OGNIWA FOTOWOLTAICZNE NA BAZIE ORGANICZNYCH MATERIAŁÓW ORGANIC PHOTOVOLTAIC CELLS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OGNIWA FOTOWOLTAICZNE NA BAZIE ORGANICZNYCH MATERIAŁÓW ORGANIC PHOTOVOLTAIC CELLS"

Transkrypt

1 MONIKA POKLADKO-KOWAR, EWA GONDEK, ANDRZEJ DANEL ** OGNIWA FOTOWOLTAICZNE NA BAZIE ORGANICZNYCH MATERIAŁÓW ORGANIC PHOTOVOLTAIC CELLS S t r e s z c z e n i e A b s t r a c t W ramach artykułu zbudowane zostały ogniwa fotowoltaiczne typu heterozłącze objętościowe ITO/organiczna warstwa aktywna/al. Warstwę aktywną stanowiła mieszanina poli(3-oktylotiofenu), który pełnił funkcje donora oraz pochodnych z grupy pirazolochinolin, które były akceptorami. Na podstawie charakterystyk prądowo-napięciowych zbudowanych fotoogniw wyznaczono parametry charakteryzujące ogniwa. Znaleziono układ którego wydajność konwersji energii świetlnej na elektryczna wynosi 0,14%. Zwiększenie wydajności wymaga dalszej optymalizacji komórki. Słowa kluczowe: polimery, organiczne ogniwa słoneczne Photovoltaic cells devices were fabricated on glass/ito slides, which were thorougly cleaned in an ultrasonic bath using organic solvents. The photovoltaic cells were fabricated in the basic configuration: ITO/Mol+P3OT/Al. The active layer poly(3octylthiophene) P3OT with doped pyrazoloquinoline derivatives Mol, was obtained by spin coating of a polymer tetrahydrofurane solution. Current voltage characteristics of the devices were measured using the source meter (Keithley 236). Keywords: polymers, organic photovoltaic cells Dr Monika Pokladko-Kowar, dr Ewa Gondek, Instytut Fizyki, Wydział Fizyki, Matematyki i Informatyki, Politechnika Krakowska. ** Dr hab. Andrzej Danel, Katedra Chemii i Fizyki, Wydział Rolniczy, Uniwersytet Rolniczy im. H. Kołłątaja w Krakowie.

2 78 1. Wstęp Ogniwa fotowoltaiczne przetwarzają energię świetlną na energię elektryczną. Zjawisko to nazywane jest efektem fotowoltaicznym. Efekt fotowoltaiczny został odkryty w 1839 roku przez francuskiego fizyka Jacques a Becquerela, który w wyniku oświetlenia komórki elektrolitycznej zaobserwował napięcie między elektrodami [1, 2]. Pierwsza komórka fotowoltaiczna powstała w Bell Laboratory w New Jersey, w latach 50-tych ubiegłego stulecia. Było to ogniwo nieorganiczne, oparte na krzemie, opracowane przez Chapin a i Fullera [2, 3]. Wydajność, jaka została wówczas otrzymana, była rzędu 6%. W obecnych czasach wydajność taką osiągają ogniwa organiczne, a nieorganiczne dochodzą do sprawności około 41% [4, 5]. Obecnie obserwuje się wzrost globalnego zapotrzebowania na energię, które w ciągu najbliższych 50 lat podwoi się. Ograniczenie głównych źródeł energii, takich jak ropa naftowa, węgiel, gaz czy uran przyczynia się do poszukiwania alternatywnych źródeł energii. Paliwa kopalne mają szkodliwy wpływ na równowagę naturalnego środowiska. Nasza planeta nie jest zdolna do pochłonięcia tak dużej ilości dwutlenku węgla wyzwalającego się ze spalania naturalnych surowców, takich jak węgiel czy ropa. Konsekwencją tego jest zanieczyszczenie powietrza oraz wzrost efektu cieplarnianego, skutkujący wzmożonym występowaniem gwałtownych zjawisk atmosferycznych, takich jak: huragany, tornada lub powodzie. Jednym z wyzwań XXI wieku jest rozwój nowych technologii bazujących na odnawialnych źródłach energii. Postęp w zastosowaniu biopaliw, turbin wiatrowych czy ogniw fotowoltaicznych może zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne na naszej planecie. Rozwój nowych technologii, bazujących na odnawialnych źródłach energii, może uniezależnić w przyszłości rynki energetyczne od paliw kopalnych. Fotowoltaika jest jedną z najszybciej rozwijających się technologii odnawialnych energii. Technologia fotowoltaiczna bezpośrednio przetwarza energię słoneczną na energię elektryczną. Nakłady finansowe, mające na celu wdrożenie na rynek energetyczny tej technologii, są bardzo wysokie. Ogniwa słoneczne oparte na krzemowej technologii fotowoltaicznej można spotkać w różnych miejscach, na dachach lub ścianach budynków czy też użyte jako elementy sygnalizacji świetlnych (Europa). Na pustyniach umieszcza się sieci paneli fotowoltaicznych. Niemcy, Japonia, oraz USA (Kalifornia) znajdują się w czołówce państw, które budują systemy fotowoltaiczne. W przeliczeniu na jednego mieszkańca najwięcej paneli słonecznych sprzedaje się w Kenii (Afryka) [6-12]. Alternatywę dla technologii fotowoltaicznej, opartej na materiałach nieorganicznych, może stanowić technologia wykorzystująca materiały organiczne, jakimi są polimery skoniugowane (sprzężone) i związki niskocząsteczkowe. Rozwój nowych fotowoltaicznych technologii energetycznych może przyczynić się do produkcji niedrogiej energii elektrycznej wykorzystującej promieniowanie słoneczne. Pozwoli to zredukować emisję dwutlenku węgla, jaki dostaje się do atmosfery w wyniku przetwarzania paliw kopalnych. Promieniowanie słoneczne jest źródłem czystej i odnawialnej energii [13-20].

