia, planowanie i przykłady. Wydawnictwo Naukowe SOSP, Kraków 1995, str. 228. 299 Recenzje i artykuły recenzyjne Krystyna Duraj-Nowakowa, Tematy systemowe w przedszkolu: geneza i założenia, planowanie i przykłady. Wydawnictwo Naukowe SOSP, Kraków 1995, str. 228. Omawiana praca adresowana

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne..

Spis treści. Wstęp Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne.. Spis treści Wstęp... 7 Rozdział I Systemy polityczne problemy ogólne... 11 Rozdział II Historyczne systemy polityczne. Rewolucje demokratyczne.. 27 Rozdział III Demokracja i totalitaryzm. Kryzys polityczny

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Struktura pisemnej pracy licencjackiej / magisterskiej 1. STRONA TYTUŁOWA

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski)

Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju. Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Współczesne zagrożenia cywilizacyjne czasu wojny i pokoju Prowadzący (dr Dariusz Kotarski) Tematyka zajęć 1. Istotne cechy i Istotne cechy i podział cywilizacji we współczesnym świecie. 2. Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Program Ogólnopolskiej Olimpiady Historycznej Gimnazjalistów na lata 2016/2017

Program Ogólnopolskiej Olimpiady Historycznej Gimnazjalistów na lata 2016/2017 Program Ogólnopolskiej Olimpiady Historycznej Gimnazjalistów na lata 2016/2017 Olimpiada Historyczna Gimnazjalistów ma charakter zawodów indywidualnych realizowanych zgodnie z regulaminem i terminarzem

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

Socjologia ekonomiczna - opis przedmiotu

Socjologia ekonomiczna - opis przedmiotu Socjologia ekonomiczna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Socjologia ekonomiczna Kod przedmiotu 14.2-WP-SOCP-SOEK-Ć-S14_pNadGenEZOV4 Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i

Bardziej szczegółowo

Pedagogika współczesna

Pedagogika współczesna Pedagogika współczesna Sebastian Bakuła Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Struktura wykładu Wprowadzenie Pedagogika jako nauka: przedmiot, metody

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Teoria organizacji. Autor: Mary Jo Hatch

Teoria organizacji. Autor: Mary Jo Hatch Teoria organizacji Autor: Mary Jo Hatch Przedmowa Część I: CO TO JEST TEORIA ORGANIZACJI? 1. Czy warto studiować teorię organizacji? 1.1. Wielość perspektyw 1.2. Teoria i pojęcia 1.2.1. Teoria 1.2.2. Pojęcia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku)

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku) Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu kształcenia (kierunku) Pielęgniarstwo Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Opis efektów kształcenia dla kierunku bezpieczeństwo narodowe I stopnia przyjętych uchwałą Rady Wydziału Nauk Politycznych w dniu 27 lutego 2012 r., zmodyfikowanych 24 września 2012 r. Efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

2. Temat i teza rozprawy

2. Temat i teza rozprawy Prof. dr inż. arch. Zbigniew BAĆ Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Katedra Architektury i Urbanistyki UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI R E C E N Z J A pracy doktorskiej mgr inż. arch.

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

Socjologia mobilności. Tomasz Pogorzelec

Socjologia mobilności. Tomasz Pogorzelec Recenzje Book reviews Socjologia mobilności Tomasz Pogorzelec Instytut Socjologii, Uniwersytet Rzeszowski, al. Rejtana 16c, 35-959 Rzeszów szang_ti@o2.pl John Urry: Socjologia mobilności. Warszawa 2009:

Bardziej szczegółowo

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Recenzja: prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Fotolia anyaberkut Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski Redakcja i korekta: Claudia Snochowska-Gonzalez

Bardziej szczegółowo

Funkcje i charakter pracy magisterskiej/dyplomowej

Funkcje i charakter pracy magisterskiej/dyplomowej Prof. dr hab. Jan W. Wiktor Katedra Marketingu Funkcje i charakter pracy magisterskiej/dyplomowej 1. Praca dyplomowa kończy proces kształcenia w Uczelni. Jej obrona (i pozytywny wynik egzaminu dyplomowego)

Bardziej szczegółowo

Ewa Szadzińska "Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna. Z serii szkice, rozprawy, studia", Stanisław Palka, Gdańsk 2006 : [recenzja]

Ewa Szadzińska Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna. Z serii szkice, rozprawy, studia, Stanisław Palka, Gdańsk 2006 : [recenzja] Ewa Szadzińska "Metodologia. Badania. Praktyka pedagogiczna. Z serii szkice, rozprawy, studia", Stanisław Palka, Gdańsk 2006 : [recenzja] Nauczyciel i Szkoła 1-2 (30-31), 255-258 2006 Ewa Szadzińska Recenzja

