Wykład 11. uwaga i świadomość część 1. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wykład 11. uwaga i świadomość część 1. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii"

Transkrypt

1 Wykład 11 uwaga i świadomość część 1. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

2 Co to jest uwaga? Every one knows what attention is. It is the taking possession by the mind, in clear and vivid form, of one out of what seem several simultaneously possible objects or trains of thought. Focalization, concentration, of consciousness are of its essence. It implies withdrawal from some things in order to deal effectively with others (The Principles of Psychology, vol.1, 1890) Każdy wie, czym jest uwaga. To wtedy, gdy umysł ogarnia w postaci żywej i klarownej jeden z równocześnie pojawiających się przedmiotów lub ciągów myśli. Jej istotą jest zogniskowanie, czy też skoncentrowanie świadomości. Pociąga za sobą porzucenie jednych rzeczy na rzecz skutecznego zajmowania się innymi. William James ( )

3 Fenomenologia uwagi struktura ognisko peryferie brzeg alert przerwij lokalizuj czynności uwagowe wg Michaela Posnera (1984) odłącz przesuń przyłącz hamuj

4 podziały uwagi uwaga globalna (pobudzenie) kontinuum sen-czuwanie uwaga specyficzna (podział wg Michaela Posnera) selektywna (selective) zarządcza (executive) czujność (alertness,vigilance)

5 relacja między uwagą a pobudzeniem

6 typy uwagi selektywnej przedmiot selekcji uwaga przestrzenna (spatial attention) uwaga przedmiotowa (object attention) źródło kontroli uwagowej uwaga endogenna uwaga egzogenna sposób przesuwania ogniska uwagowego uwaga ukryta (covert attention) uwaga odkryta (overt attention) zakres selekcji uwagowej uwaga unimodalna (wzrokowa, słuchowa itp.) uwaga supramodalna (cross-modal attention)

7 ukryte przesunięcie uwagowe (Hermann Helmholtz, 1896) zjawiska uwagowe

8 zjawisko cocktail-party (Colin Cherry, 1953) zjawiska uwagowe

9 zjawiska uwagowe słuchanie dychotyczne (rozdzielnouszne) (Colin Cherry, 1953)

10 uwaga a świadomość ślepota na zmiany (change blindness) zakłócenie uwagi selektywnej upośledza zdolność spostrzegania nawet dużych zmian w polu widzenia ślepota pozauwagowa (inattentional blindness) niezdolność do spostrzegania obiektów poza ogniskiem uwagowym peryferie uwagi są dużo węższe niż nam się subiektywnie wydaje

11 problem miejsca selekcji uwagowej selekcja wczesna (Donald Broadbent) selekcja na poziomie analizy percepcyjnej selekcja późna (Deutschowie) selekcja na poziomie analizy semantycznej selekcja zależna od obciążenia percepcyjnego (Nilli Lavie) duże obciążenie percepcyjne -> selekcja wczesna małe obciążenie percepcyjne -> selekcja późna

12 problem źródła kontroli uwagowej uwaga egzogenna uwaga endogenna zadanie ze wskazówką (cueing task) albo zadanie Posnera wskazówka (cue) sugeruje, miejsce pojawienia się bodźca celowego (target), na który należy zareagować wskazówka może być endogenna albo egzogenna

13 Posner s paradigm

14 Posner s paradigm

15 Posner s paradigm

16 Posner s paradigm

17 Posner s paradigm

18 Posner s paradigm

19 Posner s paradigm

20 Posner s paradigm

21 Posner s paradigm

22 uwaga egzogenna inhibition of return hamowanie powrotu

23 badania nad uwagą badania elektrofizjogiczne na ludziach (EEG,MEG) badania neuroobrazowe (fmri, PET) badania elektrofizjologiczne na zwierzętach

24 uwaga słuchowa badania Stevena Hillyarda nad uwagą wczesna selekcja (te same bodźce różne kanały) komponent N1 późna selekcja (różne bodźce ten sam kanał) komponent P300

25 badania fmri Chris Petkov i David L. Woods (2004) zmiana sygnału odpowiadająca N1, zlokalizowana w drugorzędowej korze słuchowej

26 uwaga wzrokowa badania Stevena Hillyarda i Roberta G. Easona (koniec lat 1960.) komponent P1 komponent N1