3 2. Mechanizmy zachodzące w ogniwie fotowoltaicznym typu heterozłącze objętościowe 79 Cały proces efektu fotowoltaicznego jest wynikiem kilku następujących po sobie etapów: absorpcji fotonów, kreacji ekscytonu, dyfuzji ekscytonu, rozdzielenia ładunku, transportu ładunku, gromadzenia ładunku na elektrodach i wyprowadzenia ładunku do zewnętrznego obwodu (rys. 1) [21, 22]. Rys. 1. Etapy konwersji energii świetlnej na energię elektryczną oraz mechanizm strat związany z konwersją [21] Fig. 1. Survey of the specific conversion steps and loss mechanisms in an organic solar cell [21] 3. Materiały użyte do budowy ogniw fotowoltaicznych typu heterozłącze objętościowe W urządzeniach fotowoltaicznych organiczną warstwę aktywną wykonano na bazie pochodnych z grupy 1H-pirazolo[3,4-b]chinolin. W 1928 roku T. Tomasik oraz Niemientorski, pracujący na Politechnice Lwowskiej, zsyntezowali po raz pierwszy na świecie układ heterocykliczny należący do klasy 1H-pirazolo[3,4-b]chinolin. Materiał ten należy do olbrzymiej klasy, tzw. azowych układów heterocyklicznych, czyli związków organicznych posiadających strukturę pierścieniową, gdzie oprócz atomów węgla znajdują się atomy azotu [23]. Materiały organiczne użyte do budowy organicznych ogniw fotowoltaicznych typu heterozłącze objętościowe przedstawione zostały na rys. 2. W tabeli 1 zamieszczono nazewnictwo chemiczne, podstawniki chemiczne oraz przyjęte oznaczenia do badanych

4 80 materiałów niskocząsteczkowych, gdzie grupa fenylowa oznaczona została jako Ph, a grupa metylowa jako Me (CH3). Rys. 2. Geometryczna struktura związków niskocząsteczkowych: a) Mol1, b) Mol2, c) Mol3, d), Mol4, e) Mol5 Fig. 2. Chemical structure of: a) Mol1, b) Mol2, c) Mol3, d) Mol4, e) Mol5 T a b e l a 1 Nazewnictwo chemiczne, podstawniki chemiczne oraz przyjęte oznaczenia dla badanych materiałów niskocząsteczkowych, gdzie grupa fenylowa oznaczona została jako Ph, a grupa metylowa jako Me (CH3) Nazewnictwo chemiczne molekuł R1 R3 R4 4-Chloro-1-fenylo-3-metylo-1Hpirazolo[3,4-b]chinolina 4-(1-Naftyloksy)-1-fenylo-3-metylo-1Hpirazolo [3,4-b]chinolina 4-(4-Bifenyliloksy)-1-fenylo-3-metylo-1Hpirazolo[3,4-b]chinolina 4-(2-tert-Butylofenoksy)-1-fenylo-3-metylo- 1H-pirazolo[3,4-b]chinolina 4-(2-Bifenyliloksy)-1-fenylo-3-metylo-1Hpirazolo[3,4-b]chinolina Oznaczenia molekuł Ph Me Cl Mol1 Ph Me 1-Naftyloksy Mol2 Ph Me 4-Bifenyliloksy Mol3 Ph Me 2-tert-Butylofenoksy Mol4 Ph Me 2-Bifenyliloksy Mol5 W ramach artykułu zbudowane zostały jednowarstwowe komórki fotowoltaiczne o strukturze ITO/organiczna warstwa aktywna/al. Cały proces technologiczny składał się z kilku etapów. W pierwszym etapie przygotowane zostało szklane podłoże, które pokryto w całości cienką transparentną warstwą ITO. Wymiary szklanego podłoża z ITO użyte do budowy organicznych ogniw fotowoltaicznych to 15 mm 15 mm. Cienką warstwę ITO

5 pokryto w 3/4 warstwą zabezpieczającą. Metodą trawienia usunięta została 1/4 części warstwy ITO, która nie była pokryta warstwą zabezpieczającą. Do trawienia użyto 40% kwasu bromowego HBr. Po wytrawieniu 1/4 powierzchni ITO warstwę zabezpieczającą usunięto przy użyciu tetrahydrofuranu THF, acetonu oraz spirytusu w myjce ultradźwiękowej. W celu usunięcia organicznych zanieczyszczeń podłoże wygrzewano przez około 24 h w temperaturze C. Po wykonaniu tych czynności otrzymano podłoże gotowe do nanoszenia cienkich warstw organicznych (rys. 3). Warstwa ITO stanowi elektrodę dodatnią (anodę). W drugim etapie przygotowane zostały roztwory polimerów skoniugowanych (sprzężonych) oraz materiałów niskocząsteczkowych. Związki organiczne zostały rozpuszczone w rozpuszczalniku organicznym. Następnie na bazie tych roztworów wykonane zostały mieszaniny (blendy) polimerów skoniugowanych i związków niskocząsteczkowych. Na tak przygotowane płytki nanoszono warstwę organiczną metodą spin-coastingu (rys. 3). Grubość organicznej warstwy aktywnej to około 100 nm. 81 Rys. 3. Komórka fotowoltaiczna typu heterozłącze objętościowe o strukturze ITO/warstwa aktywna/al Fig. 3. Scheme for photovoltaic devices ITO/active layer/al Ostatnim etapem technologii wytwarzania organicznych ogniw fotowoltaicznych jest naparowanie elektrod. Elektrodę ujemną (katodę) stanowi warstwa aluminium Al. Naparowanie elektrod aluminiowych wykonano w napylarce próżniowej firmy Pfeiffer 160 PLS, w próżni 10 6 Bara. Grubość warstwy aluminium wynosi około 100 nm. 4. Eksperyment i dyskusja wyników Zbudowane ogniwa fotowoltaiczne miały strukturę ITO/Molx+P3OT/Al. Organiczną warstwę aktywną stanowiła mieszanina pochodnych z grupy 4-aryloksy-1H-pirazolo[3,4- b]chinolin (Molx) w matrycy poli(3-oktylotiofenu) P3OT. Materiałem donorowym był P3OT, natomiast akceptorem były pochodne z grupy pirazolochinolin Mol. Dla zbudowanych ogniw fotowoltaicznych zmierzono charakterystyki prądowo-napięciowe w celu określenia parametrów zbudownych fotoogniw (rys. 4). Za pomocą źródła prądowego KEITHLEY-2400 poprzez pikoamperomierz doprowadzone zostało napięcie do badanej

