Ro pa naf to wa (na zy wa na po cząt ko wo

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ro pa naf to wa (na zy wa na po cząt ko wo"

Transkrypt

1 Pro ble my świa to we go ryn ku ro py naf to wej Ar ty kuł jest nie co zmie nio nym i uzu peł nio nym frag men tem książ ki An drze ja Wie loń skie go Geo gra fia prze my słu, wy da nej w 2005 r. przez Wy daw nic twa Uni wer sy te tu War szaw skie go. AN DRZEJ WIE LOŃ SKI Ro pa naf to wa (na zy wa na po cząt ko wo ole jem skal nym) by ła wy ko rzy sty wa - na już w sta ro żyt no ści do bal sa mo wa nia zwłok i do ce lów lecz ni czych oraz do uszczel - nia nia ło dzi. W XII w. na Bli skim Wscho dzie otrzy ma no z niej naf tę. Sto so wa ny do te go ce lu pro ces de sty la cji zo stał za po mnia ny wcza sach ogól ne go upad ku na uki w śre dnio - wie czu. Do pie ro w dru giej po ło wie XIX w. na te re nie Ga li cji po wsta ło naj star sze na świe cie Kar pac kie Za głę bie Naf to we 1). Pra wie w tym sa mym cza sie gór nic two iprze twór stwo ro py naf to wej roz wi nę ło się na Pół wy spie Ap sze roń skim w re jo nie Ba ku, wkar pa tach w do li nie rze ki Pra ho vy na pół - noc od Plo esz ti oraz w za chod niej Pen syl wa - nii uwa ża nej za ko leb kę no wo cze sne go gór nic twa, gdzie w 1859 r. E. L. Dra ke wy ko - nał pierw szy od wiert świ drem uda ro wym. Gwał tow ny wzrost za po trze bo wa nia na ro pę naf to wą Pod ko niec XIX w. po ja wił się no wy czyn - nik, któ ry wy wo łał znacz nie więk szy wzrost za po trze bo wa nia na ro pę niż wy na la zek lam - py naf to wej. Był nim skon stru owa ny przez R. Die sla wy so ko pręż ny sil nik spa li no wy wy - ko rzy sty wa ny w prze my śle i trans por cie. W 1902 r. świa to wa pro duk cja ro py naf - to wej prze kro czy ła 25 mln ton, w 1911 r. 100 mln ton i w cią gu ko lej nych dzie wię - ciu lat po dwo iła się, osią ga jąc w 1920 r. 200 mln ton. Ko lej ny okres tak wy so kie go tem - pa wzro stu wy do by cia przy padł na la - ta , kie dy świa to wa pro duk cja ro py naf to wej po dwa ja ła się w każ dym dzie się cio le ciu: w 1950 r. 500 mln ton, w 1960 r mln ton, w 1970 r mln ton. Ro pa naf to wa sta ła się nie tyl ko naj waż niej szym su row cem ener ge tycz nym (ben zy na, olej sil ni ko wy, pa li wo lot ni cze, ole je cięż kie), ale rów nież su row cem che - micz nym (pe tro che mi ka lia). W 2004 r. świa to we wy do by cie ro py naf - to wej (łącz nie z łup ka mi bi tu micz ny mi, pia ska mi ro po no śny mi i kon den sa tem ga - zo wym) wy nio sło 3867,9 mln ton. Naj waż niej si pro du cen ci i eks por te rzy ro py naf to wej Pra wie 65% świa to wych za so bów ro py naf to wej przy pa da na kra je Bli skie go Wscho - du. Zło ża ro py naf to wej za le ga ją pod dnem Za to ki Per skiej i na ob sza rach przy le głych, prze dłu ża jąc się ku pół no cy do Kir ku ku w Ira ku. Ro pa naf to wa jest wy do by wa na 1) Ro pa naf to wa na te re nie Kar pat zna na by ła już wcze śniej, jed nak uży wa no jej wy łącz nie ja ko sma ru do kół. W 1853 r. I. Łu ka sie wicz ap te karz lwow ski opra co wał pro ces de sty la cji ro py, a uzy ska ną z niej naf tę wy ko rzy stał do oświe tla nia w skon stru owa nej przez sie bie lam pie. Uru cho mie nie w 1854 r. pierw - szej ko pal ni (tzw. ko pan ki stud ni) w Bó br ce ko ło Kro sna za po cząt ko wa ło szyb ki roz wój gór nic twa ro py naf to wej. Pierw sza ra fi ne ria po wsta ła w 1856 r. w Ula szo wi cach ko ło Ja sła. 4

2 Ryc. 1. Naj więk si pro du cen ci ro py naf to wej (2004) Ryc. 2. Naj więk si eks por te rzy ro py naf to wej (2004) na te re nie Ara bii Sau dyj skiej, Ira ku, Zjed no - czo nych Emi ra tów Arab skich, Ku wej tu, Ira - nu, Ka ta ru, Oma nu i Bah ra inu. Łącz nie kra - je te do star cza ją 32% jej świa to wej pro duk cji, zcze go po ło wę Ara bia Sau dyj ska (ryc. 1). Do du żych pro du cen tów ro py naf to wej na le ży rów nież Ro sja (5% świa to wych za - so bów) i Sta ny Zjed no czo ne (2% świa to - wych za so bów). W Ro sji wy do by wa się ją na Ni zi nie Za chod nio sy be ryj skiej (Tiu - meń), mię dzy Woł gą a Ura lem (Ta tar stan, Basz ki ria) oraz w re jo nie ti mań sko -pe czor - skim, na to miast w Sta nach Zjed no czo nych nadza to ką Mek sy kań ską i spod jej dna (Tek sas, Lu izja na), w Gó rach Ska li stych i na Wiel kich Rów ni nach (Wy oming, Da - ko ta Pół noc na), na Ala sce i w Ka li for nii. Nie co po nad po ło wa świa to wej pro duk - cji ro py naf to wej sta je się przed mio tem wy - mia ny mię dzy na ro do wej. Ro pa naf to wa jest trans por to wa na do ra fi ne rii i za kła dów pe tro che micz nych ru ro cią ga mi i tan kow ca - mi, w tym su per tan kow ca mi za bie ra ją cy mi do 3,5 mln ba ry łek (ba rył ka ro py naf to wej = 158,98 dm 3 ). Naj więk szym jej eksporterem jest Arabia Saudyjska (ryc. 2). Udział 5/2006 5

