Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch"

Transkrypt

1 KULTURA I WARTOŚCI ISSN NR 4(12)/ 2014 RECENZJE, s O WIELOŚCI GLOBALIZACJI Recenzja: Adam Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław 2014 (s. 674) Leszek Kopciuch Każda postać ducha obiektywnego ma swoje specyficzne własności. Dotyczy to zarówno formalnych aspektów budowy ducha, jak też charakteryzujących go własności materialnych. Te pierwsze prezentują się w mementach odróżniających go od innych jego postaci (ducha osobowego czy zobiektywizowanego). Te drugie ukazują się zaś w różnych, czasem wręcz zasadniczo odmiennych postaciach, w jakich rozgrywa się jego historyczna dynamika. Przemiany te można śledzić zarówno w przekształceniach poglądów politycznych, prawnych, obyczajowych, moralnych, jak też w przemianach w zakresie pozycji, jaką one zajmują w obrębie całości aktualnego życia duchowego. W czasach współczesnych wyróżnioną rolę odgrywa również określenie globalizacja. Tylko również, gdyż nie jest to pojęcie odosobnione od innych pojęć, równie często przywoływanych, by oddać ducha czasów współczesnych, takich choćby jak kryzys, modernizacja, wirtualizacja, różnorodność cywilizacyjno-kulturowa, kultura masowa, redukcja wartości do wartości hedonicznych, laicyzacja (w kontekście europejskim). Większość opracowań, dotyczących natury i kierunku współczesnych przemian społeczno-kulturowych, wskazuje jednak także na aktualne procesy globalizacyjne, podkreślając, że jest to specyficzna, charakterystyczna dla współczesności własność 1. 1 Liczba prac na temat globalizacji jest tak duża, że wskazywanie konkretnych tytułów w tym miejscu musiałoby być oparte na arbitralnym wyborze. Obszerną listę takich prac można znaleźć w recenzowanej książce.

2 106 Fakt ten nie oznacza oczywiście, że procesy globalizacyjne nie dokonywały się już wcześniej. Różne koncepcje globalizacji bardzo różnie datują jednak jej początki i dynamikę. Rozkład proponowanych dat jest duży. Różnorodne są także definicje samej globalizacji. Niemniej, jak sądzę, to właśnie dopiero czasy współczesne głównie ze względu na oferowane obecnie możliwości technologiczne i komunikacyjne, wzniosły samą globalizację na poziom i wymiar, które nie mają wcześniej adekwatnych odpowiedników. Najprawdopodobniej można oczekiwać, że modernizacja i przyszłe jakościowe przemiany w sposobach komunikacji będą ponownie kształtowały nowe treściowe oblicze samej globalizacji. Wielu teoretyków zajmie zapewne inne stanowisko. Również z rozprawy Adama Nobisa czytelnik dowie się na przykład, że niektórzy badacze traktują procesy globalizacyjne wręcz jako nieodłączną cechę człowieka: Czy w poszukiwaniach globalności bądź globalizacji można cofnąć się jeszcze bardziej? Omawiani autorzy piszą:»początkowe zaludnienie planety przez Homo sapiens przed milionami lat może być postrzegane jako forma globalizacji«. Od razu jednak dodają, że»były to przemieszczenia sporadyczne w odróżnieniu od trwałych globalnych relacji czy związków. Są jednak inni badacze, których zdaniem zjawiska sprzed powstawania rolniczych cywilizacji są ważne dla badań nad globalizacją«2. Powstaje jednakże zaraz pytanie, czy tym sposobem nie prowadzimy do rozmycia się znaczenia globalizacji i utożsamienia jej sensu z charakterystyczną dla człowieka tendencją do ekspansywności zarówno w bezpośrednim znaczeniu ekspansji terytorialnej, jak i w znaczeniu pośrednim jako skłonności, by narzucać innym własne przekonania witalne, aksjologiczne, światopoglądowe etc. Nasuwa się też pytanie o stosunki, jakie zachodzą między takimi pojęciami jak globalność, uniwersalność, powszechność, globalizacja, uniwersalizacja 3. Na tego typu pytania tym trudniej odpowiedzieć, im bardziej wnikniemy w złożone i różnorodne związki występujące w świecie człowieka. Mnogość teorii i stanowisk utrudnia problem jeszcze bardziej. Oto kilka przykładów. Oswald Spengler analizował tendencję uniwersalizującą w kontekście charakterystycznego dla cywilizacji zachodniej europocentryzmu, wy- 2 A. Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, dz. cyt., s Na temat tych kwestii pisałem między innymi w artykule Ogólność i uniwersalność w globalizacji, Kultura Historia Globalizacja 2013, nr 14, s ,

