Politechnika Koszalińska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Politechnika Koszalińska"

Transkrypt

1 Politechnika Koszalińska Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Techniki Próżniowej Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych Diagnostyka powłok z wykorzystaniem metod analizy termomechanicznej Zadanie 5.2. Piotr Myśliński Politechnika Koszalińska Seminarium projektu nr POIG /08: Hybrydowe technologie modyfikacji powierzchni narzędzi do obróbki drewna Koszalin, 18 i

2 Cele seminarium: 1. Przedstawienie genezy i zasad wdrażanej termomechanicznej metody diagnostyki cienkich adhezyjnych powłok przeciwzużyciowych. 2. Prezentacja wybranych rezultatów badań diagnostycznych. 3. Ustalenie ujednoliconych standardów procedur diagnostycznych do stosowania w ramach projektu (warsztaty?).

3 Plan seminarium: 1. Wstęp. Wykorzystanie wzoru Stoney a do konstruowania charakterystyk naprężenie temperatura w powłoce układu podłoże-powłoka adhezyjna. 2. Stosowane w galwanotechnice sposoby wyznaczania naprężeń wewnętrznych poprzez pomiar odkształceń liniowych podłoża. 3. Istota prezentowanej metody 4. Zasada metody 5. Charakterystyka obiektu badań diagnostycznych 6. Właściwości metody 7. Zagadnienia naukowe związane z wdrożeniem metody 8. Efekty estymacji naprężeń i odkształceń 9. Charakterystyka urządzenia badawczego ( dylatometru ) 10. Możliwe opcje diagnostyki z rejestracją zmian wskaźnika alpha m AC 11. Przykładowe rezultaty i ich interpretacje 12. Zakres koniecznych uzgodnień metodologicznych w zakresie standardowych procedur diagnostycznych w ramach projektu.

4 Wstęp. tot 2 Es ts t R R s f f 0 w funkcji temperatury E s moduł Younga materiału warstwy ν s liczba Poissona materiału warstwy t s grubość warstwy t f grubość podłoża R f promień odkształcenia podłoża po osadzeniu warstwy R o - promień odkształcenia podłoża przed osadzeniem warstwy w funkcji temperatury

5 ..naprężenia w funkcji temperatury wyznaczane metodą Stoney a.. wg C. Mitterer, P.H. Mayrhofer, J. Musil, Thermal stability of PVD hard coatings, Vacuum, 71 (2003) wg P.H. Mayrhofer, F. Kunc, J. Musil, C. Mitterer, A comparative study on reactive non-reactive unbalaced magnetron sputter deposition of TiN coatigs, Thin Solid Films 415(2002)

6 wg. M. Bielawski, D. Seo, Residual stress development in UMS TiN coatings, Surface and Coatings Technology 200 (2005) Naprężenia w funkcji temperatury warstw Al. wg. A. Prószyński, Modyfikacja naprężeń w cienkich warstwach metalicznych, Praca Doktorska, Politechnika Łódzka, 2007

7 Stosowane w galwanotechnice sposoby wyznaczania naprężeń wewnętrznych poprzez pomiar odkształceń liniowych podłoża wg. A. Ryabchikov, H.Lille, J. Kooo, A device for Determination of Residua Stresie In Galvanic Coatings from the Measured Longitudinal Deformation of a Strip Substrate, Materiale Science Forum, (2002) wg. E. Szeptycka, Metoda wyznaczania naprężeń własnych w powłokach galwanicznych przy użyciu dylatometru, Powłoki Ochronne, 1-3 ( ) (1992) 33-41

8 rozwiązania historyczne wg R. Heiner, U Heuberger, A.Pfund, A. Zielonka, Messung und Korrektur von Makrospannungen in galvanischen Schichten, Galvanotechnik, vol (2000)

9 lecie opublikowania pracy: G.G. Stoney, The tension of Metallic Films Deposited by Electrolysis, Proc. R. Soc. Lond A82 (1909) 172.

10 Istota prezentowanej metody

11 cd. Istoty metody

12 St ress σ Total = σ th + σ G + σ ph Total internat (resiudal) stress Intrinsic or growth stress Thermal stress ~0.3 Deposition Temp. (T/Tm) wg. Cheng Y.H., Tay B.K., Lau S.P., Influence of deposition temperature on the structure and internal stress TiN films deposited by filtered cathodic vacuum arc, J. Vac. Sci. Technol. A 20(4) (2002) wg. J.A. Thornton, Thin Solid Films (1989)

13 ZASADA WDRAŻANEJ METODY Zasada metody: rejestracja zmian (kinetyki) warunków sprzężeń termomechanicznych między podłożem a adhezyjną powłoką badanego fizycznego modelu podłoże-powłoka w funkcji temperatury lub czasu zmiany odkształceń liniowych podłoża. Termomechanika jest dziedziną wiedzy technicznej próbującą wyjaśnić i opanować zjawiska wynikające z rozszerzalności cieplnej materiałów oraz mechanizmów sprzężeń termomechanicznych, tzn. wzajemnych oddziaływań pól naprężeń (odkształceń) i temperatur. Stabilność termiczna cienkich powłok adhezyjnych Definicja stabilności termicznej nanostrukturalnych supertwardych pokryć: Stabilność termiczna jest ogólnym terminem używanym do opisu zmian (lub braku zmian) właściwości materiału w funkcji temperatury. Właściwościami takimi są między innymi: odporność na utlenianie, struktura, właściwości mechaniczne. Pokrycie supertwarde posiada wysoką stabilność termiczną jeżeli twardość i rozmiar ziaren (które zależą od nanostruktury i składu), mierzone w temperaturze pokojowej pozostają nie zmienione w trakcie wyżarzania aż do 1100 o C. wg. A. Ravel i inni, Thermal stability of nanostructured superhard coatings: A review, Surf. Coat. Techno. 201 (2007)

14 Stosowane metody pomiarowe do badań stabilności termicznej: pomiar twardości/mikrotwardości (w temperaturze pokojowej po odprężaniu) pomiar zależności twardości wskroś (segregacja stabilności i dyfuzja pomiędzy podłożem a powłoką) pomiar stabilności okresu nadstruktury w funkcji temperatury odprężania pomiar właściwości tribologicznych pomiar naprężeń ( np. metodą XRD) pomiar względnych zmian naprężeń w funkcji temperatury pomiar względnych zmian naprężeń w powłoce adhezyjnej po odprężaniu

15 Dotychczasowe wdrożenia prezentowanej metody realizowane w Politechnice Koszalińskiej były dedykowane diagnostyce przeciwzużyciowych warstw/powłok wielowarstwowych osadzanych próżniowo-plazmowymi metodami łukowymi na narzędziach do obróbki metali i drewna. Wyżarzanie układów podłoże-powłoka adhezyjna powoduje termiczne aktywowanie zróżnicowanych procesów oraz relaksacji naprężeń w powłoce lub/i podłożu (o kinetyce zależnej od energii ich aktywacji): wzrost ziarna rekrystalizacja i zdrowienie dyfuzja między powłoką a podłożem relaksacje naprężeń własnych (anihilacja, migracja i redystrybucja defektów sieciowych) utlenianie powłoki / (degradacja chemiczna) makroskopowa degradacja mechaniczna powłoki (lokalne odpryski, delaminanacja) pełzanie odkształcenia plastyczne. SYNERGIA

16

17 Uzasadnienie wdrożenia prezentowanej metody: pomimo prowadzonych w ostatniej dekadzie intensywnych badań, których celem jest rozpoznanie właściwości super twardych powłok istnieje wciąż luka pomiędzy wiedzą o ich technologiach i strukturze a stabilnością termiczną; np. powłoki o różnych strukturach i składach mogą wykazywać podobne twardości, ale różne zachowanie się stabilności termicznej. wg. A. Ravel i inni, Thermal stability of nanostructured superhard coatings: A review, Surf. Coat. Techno. 201 (2007)

18 CHARAKTERYSTYKA OBIEKTU BADAŃ DIAGNOSTYCZNYCH Obiekt badań: fizyczny model układu podłoże-cienka powłoka adhezyjna ( próbka ). Kształt podłoża: A. walec o średnicy 3 mm, długość 30 mm; Schemat i fotografia fragmentu głowicy pomiarowej dylatometru. 1-elementy konstrukcji głowicy pomiarowej wykonanych ze szkła kwarcowego, 2-próbki (2a-badana, 2b-odniesienia-w przypadku względnych zmian wydłużeń), 3 dyski czujników temperatury, 4-symbole strumieni energii cieplnej z układu grzewczego dylatometru, 5-popychacze czujników LVDT dylatometru a 2b