3 wszystkich kra jów zrze szo nych w Or ga ni za - cji Państw Eks por tu ją cych Ro pę Naf to wą OPEC w świa to wym eks por cie ro py naf - to wej prze kra cza 54% (w 1973 r. 87%) 2). Du żym eks por te rem jest rów nież Ro sja 7,5 % glo bal ne go eks por tu. Wzrost jej udzia łu w świa to wym eks por cie ogra ni cza jed nak nie do sta tecz ny roz wój in fra struk tu ry. Do ty czy to zwłasz cza bra ku nad mor skie go ter mi na lu umoż li wia ją ce go ca ło rocz ną ob - słu gę su per tan kow ców oraz bra ku ru ro cią - gów pozwala ją cych na prze sy ła nie ro py naf - to wej do kra jów Da le kie go Wscho du. Re ali za cja tak du żych in we sty cji uza leż nio na jest od na pły wu ka pi ta łu za gra nicz ne go. Oba wy in we sto rów za gra nicz nych bu dzą jed nak wy da rze nia, któ re mia ły miej sce wro sji w 2003 r.: brak zgo dy na po łą cze nie (fu zję) Ju ko su i Sib nie fta naj więk szych firm zwią za nych z wy do by ciem i ob ro tem ro - pą naf to wą, jak rów nież na bu do wą przez Ju - kos ru ro cią gu do Chin, oraz aresz to wa nie iska za nie M. Cho do row skie go i P. Le bie die - wa pre ze sa i wi ce pre ze sa Ju ko su iwkon se - kwen cji fak tycz na na cjo na li za cja kon cer nu. Mi mo tych obaw, ro śnie za in te re so wa - nie ka pi ta łu za gra nicz ne go bu do wą ru ro - cią gu z re jo nu An gar ska (Sy be ria Wschod - nia) do Sko wo ro di na (w po bli żu gra ni cy z Chi na mi), w któ rym na stą pi je go roz ga łę - zie nie do Da qing w Man dżu rii w Chi nach oraz do Na chod ki ro syj skie go por tu nad Oce anem Spo koj nym, skąd ro pa prze - sy ła na bę dzie tan kow ca mi do Ja po nii, Ko - rei Po łu dnio wej i Taj wa nu. Te trzy kra je azja tyc kie na le żą do naj więk szych kon su - men tów i im por te rów ro py naf to wej. Jej dzien ne zu ży cie wy no si: w Ja po nii 5,4 mln ba ry łek, w Ko rei Po łu dnio wej 2,1 mln ba ry łek, na Taj wa nie 1 mln ba ry łek. Pra wie w 100% zu ży wa na w tych kra jach ro pa naf to wa po cho dzi z im por tu. W Chi nach dzien ne zu ży cie ro py naf to - wej wy no si 6,5 mln ba ry łek. Po nie waż wy - do by cie ze złóż kra jo wych się ga 3,6 mln ba - ry łek dzien nie, Chi ny im por tu ją każ de go dnia 2,9 mln ba ry łek. Ka pi tał za gra nicz ny, w tym ze Sta nów Zjed no czo nych, in we stu je rów nież w wy do - by cie ro py naf to wej na Sa cha li nie, któ re go wiel kość złóż, jest po rów ny wal na ze zło ża - mi ba se nu Mo rza Pół noc ne go. Głów ni kon su men ci ro py naf to wej Naj więk szym kon su men tem i im por te - rem są Sta ny Zjed no czo ne (ryc. 3), któ re zu - ży wa ją dzien nie 20,5 mln ba ry łek. Po nie waż wy do by cie ze złóż kra jo wych wy no si każ de go dnia 8,7 mln ba ry łek, Sta ny Zjed no czo ne im - por tu ją 11,8 mln ba ry łek na dzień, tj. po nad po ło wę tego, co codziennie zu żywają. Po ata kach ter ro ry stycz nych 11 wrze śnia 2001 r. na No wy Jork i Wa szyng ton prze pro - wa dzo nych przez kil ku na stu sa mo bój ców po ry wa czy sa mo lo tów, spo śród któ rych więk szość po cho dzi ła z Ara bii Sau dyj skiej, Sta ny Zjed no czo ne uzna ły za ko niecz ne stop nio we unie za leż nie nie się od do staw ro - py naf to wej z kra jów ba se nu Za to ki Per skiej. Al ter na ty wą dla te go re gio nu ma być wzrost udzia łu im por tu ro py naf to wej z Ro sji, kra - jów ba se nu Za to ki Gwi nej skiej i kra jów ba - se nu Mo rza Ka spij skie go. Do sta wa mi ro py z te go ostat nie go re gio nu za in te re so wa ne są rów nież kra je Unii Eu ro pej skiej. We dług Z. Brze ziń skie go po li to lo ga, wla tach człon ka Kra jo wej Ra dy Bez pie czeń stwa i do rad cy pre zy den ta Sta - nów Zjed no czo nych J. Car te ra do spraw bez pie czeń stwa na ro do we go re gion Azji Środ ko wej i Za kau ka zia, wstrzą sa ny kon flik - ta mi zbroj ny mi, ze wzglę du na wy stę pu ją ce tu za so by ro py naf to wej i ga zu ziem ne go bę - dzie sta no wić waż ny ele ment kształ to wa nia się świa to we go ła du po li tycz ne go na po cząt - ku XXI w. Nie bez zna cze nia jest rów nież stra te gicz ne po ło że nie te go re gio nu, przez któ ry wie dzie naj krót sze po łą cze nie lą do we 2) Po wsta nie w 1960 r. OPEC (Or ga ni za tion of Pe tro lum Expor ting Co un tries) by ło wy ra zem sprze ci wu gru py kra jów po sia da ją cych zło ża ro py naf to wej wo bec ogrom nych zy sków czer pa nych z ich eks plo ata cji przez za gra nicz ne kon cer ny naf to we. OPEC two rzą: Ara bia Sau dyj ska, Iran, Irak, Ka tar, Ku wejt, Zjed - no czo ne Emi ra ty Arab skie, Al gie ria, Li bia, Ni ge ria, In do ne zja i We ne zu ela. 6