3 107 wodząc tę cechę z typowej dla zachodniego świata duszy faustycznej 4. Podkreślał zarazem, że uniwersalizacja jest cechą drugiej schyłkowej fazy w rozwoju cywilizacji 5. Inni badacze wyrażali podobne stanowisko w jeszcze bardziej bezpośredni sposób. Samuel P. Huntington pisał, że samo pojęcie cywilizacji uniwersalnej jest szczególnym wytworem cywilizacji zachodniej 6. Feliks Koneczny wskazywał, że natura zdrowej cywilizacji jest zawsze ekspansywna: Każda cywilizacja póki jest żywotna, dąży do ekspansji, toteż gdziekolwiek zetkną się z sobą dwie cywilizacje żywotne, walczyć z sobą muszą. Wszelka cywilizacja żywotna, nieobumierająca, jest zaczepna. Walka trwa, póki jedna z walczących cywilizacji nie zostanie unicestwiona. [ ] Jeżeli cywilizacje mieszczą się obok siebie w obojętnym spokoju, widocznie obie pozbawione są sił żywotnych. Wypadek taki kończy się często kompromisem w jakiejś mieszance mechanicznej, w której nastaje obopólna stagnacja, a z niej wytworzy się z czasem istne bagnisko cywilizacyjności 7. Stanisław Ignacy Witkiewicz prorokował z kolei, że przyszłość ludzkości to zunifikowany, doskonale i efektywnie zorganizowany mechanizm, w którym wszyscy będą szczęśliwi, choć kosztem zaniku indywidualności oraz utraty tych postaw i sposobów bycia, które charakteryzują prawdziwe człowieczeństwo 8. W takim kontekście rozprawa Adama Nobisa Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz wpisuje się doskonale w ważne obecnie obszary badawcze. Książka wydana w ramach serii Prace Kulturoznawcze. Monografie oraz Acta Universitatis Wratislaviensis jest nie- 4 Por. O. Spengler, Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej, skrót H. Werner, tłum. J. Marzęcki, Wyd. KR, Warszawa 2001, 51 54, Por. np. tamże, s , Por. S. P. Huntington, Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, tłum. H. Jankowska, wyd. 6, Warszawskie Wyd. Literackie Muza, Warszawa 2004, s F. Koneczny, O ład w historii, Z dodatkami o twórczości i wpływie Konecznego, Wydawnictwa Towarzystwa Imienia Romana Dmowskiego, nr 13, Komitet Wydawniczy, Londyn 1977, s Por. np. S. I. Witkiewicz, Niemyte dusze. Studium psychologiczne nad kompleksem niższości (węzłowiskiem upośledzenia) przeprowadzone metodą Freuda ze szczególnym uwzględnieniem problemów polskich, [w:] tenże, Narkotyki Niemyte dusze, opr. A. Micińska, PIW, Warszawa 1979, s , 253; Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, [w:] tenże, Nowe formy w malarstwie. Szkice estetyczne. Teatr, opr. J. Leszczyński, PWN, Warszawa 1974, s , 136.

4 108 zwykle obszerna, zawiera bowiem aż 674 strony. Już na wstępie trzeba też pokreślić jej niezwykle rozbudowany wymiar erudycyjny; jej bibliografia zajmuje ponad 50 stron, a na każdej nich jest wyliczonych około 25 pozycji! Profesor Adam Nobis pracuje w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie kieruje Zakładem Teorii i Historii Kultury. Problematyka globalizacyjna jest od lat głównym przedmiotem jego badań. Znajduje to wyraz zarówno w jego publikacjach, jak również w innych rodzajach naukowej aktywności. Adam Nobis jest redaktorem naczelnym czasopisma Kultura Historia Globalizacja, które jest wydawane w wersji online w Uniwersytecie Wrocławskim od 2002 roku 9. Jest też jednym z organizatorów cyklicznej interdyscyplinarnej konferencji naukowej poświęconej różnym aspektom i wymiarom procesów globalizacyjnych, a organizowanej od roku Do tej pory odbyło się już siedem edycji tej konferencji. Tegoroczna (23 października 2015) będzie poświęcona kwestii możliwego kresu globalizacji i nosi tytuł Trwałość Nietrwałość Globalizacji. Już te wskazane wyżej fakty mogą stanowić rekomendację dla książki Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz. Książką zawiera wprowadzenie, siedem zasadniczych rozdziałów, bibliografię oraz trzy szczegółowe indeksy, obejmujące indeks nazw osobowych, indeks nazw geograficznych oraz indeks nazw (w tym: pieniędzy, jednostek wagi i czystości). Tytuły rozdziałów: Kiedy zaczęła się globalizacja?; Globalizacja, globalizacje, globalne procesy; Globalny kryzys a globalny porządek; Geneza globalnego porządku różne globalne porządki, ustroje, etapy; Globalne zjawiska, procesy i ich związki; Pieniądz globalny i jego historia; Historia globalna czy historie globalne. Najobszerniejszy jest rozdział poświęcony kwestii globalnego pieniądza, gdyż obejmuje aż ponad trzysta pięćdziesiąt stron. Ma to, rzecz jasna, wytłumaczenie w szczególnych zainteresowaniach badawczych autora, który tej kwestii poświęcił także inne swoje wcześniejsze publikacje. Książka jest pisana z perspektywy kulturoznawcy, zawiera jednak także wiele spostrzeżeń metodologiczno-formalnych, które są interesujące i warte podjęcia również z perspektywy innych dziedzin wiedzy, także z perspektywy filozoficznej. W takim kontekście szczególnie cenne są rozważania zawarte w pozostałych rozdziałach, tj. w rozdziałach 1 5 i 7. Do nich właśnie z perspektywy filozoficznej chciałbym się odnieść w poniższych ko- 9 Teksty publikowane w czasopiśmie online są także publikowane w formie papierowej w tomach zatytułowanych Historia Kultura Globalizacja. Dotychczas ukazały się 3 tomy.