19 B. płaskownik o długości 30 mm, szerokości 3 mm, grubość ( ) µm

20 Powłoka: - osadzona próżniowo-plazmowymi technikami PVD na powierzchni bocznej walca lub obustronnie w przypadku podłoża w kształcie płaskownika - jedno lub wielowarstwowa - grubości powłok typowe dla technologii powłok przeciwzużyciowych (1,5 8(?) µm). Warunki osadzania: - w ramach procesów samodzielnych (np. w celu optymalizacji technologii, w tym optymalizacji wzajemnej konfiguracji elementów komory technologicznej i obrabianego elementu lub detekcji pęknięć w obszarze interfejsu podłoże-powłoka, detekcji odkształceń plastycznych, itp ) - w ramach procesów rutynowych z wsadem modyfikowanych narzędzi; próbka świadek opcja wskazana przy realizacji projektu (system ekspertowy, optymalizacja Taguchi, powiązanie z danymi z testów narzędzi półprzemysłowych i przemysłowych)

21 WŁAŚCIWOŚCI METODY - badana próbka jest/może być odwzorowaniem materiałowym i technologicznym danego procesu osadzania powłok na elementach użytkowych z wyłączeniem uwarunkowań związanych z wpływem parametrów określających właściwości fizyczne i energetyczne powierzchni obrabianych elementów na warunki wzrostu osadzanych powłok. - ilościowe rezultaty badań diagnostycznych mogą być relacjonowane jedynie w ujęciu zmian względnych wyznaczanych parametrów. Opcje pomiarów: A.- z próbką odniesienia (np. z podłożem bez powłoki) - bez próbki odniesienia z zachowaniem funkcji kompensacji rozszerzalności głowicy B.- bez atmosfery ochronnej - z atmosferą ochronną

22 ZAGADNIENIA NAUKOWE ZWIĄZANE Z WDROŻENIEM METODY Zagadnienia termosprężystości sprzężonej* w zdefiniowanej przestrzeni (obiekcie) pokrytej warstwą lub powłoką wielowarstwową innego materiału. Zagadnienia transportu i redystrybucji strumienia ciepła w materiałach o zróżnicowanych właściwościach cieplnych. Zagadnienia pomiarów efektów cieplnych z udziałem obiektów inercyjnych. Właściwości metod Analizy Termomechanicznej (TMA) i Dynamicznej Analizy Mechanicznej (DMA) z wykorzystaniem modulowanych zmian temperatury. Parametry technologii PVD warstw lub powłok wielowarstwowych zastosowanych do preparatyki badanych modeli podłoże-powłoka adhezyjna a kinetyka termomechanicznych sprzężeń między podłożem, warstwą przejściową i adhezyjną powłoką. * Termosprężystość sprzężona-uwzględnia się pełne sprzężenie pola temperatury i pola odkształcenia: zmiana temperatury wpływa na zmianę odkształcenia, ale również zmiana pola odkształcenia wpływa na zmianę temperatury.

23 Termomechaniczna analiza z modulacją tempetarury MT TMA

24 Przykłady zestawień modeli układów podłoże powłoka adhezyjna

25 EFEKTY ESTYMACJI NAPRĘŻEŃ I ODKSZTAŁCEŃ Obliczenia numeryczne wykonane w celu oszacowania wielkości odkształceń podłoża wynikających z interakcji termomechanicznych między podłożem a adhezyjną powłoką w warunkach sterowanego wyżarzania badanych układów podłoże-adhezyjna powłoka do temperatury 850 o C:.w walcowym modelu układu podłoże-powłoka adhezyjna. Rozpatrywano płaski element skończony stanowiący fragment osiowego przekroju modelu o wymiarach 700 μm x 2000 μm i grubości 2 μm umieszczony w centralnej części przekroju wzdłuż osi 0Y. Do dyskretyzacji podłoża ustalono elementów, natomiast do dyskretyzacji warstwy elementów. W obliczeniach z zastosowaniem programu ANSYS 5.7. przyjęto parametry E, ν, α dla podłoża z żelaza Armco oraz spieku WCCo6, dla warstwy: azotek tytanu TiN o grubości 2 µm.

26 Rozkład naprężeń termicznych dla układu Fe-TiN: wartość i rozkład naprężeń płaskich σ th w warstwie TiN o grubości 2μm w połowie długości modelu wartość i rozkład naprężeń σ th w podłożu Fe wzdłuż całej długości wg. K. Pietruszka

27 Naprężenia zredukowane w warstwie w temperaturze pokojowej w warstwie TiN układu Fe-TiN w warstwie TiN układu WCCo-TiN

28 Naprężenia zredukowane w podłożu Fe w temperaturze pokojowej..układu Fe TiN Naprężenia zredukowane w podłożu WCCo..układu WCCo TiN wg R. Kucharskiego (prace nie publikowane) Wartość Fe TiN WCCo TiN naprężenia zredukowane w warstwie [GPa] naprężenia rozciągające w warstwie [GPa] naprężenia zredukowane w podłożu [MPa] naprężenia rozciągające w podłożu [MPa]

29 Obliczone odkształcenia podłoża w funkcji temperatury dla układu Fe-TiN wg. R. Kucharskiego nie publikowane

30 Eksperymentalne odkształcenia podłoża w funkcji temperatury dla układu Fe-TiN

31 .dla układu Fe-TiN z podłożem w kształcie płaskownika, temperatura osadzania 400 o C y g warstwa podłoże h z x l s Dane do obliczeń: 1.długość l = 30mm 2.szerokość s = 3mm 3.grubość podłoża h = 140μm 4.grubość warstwy TiN g = 2μm 5.temperatura osadzania T dep = 400 C 6.temperatura pokojowa T o = 20 C Odkształcenie (wydłużenie) układu ε [μm] Bez warstwy Z warstwa 156,18 153,08 Różnica 3,10 μm

32 ..dla podłoży walcowych naprężenia termiczne σ th... w/g P. Myśliński, W. Precht, L. Kukiełka, P. Kamasa, K. Pietruszka, P. Małek, A possibility of application on MT DIL to the residual stresses analysis the hard coating-substrate system, Journal of Thermal Analysis and Calorimetry, 77 (2004) WNIOSEK GENERALNY z obliczeń: Wymagana rozdzielczość pomiarów zmian wydłużenia liniowego podłoża nie mniejsza niż 0,01 µm

33 Charakterystyka urządzenia badawczego ( dylatometru kompensacyjnego) Właściwe warunki metrologiczne badań zapewniono poprzez: A. Wykorzystanie indukcyjnego czujnika przesunięć liniowych HP LVDT (high precision linear variable differential transformer) firmy TESSA (+ czytnik elektroniczny) o rozdzielczości 0,01 µm. B. Opracowanie i skonstruowanie dylatometru różnicowego z radiacyjno - konwenkcyjnym układem grzewczym. uchwyt z próbką układ grzewczy termoelement popychacz czujnik przemieszczenia głowica pomiarowa komora pomiarowa układ regulacji czujników

34 DIL DC / m < A DIL > / m T s -T o / o C C. Zastosowanie różnicowej dylatometrii (analizy termomechanicznej TMA) z modulacją temperatury MT TMA T s (t) = To + < q > t + A Ts sin ωt ω = 2 Π f Podstawowa właściwość dylatometrii (analizy termomechanicznej TMA) z modulacją temperatury (MT TMA) polega na możliwości separacji odwracalnych zmian temperatury i wydłużeń próbki od nieodwracalnych zmian tych parametrów. Pozwala to na detekcje efektów cieplnych i mechanicznych z czułością krotnie większą niż z zastosowaniem wyłącznie zmian liniowych temperatury układu grzewczego urządzenia badawczego wg Y. Kraftmakher, Modulated Calorimetry and Related Techniques, Elsevier (2002) Przykład: T o +<q>t+a T sin t T o <q>t A T sin t Time / s Fe < A DIL > = - 0,35 m (a) (b) 2,0 1,9 1,8 1,7 1,6 1,5 1,4 1,3 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0, ,5 Temperature ( o C)

35 Ogólne zdefiniowanie właściwości analizy MT TMA: sygnał pomiarowy złożony jest z dwóch składowych: dl/dt = α. (dt/dt) + f (t,t) gdzie α = (dl/dt) jest cieplnym współczynnikiem rozszerzalności. Pierwszy składnik reprezentuje odwracalne zmiany wydłużeń próbki, natomiast f (t,t) jest pewną funkcją temperatury i czasu reprezentującą zmiany długości próbki pojawiające się wskutek relaksacji naprężeń w próbce lub odkształceń w wyniku przyłożonego obciążania (!) i jest częścią równości reprezentującą nieodwracalne zmiany wydłużeń. Przedmiotem dekonwolucji Fouriera są rejestrowane sygnały MT TMA czyli: - odpowiedzi termiczne z czujnika (czujników) temperatury próbki - odpowiedzi dylatometryczne z czujnika LVDT dylatometru.