4 Ryc. 3. Naj więk si kon su men ci i im por te rzy ro py naf to wej (2004) mię dzy Chi na mi, Bli skim Wscho dem i Eu ro - pa Za chod nią. Największy region ro ponośny Więk szość za so bów ro py naf to wej znaj - du je się w ba se nie Mo rza Ka spij skie go, za - rów no pod je go dnem, jak i na ob sza rach przy le głych. Są to zło ża wy stę pu ją ce na te - re nie Ira nu, Ro sji (Astra chań, Da ge stan, Pół noc ny Kau kaz), Azer bej dża nu, Ka zach - sta nu, Turk me ni sta nu i nie ma ją ce go do - stę pu do mo rza Uz be ki sta nu. Po mi mo wy stę pu ją cych na dal roz bież - no ści w oce nie wiel ko ści tych złóż, więk - szość eks per tów Mię dzy na ro do wej Agen cji Ener gii jest zgod na co do te go, że ba sen Mo rza Ka spij skie go mo że ode grać waż ną ro lę w dy wer sy fi ka cji do staw ro py naf to wej 5/2006 7

5 Fot. 1. Polska. Płock rafineria PKN Orlen, instalacja do hydrokrakingu (fot. PAP/Grzegorz Michałowski) do kra jów za opa try wa nych głów nie przez OPEC i Ro sję. Ze wzglę du na geo gra ficz ną izo la cję te go re gio nu roz wój eks por tu tu - tej szej ro py naf to wej uza leż nio ny jest to od zbu do wa nia ru ro cią gów umoż li wia ją - cych jej prze sy ła nie 3). Pierw szą in we sty cją umoż li wia ją cą eks - port ro py naf to wej z ba se nu Mo rza Ka spij - skie go jest uru cho mio ny w 2001 r. ru ro ciąg o dłu go ści pra wie 1600 km łą czą cy Ten giz w Ka zach sta nie z No wo ro syj skiem nad Mo rzem Czar nym, skąd ro pa naf to wa jest trans por to wa na tan kow ca mi przez za li cza - ne do wą skich gar deł cie śni ny Bos for i Dar da ne le, łą czą ce Mo rze Czar ne z Mo - rzem Śród ziem ny m 4). Dru gą in we sty cją umoż li wia ją cą eks port ro py naf to wej z ba se nu Mo rza Ka spij skie - go jest li czą cy pra wie 1770 km dłu go ści ru - ro ciąg łą czą cy Ba ku w Azer bej dża nie, przez te ry to rium Gru zji, z Cey ha nem tu - rec kim por tem nad Mo rzem Śród ziem - nym. Je go bu do wa po zwo li zmniej szyć czę - sto tli wość że glu gi w cie śni nach, przez któ re wcią gu ro ku prze pły wa 7 tys. tan kow ców. Dro gą eks por tu ro py naf to wej z ba se nu Mo rza Ka spij skie go omi ja ją cą Bos for i Dar da ne le mo że stać się rów nież li czą cy po nad 670 km dłu go ści ukra iń ski ru ro ciąg łą czą cy Ode ssę nad Mo rzem Czar nym zmiej sco wo ścią Bro dy 5). Je go wy dłu że nie po przez bu do wę od cin ka łą czą ce go Bro dy na Ukra inie z Płoc kiem w Pol sce (fot. 1.) oraz bu do wa na te re nie Nie miec od cin ka łą czą ce go Schwedt z Wil helm sha ven nad Mo rzem Pół noc nym po zwo li ły by na eks - port ro py naf to wej z ba se nu Mo rza Ka spij - skie go nie tyl ko do Polski i krajów Eu ro py Za chod niej, ale na wet do Sta nów Zjed no - czo nych. Re ali za cja wszyst kich in we sty cji umoż li - wia ją cych eks port ro py naf to wej z kra jów ba se nu Mo rza Ka spij skie go (Ka zach sta nu, Turk me ni sta nu, Azer bej dża nu, Uz be ki sta - nu) z po mi nię ciem ru ro cią gów ro syj skich spo ty ka się, oczy wi ście, ze sprze ci wem Ro - sji. Sprze ciw spo wo do wa ny jest z jednej strony dą że niem Fe de ra cji Ro syj skiej do od zy ska nia mo car stwo wej po zy cji w re - gio nie, z dru giej oba wą przez kon ku ren - cją ro py naf to wej po cho dzą cej z re gio nu nad ka spij skie go 6). 3) Mo rze Ka spij skie jest naj więk szym bez od pły wo wym je zio rem świa ta o po wierzch ni 371 tys. km 2, z któ re go za so bów do 1991 r. ko rzy sta ły dwa kra je: Iran i Zwią zek Ra dziec ki. Do 1997 r. je dy na dro gą eks por tu ro py naf to wej z ba se nu Mo rza Ka spij skie go był ru ro ciąg łą czą cy Aty ran w Ka zach sta nie z Sa - ma rą w Ro sji, a od 2001 r. z Pri mor skiem ro syj skim por tem nad Mo rzem Bał tyc kim. 4) Wą skie gar dła są frag men ta mi tras tan kow ców i ru ro cią gów, w któ rych za kłó ce nie trans por tu z przy czyn na tu ral nych lub po li tycz nych spo wo do wa ło by po waż ne kom pli ka cje na świa to wym ryn ku ro py naf to wej. Na le żą do nich rów nież cie śni ny: Or muz, Ma lak ka i Bab al -Mand ban, ka na ły: Su eski i Pa nam - ski oraz ru ro cią gi ro syj skie. 5) Do Ode ssy ro pa ka spij ska mo że być do star cza na tan kow ca mi ze wspo mnia ne go wcze śniej por tu w No - wo ro syj sku lub gru ziń skie go por tu Sup sa, któ ry jest po łą czo ny ru ro cią giem z Ba ku w Azer bej dża nie. 6) Su row ce ener ge tycz ne sta no wią 60% eks por tu Ro sji. 8