5 109 mentarzach. Wcześniej jednaj trzeba jeszcze wskazać, że jest to druga recenzja, którą przygotowałem w odniesieniu do globalizacyjnych publikacji Adama Nobisa. Pierwsza z nich, dotycząca książki Studia globalne. Wprowadzenie, została opublikowana w poprzednim numerze Kultury i Wartości 10. Pierwszy rozdział podejmuje ważne pytanie o początki procesów globalizacyjnych. Adam Nobis zajmuje stanowisko pluralistyczne, to zaś oznacza, że sposób rozumienia poszczególnych procesów globalizacyjnych należy różnicować stosownie do obszaru społeczno-kulturowego, o którym mówimy. Aby wesprzeć taki pogląd, autor daje szeroką prezentację różnych stanowisk w tej sprawie, zaczynając od ujęć,w których globalizacja wiązana jest ze współczesnością, a kończąc na teoriach, w których początki globalizacji są datowane na pojawienie się i zasiedlenie kuli ziemskiej przez ludzi. W kontekście tej historii globalizacji pojawiają się teorie formułowane przez takich autorów jak Arjun Appadurai, Anthony Giddens, Ulrich Beck, Leszek Balcerowicz, Jan Aart Scholte, Niaall Ferguson, Jürgen Osterhammel, Niels P. Petersson, Immanuel Wallerstein, Fernand Braudel, Janet Abu-Lughod Andre Gunder Frank, Barry Gills, Jan Michał Burdakiewicz, Ulf Hannerz. Przedstawienie ich poglądów w kwestii początków procesów globalizacyjnych ma także walory dydaktyczne i można te fragmenty książki wykorzystywać w nauczaniu w roli podręcznika. Zresztą to samo można powiedzieć o wielu innych fragmentach książki. Kolejny, drugi rozdział (zatytułowany Globalizacja, globalizacje, globalne procesy) prezentuje bowiem w uporządkowany i schematyczny sposób rożne rozumienia procesów globalizacyjnych. Autor porządkuje te rozumienia w ten sposób, że grupuje je w kilku charakterystycznych dla współczesnych czasów trendach czy szkołach. Pierwszą z nich jest postmodernizm. Do tego kręgu zostaje zaliczone m.in. stanowisko Arjuna Appaduraia, dla którego globalizacja stanowi powiązane ze sobą rozmaitymi zależnościami różne globalne zjawiska i procesy: przemieszczanie się ludzi, informacji, media elektroniczne, diaspory, trans- i ponadnarodowe tożsamości, globalne ruchy społeczne, kryzys państwa narodowego, globalne wytwarzanie lokalności i inne 11. Komplementarny wobec powyższego obraz wyłania się z koncepcji Ulricha Becka, który, zdaniem A. Nobisa, koncentruje się na politycznych aspektach proce- 10 L. Kopciuch, Czym jest globalizacja? Recenzja: Adam Nobis, Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław 2014 (s. 162), Kultura i Wartości 2014, nr 3 (11), s , 11 A. Nobis, Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, dz. cyt., s. 29.