36 Produktami operacji dekonwolucji są następujące dane do analizy zmian odkształceń podłoża: - dane dotyczące odwracalnych zmian temperatury próbki w funkcji czasu: Tp DC

37 -dane dotyczące odwracalnych zmian wydłużeń próbki w funkcji czasu DIL DC,

38 < A T >/ o C < A L > / m - oraz dotyczące nieodwracalnych efektów cieplnych i dylatometrycznych zawartych w odpowiedziach próbki na pobudzenie cieplne A Ts sin ωt: < A T > i < A L > w funkcji temperatury lub czasu, < A T > jest bieżącą amplitudą odpowiedzi cieplnej < A L > bieżącą amplitudą odpowiedzi dylatometrycznej. 10 < A T > 8 B C 4 < A L > A B Czas / sek Czas / sek

39 Do detekcji zmian oddziaływań termomechanicznych przyjęto wskaźnik alpha m AC zdefiniowany następująco: α m AC(f) = < A L > / Lm ot < A T > gdzie znacznik m oznacza, że mamy do czynienia w badanej próbce z mechanicznym oddziaływaniem adhezyjnej powłoki na podłoże, L ot jest bieżącą początkową wartością długości podłoża, f częstotliwością modulacji. 13,0 12,5 alphaac480 12,0 11,5 alpha m AC / ppm o C (-1) 11,0 10,5 10,0 9,5 9,0 8,5 8,0 7,5 7, Czas / sek

40 Ze względu na cieplnie inercyjne właściwości obiektu badanego moduły i fazy odpowiedzi <A T > i <A L > są zależne od częstotliwości modulacji Zmiana temperatury w osi symetrii czoła układu próbka uchwyt (kwarc), mapa rozkładu temperatury czoła uchwytu kwarcowego z próbką po czasie 3s Zmiana temperatury w osi symetrii czoła układu próbka uchwyt platyna i miedź, mapa rozkładu temperatury czoła uchwytu kwarcowego z próbką po czasie 0,03s Stąd wskaźnik α m AC(f) można zdefiniować również (w płaszczyźnie zmiennych zespolonych) α m AC(f) = (1/L) (L exp(j(ωt +φ L ))/T exp(j(ωt +φ T ))= =1/L o (L/T) exp(jω (φ L -φ T )) gdzie: L exp(j(ωt +φ L )) i T exp(j(ωt +φ T )) są cyklicznymi mierzonymi zmianami odpowiednio wydłużenia i temperatury i próbki a L średnią zmianą długości w czasie jednego okresu cyklicznych zmian.

41 Re DC 5 20 min =16 s =64 s min Im Teoretyczny amplitudowo - fazowy nomogram zmian odpowiedzi < A T > dla podłoża z żelaza Armco i = 16 i 64 sek oraz A Ts =5 C w funkcji częstotliwości modulacji temperatury ( okresy 0,5 20 min.) wg P. Kamasy

42 Re <AT> ^ / uv x 7,1 6 <qm>=1 C/min,p=20min. <qm>=2, p= < AT > (<qm>) podłoże Fe poziom 300 C plik: ri 2 ampl. modul.=5o C DC <qm>=2.5, p= <qm>=40, p= 0.5 <qm>=7.5, p= <qm>=20, p=1 <qm>=10, p=2 <qm>=5,p=4-6 -1,5-1 -0,5 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 4,5 5 5,5 6 Im <AT>^ / uvx7,1 Doświadczalny amplitudowo fazowy nomogram odpowiedzi < A T > dla podłoża z żelaza Armco w funkcji częstotliwości modulacji temperatury.

43 Doświadczalny amplitudowo fazowy nomogram odpowiedzi < A T > dla podłoża z żelaza Armco w funkcji temperatury

44 Doświadczalny amplitudowo fazowy nomogram odpowiedzi < A T > dla podłoża z żelaza Armco w funkcji temperatury

45 Doświadczalny amplitudowo fazowy nomogram odpowiedzi < A T > dla podłoża z żelaza Armco w funkcji temperatury

46 < AT >/ DC Optymalizacja częstotliwości modulacji z wykorzystaniem próbki HSS-TiAlN alpha AC / ppm x 1/oC < A dil > / DC DIL DC 10,45 10,425 10,4 10,375 10,35 HSS/TiAlN, plik tg1 alpha AC, air, obr.spr. p = 1 min. 10,325 10,3 p= 16 min. 10,275 10,25 10,225 10,2 10,175 10,15 10,125 p = 12 min. p = 7 min. p = 4 min. 10,1 10,075 10,05 p = 10 min. 10,025 0,85 1,35 1,85 2,35 2,85 3,35 3,85 ln < q m > / oc/min 1,15 1,1 1,1 p = 7 min. 1,05 p = 7 min. 1,05 1 0,95 p = 16 min. p = 5 min. p = 4 min. 1 0,95 0,9 p = 12 min. p = 6 min. p = 4 min. p = 2 min. 0,9 0,85 p =12 min. p = 10 min. p = 8 min. p = 6 min. p = 2 min. 0,85 0,8 p = 16 min. p = 10 min. 0,8 0,75 0,7 0,65 0,6 0,55 HSS/TiAlN, plik tg1 < AT > test 3/4 (< AT > / Tp DC) air, obr.spr., p = 1 min. 0,75 0,7 0,65 0,6 0,55 HSS/TiAlN, plik tg1 DIL test 3/4 (ampl. DIL / DIL DC) air, obr.spr., p = 1 min. 0,5 0,85 1,1 1,35 1,6 1,85 2,1 2,35 2,6 2,85 3,1 3,35 3,6 3,85 ln < q > 0,5 0,85 1,1 1,35 1,6 1,85 2,1 2,35 2,6 2,85 3,1 3,35 3,6 3,85 ln < qm > / oc/min

47 wg. Z. Suszyński, Termofalowe, metody badania materiałów i przyrządów elektronicznych.

48

49 Wyżarzanie (odprężanie) izotermiczne w zakresie (900) o C i czasie dowolnym.

50 Temperatura pieca / o C Liniowe zmiany temperatur próbek z szybkościami optymalnymi dla metody ew. połączone z procesami wyżarzania Czas / sek.

51 Temperatura pieca / o C Opcje badań diagnostycznych: z wykorzystaniem liniowych zmian temperatury próbek z szybkościami optymalnymi dla metody i ewentualnie połączone z procesami wyżarzania Czas / sek.