6 82 próbki. Fotoogniwo oświetlono lampą o mocy 1,26 mw/cm 2, a następnie zmierzony został prąd oraz napięcie. Na podstawie danych eksperymentalnych można parametry charakteryzujące efekt fotowoltaiczny (tabela 2). Są to napięcie w obwodzie otwartym V OC, gęstość prądu zwarcia J SC, współczynnik wypełnienia FF oraz wydajność konwersji mocy η. Rys. 4. Porównanie charakterystyk prądowo napięciowych fotoogniw o strukturze ITO/Molx+P3OT/Al przy oświetleniu oraz bez oświetlenia Fig. 4. Linear I-ll curves in the fourth quadrant under illumination Struktura ogniwa fotowoltaicznego Parametry charakteryzujące efekt fotowoltaiczny otrzymane dla wykonanych ogniw fotowoltaicznych Gęstość prądu zwarcia J SC [µa/cm 2 ] Napięcie w obwodzie otwartym V OC [V] Współczynnik wypełnienia FF [%] T a b e l a 2 Wydajność konwersji mocy η [%] ITO/Mol1+P3OT/Al 7,34 0,67 0,19 0,07 ITO/Mol2+P3OT/Al 11,5 0,89 0,17 0,14 ITO/Mol3+P3OT/Al 3,15 0,84 0,20 0,04 ITO/Mol4+P3OT/Al 1,7 0,54 0,24 0,02 ITO/Mol5+P3OT/Al 2,4 1,07 0,54 0,11 Z przeprowadzonych badań wynika, że dwa układy ITO/Mol2+P3OT/Al oraz ITO/Mol5+P3OT/Al charakteryzują się największą konwersją energii świetlnej na energię elektryczną. W przypadku układu ITO/Mol5+P3OT/Al decydujący wpływ na wydajność konwersji mocy miał współczynnik wypełnienia około 0,54%, natomiast układ ITO/Mol2+P3OT/Al charakteryzował się dużą wartością gęstości prądu zwarcia około 11,5 µa/cm 2. Zwiększenie wydajności konwersji energii świetlnej na energię elektryczną wymaga dalszej optymalizacji badanych struktur fotowoltaicznych.

7 L i t e r a t u r a 83 [1] G r ä t z e l M., Nature, Vol. 414, 15 Nov. 2001, (www.nature.com). [2] W o o H u r S., S e o k O h H., C h e u l O h Y., H o e C h u n g D., U n g L e e J., P a r k J.W., W a n K i m T., Synth. Met., 154, 2005, [3] C h a p i n D.M., F u l l e r C.S., P e a r s o n G.L., J. Appl. Phys., 25, 1954, 676. [4] Y o u n g K i m J., L e e K., C o a t e s N e l s o n E., M o s e s D., T h u c - Q u y e n N g u y e n, D a n t e M., et al., Science, 2007, [5] K i n g R.R., L a w D.C., E d m o n d s o n K.M., F e t z e r C.M., K i n s e y G.S., Y o o n H., S h e r i f R.A., K a r a m N.H., Appl. Phys. Lett., 90, 2007, [6] Large-Scale Photovoltaic Power Plants, Annual Report 2007, Reviced Edition, April 2008 (http://www.pvreosurces.com). [7] Renewable Energy Policy Network for the 21st Century. Renewables 2007-Global Status Report. Ren21, Feb (www.rael.berkeley.edu). [8] K i r u b i Ch., K a m m e n D., Electrification in Africa, New Encyclopedia of Africa, Jan 2008 (www.rael.berkeley.edu). [9] Community Environmental Council, A New Energy Direction: Bold Solutions to a Global Problem Santa Barbara County Renewable Energy Blueprint, Community Environmental Council, Aug (www.rael.berkeley.edu). [10] J a c o b s o n A., K a m m e n D.M., Energy Policy, 35,2007, [11] J a c o b s o n A., K a m m e n D.M., Science and Engineering Research That Values the Planet, The Bridge, Oct [12] K a m m e n D.M., N e m e t G.F., Real Numbers: Reversing the Incredible Shrinking Energy R&D Budget, Issues in Science Technology, Vol. 84, Sept [13] V i d e l o t C., F i c h o u D., G a r n i e r F., Synth. Met., 101, 1999, [14] B r a b e c C.J., P a d i n g e r F., H u m m e l e n J.C., J a n s s e n R.A.J., S a r i c i f t c i N.S., Synth. Met., 102, 1999, [15] K a n e k o M., T a k a y a m a K., P a n d e y S.S., T a k a s h i m a W., E n d o T., R i k u k a w a M., K a n e t o K., Synth. Met., 121, 2001, [16] H o p e H., E g b e D.A.M., M ü h l b a c h e r D., S a r i c i f t c i N.S., J. Mater. Chem., 14, 2004, [17] C a s t r o F.A., F a e s A., G e i g e r T., G r a e f f C.F.O., N a g e l M., N ü e s c h F., H a n y R., Synth. Met., 156, 2006, [18] R e y e s - R e y e s M., L ó p e z - S a n d o v a l R., L i u J., C a r r o l l D.L., Solar Energy Materials & Solar Cells, 91, 2007, [19] S a u n d e r s B.R., T u r n e r M.L., Advances in Colloid and Interface Science, 138, 2008, [20] Nelson J., Current Opinion in Solid State and Materials Science, 6, 2002, [21] G o r i s L., L o i M.A., C r a v i n o A., N e u g e b a u e r H., S a r i c i f t c i N.S., P o l e c I., L u t s e n L., A n d r i e s E., M a n c a J., d e S c h e p p e r L., V a n d e r z a n d e D., Synth. Met., 138, 2003,

Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski

Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski Fotowoltaika i sensory w proekologicznym rozwoju Małopolski Photovoltaic and Sensors in Environmental Development of Malopolska Region ZWIĘKSZANIE WYDAJNOŚCI SYSTEMÓW FOTOWOLTAICZNYCH Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH

BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 70 Electrical Engineering 2012 Bartosz CERAN* BADANIA MODELOWE OGNIW SŁONECZNYCH W artykule przedstawiono model matematyczny modułu fotowoltaicznego.

Bardziej szczegółowo

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI I. Zagadnienia do opracowania. 1. Struktura pasmowa ciał stałych. 2. Klasyfikacja ciał stałych w oparciu o teorię

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie Nr 5. Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych

Ćwiczenie Nr 5. Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych Laboratorium Fotowoltaiki Ćwiczenie Nr 5 Badanie różnych konfiguracji modułów fotowoltaicznych I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo

Organiczne ogniwa słonecznes. Tydzień temu. Energia słonecznas

Organiczne ogniwa słonecznes. Tydzień temu. Energia słonecznas Elektronika plastikowa i organiczna Organiczne ogniwa słonecznes Tydzień temu 1. W diodach LED wykoanaych z półprzewodników nieorganicznych rekombinacja promienista zachodzi w obszarze złącza 2. W jednowarstwowych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej

POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Elektryczny Instytut Elektroenergetyki Zakład Elektrowni i Gospodarki Elektroenergetycznej INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA: BADANIE BATERII SŁONECZNYCH W ZALEśNOŚCI OD NATĘśENIA

Bardziej szczegółowo

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM,

Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, Ćw.2 Elektroliza wody za pomocą ogniwa paliwowego typu PEM Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyki prądowo- napięciowej elektrolizera typu PEM, A także określenie wydajności tego urządzenia, jeśli

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja modułu fotowoltaicznego

Konfiguracja modułu fotowoltaicznego LABORATORIUM OPTOELEKTRONIKI Ćwiczenie 8 Konfiguracja modułu fotowoltaicznego Cel ćwiczenia: Zapoznanie studentów z działaniem modułów fotowoltaicznych, oraz różnymi konfiguracjami połączeń tych modułów.

Bardziej szczegółowo

Elektronika z plastyku

Elektronika z plastyku Elektronika z plastyku Adam Proń 1,2 i Renata Rybakiewicz 2 1 Komisariat ds Energii Atomowej, Grenoble 2 Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej Elektronika krzemowa Krzem Jan Czochralski 1885-1953

Bardziej szczegółowo

Badanie ogniw fotowoltaicznych

Badanie ogniw fotowoltaicznych Badanie ogniw fotowoltaicznych Mikołaj Kordowski 1, Maciej Jabłoński 2, Kamil Bartosiewicz 3, Jarosław Rybusiński 4 1Gimnazjum nr 77 im. Ignacego Domeyki w Warszawie, ul. Staffa 3/5, 01-891 Warszawa 2XIV

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5. Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej

Ćwiczenie 5. Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej Ćwiczenie 5 Testowanie ogniwa paliwowego wodorowego zasilanego energią pochodzącą z konwersji fotowoltaicznej Wstęp Ogniwo paliwowe jest urządzeniem elektrochemicznym, które wytwarza energię użyteczną

Bardziej szczegółowo

Ogniwa fotowoltaiczne

Ogniwa fotowoltaiczne Ogniwa fotowoltaiczne Systemy fotowoltaiczne wykorzystują zjawisko konwersji energii słonecznej na energię elektryczną. Wykonane są z głównie z krzemu. Gdy na ogniwo padają promienie słoneczne pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Laboratorium Ochrony przed Korozją. Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Fizykochemii i Modelowania Procesów Laboratorium Ochrony przed Korozją Ćw. 9: ANODOWE OKSYDOWANIEALUMINIUM

Bardziej szczegółowo

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa.

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa. Ćwiczenie E16 BADANIE NATĘŻENIA PRĄDU FOTOELEKTRYCZNEGO W ZALEŻNOŚCI OD ODLEGŁOŚCI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu generowanego światłem w fotoogniwie od odległości

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Wydział Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych.