6 110 sów globalizacyjnych, podczas gdy Appadurai zwraca uwagę przede wszystkim na konteksty i przemiany kulturowe. W ramach stanowisk postmodernistycznych autor analizuje także rozumienie globalizacji występujące w pismach Zygmunta Baumana: Socjologa Baumana interesują społeczne procesy globalizacji. [ ] globalizacja to proces a raczej różne procesy społecznego podziału:»immanentną częścią procesu globalizacji jest postępująca segregacja przestrzenna, separacja oraz wykluczenie«12. Jak słusznie podkreśla Adam Nobis, te trzy koncepcje wskazują i uwypuklają różne strony procesów globalizacyjnych, nie są więc wykluczające się, lecz raczej trzeba je traktować jako obrazy, które się uzupełniają i dają łącznie pełniejszą panoramę procesów globalizacyjnych. Inną teorię globalizacji oferują stanowiska neoliberalistyczne. Tutaj pojawiają się między innymi takie postaci jak Thomas Friedman (autor pracy Lexux i drzewo oliwne. Zrozumieć globalizację), Pankai Ghemawat, nawiązujący do ich stanowisk Leszek Balcerowicz oraz Jeffrey Sachs. Pośród stanowisk postmarksistowskich autor omawia poglądy Immanuela Wallersteina, akcentującego rolę kapitału i jego kumulacji, Govanniego Arrighi ego, który podkreśla rolę kapitału i władzy politycznego, Samira Armina, dla które kapitalistyczna globalizacja zawsze była, jest i pozostanie synonimem imperializmu, tzn. ekspansji, która na skutek działania swojej immanentnej logiki wewnętrznej nieustannie stwarza, odtwarza i zaostrza kontrast między centrami a peryferiami systemu światowego 13. Po krótkim zarysowaniu następnego typu teorii tj. teorii zderzenia cywilizacji w książce pojawiają się opisy innych jeszcze teorii globalizacji: teorii określonej mianem Mcświat, zgodnie z którą globalizacja oznacza procesy ujednolicenia i homogenizacji w obszarze (i na bazie) kultury masowej oraz teorii hybrydowości, kreolizacji oraz transkulturowości. W przypadku Mcświata pojawiają się m.in. postaci Georga Ritzera (Makdonaldyzacja społeczeństwa) oraz Banjamina Barbera (Dżihad kontra Mcświat), natomiast jako przykłady drugiego typu teorii A. Nobis przywołuje stanowiska, które sformułowali Ulf Hannerz, Immanuel Wallerstein, Jan Nederveen Pieterse czy Wolfgang Welsch. Ta uporządkowana, ważna merytorycznie i potrzebna klasyfikacja różnych rozumień globalizacji jest następnie kontynuowana w trzecim rozdziale książki, noszącym tytuł Globalny kryzys a globalny porządek. Rozdział ten, jak pisze sam autor, dotyczy tych badaczy globalizacji, którzy w swoich analizach wybiegają w przyszłość, a nie w przeszłość 12 Tamże, s Tamże, s. 39.

7 111 i w swoich pracach wskazują na jeszcze inne zjawiska i procesy 14. Druga różnica, która oddziela podziały i sposoby podejścia omawiane w tym rozdziale od analiz z rozdziału poprzedniego sprowadza się do tego, że teraz nie idzie już o wielość współistniejących, współzależnych i nawzajem współoddziałujących procesów globalnych, lecz raczej o przemiany w ich zakresie, o ich immanentną i transcendującą dynamikę. Przemiany te wywołują bowiem inne zjawiska, te zaś pojawiają się zarówno w samym dynamicznym wymiarze, jak też poza nim, tj. w innych wymiarach i rodzajach globalnych procesów. O ile zatem w rozdziale drugim chodziło o analizę, powiedzmy, statyczną, o tyle teraz celem jest analiza, by tak rzec dynamiczna. Sam autor konkluduje rozważania z tego rozdziału w sposób następujący: prezentowane [ ] koncepcje dotyczące obecnego kryzysu wskazują na wielość odmiennych zjawisk i procesów zachodzących w różnych okresach, epokach historycznych i istniejących w nich porządkach globalnych. [ ] istotna jest problematyk zmian zachodzących w tych procesach i relacjach między nimi 15. Rozdział czwarty (zatytułowany Geneza globalnego porządku różne globalne porządki, ustroje, etapy) jest poświęcony kwestii zjawisk i mechanizmów stanowiących źródła porządku globalnego, Podobnie jak we wcześniejszych rozdziałach, czytelnik znajdzie tu opisy wielu różnych teorii, które oferują wprawdzie różnorakie wyjaśnienia (między innymi sformułowane przez takich teoretyków jak Jan Aart Scholte, Zbigniew Rykiel, Robert Wade, Giovanni Arighi, Niall Ferguson, Jürgen Osterhammel, Niels Petersson, Andre Gunder Frank, Barry Gills, Jan Michał Burdukiewicz, Immanuel Wallerstein, David Wilkinson). A. Nobis, podobnie jak wcześniej, interpretuje te teorie jak nawzajem się uzupełniające i dopełniające całościowy obraz procesów globalnych. Teorie te można ponadto, zdaniem A. Nobisa, uporządkować w dwóch zasadniczych grupach. Z jednej zatem strony są to konstrukcje, w których kluczową rolę odgrywają kategorie przełomu, zmiany, nowości, zerwania ; z drugiej zaś strony są to teorie, które podkreślają, że procesy globalizacyjne mają charakter ciągły. Rozdział piąty (Globalne zjawiska, procesy i ich związki) jest obszerniejszy od każdego z wcześniejszych, co jakby zapowiada już najobszerniejszy rozdział szósty. Analizowana tu problematyka koncentruje się wokół pytań o różne szczegółowe zjawiska globalne, takie jak cyberprzestrzeń, kapitał, metropolie, migracje, rynek globalny, państwo, centrum, transkulturowość, fundamentalizm, segmentacja społeczna zarówno same 14 Tamże, s Tamże, s. 69.