52 Temperatura 2. z wykorzystaniem standardowych sekwencji temperatura/czas połączone z procesami wyżarzania T odprężania faza C faza A start pomiaru faza B pomiar alpha m AC przed procesem wyżarzania faza C wyżarzanie próbki faza E pomiar alpha m AC po procesie wyżarzania T pomiarowa 1 2 faza B 1 2 faza E faza A Standardowa sekwencja pomiarowa faza D Czas faza F C Substrate annealing T heat. proc C C C PVD Process TIN 200 o C 6 2 T meas. RT Przykład kolejności sekwencji pomiarowych

53 REZULTATY I INTERPRETACJE. Wskaźnikowanie degradacji oddziaływań mechanicznych powłoki na podłoże - wskaźnik alpha m AC po procesie osadzania powłoki (przed wyżarzaniem próbki α m AC(s) -wskaźnik alpha m AC po operacji wyżarzania próbki w temperaturze T α m AC(T) - wskaźnik względnej zmiany alpha m AC(T) jako skutek wyżarzania próbki w temperaturze T ((α m AC(s) - αm AC(T) ) / αm AC(s) ) 100 %

54 REZULTATY I INTERPRETACJE. alpha AC(4) / ppm o C^(-1) % zmian alpha AC(4) 10,00 Wskaźniki alpha AC(4) dla układów typu "Al", "Cr", "TiN" i podłoża Fe AF_1, 2, 4 CF_5, 6, 7 9,70 TF_5, 6, 7 9,50 9,50 Fe 9,82 9,00 8,61 8,57 8,68 8,70 8,50 8,35 8,16 8,00 7,90 7,89 7,50 7,61 7,53 7,00 przed odprężaniem po odprężaniu 320 o C/1godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 520 o C/1godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 650 o C/1 godz. (atm. powietrze) 88 % zmiana wskaźnika alpha AC(4) normalizowana do Fe, względem wartości po osadzeniu powłok, dla układów typu "Al", "Cr", "TiN" po kolejnych sekwencjach odprężania 85, ,69 AF_1, 2, 4 CF_5, 6, 7 TF_5, 6, 7 53, ,65 41, ,58 8 po odprężaniu 320 o C/1godz. (atm. powietrze) -12-8,04-8,75-1,06 po odprężaniu 520 o C/1godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 650 o C/1 godz. (atm. powietrze)

55 % alpha AC(4) 12,00 10,00 AF_1, 2, 4 CF_5, 6, 7 TF_5, 6, 7 % zmiana wskaźnika alpha AC(4) dla układów typu "Al", "Cr", "TiN" po kolejnych etapach odprężania 11,34 8,63 8,00 6,00 5,77 6,53 4,00 4,28 2,00 2,13 0,00 0,00-0,57-2,00-1,18 po odprężaniu 320 o C/1godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 520 o C/1godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 650 o C/1 godz. (atm. powietrze)

56 % zmiany alpha AC(4) normalizowane 90 % zmiany wskażnika "alpha AC(4) normalizowane względem wartości po osadzeniu warstwy 82,69 80 CF_5,6,7 (673) CF_9,11 (673 II) CF_1,2,3,4(625) CF 1,2 (kpcrn) 62, ,42 48, , ,89 19, po odprężaniu 320oC/godz. (atm. powietrze) 0, ,62-9,50-20,83 po odprężaniu 520 oc/1 godz. (atm. powietrze) po odprężaniu 650 oc/1godz. (atm. powietrze) ,88

57 % zmian oddziaływań mechanicznych Detekcja wpływu napięcia polaryzacji narzędzi w czasie osadzania powłoki % zmian oddziaływań mechanicznych warstwy TiN osadzonej na podłożu ze stali SW7M" pom. alpha AC w temp. 200 oc, pliki: st3,st5 Vs = -70 V Vs = -10 V ,01% 330oC -31,27% 330 oc 7,12% 550 oc 60,58% 550 oc 5,08% 550 oc 43,41% 550 oc kolejny proces odprężania

58 Detekcja wpływu atmosfery gazowej w komorze pomiarowej czasie badań alpha AC m 4 8,6 8,55 8,5 8,45 8,4 8,35 8,3 8,25 8,2 8,15 8,1 8,05 8 7,95 7,9 7,85 7,8 7,75 7,7 7,65 7,6 7,55 7,5 7,45 7,4 7,35 7,3 7,25 7,2 7,15 7,1 7,05 7 plik AS1 = odprężanie ARGON plik FS1= odprężanie AIR 8,18 argon 7,98 air detekcja wpływu atmosfery Fe/TiN grub.podł. Fe =150 µm grub.warstwy TiN = 3,2 µm podłoże nie obciążone 7,57 argon 8,51 air przed procesem odprężania po proc. odprężania 310 o C / 2 godz.

59 %zmian alpha AC / ppm 1/C 1/oC Detekcja wpływu zastosowania obrotu próbek wokół własnej osi w czasie procesu osadzania ,98 Fe/TiN Vs=-70V 8 6 4,95 5,31 TF4 5,8 6,12 BEZ obrotu Z obrotem 4 2 TF3/TF4 TF1/TF2 TF1 TF2 0,67 po 2. proc. odpr. 460oC/1 godz 0-2 różnica po osadz. po 1. proc. odpr. 460oC/1godz. TF3 TF4 TF1-1,17 TF3 TF2-1, , ,32

60 Detekcja dodatkowego obciążenia mechanicznego podłoża w czasie osadzania powłoki alphaac / ppm oc^(-1) 8,6 8,4 8,2 8 7,8 7,6 7,4 7,2 7 6,8 6,6 6,4 6,2 6 5,8 5,6 5,4 5,2 5 4,8 4,6 4,4 4,2 4 3,8 3,6 3,4 3,2 3 2,8 2,6 2,4 2,2 2 8,15 σt = - 2,08 GPa 4,32 detekcja wpływu obciążnia podłoża 5N Alpha AC m 4 Proces 1 grubość warstwy TiN = 2,2 µm σt = -2,33 GPa 8,01 (-1,71%) σt = -1,50 GPa 5,15 (+19,21 %) przed procesem 1 odprężania po proc. odprężania o C/air BS = z obciążeniem podłoża, # podłoża 150 mkrm ES =, bez obciążenia podłoża, # podłoża 260 mkr σt = - 1,85 GPa

61 Detekcja dodatkowego obciążenia mechanicznego podłoża w czasie osadzania powłoki - cd Dane materiałowe: α s =13,7[10-6 K -1 ]; α c =9,35[10-6 K -1 ]; lo=30mm; grub. warstwy TiN=2µm Podłoże Fe Armco bez warstwy Podłoże Fe Armco z adhezyjną warstwą TiN osadzaną w temp. 400 o C Zadane parametry (temp., siła obciążenia) obc. 5N obc..5n bez obc. obc. 5N Przyrost wydłużenia ΔL [μm] Naprężenia termiczne (składowa) σ th [MPa] 1, , ,18 podłoże 5,47 5, ,61 (δ l = +1,47) + 19 (δ =+6 MPa) bez obc , warstwa

62 Korelacja rezultatów badań z pomiarami naprężeń metodą dyfrakcji RTG 3,6 3,486 3,4 3,2 3 Fc Fe/TiN N200oC, AIR ampl. modul. 10oC przed procesem odprężania po procesie odprężania 320 oc/2 godz. AIR 2,8 2,6 2,523 2,4 2,2 T 2 = -2,33 GPa = -1,85 GPa 1,8 1,6 1,605 1,549 1,632 1,618 1,674 1,489 1,4 1,2 1 σt = -1,76 GPa =-1,43 GPa = -1,89 GPa = -1,76 GPa = -2,06 GPa = -1,92 GPa próbka 1siteCS1 próbka siteas1a 2 próbka sitefs1 3 próbka 4 sitees1

63 delta L/Lo x 10^(-5) Preparatyka podłoży - detekcja wpływu atmosfery normalizowania ,00 0,00-19,77-6,45-26,96 DIL DC delta L/Lo x 10^(-5) podłoże Fe Armco, wycięte z tasiemki przed odprężaniem po odprężaniu ,04-54,77-56, po odprężaniu 550 oc po odprężaniu 650 oc Podłoze Fe odprężane w Ar 900 oc, wycięte z tasiemki Podłoże Fe odprężane w H 900 oc, wyciete z tasiemki po odprężaniu w 320 oc ,10-207,75-250

64 % zmiany alpha AC usrednione Preparatyka podłoży - detekcja wpływu atmosfery normalizowania % zmian alpha m ACśr. normalizowane do wartości przed odprężaniem % zmiany alpha AC usrednione normal w stosunku do wart przed odprężaniem Odpręż. Ar 900, pom Ar, pwc Odpręż. Ar 900, pom Ar, wycięta z paska Odpręż. H 900, pom Ar wycięta z paska 14,44 19,98 19, , ,64 8, , ,18 2,82% po odprężaniu 320 oc po odprężaniu 550 oc po odprężaniu 650 oc po odprężaniu 320 oc bis

65 Preparatyka podłoży - detekcja wpływu temperatury/czasu wyżarzania podłoży w próżni na powtarzalność odkształceń w funkcji temperatury