6 Ry nek i ce ny ro py naf to wej Po czą tek XXI w. po twier dził, że ce chą cha rak te ry stycz ną ryn ku ro py naf to wej jest je go ma ła sta bil ność, wy ni ka ją ca z du - żej wraż li wo ści na in for ma cje o moż li wych zmia nach w po da ży te go su row ca. Świad - czą o tym gwał tow ne re ak cje no to wań ce no wych na róż ne go ro dza ju wy da rze - nia wy wo ła ne czyn ni ka mi przy rod ni czymi, ekono micz ny mi i po li tycz ny mi w głów - nych re gio nach wy do by cia i eks por tu ro py naf to wej. W 2003 r. wzrost cen ro py naf to - wej to wa rzy szył: przy go to wa niom do in wa - zji na Irak, straj kom opo zy cji prze ciw ko po li ty ce pre zy den ta H. Che ve za w We ne - zu eli, ofen sy wie wojsk in do ne zyj skich prze ciw ko se pa ra ty stom mu zuł mań skim w pro win cji Acech oraz kon flik tom o pod - ło żu et nicz nym, kul tu ro wym i eko no - micz nym wśród spo łecz no ści lo kal nych wni ge rii. W 2004 r. do dal sze go wzro stu ce ny przy czy ni ło się rów nież ro sną ce za po - trze bo wa nie na ro pę naf to wą w Chi nach iin diach, spo wo do wa ne roz wo jem mo to - ry za cji in dy wi du al nej oraz ma so wym wy - ko rzy sty wa niem spa li no wych ge ne ra to rów prą du w związ ku z nie do ro zwo jem in fra - struk tu ry elek tro ener ge tycz nej. Na to miast w 2005 r. nie wąt pli wym wi no waj cą był hu ra gan Kat ri na, któ ry spu sto szył środ ko - we wy brze że Za to ki Mek sy kań skie j 7). W sierp niu 2005 r. na gieł dzie no wo jor - skiej ce na ba rył ki ro py naf to wej prze kro - czy ła 65 USD, na to miast rok póź niej, w sierp niu 2006 r. 78 USD. Utrzy my wa - niu się tak wy so kiej ce ny sprzy ja rów nież nie pew ność co do sy tu acji w Ira nie, któ ry nie sko rzy stał z ul ti ma tum i nie przy stał na wy su nię tą przez nie któ re kra je wy so ko roz wi nię te udzie le nia mu po mo cy tech no - lo gicz nej w za mian za re zy gna cję z pro gra - mu ato mo we go. Jak do tych czas, wzrost cen ro py naf to - wej nie spo wo do wał za gro że nia stag fla - c j ą, czy li spad kiem ak tyw no ści go spo dar - czej mie rzo nej tem pem wzro stu pro duk tu kra jo we go brut to, któ re mu to wa rzy szy rów no cze sny wzrost sto py in fla cji i sto py bez ro bo cia tak, jak to mia ło miej sce w la - tach sie dem dzie sią tych XX w. 8). Wy ko rzy sta nie al ter na tyw nych źró deł ener gii (w tym: bio pa liw w trans por cie) i ener go osz częd nych tech no lo gii spo wo do - wa ło, że obec nie w kra jach wy so ko roz wi - nię tych go spo dar czo na jed nost kę pro duk - tu kra jo we go brut to zu ży wa się o po ło wę mniej ro py naf to wej niż w 1973 r., na to - miast we dług Mię dzy na ro do we go Fun du - szu Wa lu to we go wzrost ce ny ba rył ki o 10 USD po wo du je wzrost in fla cji o 0,5% i spa dek pro duk tu kra jo we go brut to o 0,25%. Wzrost cen przy czy nił się do umoc nie - nia w świa to wej go spo dar ce po zy cji naj więk szych kon cer nów naf to wych. W la - tach ich zy ski ze sprze da ży ro py naf to wej i jej prze two rów zwięk szy ły się czte ro krot nie. Tak du ży wzrost spo wo do - wał, że rzą dy nie któ rych kra jów im por te - rów ro py naf to wej chcą wy mu sić na nich ob ni że nie cen m.in. przez wpro wa dze nie po dat ku od nad mier nych zy sków. Swój pro test prze ciw ko ta kim de cy zjom kon cer - ny naf to we uza sad nia ją ko niecz no ścią po - no sze nia co raz więk szych na kła dów na no - we tech no lo gie umoż li wia ją ce eks plo- 7) Wśród przy czyn obec ne go wzro stu cen ro py naf to wej nie moż na po mi nąć fak tu prze kształ ce nia się ryn ku naf to wych kon trak tów ter mi no wych w je den z seg men tów ryn ku fi nan so we go, na któ rym ponad 100 mld USD ulo ko wa ły fun du sze hed gin go we sto su ją ce nie zwy kle dy na micz ne stra te gie in we - sty cyj ne bę dą ce za prze cze niem stra te gii kup i trzy maj. O atrak cyj no ści kon trak tów ter mi no wych dla fun du szy hed gin go wych de cy du je to, że są one zo bo wią za niem do za ku pu ro py naf to wej w przy szło ści, a więc moż na je ła two od sprze dać. 8) Od po wie dzią na nie po wo dze nia mi li tar ne Egip tu i Sy rii, któ re to kraje rozpoczęły 7 paź dzier ni - ka 1973 r. ofen sy wę prze ciw ko Izra elo wi, by ła de cy zja kra jów bli skow schod nich człon ków OPEC ozmniej sze niu wy do by cia i na ło że niu em bar ga na do sta wy ro py naf to wej do kra jów po pie ra ją cych Izra el. Spo wo do wa ła ona, że w cią gu sze ściu mie się cy jej ce na wzro sła o 400%. Szok ce no wy szyb ko prze niósł się na ce ny po zo sta łych wy ro bów i usług. 5/2006 9