8 112 w sobie, jak i w różnorakich wzajemnych powiązaniach. Jako ostatnia kategoria pojawiają się w tym rozdziale Stany Zjednoczone rzecz jasna ze względu na wyróżnioną pozycję, jaką ten kraj spełnia w funkcjonowaniu globalnego rynku. Następny, szósty rozdział książki (pod tytułem Pieniądz globalny i jego historia) jest poświęcony analizom globalnego pieniądza w kontekście różnych jego historycznych postaci, jak również w jego kolejnych fazach rozwojowych. Uzasadniając wybór pieniądza jako przedmiotu tak szczegółowych badań kulturoznawczo-historycznych, autor wskazuje na pewną arbitralność, która obarcza taki właśnie wybór. Trudność ze sformułowaniem zadowalającego uzasadnienia wyboru ma zaś przyczynę w wielości i różnorodności teorii formułowanych na temat globalizacji i procesów globalnych. Analizy prowadzone przez A. Nobisa rozpoczynają się więc od amerykańskiego dolara, by następnie przejść do niezwykle szczegółowych opisów i analiz dotyczących innych walut (opisywane są między innymi historie talara, dukatów, guldenów, denarów, marek, drachmy). Rysując historie poszczególnych walut, autor cofa się coraz bardziej w czasie, by na koniec dojść do wołów, toporów, oboli, motyk, noży, soli i wielu innych dóbr. Odmienny kierunek wywodu pojawia się w ostatniej części tego rozdziału (zatytułowanej Różne historie i różne globalności): wychodząc od neolitu, autor dochodzi w swych analizach do czasów współczesnych, formułując na koniec konkluzję: Historia obecnego pieniądza globalnego i jego wartości nie jest zatem jedną historią. To splot rozmaitych, powiązanych ze sobą historii różnych pieniędzy z różnych epok, przybierających różne formy pieniądza elektronicznego, papierowego, kruszcowych monet, pieniądza wagowego. [ ] Podobnie sieć zależności, które przyczyniły się do powstania dzisiejszej globalnej waluty, także nie gwarantuje, że mamy do czynienia ze złożonym, ale jednym integralnym procesem. Dlatego w przypadku dzisiejszego pieniądza globalnego mamy do czynienia nie z jedną historią globalną, lecz z powiązanymi ze sobą różnymi historiami o globalnym, regionalnym i lokalnym zasięgu 16. W tytule siódmego rozdziału A. Nobis umieścił pytanie Historia globalna czy historie globalne? Czytelnik, który prześledził rozważania zawarte we wcześniejszych partiach książki, może już oczekiwać, jaka odpowiedź zostanie sformułowana. Odwołując się do wielości i różnorodności ujęć globalizacji a ta różnorodność prezentuje się nawet w rodzaju terminów, jakie różni teoretycy stosują w swoich badaniach: globaliza- 16 Tamże, s

9 113 cja, procesy globalizacji, proces globalizacji, procesy globalne, kreolizacja, kultura masowa oraz do mnogości procesów i zjawisk w samej rzeczywistości (prześledzonych choćby na przykładzie pieniądza), autor książki raz jeszcze wykłada i uzasadnia swoje pluralistyczne stanowisko. Proponuje bowiem, by zamiast o globalizacji (termin ten jest zbyt ogólny, a czasami wręcz ogólnikowy) mówić raczej o złożonej sieci globalnych zjawisk i zależności, które, choć są powiązane, mają swoje odrębne historie. W te sposób A. Nobis może też wskazać kłopoty innych rozumień globalizacji, z których większość jest tylko aspektowa i oparta na określonych preferencjach teoretycznych (czasami arbitralnych wyborach), wyznaczających także określone rozumienie procesów globalizacyjnych. Może też twierdzić, że gdy się zrezygnuje z terminu globalizacja, to powstanie możliwość pełniejszych i dokładniejszych analiz 17. Kilkakrotnie już określałem stanowisko reprezentowane przez Adama Nobisa jako pluralistyczne. Trzeba jednak dodać, że sam autor nie używa w swojej rozprawie takiego określenia. Jego stanowiskowa autoprezentacja (1) wychodzi od aspektowości dotychczasowych koncepcji globalizacji, (2) w związku z czym proponuje dekonstrukcję globalizacji i (3) zastąpienie jej teorii teorią sieci różnorodnych globalnych zależności i zjawisk, nie wykluczając zarazem tego, że (4) w przyszłości może być opracowana pełniejsze i teoretycznie zadowalająca, nieaspektowa koncepcja globalizacji, oferująca jednolite odpowiedzi dla różnych rodzajów procesów globalnych, zarówno w ich przeszłym, jak i teraźniejszym wymiarze 18. Pisząc o tej ostatniej możliwości, Adam Nobis ujmuje rzecz następująco: Nie wiem, czy taka koncepcja globalizacji kiedyś zostanie opracowana. Czy jest potrzebna? Na to pytanie można będzie odpowiedzieć twierdząco dopiero, gdy sformułowana zostanie koncepcja, która obejmuje powiązane ze sobą rozmaite zjawiska globalne, regionalne, lokalne współczesne i te z przeszłości, przekonująco przedstawi je jako integralne elementy większej całości, którą będziemy mogli nazywać globalizacją albo systemem światowym, albo jeszcze inaczej Jednak taka koncepcja nie jest mi znana. Swojego stanowiska nie określiłbym jako agnostyczne, lecz raczej sceptyczne. Nie uważam, że sformułowanie takiej globalnej koncepcji globalizacji jest niemożliwe. Może w przyszłości dokonane zostaną nowe ustalenia empiryczne lub teoretyczne, które to umożliwią Por. tamże, s Por. tamże, np. s , Tamże, s