Wydział Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych. Politechnika Łódzka Wydział Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki Katedra Przyrządów Półprzewodnikowych i Optoelektronicznych Niekonwencjonalne źródła energii Laboratorium Ćwiczenie 1

Bardziej szczegółowo

EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE

EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE ĆWICZENIE 104 EFEKT FOTOWOLTAICZNY OGNIWO SŁONECZNE Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyki prądowo napięciowej I(V) ogniwa słonecznego przed i po oświetleniu światłem widzialnym; prądu zwarcia, napięcia

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 2 im. Karpatczyków w Nysie

Gimnazjum nr 2 im. Karpatczyków w Nysie Surowce energetyczne możemy podzielić na konwencjonalne (wyczerpywalne) i odnawialne. Do najważniejszych surowców energetyki konwencjonalnej należą: węgiel kamienny, węgiel brunatny, torf, ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej

Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Wyznaczanie parametrów baterii słonecznej Obowiązkowa znajomość zagadnień Działanie ogniwa fotowoltaicznego. Złącze p-n. Parametry charakteryzujące ogniwo fotowoltaiczne. Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych.

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

Sustainability in commercial laundering processes

Sustainability in commercial laundering processes Sustainability in commercial laundering processes Module 5 Energy in laundries Chapter 1 Źródła energii Powered by 1 Spis treści Źródła energii przegląd Rodzaje źródeł energii (pierwotne wtórne źródła)

Bardziej szczegółowo

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA

12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 12. FOTOWOLTAIKA IMMERGAS EFEKTYWNE WYTWARZANIE PRĄDU I CIEPŁA 266 www.immergas.com.pl FOTOWOLTAIKA IMMERGAS NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE 12. Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu

Bardziej szczegółowo

Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Katedra Ciepłownictwa. Instrukcja do zajęć laboratoryjnych

Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Katedra Ciepłownictwa. Instrukcja do zajęć laboratoryjnych Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Instrukcja do zajęć laboratoryjnych Temat ćwiczenia: Ćwiczenie nr 2 Laboratorium z przedmiotu: Odnawialne źródła energii Kod: OM1302

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Lp. 1. 2. Temat Wykorzystanie kolejowej sieci energetycznej SN jako źródło zasilania obiektu wielkopowierzchniowego o przeznaczeniu handlowo usługowym Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

Nanorurki w służbie fotowoltaiki

Nanorurki w służbie fotowoltaiki Nanorurki w służbie fotowoltaiki Autorzy: dr inż. Kamila Żelechowska, inż. Adam Wróbel, Katedra Fizyki Zjawisk Elektronowych, Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, Politechnika Gdańska (

Bardziej szczegółowo

Eksperyment 2.2. Charakterystyka IU elektrolizera. Zadanie. Wykonanie

Eksperyment 2.2. Charakterystyka IU elektrolizera. Zadanie. Wykonanie Eksperyment 2.2 Charakterystyka IU elektrolizera Zadanie Wyznacz charakterystykę IU elektrolizera i zinterpretuj jej kształt. Ten eksperyment najlepiej jest wykonać przy bezpośrednim promieniowaniu słonecznym

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru

Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru Instrukcja System ogniw paliwowych typu PEM, opr. M. Michalski, J. Długosz; Wrocław 2014-12-03, str. 1 Laboratorium ogniw paliwowych i produkcji wodoru System ogniw paliwowych typu PEM Instrukcja System

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

Sposób i urządzenie do odzysku materiałów krzemowych z ogniw fotowoltaicznych

Sposób i urządzenie do odzysku materiałów krzemowych z ogniw fotowoltaicznych Sposób i urządzenie do odzysku materiałów krzemowych z ogniw fotowoltaicznych 5 30 Przedmiotem wynalazku jest sposób i urządzenie do kontrolowanego i automatycznego odzysku materiałów krzemowych z ogniw

Bardziej szczegółowo

Architektoniczne walory ogniw DSSC

Architektoniczne walory ogniw DSSC Architektoniczne walory ogniw DSSC Autorzy: dr inż. Jolanta Szlachta, mgr inż. Ludmiła Marszałek, mgr inż. Sławomir Chrobak - ML System, Rzeszów ("Czysta Energia" - nr 7-8/2014) Barwnikowe ogniwa słoneczne

Bardziej szczegółowo

Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu i ciepła

Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu i ciepła Nowoczesna fotowoltaika Immergas - efektywne wytwarzanie prądu i ciepła Fotowoltaika, technologia umożliwiająca przemianę światła słonecznego bezpośrednio na energię elektryczną, jest jednym z najszybciej

Bardziej szczegółowo

Ekologiczne, odnawialne źródła energii

Ekologiczne, odnawialne źródła energii Instytut Elektrotechniki Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektrotechnicznego we Wrocławiu Ekologiczne, odnawialne źródła energii prof. dr hab. inż. Bolesław Mazurek Ekologiczne, odnawialne źródła

Bardziej szczegółowo

BADANIE WŁAŚCIWOŚCI OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH

BADANIE WŁAŚCIWOŚCI OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH POLITECHNIKA BIAŁOSTOCKA KATEDRA ZARZĄDZANIA PRODUKCJĄ Instrukcja do zajęć laboratoryjnych z przedmiotu: FIZYKA Kod przedmiotu: KS02137; KN02137; LS02137; LN02137 Ćwiczenie Nr 8 BADANIE WŁAŚCIWOŚCI OGNIW

Bardziej szczegółowo

Opracował: mgr inż. Maciej Majak. czerwiec 2010 r. ETAP I - BUDOWA KOMPLEKSOWEJ KOTŁOWNI NA BIOMASĘ

Opracował: mgr inż. Maciej Majak. czerwiec 2010 r. ETAP I - BUDOWA KOMPLEKSOWEJ KOTŁOWNI NA BIOMASĘ OBLICZENIE EFEKTU EKOLOGICZNEGO W WYNIKU PLANOWANEJ BUDOWY KOTŁOWNI NA BIOMASĘ PRZY BUDYNKU GIMNAZJUM W KROŚNIEWICACH WRAZ Z MONTAŻEM KOLEKTORÓW SŁONECZNYCH I INSTALACJI SOLARNEJ WSPOMAGAJĄCYCH PRZYGOTOWANIE