7 Tabela 1. Największe koncerny naftowe świata Firma Kraj Przychody Zysk w mld USD ExxonMobil Royal Dutch/ Schell Group Britisch Petroleum Chevron Holandia/Wielka Brytania 328,2 36,1 306,7 25,3 Wielka Brytania 249,5 22,6 184,9 14,1 ConocoPhillips 162,4 13,6 Total Francja 144,0 14,5 ENI Włochy 83,1 9,9 Valero Energy Źródło: Forbes, 2005 r. 82,2 3,6 ata cję złóż do ostat niej kro pli 9), jak rów - nież na eks plo ata cję złóż nie kon wen cjo - nal nych (zło ża za le ga ją ce pod dnem głę bin mor skich, zło ża pia sków ro po no śnych i łup ków bi tu micz nych) oraz wy ko rzy sty - wa niem su row ca o gor szej ja ko ści w związ - ku z wy czer py wa niem się złóż ła twej do ra - fi na cji ro py naf to wej słod kiej (za wie ra ją cej do 0,5% siar ki) 10). Przychody i zyski największych koncernów naftowych przedstawia tab. 1. Po szu ki wa nie al ter na tyw nych źró deł ener gii Kon cer ny naf to we, obok kon cer nów mo - to ry za cyj nych, an ga żu ją się rów nież w ba da - nia nad tech no lo gia mi umoż li wia ją cy mi za - stę po wa nie czar ne go zło ta wo do rem wy stę pu ją cym po wszech nie, ale nie zmier - nie rzad ko w po sta ci wol nej któ ry spa la się nie za nie czysz cza jąc śro do wi ska. Współ - cze śnie naj czę ściej wy ko rzy sty wa ną me to da uzy ski wa nia te go pier wiast ka do ce lów prze my sło wych jest re for ming pa ro wy, w któ rym su row cem są wę glo wo do ry lub in - ne sub stan cje or ga nicz ne, m.in. me ta nol. Jed nak za so by ro py naf to wej i ga zu ziem ne go są ogra ni czo ne, więc przy szło - ścio wą me to dą bę dzie elek tro li za wo dy, w któ rej wy ko rzy sty wa na jest ener gia elek - trycz na. Me to da ta jest jesz cze zbyt dro ga (w przy pad ku wy ko rzy sta nia ja ko źró dła ener gii elek trycz nej od na wial nych źró deł ener gii) i przy czy nia się do emi sji ga zów cie plar nia nych (w przy pad ku wy ko rzy sta - nia ja ko źró dła ener gii elek trycz nej pa liw ko pal nych). Dla te go wo do ru nie moż na uznać za pa li wo w tra dy cyj nym ro zu mie - niu, a ra czej za no śnik ener gii, umoż li wia - ją cy jej gro ma dze nie i prze sy ła nie mie dzy pier wot ny mi źró dła mi a urzą dze nia mi, któ - re wy twa rza ją ener gię elek trycz ną 11). Ozna cza to, że sfor mu ło wa ne w la tach trzy dzie stych XX w. po wie dze nie naf ta rzą dzi świa tem jesz cze dłu go mo że być ak - tu al ne. prof. dr hab. AN DRZEJ WIE LOŃ SKI Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Geografii Społeczno-Ekonomicznej, ul. Krakowskie Przedmieście 30, Warszawa. 9) Tra dy cyj ne tech no lo gie po wo do wa ły że w zło żach po zo sta wa ło na wet do 80% su row ca. No we tech no - lo gie stwa rza ją moż li wo ści eks plo ata cji złóż uzna nych za wy czer pa ne. 10) 54 spo śród 65 kra jów pro du cen tów ro py naf to wej prze kro czy ło lub znaj du je się wła śnie w fa zie szczy - tu jej wy do by cia. 11) Na po czą tek ogni wa wo do ro we znaj dą za sto so wa nie ja ko źró dła za si la nia prze no śnych kom pu te rów i te le fo nów ko mór ko wych. 10

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE

POLA ELEKTROMAGNETYCZNE 5. Pro mie nio wa nie elek tro ma gne tycz ne (PEM) nie jo ni - zu ją ce wy stę pu je w po sta ci na tu ral nej (źró dła mi są Zie - mia, Słoń ce, zja wi ska at mos fe rycz ne) oraz sztucz nej (zwią za

Bardziej szczegółowo

Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy!

Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy! Kluczpunktowaniaarkusza Kibicujmy! KLUCZODPOWIEDZIDOZADAŃZAMKNIĘTYCH zadania 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Poprawna odpowiedź D B A D C D D C B C C B D B B C B

Bardziej szczegółowo

PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU

PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU PRAWO SPÓŁDZIELCZE I MIESZKANIOWE... Część 6, rozdział 1, punkt 4.1, str. 1 6.1.4. PRAWO ODRĘBNEJ WŁASNOŚCI LOKALU 6.1.4.1. Usta no wie nie od ręb nej wła sno ści Z człon kiem spół dziel ni ubie ga ją

Bardziej szczegółowo

przekrój prostokàtny

przekrój prostokàtny Szcze gól ne miej sce w wen ty la cji me cha nicz nej znaj du je wen ty - la cja o prze kro ju pro sto kąt nym. Co raz czę ściej sto so wa na i co raz czę ściej po szu ki wa na przez wy ko naw ców. Naj

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

FASADY FOTOWOLTAICZNE

FASADY FOTOWOLTAICZNE JANUSZ MARCHWIŃSKI FASADY FOTOWOLTAICZNE TECHNOLOGIA PV W ARCHITEKTURZE WARSZAWA 2012 SPIS TREŚCI WSTĘP...........................................................7 1. Przedmiot, uzasadnienie i cel pracy....................................7

Bardziej szczegółowo

Obcinanie gałęzi i ścinanie drzewa

Obcinanie gałęzi i ścinanie drzewa Obcinanie gałęzi i ścinanie drzewa Zasady bezpieczeństwa WAŻNE Przed użyciem piły należy uważnie przeczytać instrukcję obsługi, dołączoną do urządzenia. 1. Pi łę na le ży moc no trzy mać obiema rę ka mi.

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE WSTĘP...9 ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI...11

ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE WSTĘP...9 ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI...11 SPIS TRE ŚCI WSTĘP.....................................................9 ROZ DZIAŁ I ISTO TA I PRZED MIOT NA UKI O OR GA NI ZA CJI.......................11 1. TEO RIE OR GA NI ZA CJI A NA UKI O ZAR ZĄ

Bardziej szczegółowo

Wilno: magia historii

Wilno: magia historii Wilno: magia historii Są miejsca magiczne na ziemi, ale drugiego takiego jak Wilno nie ma JAROSŁAW DUMANOWSKI Wil no by ło i jest mia stem ma gicz - nym, nie zwy kle waż nym dla wszyst kich za miesz ku

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z PERNEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież uznać od po wie dzi

Bardziej szczegółowo

Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów

Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów Wojciech Świątek Nowe zasady prowadzenia ewidencji odpadów Praktyczne wskazówki dla specjalistów ds. ochrony środowiska Ochrona środowiska VERLAG DASHÖFER www.dashofer.pl Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do

Bardziej szczegółowo

Świat współczesny. 1 wy mie nia głów ne kie run ki pol skiej. z sąsia da mi i pań stwa mi Unii Eu ro - wymienia zadania am ba sa d i kon -

Świat współczesny. 1 wy mie nia głów ne kie run ki pol skiej. z sąsia da mi i pań stwa mi Unii Eu ro - wymienia zadania am ba sa d i kon - 1 Plan wy ni ko wy Pol ska we współ - cze snym świe cie NA TO od zim nej woj ny do współ - ist nie nia In te gra cja eu ro - pej ska Pol ska w sys te - mie po li tycz nym i go spo dar czym Świat współczesny

Bardziej szczegółowo

Konstrukcja szkieletowa

Konstrukcja szkieletowa Obudowa wanny Obudowę wanny mocuje się na konstrukcji szkieletowej zbudowanej z listewek o grubości 40 x 40 mm, rozstawionej wzdłuż boków wanny i przymocowanej do ściany. NARZĘDZIA poziomnica wyrzynarka