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Rozwoju 4. Kod przedmiotu/modułu

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Rozwoju 4. Kod przedmiotu/modułu 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Psychologia rozwoju człowieka 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Psychology of human development 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Zakres wyboru przedmiotu: Seminarium doktorskie Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: 1-4 2-8

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Seminarium dyplomowe pisanie pracy: uwagi ogólne

Seminarium dyplomowe pisanie pracy: uwagi ogólne Seminarium dyplomowe pisanie pracy: uwagi ogólne Dr Grzegorz Koloch Zakład Wspomagania i Analizy Decyzji Instytut Ekonometrii, Kolegium Analiz Ekonomicznych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Typowy układ

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Temat: Czym jest estetyka?

Temat: Czym jest estetyka? Temat: Czym jest? 1. Autor: Łukasz Nysler (IF UWr., ZSO nr 3 we Wrocławiu) 2. Czas realizacji: 90 minut. 3. Poziom edukacyjny: uczniowie gimnazjum i liceum 4. Liczba uczestników: do 20 osób. 5. Metody

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK SOCJOLOGIA Pytania na egzamin licencjacki Studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia Obowiązują od roku akad.

KIERUNEK SOCJOLOGIA Pytania na egzamin licencjacki Studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia Obowiązują od roku akad. KIERUNEK SOCJOLOGIA Pytania na egzamin licencjacki Studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia Obowiązują od roku akad. 2015/2016 Egzamin licencjacki jest ostatnim etapem weryfikacji efektów kształcenia.

Bardziej szczegółowo

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII

Przedmowa. Część 1 TEORIE POLITYCZNE. 1. Co to jest polityka? 2. Rządy, systemy i ustroje. 3. Ideologie polityczne XIII Przedmowa XIII Część 1 TEORIE POLITYCZNE 1. Co to jest polityka? Definiowanie polityki 4 Polityka jako sztuka rządzenia 6 Polityka jako sprawy publiczne 10 Polityka jako kompromis i konsensus 11 Polityka

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE

ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE ADAM NOBIS ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE C zy globalizacja to wytwór i specyficzny składnik współczesności, w której żyjemy, decydujący o odmienności tej współczesności od przeszłości?

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2011/2012

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2011/2012 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2011/2012 WydziałPsychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

Systemy medialne w dobie cyfryzacji Kierunki i skala przemian

Systemy medialne w dobie cyfryzacji Kierunki i skala przemian Systemy medialne w dobie cyfryzacji Kierunki i skala przemian NR 3350 Systemy medialne w dobie cyfryzacji Kierunki i skala przemian pod redakcją Zbigniewa Oniszczuka Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Elblągu Instytut Ekonomiczny ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH 1. Założenia ogólne Napisanie pozytywnie ocenionej pracy licencjackiej jest jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 2 do uchwały nr 182/09/2013 Senatu UR z 26 września 2013 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Karta przedmiotu Przedmiot: Nauka o państwie Przedmiot w języku angielskim: Science of State STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Typ przedmiotu/modułu: obowiązkowy obieralny

Bardziej szczegółowo

Turystyka Władysław W. Gaworecki

Turystyka Władysław W. Gaworecki Turystyka Władysław W. Gaworecki Przedmiotem rozważań zawartych w książce jest turystyka, jej rodzaje, uwarunkowania cywilizacyjne, tendencje rozwoju i konsekwencje społeczno-ekonomiczne dla różnych dziedzin

Bardziej szczegółowo

Współczesne tendencje w teorii socjologicznej - opis przedmiotu

Współczesne tendencje w teorii socjologicznej - opis przedmiotu Współczesne tendencje w teorii socjologicznej - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Współczesne tendencje w teorii socjologicznej Kod przedmiotu 14.2-WP-SOCT-WTTS-W_pNadGenUTQCY Wydział

Bardziej szczegółowo

Podstawy metodologiczne ekonomii

Podstawy metodologiczne ekonomii Jerzy Wilkin Wykład 2 Podstawy metodologiczne ekonomii Modele w ekonomii Rzeczywistość gospodarcza a jej teoretyczne odwzorowanie Model konstrukcja teoretyczna, będąca uproszczonym odwzorowaniem rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści Wprowadzenie do socjologii Barbara Szacka Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA. PROLEGOMENA Rozdział I. CHARAKTER SOCJOLOGII I HISTORYCZNE WARUNKI JEJ POWSTANIA 1. Przedsocjologiczna wiedza o społeczeństwie Przedsocjologiczna

Bardziej szczegółowo

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców.