66 c.d. Preparatyka podłoży - detekcja wpływu temperatury/czasu wyżarzania podłozy w próżni na powtarzalność odkształceń w funkcji temperatury alpha AC / ppm o C -1 alpha AC / ppm o C-1 alpha AC / ppm 10 o C-1 12,5 12,0 11,5 11,0 10,5 10,0 Podloze HSS (530 o C/6 h, vacuum) 1 wyzarzanie/air p = 2,32 % p=8 min., ampl.=10 o C, <q>=4,75 o C/min plik:sw10 12,5 12,0 11,5 11,0 10,5 10,0 Podloze HSS (530 o C/6 h, vacuum) 2. wyzarzanie/air p = 0,54 % p=8 min., ampl.=10 o C, <q>=4,75 o C/min plik:sw10 9,5 9,0 8, ,5 12,0 11,5 11,0 Temperatura podloza / o C Podloze HSS (530 o C/6 h, vacuum) 3. wyzarzanie/air p = 0,04 % p=8 min., ampl.=10 o C, <q>=4,75 o C/min plik:sw10 9,5 9,0 8, Temperatura podloza/ o C 10,5 10,0 9,5 9,0 8, Temperatura podloza / o C

67 Optymalizacja częstotliwości modulacji test powtarzalności odpowiedzi <A T > i <A L > dla częstotliwości z zakresu równowagowego

68 Temperatura probki / o C Wskaźnikowanie degradacji oddziaływań mechanicznych powłoki na podłoże z wykorzystaniem rejestracji zmian powierzchi pola pod krzywa alpha m AC I. Wersja 0 wskażnikowania Czas /sek

69

70 SW7TiNlezak SW7CrCN1 % s o C alpha m AC(4) /ppmo C (-1) Po i-tym wyzarzaniu 520 o C/ 2 godz. air SW7TiNlezak,plikSWJ12 SW7CrCN1, plikswcrcn-1 WCG25lezak,plikWCG25-1 FeG25lezak.,plikFe-TiN TiCN TiAlN % s o C alpha m AC(4) /ppmo C (-1) Po i-tym wyzarzaniu 520 o C/ 2 godz. air

71 mac / C -1 II. wersja wskaźnikowania 14 3 rd heating proc. 2 nd heating proc. Fe / TiCN 13 plik: tst17 modul:2(sin10,1) st heating proc = 26,89% Temperature / o C

72 Opisowa ocena stabilności termicznej badanych struktur DC DIL / m DC DIL / m DC DIL / m 22,4 22,2 22,0 21,8 21,6 21,4 21,2 21,0 DELTA DC DIL = 1,18 m DC DIL Fe/TiN plik: sitea1 N320 oc, atm. Ar Time / sec 27,3 27,2 27,1 27,0 26,9 26,8 26,7 26,6 26,5 26,4 26,3 26,2 26,1 26,0 25,9 25,8 25,7 DC DIL plik: siteb1 N320 o C, atm Air DELTA DC DIL = 0,80 m Time / sec. D 24,0 23,9 23,8 23,7 DC DIL Fe/TiN plik: sitea1a N320 o C, atm. AIR 23,6 23,5 23,4 23,3 23,2 23,1 23, Time / sec.

73 Zakres koniecznych uzgodnień metodologicznych w zakresie standardowych procedur diagnostycznych w ramach projektu 1. Ustalenie jednolitych testowych profili temperaturowych 2. Wybór sposobu wskaźnikowania degradacji oddziaływań mechanicznych powłoki na podłoże poprzez: a) rejestrację wskaźnika alpha m AC na stałym poziomie temperatury (200 o C) b) rejestrację wskaźnika alpha m AC w funkcji temperatury lub czasu w ustalonym zakresie. 3. Wybór atmosfery gazowej w czasie badań ( utleniająca lub ochronna) 4. Dane dodatkowe, np. zmiany wskaźnika alpha m AC w trakcie wyżarzania, rejestracja odkształceń podłoża DC po kolejnych procesach wyżarzania, itp. 5. Opisowa ocena stabilności.

74 Budapeszt, lipiec, 2007 termomechanika może zaszokować!

75 Politechnika Koszalińska Politechnika Koszalińska Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Techniki Próżniowej Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych Badania finansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, działanie

76 Politechnika Koszalińska Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Techniki Próżniowej Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych Dziękuję za uwagę Politechnika Koszalińska

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska

Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski. Jarosław Rochowicz. Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Promotor: prof. nadzw. dr hab. Jerzy Ratajski Jarosław Rochowicz Wydział Mechaniczny Politechnika Koszalińska Praca magisterska Wpływ napięcia podłoża na właściwości mechaniczne powłok CrCN nanoszonych

Bardziej szczegółowo

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA

STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: STATYCZNA PRÓBA ROZCIĄGANIA oprac. dr inż. Jarosław Filipiak Cel ćwiczenia 1. Zapoznanie się ze sposobem przeprowadzania statycznej

Bardziej szczegółowo

Politechnika Politechnika Koszalińska

Politechnika Politechnika Koszalińska Politechnika Politechnika Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych NOWE MATERIAŁY NOWE TECHNOLOGIE W PRZEMYŚLE OKRĘTOWYM I MASZYNOWYM IIM ZUT Szczecin, 28 31 maja 2012, Międzyzdroje

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI

STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI PL0400058 STABILNOŚĆ STRUKTURALNA STALI P92 W KSZTAŁTOWANYCH PLASTYCZNIE ELEMENTACH RUROCIĄGÓW KOTŁÓW ENERGETYCZNYCH ANDRZEJ TOKARZ, WŁADYSŁAW ZALECKI Instytut Metalurgii Żelaza im. S. Staszica, Gliwice

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład XI. Właściwości cieplne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład XI Właściwości cieplne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Stabilność termiczna materiałów 2. Pełzanie wysokotemperaturowe 3. Przewodnictwo cieplne 4. Rozszerzalność

Bardziej szczegółowo

Politechnika Koszalińska

Politechnika Koszalińska Politechnika Instytut Mechatroniki, Nanotechnologii i Technik Próżniowych Wytwarzanie, struktura i właściwości cienkich powłok na bazie węgla Andrzej Czyżniewski Dotacje na innowacje Dotacje na innowacje

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA

POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA POLITECHNIKA ŚLĄSKA W GLIWICACH Wydział Mechaniczny Technologiczny PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Wykorzystanie pakietu MARC/MENTAT do modelowania naprężeń cieplnych Spis treści Pole temperatury Przykład

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. inż. Józef Gawlik, prof. zw. PK Politechnika Krakowska Katedra Inżynierii Procesów Produkcyjnych Al. Jana Pawła II 37; 31-864 Kraków

Prof. dr hab. inż. Józef Gawlik, prof. zw. PK Politechnika Krakowska Katedra Inżynierii Procesów Produkcyjnych Al. Jana Pawła II 37; 31-864 Kraków Prof. dr hab. inż. Józef Gawlik, prof. zw. PK Politechnika Krakowska Katedra Inżynierii Procesów Produkcyjnych Al. Jana Pawła II 37; 31-864 Kraków R E C E N Z J A wniosku o nadanie stopnia naukowego doktora

Bardziej szczegółowo

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych

Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Badania wybranych nanostruktur SnO 2 w aspekcie zastosowań sensorowych Monika KWOKA, Jacek SZUBER Instytut Elektroniki Politechnika Śląska Gliwice PLAN PREZENTACJI 1. Podsumowanie dotychczasowych prac:

Bardziej szczegółowo

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne.

RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne. RHEOTEST Medingen Reometr RHEOTEST RN - Artykuły farmaceutyczne i kosmetyczne. Zadania pomiarowe w pracach badawczo-rozwojowych Głównym przedmiotem zainteresowań farmacji i kosmetyki w tym zakresie są

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

Recenzja. Dylatometryczna metoda detekcji efektów termomechanicznych w systemach podłoże-powłoka PVD

Recenzja. Dylatometryczna metoda detekcji efektów termomechanicznych w systemach podłoże-powłoka PVD Prof. dr hab. inż. Tadeusz Bohdal Koszalin, 09.07.2013 r. Profesor zwyczajny Politechniki Koszalińskiej Wydział Mechaniczny Katedra Techniki Cieplnej i Chłodnictwa ul. Racławicka 15-17 75-620 Koszalin

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6)

LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) LABORATORIUM SPEKTRALNEJ ANALIZY CHEMICZNEJ (L-6) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007 r. Kierownik

Bardziej szczegółowo

Piotr Myśliński Autoreferat Załącznik nr 1. Autoreferat

Piotr Myśliński Autoreferat Załącznik nr 1. Autoreferat dr inż. Piotr Myśliński Politechnika Koszalińska Instytut Technologii i Eksploatacji Autoreferat Spis treści 1. Dane osobowe... 2 2. Zbiorcze zestawienie osiągnięć naukowo badawczych (w rozumieniu Rozp.