27 Heinze (1994) połączone badanie EEG i PET pochodzenie efektu P1 z obszarów drugorzędowych uwaga wzrokowa PET

28 miejsce selekcji Rees i Lavie (1997) w zależności od obciążenia percepcyjnego nieistotny dla zadania ruch w polu widzenia modulował aktywność obszaru MT

29 inne rodzaje uwagi wzrokowej selekcja cechy (ruch, kolor, kształt) powoduje wzmocnienie aktywacji w odpowiednim regionie mózgu np. Corbetta 1990, O Craven 1997 przełączanie uwagi między bodźcami ruchomymi i nieruchomymi, koncentracja uwagi na bodźcach ruchomych wzrost pobudzenia pola MT

30 badania w schemacie blokowym Corbetty i in. wykazały aktywność sieci czołowociemieniowej w zadaniach wymagających endogennych przesunięć uwagowych (dodatkowo w innych badaniach wykrywano aktywność przedniej wyspy czy przedniego zakrętu obręczy) zadanie Posnera

31 systemy kontroli uwagowej Kincade (2005) zadanie Posnera pomiar fmri system czołowo-ciemieniowy a. grzbietowy przesuwanie i ogniskowanie uwagi: pole FEF (frontal eye-field, czołowe pole okoruchowe) oraz IPS (intraparietal sulcus, bruzda śródciemieniowa) system brzuszny wzbudzanie i przerywanie: zakręt nadbrzeżny (supramarginal gyrus, SMG) będący częścią styku skroniowo-ciemieniowo (temporo-parietal junction, TPJ) oraz dolny zakręt czołowy (inferior frontal gyrus, IFG)

32 badania spontanicznych korelacji sygnału fmri aktywność spoczynkowa kto się lubi z kim w mózgu? żółto-czerwone plamy obszary aktywne podczas zadania uwagowego niebiesko-zielone plamy obszary anty-skorelowane z aktywnością struktur wchodzących w skład żółto-czerwonych plam zastosowanie analizy seed-based do resting state Fox M D et al. PNAS 2005;102: Intrinsically defined anticorrelated processing networks in the brain by National Academy of Sciences

33 Badania Malacha i in. podczas zadań wymagających intensywnego zaangażowania percepcyjnego płaty czołowe ulegają inaktywacji włączają się w sytuacjach wymagających introspekcji Oglądanie zajmującego filmu Neuron , DOI: ( /j.neuron ) Copyright 2006 Elsevier Inc. Terms and Conditions Introspekcja (żółty) vs. zaangażowana percepcja (zielony)

34 Podsumowanie Jak działa uwaga w mózgu? mechanizm modulacji uwagowej: wzmocnienie (attentional gain) pod wpływem uwagi zwiększa się aktywność neuronalna w wybranych obszarach; przypuszczalnie zwiększając proporcję sygnał/szum w komunikacji neuronalnej modulacja uwagowa działa w obszarach drugorzędowych, a nie pierwszorzędowych działanie uwagi w mózgu opiera się na połączeniach zwrotnych z obszarów czołowo-ciemieniowych do drugorzędowych obszarów sensorycznych modulujący wpływ uwagi może zaznaczyć się zarówno na wczesnych etapach przetwarzania (poniżej 300 ms) jak i później (po 300 ms od ekspozycji bodźca) rywalizacja między aktywnością obszarów kodujących różne przedmioty lub treści umysłowe

O dwóch systemach uwagi wzrokowej

O dwóch systemach uwagi wzrokowej PRZEGLĄD PSYCHOLOGICZNY, 2008, TOM 51, Nr 2, 113-133 O dwóch systemach uwagi wzrokowej Piotr Styrkowiec*1 Instytut Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego Edward Nęcka Instytut Psychologii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Mechanizm uwagi. Przegląd zagadnień w perspektywie psychologicznej i neurofizjologicznej

Mechanizm uwagi. Przegląd zagadnień w perspektywie psychologicznej i neurofizjologicznej Piotr FRANCUZ Mechanizm uwagi. Przegląd zagadnień w perspektywie psychologicznej i neurofizjologicznej W ciągu każdej sekundy do naszych receptorów dociera kilkaset tysięcy bitów informacji. W tym czasie