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież

Bardziej szczegółowo

1. Zdecydowane masowanie wzdłuż ramienia: 2. Zdecydowane uciskanie całego ramienia: od nad garst ka w kie run ku ra mie nia

1. Zdecydowane masowanie wzdłuż ramienia: 2. Zdecydowane uciskanie całego ramienia: od nad garst ka w kie run ku ra mie nia masazyk_layout 1 10/9/13 2:29 PM Page 1 Ćwi cze nie Spo sób wy ko na nia Ma su je te ra peu ta lub sa mo dziec ko ko lej no każ dą rę kę od od ra mie nia w kie run ku dło ni po stro nie ze wnętrz nej ra

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Blokada nadgarstka PODSTAWY WSKAZANIA DO ZASTOSOWANIA ŚRODKI OSTROŻNOŚCI

Rozdział 4. Blokada nadgarstka PODSTAWY WSKAZANIA DO ZASTOSOWANIA ŚRODKI OSTROŻNOŚCI Rozdział Blokada nadgarstka PODSTAWY Blo ka da nad garst ka po le ga na znie czu le niu trzech ner wów: pro mie nio we go, po środ ko we go oraz łok cio we go. 1. Nerw łok cio wy ma ga łąz kę czu cio wą

Bardziej szczegółowo

Gwarantowana Renta Kapitałowa. Ogólne warunki ubezpieczenia

Gwarantowana Renta Kapitałowa. Ogólne warunki ubezpieczenia Gwarantowana Renta Kapitałowa Ogólne warunki ubezpieczenia OGÓL NE WA RUN KI UBEZ PIE CZE NIA GWARANTOWANEJ RENTY KAPITAŁOWEJ GRK/R/4/2007 1. DE FI NI CJE Ile kroć w ni niej szych ogól nych wa run kach

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni?

Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni? 2 Na jaką pomoc mogą liczyć pracownicy Stoczni? biuletyn informacyjny dotyczący ochrony praw pracowników USTA WA z dnia 19 grud nia 2008 r. o po stę po wa niu kom pen sa cyj nym w pod mio tach o szcze

Bardziej szczegółowo

Montaż okna połaciowego

Montaż okna połaciowego Montaż okna połaciowego L Okna do pod da szy do star czają na pod da sze pra wie 40% świa tła wię cej niż okna o tej sa mej po wierzch ni za mon to wa ne pio no wo. Wy bór okna za le ży od: po wierzch

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Geografia Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od.

Bardziej szczegółowo

Ścianka z płyt gip so wo- -kar to no wych na rusz cie aluminiowym

Ścianka z płyt gip so wo- -kar to no wych na rusz cie aluminiowym Ścianka z płyt gip so wo- -kar to no wych na rusz cie aluminiowym szpachelka (15 cm) NARZĘDZIA piła długa linijka drobnoziarnisty papier ścierny nóż z wymiennym ostrzem kuweta na zaprawę kuweta na klej

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

War sza wa 2015 PUBLIKACJA DYSTRYBUOWANA BEZPŁATNIE

War sza wa 2015 PUBLIKACJA DYSTRYBUOWANA BEZPŁATNIE Pu bli ka cja po wsta ła w ra mach pro jek tu re ali zo wa ne go z do fi nan so wa niem NFOŚiGW w ra mach pro gra mu prio ry te to we go Edu ka cja eko lo gicz na Lider projektu: Wyż sza Szko ła Eko lo

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

Skąd się bie rze si ła drę czy cie li?

Skąd się bie rze si ła drę czy cie li? Skąd się bie rze si ła drę czy cie li? Drę czy ciel nie jest ani ta ki zły, ani ta ki sil ny, na ja kie go wy glą da. Sam, bez po mo cy dzie ci, drę czy ciel jest ni kim. q Si ła drę czy cie la bie rze

Bardziej szczegółowo

Układanie wykładzin podłogowych

Układanie wykładzin podłogowych Układanie wykładzin podłogowych Sposoby układania Sposób układania Układanie swobodne Zastosowanie Zalety Wady W małych pomieszczeniach, tam gdzie wystarcza jeden arkusz lub rzadko odwiedzanych Szybkie

Bardziej szczegółowo

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony

Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM. Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Modele odpowiedzi do arkusza Próbnej Matury z OPERONEM Wiedza o społeczeństwie Poziom rozszerzony Listopad 2010 W klu czu są pre zen to wa ne przy kła do we pra wi dło we od po wie dzi. Na le ży rów nież

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie Ryzyka Śmierci lub Kalectwa wskutek Nieszczęśliwego Wypadku. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Umowy Dodatkowej do Ubezpieczeń Uniwersalnych

Ubezpieczenie Ryzyka Śmierci lub Kalectwa wskutek Nieszczęśliwego Wypadku. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Umowy Dodatkowej do Ubezpieczeń Uniwersalnych Ubezpieczenie Ryzyka Śmierci lub Kalectwa wskutek Nieszczęśliwego Wypadku Ogólne Warunki Ubezpieczenia Umowy Dodatkowej do Ubezpieczeń Uniwersalnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia Ryzyka Śmierci lub Kalectwa

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Debiuty na GPW zapowiadały na przyszły rok m.in. spółki grupy PKP i Jastrzębska Spółka Węglowa.

Debiuty na GPW zapowiadały na przyszły rok m.in. spółki grupy PKP i Jastrzębska Spółka Węglowa. Debiuty na GPW zapowiadały na przyszły rok m.in. spółki grupy PKP i Jastrzębska Spółka Węglowa. Po 11 debiutach giełdowych w mijającym roku przyszły rok na warszawskiej giełdzie zapowiada się równie dobrze,

Bardziej szczegółowo

ul-czaspracy_kampoznaj-wzn-zus2011: :34 Strona 1

ul-czaspracy_kampoznaj-wzn-zus2011: :34 Strona 1 ul-czaspracy_kampoznaj-wzn-zus2011:02 2011-09-05 11:34 Strona 1 ul-czaspracy_kampoznaj-wzn-zus2011:02 2011-09-05 11:34 Strona 2 Przydatne pojęcia Czas pra cy to czas, w któ rym po zo sta jesz w dys - pozycji

Bardziej szczegółowo

Sztuka i komputer. Fotografia opracowana w kom pu te ro wym pro gra mie gra ficz nym.