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład I. Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych. Jerzy Lis Wykład I Zniszczenie materiałów w warunkach dynamicznych Jerzy Lis Treść wykładu: 1. Zmęczenie materiałów 2. Tarcie i jego skutki 3. Udar i próby udarności. 4. Zniszczenie balistyczne 5. Erozja cząstkami

Bardziej szczegółowo

FRIALIT -DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Rurki dylatometryczne wykonane z wysoce wydajnej ceramiki tlenkowej

FRIALIT -DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Rurki dylatometryczne wykonane z wysoce wydajnej ceramiki tlenkowej FRIALIT -DEGUSSIT Ceramika tlenkowa Rurki dylatometryczne wykonane z wysoce wydajnej ceramiki tlenkowej Zastosowanie: Precyzyjny pomiar zmian wymiarów próbki w funkcji temperatur Materiał: Tlenek glinu

Bardziej szczegółowo

Wyboczenie ściskanego pręta

Wyboczenie ściskanego pręta Wszelkie prawa zastrzeżone Mechanika i wytrzymałość materiałów - instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego: 1. Wstęp Wyboczenie ściskanego pręta oprac. dr inż. Ludomir J. Jankowski Zagadnienie wyboczenia

Bardziej szczegółowo

Technologie PVD w zastosowaniu do obróbki narzędzi

Technologie PVD w zastosowaniu do obróbki narzędzi Technologie PVD w zastosowaniu do obróbki narzędzi dr inż. Marek Betiuk Application of PVD technology for tools treatment Instytut Mechaniki Precyzyjnej Modyfikacja powierzchni warstwami uzyskiwanymi

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie

Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI. 1. Cel ćwiczenia. 2. Wprowadzenie Ćwiczenie 5 POMIARY TWARDOŚCI 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zaznajomienie studentów ze metodami pomiarów twardości metali, zakresem ich stosowania, zasadami i warunkami wykonywania pomiarów oraz

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej

Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej Metody badań kamienia naturalnego: Oznaczanie wytrzymałości na zginanie pod działaniem siły skupionej 1. Zasady metody Zasada metody polega na stopniowym obciążaniu środka próbki do badania, ustawionej

Bardziej szczegółowo

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ.

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Jolanta Zimmerman 1. Wprowadzenie do metody elementów skończonych Działanie rzeczywistych

Bardziej szczegółowo

700 [kg/m 3 ] * 0,012 [m] = 8,4. Suma (g): 0,138 Ze względu na ciężar wykończenia obciążenie stałe powiększono o 1%:

700 [kg/m 3 ] * 0,012 [m] = 8,4. Suma (g): 0,138 Ze względu na ciężar wykończenia obciążenie stałe powiększono o 1%: Producent: Ryterna modul Typ: Moduł kontenerowy PB1 (długość: 6058 mm, szerokość: 2438 mm, wysokość: 2800 mm) Autor opracowania: inż. Radosław Noga (na podstawie opracowań producenta) 1. Stan graniczny

Bardziej szczegółowo

Temat nr 3: Pomiar temperatury termometrami termoelektrycznymi

Temat nr 3: Pomiar temperatury termometrami termoelektrycznymi Temat nr 3: Pomiar temperatury termometrami termoelektrycznymi 1.Wiadomości podstawowe Termometry termoelektryczne należą do najbardziej rozpowszechnionych przyrządów, służących do bezpośredniego pomiaru

Bardziej szczegółowo

Projekt kluczowy. Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym. Segment nr 10

Projekt kluczowy. Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym. Segment nr 10 Projekt kluczowy Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Segment nr 10 Nowoczesne pokrycia barierowe na krytyczne elementy silnika lotniczego Uzasadnienie podjęcia zagadnienia

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella

ĆWICZENIE NR 9. Zakład Budownictwa Ogólnego. Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Zakład Budownictwa Ogólnego ĆWICZENIE NR 9 Stal - pomiar twardości metali metodą Brinella Instrukcja z laboratorium: Budownictwo ogólne i materiałoznawstwo Instrukcja do ćwiczenia nr 9 Strona 9.1. Pomiar

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia wytrzymałości materiałów. Statyczna próba rozciągania metali. Warunek nośności i użytkowania. Założenia

Podstawowe pojęcia wytrzymałości materiałów. Statyczna próba rozciągania metali. Warunek nośności i użytkowania. Założenia Wytrzymałość materiałów dział mechaniki obejmujący badania teoretyczne i doświadczalne procesów odkształceń i niszczenia ciał pod wpływem różnego rodzaju oddziaływań (obciążeń) Podstawowe pojęcia wytrzymałości

Bardziej szczegółowo

Metody badań materiałów konstrukcyjnych

Metody badań materiałów konstrukcyjnych Wyznaczanie stałych materiałowych Nr ćwiczenia: 1 Wyznaczyć stałe materiałowe dla zadanych materiałów. Maszyna wytrzymałościowa INSTRON 3367. Stanowisko do badania wytrzymałości na skręcanie. Skalibrować

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM

WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM Tomasz Dyl Akademia Morska w Gdyni WPŁYW ODKSZTAŁCENIA WZGLĘDNEGO NA WSKAŹNIK ZMNIEJSZENIA CHROPOWATOŚCI I STOPIEŃ UMOCNIENIA WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ PO OBRÓBCE NAGNIATANEM W artykule określono wpływ odkształcenia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium CSe

WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium CSe WYśSZA SZKOŁA INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ im. prof. Meissnera w Ustroniu WYDZIAŁ INśYNIERII DENTYSTYCZNEJ WPŁYW RODZAJU MASY OSŁANIAJĄCEJ NA STRUKTURĘ, WŁAŚCIWOŚCI MECHANICZNE I ODLEWNICZE STOPU Remanium

Bardziej szczegółowo

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active

2011 InfraTec. Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active 2011 InfraTec Aktywna termografia w badaniach nieniszczących przy użyciu oprogramowania IRBIS 3 active Termografia aktywna a termografia pasywna 1 Termografia pasywna (statyczna): materiał niepoddany działaniu

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13

Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13 Dobór materiałów konstrukcyjnych cz.13 dr inż. Hanna Smoleńska Katedra Inżynierii Materiałowej i Spajania Wydział Mechaniczny, Politechnika Gdańska Materiały edukacyjne ROZSZERZALNOŚĆ CIEPLNA LINIOWA Ashby

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Jakościowe porównanie najważniejszych własności stali 1) Stal Maraging (temperatura maraging ok. 480 C); w tym stanie nie porównywalna ze stalami do ulepszania cieplnego.

Bardziej szczegółowo

BADANIA MIESZANEK MINERALNO-ASFALTOWYCH W NISKICH TEMPERATURACH

BADANIA MIESZANEK MINERALNO-ASFALTOWYCH W NISKICH TEMPERATURACH BADANIA MIESZANEK MINERALNO-ASFALTOWYCH W NISKICH TEMPERATURACH Dr inż. Marek Pszczoła Katedra Inżynierii Drogowej, Politechnika Gdańska Warsztaty Viateco, 12 13 czerwca 2014 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

DOTYCZY: Sygn. akt SZ /12/6/6/2012

DOTYCZY: Sygn. akt SZ /12/6/6/2012 Warszawa dn. 2012-07-26 SZ-222-20/12/6/6/2012/ Szanowni Państwo, DOTYCZY: Sygn. akt SZ-222-20/12/6/6/2012 Przetargu nieograniczonego, którego przedmiotem jest " sprzedaż, szkolenie, dostawę, montaż i uruchomienie

Bardziej szczegółowo

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu.