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Jak założyć i prowadzić własną firmę? Autor: red. Hanna Godlewska-Majkowska, Wstęp W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie firmy, tworzone przez indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3 Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Pielęgniarstwo Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY

UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ HISTORYCZNY Koncepcja kształcenia na studiach I i II stopnia, studiach doktoranckich i studiach podyplomowych, uchwalona przez Radę Wydziału Historycznego 24.10.2012 r. Koncepcja

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant 2011-10-01 Plan wykładu 1 Immanuel Kant - uwagi biograficzne 2 3 4 5 6 7 Immanuel Kant (1724-1804) Rysunek: Immanuel Kant - niemiecki filozof, całe życie

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktorskie Zarządzanie publiczne zarządzanie rozwojem w jst

Seminarium doktorskie Zarządzanie publiczne zarządzanie rozwojem w jst Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Zarządzanie publiczne zarządzanie rozwojem w jst Tryb studiów: Stacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny Załącznik nr 4 do Uchwały Senatu nr 430/01/2015 SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2014-2016 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Komunikowanie międzykulturowe

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

(1) Nazwa przedmiotu Seminarium magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

(1) Nazwa przedmiotu Seminarium magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania

Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Zakres wyboru przedmiotu: Seminarium doktorskie Zarządzanie zasobami ludzkimi dylematy i wyzwania Tryb studiów: stacjonarne Obowiązkowy

Bardziej szczegółowo

Metodologia badań psychologicznych

Metodologia badań psychologicznych Metodologia badań psychologicznych Lucyna Golińska SPOŁECZNA AKADEMIA NAUK Psychologia jako nauka empiryczna Wprowadzenie pojęć Wykład 5 Cele badań naukowych 1. Opis- (funkcja deskryptywna) procedura definiowania

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych

Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Dr inż. Aleksander Gwiazda Zarządzanie strategiczne Wykład 9 Globalizacja jako wyznacznik działań strategicznych Plan wykładu Idea globalizacji Taktyka globalizacji Podejścia globalizacji Nowe wartości

Bardziej szczegółowo

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE

ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE ZBIÓR EFEKTÓW KSZTAŁCENIA NA STUDIACH I STOPNIA DLA KIERUNKU BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE I. Efekty kształcenia 1. Ogólne efekty kształcenia - absolwent studiów pierwszego stopnia na kierunku Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW NAUK O RODZINIE STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów nauki o rodzinie należy do obszarów

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

Punkty ECTS uzyskane w ramach specjalizacji nauczycielskiej są zaliczane do specjalizacji językoznawczej jako specjalizacji pierwszej

Punkty ECTS uzyskane w ramach specjalizacji nauczycielskiej są zaliczane do specjalizacji językoznawczej jako specjalizacji pierwszej Specjalizacja nauczycielska STARY PROGRAM Zgodnie z Rozporządzeniem MENiS z dnia 07.09.2004 dotyczącym standardów kształcenia nauczycieli na postawie ustawy o szkolnictwie wyższym z dnia 12.09.1990, kształcenie

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język:

Karta przedmiotu. Obowiązkowy. Kod przedmiotu: Rok studiów: Semestr: Język: Karta przedmiotu Nazwa przedmiotu: Stopień studiów: Doktoranckie Seminarium doktorskie Marketing i jego rola we współczesnym biznesie Tryb studiów: niestacjonarne Obowiązkowy Kod przedmiotu: Rok studiów:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: HISTORIA POLSKI I POWSZECHNA PO 1914 r. 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe. Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87

Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe. Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87 Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności prawa a derywacyjne argumenty systemowe Studenckie Zeszyty Naukowe 9/13, 84-87 2006 Katarzyna Wojewoda-Buraczyńska Koncepcja multicentryczności

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA

ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA I. RECENZJE, NOTY BIBLIOGRAFICZNE I DYSKUSJE DOROTA CZYKIER-WIERZBA RECENZJA KSIĄŻKI ANNY MATUSZCZAK PT.: ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Psychologia społeczna 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Social psychology 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk Historycznych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej

1. Podstawa prawna oraz kryteria przyjęte do oceny rozprawy doktorskiej Szczecin, 20.04. 2015 Prof. Dr hab. Waldemar Gos, prof. zw. US Uniwersytet Szczeciński Instytut Rachunkowości Ocena rozprawy doktorskiej mgr. Artura Jastrzębowskiego pt. Zakres i znaczenie współcześnie

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty:

I. Plan studiów doktoranckich. 1. Plan roku I studiów doktoranckich obejmuje następujące przedmioty: Uchwała o zmianach w programie studiów doktoranckich na Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji z siedzibą w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych oraz Międzywydziałowych Środowiskowych

Bardziej szczegółowo