10 114 *** Merytoryczne i problemowe bogactwo rozprawy Adama Nobisa utrudnia możliwość wyczerpującego i zwięzłego podsumowania jej wyników. Takie podsumowanie nie jest wprawdzie niemożliwe, niemniej będzie zawsze nosiło na sobie piętno własnych teoretycznych zainteresowań oceniającego. Na co innego będzie zwracał uwagę historyk, kulturoznawca czy filozof. Co innego będzie akcentował badacz, co innego dydaktyk. Pamiętając o tych zastrzeżeniach, mogę jako filozof powiedzieć, że rozprawa Adama Nobisa ma co najmniej cztery podstawowe walory. Po pierwsze, stanowi rzetelną, bogato udokumentowaną prezentację mnogich i różnorodnych poziomów, stron i aspektów procesów globalnych zarówno od strony teorii, jak i od strony samej rzeczywistości. W tym sensie, znakomicie pokazuje niebezpieczeństwo, w jakie możemy popaść, gdy zechcemy nazbyt monistycznie czy nazbyt prosto ujmować złożoną problematykę pojawiającą się w kontekście globalizacji. Po drugie, daje przykład zaawansowanej analizy historycznej i kulturoznawczej w odniesieniu do kwestii globalnego pieniądza. Po trzecie, ze względu na zawarte w niej klasyfikacje i próby systematyzacji może być wykorzystywana w uniwersyteckiej dydaktyce. I wreszcie po czwarte, muszę w tym miejscu powtórzyć opinię, którą sformułowałem w wspomnianej recenzji tomu Czym jest globalizacja? Wprowadzenie. Obszerna bibliografia sprawia, że książkę Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz można również potraktować jako niezwykle cenną pomoc bibliograficzną, której wartość uzna zarówno początkujący adept studiów nad globalizacją, jak i badacze bardziej zaawansowani. Jestem przekonany, że inni czytelnicy dostrzegą jeszcze inne walory tej pracy. Bibliografia Huntington S. P., Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, tłum. H. Jankowska, wyd. 6, Warszawskie Wyd. Literackie Muza, Warszawa Koneczny F., O ład w historii, Z dodatkami o twórczości i wpływie Konecznego, Wydawnictwa Towarzystwa Imienia Romana Dmowskiego, nr 13, Komitet Wydawniczy, Londyn 1977.

11 115 Kopciuch L., Czym jest globalizacja? Recenzja: Adam Nobis, Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław 2014 (s. 162), Kultura i Wartości 2014, nr 3 (11), s Kopciuch L., Ogólność i uniwersalność w globalizacji, Kultura Historia Globalizacja 2013, nr 14, s Nobis A., Czym jest globalizacja? Wprowadzenie, Wyd. Chronicon, Wrocław Nobis A., Globalne procesy, globalne historie, globalny pieniądz, Wyd. UWr, Wrocław Spengler O., Zmierzch Zachodu. Zarys morfologii historii uniwersalnej, skrót H. Werner, tłum. J. Marzęcki, Wyd. KR, Warszawa Witkiewicz S. I., Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia, [w:] tenże, Nowe formy w malarstwie. Szkice estetyczne. Teatr, opr. J. Leszczyński, PWN, Warszawa Witkiewicz S. I., Niemyte dusze. Studium psychologiczne nad kompleksem niższości (węzłowiskiem upośledzenia) przeprowadzone metodą Freuda ze szczególnym uwzględnieniem problemów polskich, [w:] S. I. Witkiewicz, Narkotyki Niemyte dusze, opr. A. Micińska, PIW, Warszawa LESZEK KOPCIUCH, habilitated doctor, Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland.

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13

Wstęp... 9. Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego... 13 1. Ekonomizacja bezpieczeństwa państw... 13 2. Definiowanie bezpieczeństwa ekonomicznego państw... 27 3. Typologia zagrożeń

Bardziej szczegółowo

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze).