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. Zoptymalizowany do pomiaru grubości warstw Detektor Si-PIN o rozdzielczości

Bardziej szczegółowo

Joanna Dulińska Radosław Szczerba Wpływ parametrów fizykomechanicznych betonu i elastomeru na charakterystyki dynamiczne wieloprzęsłowego mostu żelbetowego z łożyskami elastomerowymi Impact of mechanical

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie Z ACHODNIOPOM UNIWERSY T E T T E CH OR NO SKI LOGICZNY KATEDRA MECHANIKI I PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z metody

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA GORĄCO Stal BÖHLER W360 ISOBLOC jest stalą narzędziową na matryce i stemple do kucia na zimno i na gorąco. Stal ta może mieć szerokie zastosowanie, gdzie wymagane są wysoka

Bardziej szczegółowo

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl.

BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. 36/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA ŻELIWA CHROMOWEGO NA DYLATOMETRZE ODLEWNICZYM DO-01/P.Śl. STUDNICKI

Bardziej szczegółowo

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi.

Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts p.t. Wpływ implantacji jonowej na własności materiałów z pamięcią kształtu typu NiTi. Prof. dr hab. inż. Lech Dietrich Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN ul. A. Pawińskiego 5B 02-106 Warszawa Warszawa, 2010-10-26 Recenzja rozprawy doktorskiej Pani mgr Neonily Levintant-Zayonts

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VIII. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VIII. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VIII Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Klasyfikacja reologiczna odkształcenia

Bardziej szczegółowo

Właściwości cieplne Stabilność termiczna materiałów. Stabilność termiczna materiałów

Właściwości cieplne Stabilność termiczna materiałów. Stabilność termiczna materiałów Właściwości cieplne Stabilność termiczna materiałów Temperatury topnienia lub mięknięcia (M) różnych materiałów Materiał T [ O K] Materiał T [ O K] Materiał T [ O K] diament, grafit 4000 żelazo 809 poliestry

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH

Ćwiczenie 2 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH LABORATORIUM LKTRONIKI Ćwiczenie Parametry statyczne tranzystorów bipolarnych el ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie statycznych charakterystyk tranzystorów bipolarnych oraz metod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC

Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC Badania właściwości struktury polimerów metodą róŝnicowej kalorymetrii skaningowej DSC Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z badaniami właściwości strukturalnych polimerów w oparciu o jedną z metod analizy

Bardziej szczegółowo

Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno

Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno Stal Niskowęglowa: Walcowanie na zimno Skład chemiczny Skład chemiczny symboliczna numeryczna Norma Europejska (EN) C Si Mn p S Ti Al Nb DC01 1.0330 0,12-0,60 0,045 0,045 - - - DC03 1.0347 0,1-0,45 0,035

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYMIANY CIEPŁA OŻEBROWANEJ PŁYTY GRZEWCZEJ Z OTOCZENIEM

ANALIZA WYMIANY CIEPŁA OŻEBROWANEJ PŁYTY GRZEWCZEJ Z OTOCZENIEM Wymiana ciepła, żebro, ogrzewanie podłogowe, komfort cieplny Henryk G. SABINIAK, Karolina WIŚNIK* ANALIZA WYMIANY CIEPŁA OŻEBROWANEJ PŁYTY GRZEWCZEJ Z OTOCZENIEM W artykule przedstawiono sposób wymiany

Bardziej szczegółowo

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń

Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń Rodzaje obciążeń, odkształceń i naprężeń 1. Podział obciążeń i odkształceń Oddziaływania na konstrukcję, w zależności od sposobu działania sił, mogą być statyczne lun dynamiczne. Obciążenia statyczne występują

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013 Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika Rok akademicki 2012/2013 Nr Promotor Tytuł / zakres pracy dyplomowej UM/AG1 prof. dr hab. inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

6.1. Wstęp Cel ćwiczenia

6.1. Wstęp Cel ćwiczenia Temat 4 ( godziny): Tensometria elektrooporowa 6.. Wstęp W dziedzinie konstrukcji maszyn szczególnej doniosłości i praktycznego znaczenia nabrała w ostatnich latach doświadczalna analiza naprężeń. Bardzo

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE

MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE MATERIAŁY STOSOWANE NA POWŁOKI PRZECIWZUŻYCIOWE PAWEŁ URBAŃCZYK Streszczenie: W artykule przedstawiono klasyfikację materiałów stosowanych na powłoki przeciwzużyciowe. Przeanalizowano właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH

STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH STAL DO PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH BÖHLER M268 BÖHLER M268 VMR jest ulepszoną cieplnie stalą do przetwórstwa tworzyw sztucznych. Stal M268 VMR posiada doskonałą

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła statyczna próba ściskania metali Numer ćwiczenia: 3 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

4.2 Analiza fourierowska(f1)

4.2 Analiza fourierowska(f1) Analiza fourierowska(f1) 179 4. Analiza fourierowska(f1) Celem doświadczenia jest wyznaczenie współczynników szeregu Fouriera dla sygnałów okresowych. Zagadnienia do przygotowania: szereg Fouriera; sygnał

Bardziej szczegółowo

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO

STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO STAL NARZĘDZIOWA DO PRACY NA ZIMNO Jakościowe porównanie głównych własności stali Tabela daje jedynie wskazówki, by ułatwić dobór stali. Nie uwzględniono tu charakteru obciążenia narzędzia wynikającego

Bardziej szczegółowo

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA

T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA : Studium: stacjonarne, I st. : : MiBM, Rok akad.: 2016/1 Liczba godzin - 15 T E C H N I K I L AS E R OWE W I N Ż Y N I E R I I W Y T W AR Z AN IA L a b o r a t o r i u m ( h a l a 2 0 Z O S ) Prowadzący:

Bardziej szczegółowo

Definicja OC

Definicja OC OBRÓBKA CIEPLNA Podstawy teoretyczne Zakres tematyczny 1 Definicja OC Obróbka cieplna jest to zespół zabiegów wywołujących polepszenie właściwości mechanicznych oraz fizyko-chemicznych metali i stopów,

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 6 Temat: Hartowność. Próba Jominy`ego Łódź 2010 WSTĘP TEORETYCZNY Pojęcie hartowności

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn

Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Tytuł projektu: Innowacyjne warstwy azotowane nowej generacji o podwyższonej odporności korozyjnej wytwarzane na elementach maszyn Umowa nr: TANGO1/268920/NCBR/15 Akronim: NITROCOR Planowany okres realizacji

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Blok nr 3 Kształtowanie właściwości mechanicznych materiałów Ćwiczenie nr KWMM 1 Temat: Obróbka

Bardziej szczegółowo

Czujniki temperatur, termopary

Czujniki temperatur, termopary Czujniki temperatur, termopary 1 Termopara Czujniki termoelektryczne są to przyrządy reagujące na zmianę temperatury zmianą siły termodynamicznej wbudowanego w nie termoelementu. Połączone na jednym końcu

Bardziej szczegółowo

PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH

PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH POLITECHNIKA POZNAŃSKA PROJEKT METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Wykonali: Kajetan Wilczyński Maciej Zybała Gabriel Pihan Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa

Bardziej szczegółowo

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni ScrappiX Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni Scrappix jest innowacyjnym urządzeniem do kontroli wizyjnej, kontroli wymiarów oraz powierzchni przedmiotów okrągłych

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY INSTYTUT ELEKTROTECHNIKI TEORETYCZNEJ I SYSTEMÓW INFORMACYJNO-POMIAROWYCH POLITECHNIKA WASZAWSKA WYDZIAŁ ELEKTYCZNY INSTYTUT ELEKTOTECHNIKI TEOETYCZNEJ I SYSTEMÓW INOMACYJNO-POMIAOWYCH ZAKŁAD WYSOKICH NAPIĘĆ I KOMPATYBILNOŚCI ELEKTOMAGNETYCZNEJ PACOWNIA MATEIAŁOZNAWSTWA ELEKTOTECHNICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów

Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów Studia podyplomowe INŻYNIERIA MATERIAŁÓW POLIMEROWYCH Edycja II marzec - listopad 2014 Fizykochemia i właściwości fizyczne polimerów WYKORZYSTANIE SKANINGOWEJ KALORYMETRII RÓŻNICOWEJ DSC DO ANALIZY WYBRANYCH

Bardziej szczegółowo

pt.: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ

pt.: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ Ćwiczenie audytoryjne pt.: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESÓW OBRÓBKI PLASTYCZNEJ Autor: dr inż. Radosław Łyszkowski Warszawa, 2013r. Metoda elementów skończonych MES FEM - Finite Element Method przybliżona

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Politechnika Śląska w Gliwicach INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH BADANIE TWORZYW SZTUCZNYCH OZNACZENIE WŁASNOŚCI MECHANICZNYCH PRZY STATYCZNYM ROZCIĄGANIU