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH dla specjalności/ kierunków dyplomowania do zrealizowania w Katedrze Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego

OFERTA TEMATÓW PRAC DYPLOMOWYCH dla specjalności/ kierunków dyplomowania do zrealizowania w Katedrze Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego dla specjalności/ kierunków TECHNOLOGIE OCHRONY Temat pracy Optymalizacja roztworów chemicznych roztwarzających poszczególne warstwy w fotowoltaicznych ogniwach krzemowych mgr inż. Piotr Ostrowski W technologii

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie podstawowych parametrów ogniwa paliwowego

Wyznaczanie podstawowych parametrów ogniwa paliwowego Wyznaczanie podstawowych parametrów ogniwa paliwowego Spis ćwiczeń 1. Charakterystyka IU (prądowo-napięciowa) dla zacienionego i oświetlonego modułu solarnego 2. Natężenie prądu w funkcji odległości i

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 15 grudnia 2000 w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła,

Bardziej szczegółowo

Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego

Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego Stosowanie wieloźródłowych systemów bioenergetycznych w celu osiągnięcia efektu synergicznego mgr inż. Jakub Lenarczyk Oddział w Poznaniu Zakład Odnawialnych Źródeł Energii Czym są wieloźródłowe systemy

Bardziej szczegółowo

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych

Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Metody wytwarzania elementów półprzewodnikowych Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów PV. Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV)

Projektowanie systemów PV. Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) Projektowanie systemów PV Wykład 3 Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) dr inż. Janusz Teneta C-3 pok. 8 (parter), e-mail: romus@agh.edu.pl Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej

Bardziej szczegółowo

Badanie ogniwa fotowoltaicznego

Badanie ogniwa fotowoltaicznego Badanie ogniwa fotowoltaicznego Cel ćwiczenia Zapoznanie się z podstawowymi wiadomościami na temat ogniw fotowoltaicznych oraz wyznaczenie: zależności prądu fotoogniwa od natężenia oświetlenia, charakterystyk

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Janusz Wojtczak Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Biogazownie w Niemczech Rok 1999 2001 2003 2006 2007 2008 Liczba 850 1.360 1.760 3.500 3.711 4.100 instalacji Moc (MW) 49 111 190 949 1.270

Bardziej szczegółowo

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej

Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Cienkowarstwowe ogniwa słoneczne: przegląd materiałów, technologii i sytuacji rynkowej Przez ostatnie lata, rynek fotowoltaiki rozwijał się, wraz ze sprzedażą niemal zupełnie zdominowaną przez produkty

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ PŁ LABORATORIUM TECHNOLOGII POWŁOK OCHRONNYCH ĆWICZENIE 1 POWŁOKI KONWERSYJNE-TECHNOLOGIE NANOSZENIA WSTĘP TEORETYCZNY Powłoki konwersyjne tworzą się na powierzchni metalu

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział IEiT. Ćwiczenie laboratoryjne Badanie modułu fotowoltaicznego

Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział IEiT. Ćwiczenie laboratoryjne Badanie modułu fotowoltaicznego Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział IEiT Katedra Elektroniki Alternatywne Źródła Energii Ćwiczenie laboratoryjne Badanie modułu fotowoltaicznego Opracowanie instrukcji:

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ EFEKTYWNOSCI MODUŁÓW PV.

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ EFEKTYWNOSCI MODUŁÓW PV. MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ EFEKTYWNOSCI MODUŁÓW PV www.oze.utp.edu.pl MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ EFEKTYWNOSCI MODUŁÓW PV Prezentacja stanowiska łącznie z mobilnym układem instalacji solarnej z kolektorem

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TEORETYCZNA UZYSKU ENERGETYCZNEGO KRZEMOWYCH OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH W WARUNKACH SOLARNYCH MAŁOPOLSKI 1

ANALIZA TEORETYCZNA UZYSKU ENERGETYCZNEGO KRZEMOWYCH OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH W WARUNKACH SOLARNYCH MAŁOPOLSKI 1 Inżynieria Rolnicza 4(129)/2011 ANALIZA TEORETYCZNA UZYSKU ENERGETYCZNEGO KRZEMOWYCH OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH W WARUNKACH SOLARNYCH MAŁOPOLSKI 1 Hubert Latała, Sławomir Kurpaska Instytut Inżynierii Rolniczej

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna

Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna Wykaz ważniejszych oznaczeń i jednostek Przedmowa Wstęp 1. Charakterystyka obecnego stanu środowiska1.1. Wprowadzenie 1.2. Energetyka konwencjonalna 1.2. l. Paliwa naturalne, zasoby i prognozy zużycia

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. Zielona chemia (część 2)

Wykład 3. Zielona chemia (część 2) Wykład 3 Zielona chemia (część 2) Glicerol jako zielony rozpuszczalnik Nietoksyczny, tani, łatwo dostępny, odnawialny, wysoka temp. wrzenia (nie jest klasyfikowany jako LZO/VOC), polarny, może być stosowany

Bardziej szczegółowo

Kondensatory = D C = Pojemność elektryczna. Kondensator płaski. Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną.