Bardziej szczegółowo

Pasmo beta a uwaga wzrokowa

Pasmo beta a uwaga wzrokowa PSYCHOLOGIA-ETOLOGIA-GENETYKA Nr 1, 2000 strony 167-186 ANDRZEJ WRÓBEL Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN Zakład Neurofizjologii Pasmo beta a uwaga wzrokowa Streszczenie Pasma alfa,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Techniki zarządzające uwagą odbiorcy

Rozdział 7. Techniki zarządzające uwagą odbiorcy Artykuł pochodzi z publikacji: Strategie komunikacji reklamowej z konsumentem, (Red.) A. Kozłowska, Wyższa Szkoła Promocji, Warszawa 2012 Rozdział 7. Techniki zarządzające uwagą odbiorcy Olga Kosieradzka

Bardziej szczegółowo

Samoświadomość i uwaga w systemach enaktywnych 1

Samoświadomość i uwaga w systemach enaktywnych 1 Anita Pacholik-Żuromska Samoświadomość i uwaga w systemach enaktywnych 1 Współczesna filozofia umysłu po przewrocie lingwistycznym i kolejnych metaforach opisujących umysł, a powstających wraz z postępem

Bardziej szczegółowo

Uwaga - implikacje teoretyczne i kliniczne. z: 1.1 Kliniki PJychialiycznej IPiN w Warszal1 ie 2.1 Kliniki Neurologicznej IPiN w Warszawie

Uwaga - implikacje teoretyczne i kliniczne. z: 1.1 Kliniki PJychialiycznej IPiN w Warszal1 ie 2.1 Kliniki Neurologicznej IPiN w Warszawie Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1996,5,105-110 Uwaga - implikacje teoretyczne i kliniczne Attention - theoretical and clinical implications ANNA WROŃSKAl, TERESA JAKUBOWSKA 2, MARTA ANCZEWSKA 1 z: 1.1

Bardziej szczegółowo

Umiejętność przełączania się między przeciwstawnymi emocjami czyli jak działać efektywnie i dojrzale

Umiejętność przełączania się między przeciwstawnymi emocjami czyli jak działać efektywnie i dojrzale Nowiny Psychologiczne 2, 2008 Kamila Wojdyło* Instytut Psychologii Uniwersytet Gdański Umiejętność przełączania się między przeciwstawnymi emocjami czyli jak działać efektywnie i dojrzale W artykule podjęto

Bardziej szczegółowo

Porady metodyczne. Koncentracja uwagi u szermierzy projektowanie ćwiczeń. Piotr Gronek, Maciej Tomczak, Bartłomiej Daniłowski

Porady metodyczne. Koncentracja uwagi u szermierzy projektowanie ćwiczeń. Piotr Gronek, Maciej Tomczak, Bartłomiej Daniłowski Porady metodyczne 55 Projektowanie specjalnych środków treningowych/ćwiczeń rozwijających dyspozycje zawodnika uprawiającego daną dyscyplinę sportu musi poprzedzić gruntowana analiza ujawniająca jej charakter

Bardziej szczegółowo

Powab i moc wyjaśniająca kognitywistyki

Powab i moc wyjaśniająca kognitywistyki NAUKA 3/2004 101-120 ANDRZEJ KLAWITER 1 Powab i moc wyjaśniająca kognitywistyki Niniejszy tekst nie aspiruje do systematycznej prezentacji kognitywistyki. Jego celem jest ukazanie powabu i mocy wyjaśniającej,

Bardziej szczegółowo

UWAGA I PAMIĘĆ W PRZETWARZANIU OBRAZÓW WYSOKOKALORYCZNYCH POTRAW

UWAGA I PAMIĘĆ W PRZETWARZANIU OBRAZÓW WYSOKOKALORYCZNYCH POTRAW Monika Pawłowska, Dorota Kalka Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Wydział Zamiejscowy w Sopocie UWAGA I PAMIĘĆ W PRZETWARZANIU OBRAZÓW WYSOKOKALORYCZNYCH POTRAW W ostatnich latach wzrasta na świecie

Bardziej szczegółowo

JAK BRAK UWAGI UTRUDNIA PERCEPCJĘ?