Bardziej szczegółowo

Badanie zmęczenia cieplnego żeliwa w Instytucie Odlewnictwa

Badanie zmęczenia cieplnego żeliwa w Instytucie Odlewnictwa PROJEKT NR: POIG.01.03.01-12-061/08 Badania i rozwój nowoczesnej technologii tworzyw odlewniczych odpornych na zmęczenie cieplne Badanie zmęczenia cieplnego żeliwa w Instytucie Odlewnictwa Zakopane, 23-24

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ POLITECHNIKA ŁÓDZKA ul. Żeromskiego 116 90-924 Łódź KATEDRA BUDOWNICTWA BETONOWEGO NIP: 727 002 18 95 REGON: 000001583 LABORATORIUM BADAWCZE MATERIAŁÓW I KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Al. Politechniki 6 90-924

Bardziej szczegółowo

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia

Laboratorium techniki światłowodowej. Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Laboratorium techniki światłowodowej Ćwiczenie 3. Światłowodowy, odbiciowy sensor przesunięcia Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych, WETI, Politechnika Gdaoska Gdańsk 2006 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład IX. Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład IX Odkształcenie materiałów właściwości plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Odkształcenie plastyczne 2. Parametry makroskopowe 3. Granica plastyczności

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Stal Niskowęglowa: Cynowane

Stal Niskowęglowa: Cynowane Stal Niskowęglowa: Cynowane Skład chemiczny Skład chemiczny nie jest określany w normach. Element % wagi (maksymalna, chyba, że zostanie ustanowiona inna wartość) (Typ A) (Typ B) C 0,04-0,08 0,09-0,12

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Dobór materiałów konstrukcyjnych

Dobór materiałów konstrukcyjnych Dobór materiałów konstrukcyjnych Dr inż. Hanna Smoleńska Materiały edukacyjne DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO Część IV Tarcie i zużycie Wygląd powierzchni metalu dokładnie obrobionej obróbką skrawaniem P całkowite

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą:

Do najbardziej rozpowszechnionych metod dynamicznych należą: Twardość metali 6.1. Wstęp Twardość jest jedną z cech mechanicznych materiału równie ważną z konstrukcyjnego i technologicznego punktu widzenia, jak wytrzymałość na rozciąganie, wydłużenie, przewężenie,

Bardziej szczegółowo

Analiza obciążeń baneru reklamowego za pomocą oprogramowania ADINA-AUI 8.9 (900 węzłów)

Analiza obciążeń baneru reklamowego za pomocą oprogramowania ADINA-AUI 8.9 (900 węzłów) Politechnika Łódzka Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów Katedra Materiałoznawstwa Towaroznawstwa i Metrologii Włókienniczej Analiza obciążeń baneru reklamowego za pomocą oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 65. Badanie wzmacniacza mocy

Ćwiczenie nr 65. Badanie wzmacniacza mocy Ćwiczenie nr 65 Badanie wzmacniacza mocy 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych parametrów wzmacniaczy oraz wyznaczenie charakterystyk opisujących ich właściwości na przykładzie wzmacniacza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 11. Moduł Younga

Ćwiczenie 11. Moduł Younga Ćwiczenie 11. Moduł Younga Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Wyznaczenie modułu Younga metodą statyczną za pomocą pomiaru wydłużenia drutu z badanego materiału obciążonego stałą siłą.

Bardziej szczegółowo

MAGNETO Sp. z o.o. Możliwości wykorzystania taśm nanokrystalicznych oraz amorficznych

MAGNETO Sp. z o.o. Możliwości wykorzystania taśm nanokrystalicznych oraz amorficznych MAGNETO Sp. z o.o. Możliwości wykorzystania taśm nanokrystalicznych oraz amorficznych na obwody magnetyczne 2012-03-09 MAGNETO Sp. z o.o. Jesteśmy producentem rdzeni magnetycznych oraz różnych komponentów

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 5: BADANIE CHARAKTERYSTYK TEMPERATUROWYCH REZYSTANCYJNYCH ELEMENTÓW ELEKTRONICZNYCH

Ćwiczenie nr 5: BADANIE CHARAKTERYSTYK TEMPERATUROWYCH REZYSTANCYJNYCH ELEMENTÓW ELEKTRONICZNYCH INSTYTUT SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH WEL WAT ZAKŁAD EKSPLOATACJI SYSTEMÓW ELEKTRONICZNYCH Ćwiczenie nr 5: BADANIE CHARAKTERYSTYK TEMPERATUROWYCH REZYSTANCYJNYCH ELEMENTÓW ELEKTRONICZNYCH A. Cel ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

( 5 4 ) Sposób badania wytrzymałości złącz adhezyjnych z folią polimerową

( 5 4 ) Sposób badania wytrzymałości złącz adhezyjnych z folią polimerową RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187523 ( 2 1) Numer zgłoszenia: 329247 (22) Data zgłoszenia: 15.10.1998 (13) B1 (51) IntCl7 G01N 19/04 (

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska

MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I. dr inż. Hanna Smoleńska MATERIAŁOZNAWSTWO Wydział Mechaniczny, Mechatronika, sem. I dr inż. Hanna Smoleńska UKŁADY RÓWNOWAGI FAZOWEJ Równowaga termodynamiczna pojęcie stosowane w termodynamice. Oznacza stan, w którym makroskopowe

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SUPERTWARDE

MATERIAŁY SUPERTWARDE MATERIAŁY SUPERTWARDE Twarde i supertwarde materiały Twarde i bardzo twarde materiały są potrzebne w takich przemysłowych zastosowaniach jak szlifowanie i polerowanie, cięcie, prasowanie, synteza i badania

Bardziej szczegółowo

Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, Spis treści

Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, Spis treści Materiały magnetyczne SMART : budowa, wytwarzanie, badanie właściwości, zastosowanie / Jerzy Kaleta. Wrocław, 2013 Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie 11 Rozdział 2. Kompozyty z udziałem cieczy magnetoreologicznych

Bardziej szczegółowo

JUMO MAERA S25. Sonda do pomiaru poziomu. Zastosowanie. Opis skrócony. Korzyści dla Klienta. Właściwości. Karta katalogowa 40.

JUMO MAERA S25. Sonda do pomiaru poziomu. Zastosowanie. Opis skrócony. Korzyści dla Klienta. Właściwości. Karta katalogowa 40. +44 279 63 55 33 +44 279 63 52 62 sales@jumo.co.uk www.jumo.co.uk Karta katalogowa 40.05 Strona /8 JUMO MAERA S25 Sonda do pomiaru poziomu Zastosowanie Hydrostatyczny pomiar poziomu cieczy w zbiornikach

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis

Nauka o Materiałach. Wykład VI. Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne. Jerzy Lis Nauka o Materiałach Wykład VI Odkształcenie materiałów właściwości sprężyste i plastyczne Jerzy Lis Nauka o Materiałach Treść wykładu: 1. Właściwości materiałów -wprowadzenie 2. Statyczna próba rozciągania.

Bardziej szczegółowo

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.

Nowa technologia - Cynkowanie termodyfuzyjne. Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie. Nowa technologia - termodyfuzyjne Ul. Bliska 18 43-430 Skoczów Harbutowice +48 33 8532418 jet@cynkowanie.com www.cynkowanie.com Nowa technologia cynkowanie termodyfuzyjne Pragniemy zaprezentować nowe rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Wykład 8: Lepko-sprężyste odkształcenia ciał

Wykład 8: Lepko-sprężyste odkształcenia ciał Wykład 8: Lepko-sprężyste odkształcenia ciał Leszek CHODOR dr inż. bud, inż.arch. leszek@chodor.pl Literatura: [1] Piechnik St., Wytrzymałość materiałów dla wydziałów budowlanych,, PWN, Warszaw-Kraków,

Bardziej szczegółowo

ZASADY KONSTRUKCJI APARATURY ELEKTRONICZNEJ

ZASADY KONSTRUKCJI APARATURY ELEKTRONICZNEJ Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej ZASADY KONSTRUKCJI APARATURY ELEKTRONICZNEJ Dr hab. inż. JAN FELBA Profesor nadzwyczajny PWr 1 PROGRAM WYKŁADU Cele i bariery Ogólne

Bardziej szczegółowo