Kondensatory = D C = Pojemność elektryczna. Kondensator płaski. Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną. Kondensatory Pojemność elektryczna C = Q U U = D 0 E( x) dx Kondensator płaski Sεε C = 0 D Rozdzielając ładunki wykonujemy pracę gromadzimy energię elektryczną. 2 2 q Q CU W EL = Vdq = dq = = = C 2C 2

Bardziej szczegółowo

JEDNO- I DWUWARSTWOWE ORGANICZNE OGNIWA FOTOWOLTAICZNE

JEDNO- I DWUWARSTWOWE ORGANICZNE OGNIWA FOTOWOLTAICZNE Jan GODLEWSKI Ryszard SIGNERSKI Grażyna JAROSZ Małgorzata OBAROWSKA Justyna SZOSTAK JEDNO- I DWUWARSTWOWE ORGANICZNE OGNIWA FOTOWOLTAICZNE STRESZCZENIE Omówiona została zasada działania organicznych ogniw

Bardziej szczegółowo

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor

Fotoelementy. Symbole graficzne półprzewodnikowych elementów optoelektronicznych: a) fotoogniwo b) fotorezystor Fotoelementy Wstęp W wielu dziedzinach techniki zachodzi potrzeba rejestracji, wykrywania i pomiaru natężenia promieniowania elektromagnetycznego o różnych długościach fal, w tym i promieniowania widzialnego,

Bardziej szczegółowo

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI

Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki UNIWERSYTET GDAŃSKI I. Zagadnienia do opracowania. 1. Typy ogniw paliwowych. 2. Komórki paliwowe PEM ( Proton Exchange Membrane).

Bardziej szczegółowo

Ogniwa fotowoltaiczne wykorzystanie w OZE

Ogniwa fotowoltaiczne wykorzystanie w OZE Ogniwa fotowoltaiczne wykorzystanie w OZE Fizyka IV Michał Trojgo, gr 1.3 Energia Słońca Do górnych warstw atmosfery Ziemi dociera promieniowanie słoneczne o natężeniu napromieniowania 1366,1 W/m². Oznacza

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r.

STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH. Zaawansowane technologie pozyskiwania energii. Warszawa, 1 grudnia 2011 r. STRATEGICZNY PROGRAM BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH Zaawansowane technologie pozyskiwania energii Warszawa, 1 grudnia 2011 r. Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 8-OS a CHARAKTERYSTYKA OGNIW SŁONECZNYCH

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 8-OS a CHARAKTERYSTYKA OGNIW SŁONECZNYCH LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 8-OS a CHARAKTERYSTYKA OGNIW SŁONECZNYCH 1.

Bardziej szczegółowo

Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki

Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski. Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki Przyszłość energetyki słonecznej na tle wyzwań energetycznych Polski Prof. dr hab. inż. Maciej Nowicki Polski system energetyczny na rozdrożu 40% mocy w elektrowniach ma więcej niż 40 lat - konieczność

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

POZYCJONOWANIE MODUŁU FOTOWOLTAICZNEGO W JEDNOOSIOWYM UKŁADZIE NADĄŻNYM

POZYCJONOWANIE MODUŁU FOTOWOLTAICZNEGO W JEDNOOSIOWYM UKŁADZIE NADĄŻNYM POZNAN UNIVE RSITY OF TE CHNOLOGY ACADE MIC JOURNALS No 81 Electrical Engineering 2015 Artur BUGAŁA* Grażyna FRYDRYCHOWICZ-JASTRZĘBSKA* POZYCJONOWANIE MODUŁU FOTOWOLTAICZNEGO W JEDNOOSIOWYM UKŁADZIE NADĄŻNYM

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-19

Ć W I C Z E N I E N R E-19 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-19 WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYKI PRĄDOWO-NAPIĘCIOWEJ,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne?

Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne? Dlaczego warto zainstalować kolektory słoneczne? niezależność od drożejących i będących na wyczerpaniu konwencjonalnych źródeł energii, dbanie o środowisko naturalne przyczynianie się do zmniejszenia emisji

Bardziej szczegółowo

Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV)

Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) Czyste energie Wykład 3 Produkcja modułu fotowoltaicznego (PV) dr inż. Janusz Teneta C-3 pok. 8 (parter), e-mail: romus@agh.edu.pl Wydział EAIiIB Katedra Automatyki i Inżynierii Biomedycznej AGH Kraków

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl XLIV spotkanie Forum Energia Efekt Środowisko NFOŚiGW Warszawa, 7 września 2012 Domy słoneczne i magazynowanie ciepła dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl 1

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

SOLARNA. Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną. EKOSERW BIS Sp. j. Mirosław Jedrzejewski, Zbigniew Majchrzak

SOLARNA. Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną. EKOSERW BIS Sp. j. Mirosław Jedrzejewski, Zbigniew Majchrzak Moduły fotowoltaiczne oraz kompletne systemy przetwarzające energię słoneczną ENERGIA SOLARNA Fotowoltaika Do Ziemi dociera promieniowanie słoneczne zbliżone widmowo do promieniowania ciała doskonale czarnego

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju odnawialnych źródeł energii elektrycznej. dr inż. Grzegorz Hołdyński Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny

Perspektywy rozwoju odnawialnych źródeł energii elektrycznej. dr inż. Grzegorz Hołdyński Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Perspektywy rozwoju odnawialnych źródeł energii elektrycznej dr inż. Grzegorz Hołdyński Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Potrzeba rozwoju niekonwencjonalnych źródeł energii Potrzeba rozwoju

Bardziej szczegółowo

Modelowe ISE dla Resortu Turystyki SPA

Modelowe ISE dla Resortu Turystyki SPA Modelowe ISE dla Resortu Turystyki SPA Spotkanie klastra seanergia Kołobrzeg, dnia 27-28 marca 2014 Opracował: Radosław Silski Marcin Wolny Projekt ISE Resort SPA Założenia programu ISE Eliminacja zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka

Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum. Autor: Joanna Łęcka Alternatywne źródła energii - prezentacja scenariusza zajęć na godzinę do dyspozycji wychowawcy w gimnazjum Autor: Joanna Łęcka Temat zajęć: Czy zgasną światła na Ziemi? Alternatywne źródła energii. Uczeń

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r.