Sztuka i komputer. Fotografia opracowana w kom pu te ro wym pro gra mie gra ficz nym. Sztuka i komputer Jak już wie cie, za po mo cą kom pu te ro wych pro gra mów gra ficz nych moż na wy ko ny wać róż ne dzie ła pla stycz ne, czy li two rzyć gra fi kę kom pu te ro wą. Ta ki ob raz moż na

Bardziej szczegółowo

Jaki podatek. zapłaci twórca? podatki. prawo. Twór ca i ar ty sta wy ko naw ca w pra wie au tor skim

Jaki podatek. zapłaci twórca? podatki. prawo. Twór ca i ar ty sta wy ko naw ca w pra wie au tor skim Jaki podatek zapłaci twórca? Zbliża się czas rozliczenia z fiskusem. Wielu twórcom rozliczenia podatkowe mogą nastręczać trudności, zwłaszcza, gdy prowadzą kilka rodzajów działalności, albo osiągają przychody

Bardziej szczegółowo

Konstruowanie Indywidualnych Programów Edukacyjno-Terapeutycznych

Konstruowanie Indywidualnych Programów Edukacyjno-Terapeutycznych Konstruowanie Indywidualnych Programów Edukacyjno-Terapeutycznych BE ATA DZIE WIĘC KA Głów nym za da niem wy cho waw czo dy - dak tycz nym re ali zo wa nym przez pla - ców ki przed szkol ne jest stwo rze

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Re no wa cje bez wy ko po we prze wo dów in fra struk tu ry

Re no wa cje bez wy ko po we prze wo dów in fra struk tu ry Tomasz LATAWIEC członek SIDiR Re no wa cje bez wy ko po we prze wo dów in fra struk tu ry pod ziem nej miesz czą się w sze ro ko ro zu mia nej dzie - dzi nie in ży nie rii sa ni tar nej i ochro nie śro

Bardziej szczegółowo

3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej

3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej 3. Pro po zy cje ćwi czeń z za kre su edu ka cji zdro wot no ru cho wej Te mat: Ćwi cze nia na to rze prze szkód wrot ki, ro we ry, kół ka hu la - ho op, słup ki, ła wecz ki, rów no waż nia Zbiór ka na

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki umowy dodatkowej do ubezpieczeń uniwersalnych. Ubezpieczenie Składki

Ogólne warunki umowy dodatkowej do ubezpieczeń uniwersalnych. Ubezpieczenie Składki Ogólne warunki umowy dodatkowej do ubezpieczeń uniwersalnych Ubezpieczenie Składki OGÓL NE WA RUN KI UBEZ PIE CZE NIA SKŁAD KI US/J/3/2007 Ni niej sze ogól ne wa run ki ubez pie cze nia sto su je się wy

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA POZIOM PODSTAWOWY LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

Budowa i zasada działania. Budowa. instrukcja obsługi grupy pompowej. powrót GW 1/2. zasilanie GW 1/2

Budowa i zasada działania. Budowa. instrukcja obsługi grupy pompowej. powrót GW 1/2. zasilanie GW 1/2 instrukcja obsługi grupy pompowej Rys. 1. Budowa grupy pompowej powrót 2 3 GW 1/2 6 7 1 zasilanie 4 GW 1/2 1. zawór termostatyczny ZT 2. zawór regulacyjny ZR 3. zawór odcinający G1" belki zasilającej 4.

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

Koncepcje i strategie logistyczne

Koncepcje i strategie logistyczne Alek san dra Koź lak Uni wer sy tet Gdań ski Trans port w lo gi sty ce a lo gi sty ka w trans por cie W kla sycz nym uję ciu za leż no ści mię - dzy trans por tem a lo gi sty ką pod kre śla się ro lę trans

Bardziej szczegółowo

No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma -

No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma - mb0110 TEMAT WYDANIA mgr inż. Jerzy B. Zembrowski* No wy wy miar ener go osz częd no ści w bu dow nic twie No we li za cja Dy rek ty wy EPBD 2010/31/UE z 15 ma - ja 2010 r. w spra wie cha rak te ry sty

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

In struk cja dla ucznia

In struk cja dla ucznia Imi i nazwisko ucznia.................................................................. Wype nia nauczyciel Klasa.................. SPRAWDZIAN KOMPETENCJI DRUGOKLASISTY Z OPERONEM 2010 Czas pracy: 2 razy

Bardziej szczegółowo

Lublin moje miasto. (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go

Lublin moje miasto. (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go Lublin moje miasto Forum edukacyjne (hi sto ria, kul tu ra, go spo dar ka i spo łe czeń stwo) Pro po zy cja pro jek tu in ter dy scy pli nar ne go Ome to dzie pro jek tu sły szał chy ba każ dy z nas. Wie

Bardziej szczegółowo

Opis techniczny Przeznaczenie Instrukcja montażu

Opis techniczny Przeznaczenie Instrukcja montażu Sys tem ko mi no wy HY BRY DA IZO to re wo lu cyj ne roz wią za nie w tech ni ce ko mi no wej i ab so lut nie no wy pro dukt fir my Spi ro flex. Wie lo let nie do świad cze nie po zwo li ło nam na stwo

Bardziej szczegółowo

Walizki. Walizki i pojemniki zamykane

Walizki. Walizki i pojemniki zamykane Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Pod kluczem 62 i pojemniki zamykane 63 Systemy zamknięć Po jem ni ki RA KO moż na za my kać za po mo cą po kry - wy z za wia sa mi. Je że li do te go na dłuż szym bo

Bardziej szczegółowo

Układanie paneli z PCV

Układanie paneli z PCV Układanie paneli z PCV Wybór paneli 1. Panele z PVC są produktem gotowym do użytku. Można kłaść je we wszystkich rodzajach pomieszczeń. Szczególnie dobrze sprawdzają się w pomieszczeniach wilgotnych (łazienki,

Bardziej szczegółowo

Wykonanie posadzki betonowej

Wykonanie posadzki betonowej Wykonanie posadzki betonowej Gładź betonowa grubości 8-10 cm powinna być zbrojona siatką stalową. NARZĘDZIA I MATERIAŁY poziomnica miarka deski grubości 27 mm linijka deski grubości 12 mm, służące do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

Omó wie nie me cha ni zmu prze ka zy wa -

Omó wie nie me cha ni zmu prze ka zy wa - Prze ka zy wa nie sy gna łów ner wo wych Nie moż na prze ce nić zna cze nia ukła du ner wo we go dla ho me osta zy or ga - ni zmu oraz je go roz wo ju i eg zy sten cji w po wią za niu ze śro do wi skiem,