JAK BRAK UWAGI UTRUDNIA PERCEPCJĘ? JAK BRAK UWAGI UTRUDNIA PERCEPCJĘ? Małgorzata Osowiecka Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Sopocie Streszczenie To niemal fenomen, że możemy być czymś pochłonięci do takiego stopnia, że nie jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich. Grażyna Krasowicz-Kupis

Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich. Grażyna Krasowicz-Kupis Rozwój i ocena umiejętności czytania dzieci sześcioletnich 5 Grażyna Krasowicz-Kupis RECENZENTKI: Małgorzata Barańska, Ewa Jakacka REDAKCJA: Maria Pawlina KOREKTA: Maciej Byliniak PROJEKT GRAFICZNY: Piotr

Bardziej szczegółowo

Podręcznik do ćwiczenia umysłu dla osób starszych

Podręcznik do ćwiczenia umysłu dla osób starszych Podręcznik do ćwiczenia umysłu dla osób starszych Umowa nr: I43-LLP-I-2008-1-ES-GRUNDTVIG-GMP MINDWELLNESS Improvement the Learning Capacities and Mental Health of Elder People Ten projekt został zrealizowany

Bardziej szczegółowo

Rozwój e-edukacji w ekonomicznym szkolnictwie wyższym

Rozwój e-edukacji w ekonomicznym szkolnictwie wyższym Rozwój e-edukacji w ekonomicznym szkolnictwie wyższym pod redakcją Marcina Dąbrowskiego i Marii Zając Materiały z ogólnopolskiej konferencji zorganizowanej 18 listopada 2004 roku w Akademii Ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY I STUDIA. Rola polityki makroostrożnościowej w zapobieganiu kryzysom finansowym. Zeszyt nr 278. Piotr J. Szpunar. Warszawa, 2012 r.

MATERIAŁY I STUDIA. Rola polityki makroostrożnościowej w zapobieganiu kryzysom finansowym. Zeszyt nr 278. Piotr J. Szpunar. Warszawa, 2012 r. MATERIAŁY I STUDIA Zeszyt nr 278 Rola polityki makroostrożnościowej w zapobieganiu kryzysom finansowym Piotr J. Szpunar Warszawa, 2012 r. Projekt graficzny: Oliwka s.c. Skład i druk: Drukarnia NBP Wydał:

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY I JEGO NOWE WYZWANIA

ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY I JEGO NOWE WYZWANIA Piotr Jeżowski ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY I JEGO NOWE WYZWANIA Wprowadzenie Od dwóch dekad świat próbuje się przestawić na drogę rozwoju zrównoważonego, to jest rozwoju uwzględniającego wzajemne związki przyrody,

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POLSKICH METROPOLII A REGIONY PERYFERYJNE BEZPOWROTNA SEPARACJA CZY WSPÓŁZALEŻNOŚĆ ROZWOJU?

ROZWÓJ POLSKICH METROPOLII A REGIONY PERYFERYJNE BEZPOWROTNA SEPARACJA CZY WSPÓŁZALEŻNOŚĆ ROZWOJU? BOLESŁAW DOMAŃSKI Uniwersytet Jagielloński ROZWÓJ POLSKICH METROPOLII A REGIONY PERYFERYJNE BEZPOWROTNA SEPARACJA CZY WSPÓŁZALEŻNOŚĆ ROZWOJU? The development of Polish metropolises and peripheral regions:

Bardziej szczegółowo

czasu reakcji i czasu motorycznego w ruchach sportowców,

czasu reakcji i czasu motorycznego w ruchach sportowców, Czas reakcji i czas motoryczny w ruchach sportowca Wiktor Bołoban Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej, Polska Narodowy

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA W SPOŁECZNO

KOMUNIKACJA I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA W SPOŁECZNO EMILIA KOROLCZUK KOMUNIKACJA I PARTYCYPACJA SPOŁECZNA W SPOŁECZNOŚCIACH WIEJSKICH A ROZWÓJ LOKALNY. ANALIZA PROBLEMATYKI NA PRZYKŁADZIE GMINY NAREWKA. RAPORT Z BADAŃ. BIAŁYSTOK 2013 1 SPIS TREŚCI..2 WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

STAN OBECNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU SYSTEMÓW RZECZYWISTOŚCI ROZSZERZONEJ W ZASTOSOWANIACH PRZEMYSŁOWYCH