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r. Fizyka i technologia złącza P Adam Drózd 25.04.2006r. O czym będę mówił: Półprzewodnik definicja, model wiązań walencyjnych i model pasmowy, samoistny i niesamoistny, domieszki donorowe i akceptorowe,

Bardziej szczegółowo

108 Rozwiązania materiałowe, konstrukcyjne i eksploatacyjne ogniw fotowoltaicznych

108 Rozwiązania materiałowe, konstrukcyjne i eksploatacyjne ogniw fotowoltaicznych 108 Rozwiązania materiałowe, konstrukcyjne i eksploatacyjne ogniw fotowoltaicznych Rys. 4.6. Panel fotowoltaiczny z ogniw polikrystalicznych w parku ITER na Teneryfie Rys. 4.7. Wybrane etapy ewolucji sprawności

Bardziej szczegółowo

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE)

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Opiekun

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU SZANSE ROZWOJOWE DLA SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH I SAMORZĄDÓW

POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU SZANSE ROZWOJOWE DLA SPOŁECZNOŚCI LOKALNYCH I SAMORZĄDÓW Konferencja współpraca państwa, jednostek samorządu terytorialnego i przedsiębiorców przy realizacji nowych projektów górniczych i energetycznych Sejm, 28 listopada, 2016 POROZUMIENIE PARYSKIE WS. KLIMATU

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.

Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Wprowadzenie do zagadnień ochrony. klimatu i gospodarki niskoemisyjnej Planu Gospodarki Niskoemisyjnej dla miasta Józefowa Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Zmiany klimatu W ostatnich latach termin

Bardziej szczegółowo

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej

Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Nanomateriałów Leon Murawski, Katedra Fizyki Ciała Stałego Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej POLITECHNIKA GDAŃSKA Centrum Zawansowanych Technologii Pomorze ul. Al. Zwycięstwa 27 80-233

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH w Gorzowie Wlkp. Technik energetyk Technik urządzeń i systemów energetyki odnawialnej Patrząc na szybko rozwijającą się gospodarkę, ciągle rosnące zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

Poprawa charakterystyk promieniowania diod laserowych dużej mocy poprzez zastosowanie struktur periodycznych w płaszczyźnie złącza

Poprawa charakterystyk promieniowania diod laserowych dużej mocy poprzez zastosowanie struktur periodycznych w płaszczyźnie złącza Poprawa charakterystyk promieniowania diod laserowych dużej mocy poprzez zastosowanie struktur periodycznych w płaszczyźnie złącza Grzegorz Sobczak, Elżbieta Dąbrowska, Marian Teodorczyk, Joanna Kalbarczyk,

Bardziej szczegółowo

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania

Część 3. Magazynowanie energii. Akumulatory Układy ładowania Część 3 Magazynowanie energii Akumulatory Układy ładowania Technologie akumulatorów Najszersze zastosowanie w dużych systemach fotowoltaicznych znajdują akumulatory kwasowo-ołowiowe (lead-acid batteries)

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa

Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa Wykład 11 Równowaga kwasowo-zasadowa JS Skala ph Skala ph ilościowa skala kwasowości i zasadowości roztworów wodnych związków chemicznych. Skala ta jest oparta na aktywności jonów hydroniowych [H3O+] w

Bardziej szczegółowo

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Energy Harvesting (EH) technika pozyskiwania energii z otoczenia (samozasilanie) EH jest wykorzystywana do tworzenia autonomicznych, elektronicznych

Bardziej szczegółowo

Technologia produkcji paneli fotowoltaicznych

Technologia produkcji paneli fotowoltaicznych partner modułów Technologia produkcji paneli Polsko-Niemieckie Forum Energetyki Słonecznej 07.06.2013r GE partner modułów Fotowoltaika zasada działania GE partner modułów GE partner modułów Rodzaje ogniw

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak

INADEQUATE-ID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH. 3-FENYLO-l-TIO-2,3,4-TRIAZOLO-5-METYUDÓW. Wojciech Bocian, Lech Stefaniak INADEQUATEID I DYNAMICZNY NMR MEZOJONOWYCH 3FENYLOlTIO2,3,4TRIAZOLO5METYUDÓW Wojciech Bocian, Lech Stefaniak Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01224 Warszawa PL9800994 WSTĘP Struktury

Bardziej szczegółowo

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym

Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Dotacje na innowacje Wpływ temperatury podłoża na właściwości powłok DLC osadzanych metodą rozpylania katod grafitowych łukiem impulsowym Viktor Zavaleyev, Jan Walkowicz, Adam Pander Politechnika Koszalińska

Bardziej szczegółowo

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny).

Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Wyjazdy dla studentów Politechniki Krakowskiej zainteresowanych studiami częściowymi w Tianjin Polytechnic University (Chiny). Tianjin Polytechnic University (TJPU) jest państwową uczelnią chińską założoną

Bardziej szczegółowo

Temat: PODSTAWY PRZETWARZANIA ENERGII W ODNAWIALNYCH ŹRÓDŁA ENERGII

Temat: PODSTAWY PRZETWARZANIA ENERGII W ODNAWIALNYCH ŹRÓDŁA ENERGII Temat: PODSTAWY PRZETWARZANIA ENERGII W ODNAWIALNYCH ŹRÓDŁA ENERGII 1. Przetwarzanie (wytwarzanie) energii elektrycznej 2. Podział źródeł energii 3. Podstawowe pojęcia z dziedziny elektryczności 1 WYTWARZANIE

Bardziej szczegółowo