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006

Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006 Typowe błędy popełnione na maturze z chemii w roku 2006 Po dob nie jak w ro ku po przed nim, tak i w tym pra gnę przed sta wić ty po we błę dy ma tu rzy stów po peł nio ne pod czas roz wią zy wa nia za

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Nie pod le głość Li twy w 1990 r. sta ła się

Nie pod le głość Li twy w 1990 r. sta ła się ZE ŚWIATA Wspieranie rozwoju dziecka na Litwie Na świe cie za uwa ża się wy raź ną ten den cję do wspie ra nia roz wo ju dziec ka. Uza leż nio ne jest to jed nak od tra dy cji edu ka cyj nych, kul tu ro

Bardziej szczegółowo

Otwar cie 1. Zna cze nie Otwar cie 1 ma na stę pu ją ce zna cze nia:

Otwar cie 1. Zna cze nie Otwar cie 1 ma na stę pu ją ce zna cze nia: 20 Wspólny Język 2010 Wspólny J zyk 2010 Standard Otwar cie Zna cze nie Otwar cie ma na stę pu ją ce zna cze nia: A) 5 kar w si le 12 17, B) układ 4441 z czwór ką ka ro w si le 12 17, C) układ 4 ka ra,

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

Terapia DHEA u kobiet

Terapia DHEA u kobiet Dr n. med. Micha³ Rabijewski Klinika Endokrynologii CMKP w Warszawie Kierownik Kliniki: dr hab. n. med. Wojciech Zgliczy ski, prof. nadzw. w CMKP Terapia DHEA u kobiet Nie do b r an dro ge n w u ko biet

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Koncepcje i strategie logistyczne

Koncepcje i strategie logistyczne ANDRZEJ SZYMONIK 1 UWARUNKOWANIA LOGISTYKI IMPREZ MASOWYCH 2 Istota logistyki imprezy masowej Zgod nie z Usta wą O bezpieczeństwie imprez masowych, za im - pre zę ma so wą uzna wa ne są im pre zy spor

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA dysleksja Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA POZIOM PODSTAWOWY LISTOPAD ROK 2008 Instrukcja dla zdajàcego Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Pro to kół Zwy czaj ne go Ogól ne go Ze bra nia Pol skie go. dnia 1 wrze śnia 2010 r. w Pu ła wach. Po rzą dek ze bra nia: Prze bieg Ze bra nia:

Pro to kół Zwy czaj ne go Ogól ne go Ze bra nia Pol skie go. dnia 1 wrze śnia 2010 r. w Pu ła wach. Po rzą dek ze bra nia: Prze bieg Ze bra nia: Wiadomoœci Parazytologiczne 2010, 56(4), 355 359 Copyright 2010 Polskie Towarzystwo Parazytologiczne Pro to kół Zwy czaj ne go Ogól ne go Ze bra nia Pol skie go To wa rzy stwa Pa ra zy to lo gicz ne go,

Bardziej szczegółowo

Art Lift nowa technologia liftingu

Art Lift nowa technologia liftingu medycyna estetyczna Marcin Wujtowicz Sales manager MYDERM Laboratories S.A. Art Lift nowa technologia liftingu Me dy cy na este tycz na to no wa ga łąź na uk me dycz nych po wsta ła zpo łą cze nia der

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialny pracodawca, czyli bezpieczne i higieniczne warunki pracy

Odpowiedzialny pracodawca, czyli bezpieczne i higieniczne warunki pracy higiena pracy mgr Arleta Mrugała mgr Dorota Wodzisławska-Czapla Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Katowicach Odpowiedzialny pracodawca, czyli bezpieczne i higieniczne warunki pracy Zachowanie

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Beata Kulesza-Damaziak Fotografie: Norbert Piwowarczyk Opracowanie ilustracji: Karandasz Korekta: Alicja Chylińska

Projekt okładki: Beata Kulesza-Damaziak Fotografie: Norbert Piwowarczyk Opracowanie ilustracji: Karandasz Korekta: Alicja Chylińska Projekt okładki: Beata Kulesza-Damaziak Fotografie: Norbert Piwowarczyk Opracowanie ilustracji: Karandasz Korekta: Alicja Chylińska Co py ri ght Do ro ta Dziam ska 2005 Co py ri ght Wy daw nic two BIS

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

FIDIC a polskie regulacje prawne czy stosowanie warunków kontraktowych FIDIC przeszkadza w sprawnej realizacji kontraktów?

FIDIC a polskie regulacje prawne czy stosowanie warunków kontraktowych FIDIC przeszkadza w sprawnej realizacji kontraktów? Tomasz LATAWIEC Członek Zarządu SIDiR FI DIC a pol skie re gu la cje praw ne. Od dłu ższe go cza su w śro do wi sku in fra struk tu ral nym trwa dys ku sja na te mat te go, czy wa run ki kon trak to we

Bardziej szczegółowo

Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt.

Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt. Design przestrzeni De ko ra cyj ne, in no wa cyj ne, zo rien to wa ne na pro jekt. Grzej ni ki po ko jo we LUX RAD ofe ru ją bo gac two aran żo wa nia no wo czes nych miesz kań. In no wa cyj ne wzo ry,

Bardziej szczegółowo

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Numer 16 28.4.2014 r. PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Gór ni cy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

3. Propozycje ćwiczeń z zakresu edukacji zdrowotno-ruchowej

3. Propozycje ćwiczeń z zakresu edukacji zdrowotno-ruchowej 3. Propozycje ćwiczeń z zakresu edukacji zdrowotno-ruchowej Te mat: Pod sta wo we ćwiczenia gimnastyczne Zbiór ka, przy wi ta nie, po da nie te ma tu i celów zajęć. Za po znanie dzieci z za sa da mi bez

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie

Maria Litwiniuk. Leczenie raka piersi. Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Maria Litwiniuk Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych hormonalnie Leczenie raka piersi Poradnik dla pacjentek leczonych

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

smaki Wittchen Wiosenno-letnie 12 KOLEKCJA Tekst: Lidia Popiel

smaki Wittchen Wiosenno-letnie 12 KOLEKCJA Tekst: Lidia Popiel 12 KOLEKCJA Wiosenno-letnie smaki Wittchen Od cie nie cap puc ci no, mlecz nej cze ko la dy, ciem nej espres so, lat te, wa ni lio wej śmie tan ki to urze ka ją - ce, sma ko wi te ko lo ry, któ re po ja

Bardziej szczegółowo