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Jaworzno, 26.03.2015 HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Teksty H. M. McLuhan a 1. McLUHAN, Marshall. Galaktyka Gutenberga / Marshall

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Struktura pisemnej pracy licencjackiej / magisterskiej 1. STRONA TYTUŁOWA

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ

OPIS PRZEDMIOTU. Wprowadzenie do psychologii i historii myśli psychologicznej 1100-Ps1WPHM-NJ OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalność/specjalizacja Poziom kształcenia: Profil: Forma studiów Rok/semestr Wprowadzenie do psychologii i historii

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI

INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJE HYBRYDOWE - NOWE UJĘCIE OCENY EFEKTYWNOŚCI Autor: Stanisław Kasiewicz, Waldemar Rogowski, Wstęp Po ukazaniu się książek Płaski świat Thomasa L. Friedmana i Wędrujący świat Grzegorza Kołodki

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 1/01 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 8 lutego 01 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE

ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE ADAM NOBIS ZŁOŻONOŚĆ GLOBALIZACJI, CZYLI RÓŻNE GLOBALNE HISTORIE C zy globalizacja to wytwór i specyficzny składnik współczesności, w której żyjemy, decydujący o odmienności tej współczesności od przeszłości?

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców.

W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie. firmy, tworzone przez indywidualnych przedsiębiorców. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Jak założyć i prowadzić własną firmę? Autor: red. Hanna Godlewska-Majkowska, Wstęp W gospodarce rynkowej szczególnie ważną rolę odgrywają małe i średnie firmy, tworzone przez indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH

ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Elblągu Instytut Ekonomiczny ZASADY PISANIA PRAC DYPLOMOWYCH LICENCJACKICH 1. Założenia ogólne Napisanie pozytywnie ocenionej pracy licencjackiej jest jednym z podstawowych

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA

ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA I. RECENZJE, NOTY BIBLIOGRAFICZNE I DYSKUSJE DOROTA CZYKIER-WIERZBA RECENZJA KSIĄŻKI ANNY MATUSZCZAK PT.: ZRÓŻNICOWANIE ROZWOJU ROLNICTWA W REGIONACH UNII EUROPEJSKIEJ W ASPEKCIE JEGO ZRÓWNOWAŻENIA WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3 Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Pielęgniarstwo Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

Datowanie początków globalizacji

Datowanie początków globalizacji Adam Nobis Datowanie początków globalizacji W niezmiernie interesującym tekście Procesy globalizacji w dziejach ludzkości archeolog Jan Michał Burdukiewicz napisał: W badaniach całych dziejów ludzkości,

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

(1) Nazwa przedmiotu Seminarium magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

(1) Nazwa przedmiotu Seminarium magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu magisterskie (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7

SPIS TREŚCI. Do Czytelnika... 7 SPIS TREŚCI Do Czytelnika.................................................. 7 Rozdział I. Wprowadzenie do analizy statystycznej.............. 11 1.1. Informacje ogólne..........................................

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH i mim III i u III mii mu mu mu mu im im A/521476 Jacek Czaputowicz TEORIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Krytyka i systematyzacja WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 2008 lis treści irowadzenie 11 Teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign

Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Pradeep Kumar pt. The Determinants of Foreign Prof. dr hab. Sławomir I. Bukowski, prof. zw. Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny Im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Wydział Ekonomiczny Katedra Biznesu i Finansów Międzynarodowych Recenzja rozprawy

Bardziej szczegółowo

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska

Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002. Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Zasady sporządzania przypisów na podstawie norm PN-78 N-01222 oraz PN-ISO 690:2002 Opracowały: Ilona Dokładna Joanna Szada - Popławska Przypis (notka) to zasadniczy element aparatu naukowego książki. Przypisy

Bardziej szczegółowo

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Trzy egzemplarze pracy + wersja elektroniczna na płycie CD (rtf. doc.) + praca w kopercie. Oprawa miękka, przeźroczysta. Grzbiety

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych

Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych Zasady i wskazówki pisania prac dyplomowych 1. Informacje ogólne Prawo autorskie Student przygotowujący pracę dyplomową (licencjacką/magisterską) powinien zapoznać się z przepisami wynikającymi z "Ustawy

Bardziej szczegółowo

Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa Recenzent: prof. dr hab. Lidia Cierpiałkowska Redakcja: Zofia Kozik Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce pojoslaw / fotolia.com Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa ISBN

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej

Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej WYKŁAD OGÓLNOUNIWERSYTECKI DLA DOKTORANTÓW 2015/2016 Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej Rok akademicki: 2015/2016 Semestr zimowy: 30 h Limit miejsc: 100 Prowadzący: dr Emanuel

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

BAJKA W PRZESTRZENI NAUKOWEJ I EDUKACYJNEJ - - BAJKA A MIT

BAJKA W PRZESTRZENI NAUKOWEJ I EDUKACYJNEJ - - BAJKA A MIT WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY UNIWERSYTETU WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W OLSZTYNIE WARMIŃSKO-MAZURSKIE STOWARZYSZENIE BAJKA Mają zaszczyt i przyjemność zaprosić Państwa na II Międzynarodową Interdyscyplinarną Konferencję

Bardziej szczegółowo

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek

Granice. w procesie wychowania. Iwona Janeczek Granice w procesie wychowania Iwona Janeczek Czym są granice? w świecie fizycznym są to płoty, szlabany, żywopłoty; informują o tym gdzie zaczyna się moja własność; w świecie duchowym są równie rzeczywiste,