STAN OBECNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU SYSTEMÓW RZECZYWISTOŚCI ROZSZERZONEJ W ZASTOSOWANIACH PRZEMYSŁOWYCH Krzysztof Wróbel Akademia Morska w Gdyni STAN OBECNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU SYSTEMÓW RZECZYWISTOŚCI ROZSZERZONEJ W ZASTOSOWANIACH PRZEMYSŁOWYCH W artykule zaprezentowano przegląd wybranych, obecnych i potencjalnych,

Bardziej szczegółowo

Informacja jako dobro ekonomiczne będące źródłem przewagi konkurencyjnej

Informacja jako dobro ekonomiczne będące źródłem przewagi konkurencyjnej Informacja jako dobro ekonomiczne będące źródłem przewagi konkurencyjnej 387 dr Paweł Dziekański Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim Informacja jako dobro ekonomiczne będące

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Jagielloński

Uniwersytet Jagielloński Uniwersytet Jagielloński Wydział Polonistyki Kierunek: Terapia zaburzeń w mówieniu, czytaniu i pisaniu Agnieszka Felchner Praca z dzieckiem dyslektycznym Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem: dr Teresy

Bardziej szczegółowo

System Uniwersalnego Klucza (The Master Key System)

System Uniwersalnego Klucza (The Master Key System) System Uniwersalnego Klucza (The Master Key System) Charles Haanel, tłumaczenie: Wojciech Luciejewski System Uniwersalnego Klucza był fenomenem swego czasu, wznosząc autora Charlesa F. Haanela tak do wielkiej

Bardziej szczegółowo

Czas wykraczania poza gen

Czas wykraczania poza gen AVANT, wol. IV, nr 1/2013 ISSN: 2082-6710 avant.edu.pl DOI: 10.12849/40102013.0106.0010 Czas wykraczania poza gen Evelyn Fox Keller Instytut Technologiczny w Massachusetts Cambridge, MA, USA przekład:

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM

ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM ROZWÓJ DZIECKA W MŁODSZYM WIEKU SZKOLNYM SPIS TREŚCI I. Czynniki rozwoju w młodszym wieku szkolnym II. Rozwój procesów poznawczych 1. Spostrzeganie 2. Uwaga 5. Pamięć 4. Mowa 5. Myślenie III. Rozwój uczuciowy

Bardziej szczegółowo

Rozwój nastolatka. Niezbędnik Dobrego Nauczyciela. Wczesna faza dorastania. Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska

Rozwój nastolatka. Niezbędnik Dobrego Nauczyciela. Wczesna faza dorastania. Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Niezbędnik Dobrego Nauczyciela Redakcja: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Seria I Rozwój w okresie dzieciństwa i dorastania TOM 5 Konrad Piotrowski, Beata Ziółkowska, Julita Wojciechowska Rozwój nastolatka

Bardziej szczegółowo

Renata Szkoła-Penkowska. Techniki komunikowania się z czytelnikami w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Wejherowie

Renata Szkoła-Penkowska. Techniki komunikowania się z czytelnikami w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Wejherowie W YśSZA S Z K O Ł A G O S P O D A R K I W B Y D G O S Z C Z Y Renata Szkoła-Penkowska Techniki komunikowania się z czytelnikami w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Wejherowie P R A C A P O

Bardziej szczegółowo

Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników

Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników Agata Dragan Szkolenia i rozwój kompetencji pracowników WSTĘP Kapitał ludzki jest zasobem każdego przedsiębiorstwa, który w znacznym stopniu wpływa na jego konkurencyjność, ale jednocześnie wymaga szczególnych

Bardziej szczegółowo

ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation

ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation Wojciech Oleszak Wyższa Szkoła Humanistyczna TWP w Szczecinie ZASADY EWALUACJI PROGRAMÓW KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO Principles of professional training evaluation Abstract The paper deals with the evaluation

Bardziej szczegółowo

ASYMETRIA CZASU 1. Jerzy Gołosz ABSTRACT

ASYMETRIA CZASU 1. Jerzy Gołosz ABSTRACT Jerzy Gołosz ASYMETRIA CZASU 1 ABSTRACT W artykule analizowane jest rozróżnienie pomiędzy asymetrią w czasie procesów fizycznych i asymetrią samego czasu. Opierając się na założeniu, że każde rozwiązanie

Bardziej szczegółowo