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl Kod przedmiotu: PLPILA02-IEEKO-L-1o9-2012 Pozycja planu: A9 INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane 1 Nazwa przedmiotu Podstawy socjologii 2 Rodzaj przedmiotu Ogólny/Obowiązkowy 3 Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY

Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY Radom, 13.10.2014 Wymogi dotyczące przygotowania prac licencjackich i magisterskich UKŁAD PRACY 1. Układ pracy powinien być logiczny i poprawny pod względem metodologicznym oraz odpowiadać wymaganiom stawianym

Bardziej szczegółowo

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE

STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE STANDARDY PRZYGOTOWANIA PRACY DYPLOMOWEJ W WSHE Temat pracy Problemowe ujęcie tematu pracy Nowatorski charakter Oryginalność ujęcia tematu Powiązanie tematu pracy z problematyką stażu, praktyk, realnym

Bardziej szczegółowo

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Helena Tendera-Właszczuk Kraków, 15.04.2013 Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Recenzja dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego dr Krzysztofa Wacha w postępowaniu habilitacyjnym w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

prof. dr hab. Barbara Kożuch Uniwersytet Jagielloński

prof. dr hab. Barbara Kożuch Uniwersytet Jagielloński prof. dr hab. Barbara Kożuch Uniwersytet Jagielloński RECENZJA rozprawy doktorskiej mgr inż. Danuty Trybuch pt. Proces audytu i warunki doskonalenia systemu zarządzania jakością na przykładzie urzędów

Bardziej szczegółowo

Nowe zarządzanie publiczne w Grupie Wyszehradzkiej (V4) - - od modelu tradycyjnego do paradygmatu profesjonalizmu?

Nowe zarządzanie publiczne w Grupie Wyszehradzkiej (V4) - - od modelu tradycyjnego do paradygmatu profesjonalizmu? Instytut Politologii Uniwersytetu Wrocławskiego ma zaszczyt zaprosić do uczestnictwa w Międzynarodowej Konferencji Naukowej Nowe zarządzanie publiczne w Grupie Wyszehradzkiej (V4) - - od modelu tradycyjnego

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ ARTYKUŁU W JĘZYKU POLSKIM

TYTUŁ ARTYKUŁU W JĘZYKU POLSKIM TYTUŁ ARTYKUŁU W JĘZYKU POLSKIM Arial 16, wielkie litery 8 spacji IMIĘ I NAZWISKO AUTORA Miejsce zatrudnienia, adres e-mail Arial 11 pogrubiony 1 interlinia Arial 11 pogrubiony 1 interlinia Title (Tytuł

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Karta przedmiotu STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Przedmiot: Mniejszości narodowe i etniczne w Europie Kod

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań IV Interdyscyplinarna Konferencja Doktorantów i Młodych Naukowców Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań Bydgoszcz, 3-5 IV 2014 Od wielu lat jesteśmy świadkami zmian, jakie dokonują

Bardziej szczegółowo

Teorie przemian kulturowych we współczesnym świecie

Teorie przemian kulturowych we współczesnym świecie Teorie przemian kulturowych we współczesnym świecie Główne teorie globalizacji kultury Roland Robertson glokalizacja Ulf Hannerz - globalna ekumena Shmuel Eisenstadt - wielość nowoczesności Arjun Appadurai

Bardziej szczegółowo

PROJECT FINANCE POLAND

PROJECT FINANCE POLAND PROJECT FINANCE POLAND rekomenduje najnowszą publikację Mariana Moszoro Partnerstwo publiczno-prywatne w monopolach naturalnych w sferze użyteczności publicznej. O książce Autor przedstawia aktualną tematykę

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

W POLSCE. Bernard Jóźwiak Piotr Dobrołęcki. Patronat medialny. Europapier-Impap najlepsze media do druku i reklamy

W POLSCE. Bernard Jóźwiak Piotr Dobrołęcki. Patronat medialny. Europapier-Impap najlepsze media do druku i reklamy P O L I G R A F I A W POLSCE 2013 Bernard Jóźwiak Piotr Dobrołęcki Patronat medialny Europapier-Impap najlepsze media do druku i reklamy RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2013 P O L I G R A F I A RYNEK KSIĄŻKI W

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny UR

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) Wydział Socjologiczno-Historyczny UR SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Podstawy socjologii Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA Moduł/Przedmiot: Metodologia pracy badawczej i naukowej Kod modułu:

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Podstawa formalna recenzji: pismo Pana Dziekana Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki Poznańskiej z dnia 25.02.2013 r.

Podstawa formalna recenzji: pismo Pana Dziekana Wydziału Inżynierii Zarządzania Politechniki Poznańskiej z dnia 25.02.2013 r. Prof. dr hab. inż. Tomasz Nowakowski Politechnika Wrocławska Instytut Konstrukcji i Eksploatacji Maszyn Zakład Logistyki i Systemów Transportowych Wyb. Wyspiańskiego 27 50-370 Wrocław Wrocław, 1.05.2013

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo