MATERIAŁY SZKOLENIOWE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MATERIAŁY SZKOLENIOWE"

Transkrypt

1 MATERIAŁY SZKOLENIOWE Jarosław Łupiński Społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie Streszczenie Artykuł omawia zagadnienia dotyczące społecznego obowiązku denuncjacji. Zawiera analizę obowiązku statuowanego w k.p.k. i jego ograniczenia przedmiotowe. Opisuje charakter prawny instytucji zawiadomienia o przestępstwie oraz jej konstrukcję prawną. Definiuje granice tego obowiązku w aspekcie wymagań stawianych w treści art. 303 k.p.k. i dokonuje wykładni pojęcia przestępstwa w aspekcie tytułowego obowiązku. Szczegółowo omawia i analizuje przesłanki stosowania instytucji tzw. małej anonimizacji statuowanej w art w zw. z art zd. 2 k.p.k., jako środka ochrony zawiadamiającego w związku z czynnością składania doniesienia, jak i problematykę ochrony zawiadamiającego w związku z treścią złoŝonego zawiadomienia, a takŝe problematykę ochrony jego interesów wynikających z innych aktów prawnych. Analizuje problematykę organów uprawnionych do utajnienia danych zawiadamiającego, wskazanych w treści art k.p.k. i będących ich depozytariuszem, a takŝe lojalności organu procesowego wobec zawiadamiającego w zachowaniu w tajemnicy jego danych i jego granice. Omawia kwestię zakresu pojęcia danych dotyczących miejsca zamieszkania zawiadamiającego oraz problematykę przechowywania protokołów zawierających te dane. Artykuł podnosi takŝe kwestię formy decyzji w przedmiocie zastrzeŝenia, jak i w przedmiocie usunięcia z akt przedmiotowych danych, a takŝe dopuszczalności de lege lata kontroli odwoławczej decyzji prokuratora odmawiającej zawiadamiającemu ochrony z art k.p.k. i Prawo 1,

2 J. Łupiński Informacje o zaistnieniu przestępstwa mogą pochodzić z róŝnych źródeł. W literaturze procesu karnego 1 podkreśla się dość powszechnie, Ŝe informacje te organy ścigania uzyskują w wyniku działalności własnej nakierowanej na wykrywanie przestępstw i ujawnianie sprawców, tzw. informacja własna organu procesowego oraz w drodze zawiadomienia o przestępstwie pochodzącego od osób fizycznych lub instytucji, w tym zwłaszcza od pokrzywdzonego. O ile pierwszy sposób uzyskania wiadomości o przestępstwie akcentuje własną, róŝnorodną aktywność organów ścigania w pozyskiwaniu informacji o zaistnieniu faktu przestępstwa 2, rozumianą jako działalność skierowaną na zwalczanie przestępczości, w tym podejmowanie działań nakierowanych na pozyskanie wiadomości istotnych z punktu widzenia realizacji funkcji ścigania 3, o tyle drugi sposób pozyskania wiadomości o przestępstwie podkreśla aktywność określonych podmiotów, które dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa same zawiadamiają o tym organy procesowe, mimo iŝ wykrywanie przestępstw i ujawnianie sprawców nie jest głównym celem ich działalności 4. Relewantną cechą pierwszego sposobu pozyskania informacji o przestępstwie są działania lub spostrzeŝenia własne organu procesowego, a więc organ ten sam uzyskuje informacje o fakcie popełnienia przestępstwa, natomiast istotną cechą drugiego sposobu są spostrzeŝenia innego podmiotu, niebędącego funkcjonariuszem organu ścigania, który informuje o tym fakcie ten organ 5. 1 M. L i p c z yńska, Zawiadomienie o przestępstwie, Problemy Kryminalistyki 1965, nr 56 57, s. 485 i n.; R. P o n i k o w s k i, Aspekty procesowe i kryminalistyczne pierwszej informacji o przestępstwie, Nowe Prawo 1973, nr 5, s. 674 i n.; T. N o w a k, Sprawdzenie zawiadomienia o przestępstwie, Nowe Prawo 1978, nr 4, s. 605; A. P e c z e n i u k, Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego, Wojskowy Przegląd Prawniczy 1995, nr 2, 18 i n.; R. A. S t e f ański, (w:) J. B r a t o s z e w s k i i in., Kodeks postępowania karnego, Komentarz, t. I, pod red. Z. G o s t yńskiego, Warszawa 1998, s. 35 i n.; J. G r a j e w s k i, Przebieg procesu karnego, Warszawa 2001, s. 16 i n.; T G r z e g o r c z y k, Kodeks postępowania karnego. Komentarze Zakamycza, wyd. III rozszerzone i uzupełnione, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2004, s A. G a b e r l e, Dochodzenie wstępne w polskim procesie karnym, (w:) Postępowanie przygotowawcze, pod red. M. C i eśla ka i W. E. C z u g u n o w a, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1973, s Z. M ł y n a r c z y k, Wykrywalność przestępstw głównym kierunkiem działalności organów ścigania, Nowe Prawo 1986, nr 6, s. 11 i S. C o r a, Z problematyki zawiadomienia o przestępstwie, Gdańskie Studia Prawnicze 2003, t. XI, s Z. M ł y n a r c z y k słusznie konstatuje, iŝ informacja o przestępstwie nie jest toŝsama z zawiadomieniem o nim. Informacja o przestępstwie jest pojęciem szerszym, często wtórnym i jakby odwróconym do pojęcia zawiadomienia. Stanowi bowiem nie tylko rezultat zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, ale równieŝ moŝe być wynikiem własnych działań lub spostrzeŝeń organu procesowego. Wtedy w grę wchodzi wyłącznie informacja (wiadomość), a nie takŝe zawiadomienie (Zawiadomienie o przestępstwie, i Prawo 1995, nr 3, s. 110). 130 i Prawo 1, 2009

3 Potrzeba wyraźnej dystynkcji tych dwóch sposobów pozyskania wiedzy o przestępstwie swoje uzasadnienie czerpie z przyjętych rozwiązań normatywnych. Dystynkcja ta zawarta jest wprost w przepisie art. 303 k.p.k. w zw. z art. 325a k.p.k., który rozróŝnia wszczęcie śledztwa lub dochodzenia z urzędu bądź na skutek zawiadomienia o przestępstwie, w zaleŝności od tego, jaki był sposób pozyskania wiedzy o przestępstwie. RozróŜnienie to nie ma znaczenia wyłącznie opisowego, lecz stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną przy rozstrzyganiu wielu kwestii związanych z problematyką zawiadomienia o przestępstwie 6. Dotyczy to zarówno kwestii uruchomienia i zakresu postępowania sprawdzającego, jak i karnego, i wreszcie kwestii obowiązku zawiadomienia o przestępstwie, kompetencji i obowiązków organów ścigania po otrzymaniu takiego zawiadomienia, zaskarŝalności decyzji o zaniechaniu ścigania oraz bezczynności organu w związku ze złoŝeniem zawiadomienia o przestępstwie. Najczęściej informacji o przestępstwie dostarcza zawiadomienie o jego popełnieniu. W kodeksie postępowania karnego to źródło informacji o przestępstwie zostało wyraźnie wyeksponowane. Przypomnieć wypada, iŝ pojęcie zawiadomienia o przestępstwie uŝywane jest w dwojakim znaczeniu. W sensie materialnym, na oznaczenie czynności polegającej na przekazaniu przez osobę w formie ustnej lub pisemnej, w imieniu własnym lub reprezentowanego podmiotu, pozaprocesowego oświadczenia wiedzy o okolicznościach faktycznych będących immanentną treścią zdarzenia ocenianego jako przestępcze, składanego przezeń w celach procesowych 7, i przyjęciu go przez organ zobowiązany do ścigania przestępstw. Oświadczenie to wyraŝa zatem co najmniej przypuszczenie (domysł), Ŝe zaistniało zdarzenie o charakterze przestępczym. Z uwagi na zamierzony 8 charakter zawiadomienia o przestępstwie, przyjąć naleŝy, iŝ poza oświadczeniem wiedzy zawiera ono takŝe oświadczenie woli (postulujące). Akt zawiadomienia o przestępstwie oznacza bowiem w istocie uzewnętrznienie prawa podmiotowego osoby do Ŝądania wszczęcia ścigania 9. Stąd w literaturze przedmiotu akcentuje się dość powszechnie, Ŝe zawiadomienie o przestępstwie pełni rolę impulsu, inicjatora procesu karnego, a obowiązek jego złoŝenia w sprawach podlegających ściganiu z urzędu sprzyja realizacji zasady legalizmu, stanowiąc jej istotne zabezpieczenie 10. Pojęcie zawiadomienia o przestępstwie 6 S. C o r a, Z problematyki..., s R. P o n i k o w s k i, Aspekty..., s M. L i p c z yńska, Zawiadomienie..., s ; R. P o n i k o w s k i, Aspekty..., s R. P o n i k o w s k i, Informacja..., s J. T y l m a n, Reforma modelu postępowania przygotowawczego, (w:) Problemy kodyfikacji prawa karnego. Księga pamiątkowa ku czci Prof. M. Cieślaka, Kraków 1993, s. 472; B. W ó j c i c k a, Sytuacja prawna pokrzywdzonego w procesie karnym w świetle projektu k.p.k., (w:) Reforma prawa karnego, Łódź 1994, s. 53; J. G r a j e w s k i, L. K. P a p r z y c k i, Kodeks postępowania karnego z komentarzem, Sopot 2000, s i Prawo 1,

4 J. Łupiński uŝywane jest takŝe w sensie procesowym na oznaczenie dokumentu, w którym oświadczenie to zostało utrwalone przez składającego oświadczenie lub przyjmujący je organ ścigania, a więc akt dokumentujący informację o przestępstwie. Celem takiego dokumentu jest stwierdzenie, Ŝe pewna okoliczność w chwili jego sporządzenia zaistniała. Jest on przy tym źródłem dowodowym, a jego treść środkiem dowodowym 11. Forma przekazania organowi ścigania zawiadomienia o przestępstwie moŝe być róŝna. MoŜe to być forma pisemna bądź ustna. Przepis art pkt 1 k.p.k. przewiduje, Ŝe przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie wymaga spisania protokołu, zaś art. 304a k.p.k. stanowi, Ŝe sporządza się wspólny protokół z przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej. Zawiadomieniem jest takŝe pismo zawiadamiające lub notatka urzędowa 12. Zawiadomienie o przestępstwie moŝe pochodzić od osoby lub instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej, przy czym podmioty te mogą być pokrzywdzonymi bądź teŝ mogą nie występować w tej roli 13. Z art. 303 k.p.k. wynika, Ŝe prawo zawiadomienia o przestępstwie ma kaŝdy, kto powziął o nim wiarygodną wiadomość 14. Wywodzi się ono z dawnej actio popularis 15. Ponadto prawo to, dla osób uprawnionych do złoŝenia wniosku o ściganie, wypływa z art k.p.k. 16. W pewnych sytuacjach prawo to przeradza się w obowiązek. W literaturze procesu karnego 17 zgodnie rozróŝnia się ów obowiązek denuncjacji, dzieląc go na: społeczny 18 i prawny. Przepis art k.p.k. 19 statuuje społeczny jedynie obowiązek zawiadomienia prokuratora lub Policji, a takŝe organów określonych w art. 312 k.p.k., o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, innego aniŝeli obję- 11 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 20 listopada 1980 r., II KR 359/80, OSNPG 1971, nr 6, poz L. W i l k, Obowiązek denuncjacji w prawie karnym (art. 240 k.k.), i Prawo 1999, nr 1, s W. G r z e s z c z y k, Obowiązek zawiadomienia o przestępstwie, i Prawo 1998, nr 10, s R. P o n i k o w s k i, Aspekty..., s. 680; M. L i p c z yńska, Przesłanki procesu karnego a zawiadomienie o przestępstwie, Problemy Praworządności 1981, nr 5, s R. A. S t e f ański, Kodeks..., t. II, s R. P o n i k o w s k i, Aspekty..., s T. G r z e g o r c z y k, Kodeks postępowania karnego. Komentarze Zakamycza, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2004, s. 764 i n.; R. A. S t e f ańs k i, Kodeks..., t. II, s Kwestia poruszona w tej wypowiedzi nie stanowiła dotychczas pogłębionego przedmiotu analizy w piśmiennictwie procesu karnego. 19 TakŜe, społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie i wykroczeniu skarbowym przewiduje, poprzez odpowiednie stosowanie k.p.k., art kodeksu karnego skarbowego, zaś art. 4 1 i 2 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o istnieniu okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego oraz o popełnieniu przez nieletniego czynu karalnego. 132 i Prawo 1, 2009

5 tego wykazem czynów zabronionych wymienionych w art k.k. oraz wymienionego w innych ustawach zawierających regulacje o szczególnych prawnych obowiązkach zawiadomienia o przestępstwie 20, i rozciąga ten obowiązek na wszystkie ich karalne formy stadialne i zjawiskowe. Trafnie podnosi się w literaturze procesu karnego 21, Ŝe ściganie przestępstw bez poparcia społecznego często kończy się fiaskiem. Bez względu na doskonalenie coraz to lepszych metod wykrywania przestępstw i ich sprawców, nadal pokaźna liczba przestępstw dochodzi do wiadomości organów ścigania tylko dzięki doniesieniom. Dlatego teŝ ustawodawca stworzył impuls aktywności społecznej w zwalczaniu przestępstw, nakładając na kaŝdą osobę obowiązek denuncjacji o przestępstwie i zapewniając im związku ich czynnością ochronę prawną. Obowiązkiem tym ustawa obejmuje kaŝdego posiadającego wiedzę w tym zakresie 22. Zawarta w powołanym przepisie nazwa kaŝdy leksykalnie oznacza wszelki, bez wyjątku 23 ; przeto tytułowy obowiązek obciąŝa wszelkie osoby tak fizyczne, jak i niefizyczne. Obowiązek ten zatem nie doznaje ograniczenia podmiotowego. Wypada tu jednak dokonać niezbędnego sprecyzowania. W przypadku osób fizycznych zasadą jest, Ŝe obowiązek ten obejmuje jedynie podmioty mające zdolność do samodzielnego działania w postępowaniu karnym, jak i rzecz jasna w postępowaniu sprawdzającym, tj. do podejmowania samemu czynności procesowych ze skutkiem, jaki prawo wiąŝe z daną czynnością. Tytułowy obowiązek obciąŝa przeto osoby pełnoletnie, mające pełną zdolność do czynności prawnych, będące pokrzywdzonymi, jak i nie posiadające takiej cechy. Zdolność do samodzielnego działania w postępowaniu (zdolność do czynności procesowych) osoba fizyczna uzyskuje wraz z uzyskaniem pełnoletniości. Uzyskanie tej zdolności wiąŝe się zatem ze zdolnością do działań prawnych w sferze prawa cywilnego, bo to ono określa, kiedy osoba fizyczna staje się pełnoletnia. Jednak nie we wszystkim zdolność do czynności procesowych w powołanych wyŝej postępowaniach pokrywa się ze zdolnością do czynności prawnych według prawa cywilnego. Wspólne są 20 Np. art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 z późn. zm.) zobowiązuje bank do zawiadomienia prokuratora w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia, Ŝe działalność banku jest wykorzystywana w celu ukrycia działań przestępczych lub dla celów mających związek z przestępstwem z art. 299 k.k. lub aktem terrorystycznym. 21 S. W a l t oś, Proces karny, Zarys systemu, Warszawa 2003, s. 228; M. L i p c z yńska, Przesłanki..., s. 18; R. S z a ł k o w s k i, Z problematyki społecznych uwarunkowań skuteczności ścigania karnego, Państwo i Prawo 1985, nr 2, s W wyroku z dnia 5 marca 1998 r., II KKN 328/96, Sąd NajwyŜszy wyraził pogląd, iŝ takŝe na osobie nietrzeźwej spoczywa społeczny obowiązek zawiadomienie o przestępstwie, i Ŝaden przepis procedury karnej nie upowaŝnia organu zobowiązanego do przyjęcia doniesienia, do ignorowania takiego doniesienia ( i Prawo 1998, nr 10, poz. 13). 23 B. D u n a j, Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 2000, t. I, s i Prawo 1,

6 J. Łupiński tylko warunki uzyskania pełnej zdolności w obu tych dziedzinach, poza tym występują dwie istotne róŝnice. Pierwsza polega na tym, Ŝe prawo karne procesowe, inaczej niŝ prawo cywilne, nie zna częściowej zdolności do czynności prawnych. Druga róŝnica wiąŝe się z ubezwłasnowolnieniem osoby fizycznej z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii. Prawo cywilne przewiduje dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite albo częściowe. Między tymi rodzajami ubezwłasnowolnienia istnieje róŝnica, pierwsze zupełnie pozbawia osobę ubezwłasnowolnioną zdolności dokonywania czynności prawnych, drugie zdolność tę tylko ogranicza. W postępowaniu karnym, jak i sprawdzającym skutek ubezwłasnowolnienia pokrzywdzonego jest jednakowy, bez względu na to, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy częściowe. Tym skutkiem jest zupełny brak zdolności do czynności procesowych 24. Samodzielnie moŝe jednak działać osoba, która nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem lub której potrzebna jest pomoc do prowadzenia spraw ze względu na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy albo innego zakłócenia czynności psychicznych, o ile nie została ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo. Skutki ubezwłasnowolnienia następują z chwilą uprawomocnienia się postanowienia orzekającego ubezwłasnowolnienie. Postanowienie to ma charakter konstytutywny. Tylko bowiem formalna decyzja o ubezwłasnowolnieniu pozbawia podmiot jego uprawnień procesowych. Stąd teŝ za trafny uznać naleŝy pogląd Sądu NajwyŜszego, Ŝe osoba upośledzona umysłowo w postaci debilizmu, jeŝeli nie została ubezwłasnowolniona, moŝe złoŝyć skuteczny wniosek o ściganie sprawców zgwałcenia 25. Obowiązek społeczny zawiadomienia o przestępstwie doznaje jednak ograniczeń przedmiotowych. Po pierwsze, tytułowy obowiązek nie obejmuje jednak: 1) Adwokata nie-obrońcę, który uzyskał informację o przestępstwie w związku z udzieleniem pomocy prawnej, o której mowa w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze 26, w tym działającego na podstawie art k.p.k. oraz adwokata obrońcę, który uzyskał informację o przestępstwie udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę, o której mowa w art. 178 pkt 1 k.p.k. Są to zatem wszelkie dane o prze- 24 W. D a s z k i e w i c z, Pokrzywdzony przestępstwem, Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Krótkie komentarze, Warszawa 1998, nr 14, s Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 5 stycznia 1973 r., III KR 192/72, OSNKW 1973, nr 4, s. 49 z aprobującymi uwagami, M. C i eślak a, Z. D o d y, Przegląd orzecznictwa Sądu NajwyŜszego w zakresie postępowania karnego za rok 1973, Palestra 1974, nr 12, s. 61; takŝe, W. D a s z k i e w i c z, Glosa do wyroku Sądu NajwyŜszego z dnia 5 stycznia 1973 r., III KR 192/72, Państwo i Prawo 1973, nr 8 9, s Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz z późn. zm. 134 i Prawo 1, 2009

7 stępstwie, o których adwokat powziął wiadomość, pełniąc swą funkcję 27. Ograniczenie to, na podstawie art. 8 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu 28, nie dotyczy jednakŝe informacji o transakcji, której okoliczności wskazują, Ŝe wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł 29. 2) Duchownego, który uzyskał informację o przestępstwie przy spowiedzi, o której mowa w art. 178 pkt 2 k.p.k. Godzi się podkreślić, Ŝe zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu NajwyŜszego z dnia 6 maja 1992 r., I KZP 1/91 30, duchownym jest osoba naleŝąca do Kościoła Katolickiego lub innego Kościoła albo związku wyznaniowego, która wyróŝnia się spośród ogółu wyznawców danej religii tym, Ŝe powołana została do stałego organizowania i sprawowania kultu religijnego. Krąg duchownych objętych przepisem art. 178 k.p.k. jest jednak ograniczony ze względu na zakres przedmiotowy zakazu do kościoła lub wyznań, w których istnieje spowiedź indywidualna 31. Zatem, duchowny kościoła lub wyznań, w których nie istnieje spowiedź indywidualna, nie jest objęty bezwzględnym obowiązkiem zachowania tajemnicy i w związku z tym nie jest zwolniony z społecznego obowiązku doniesienia. Tajemnica spowiedzi obowiązuje duchownego tak bezwzględnie, Ŝe pod Ŝadnym warunkiem nie moŝe wyjawić ani słowem, ani Ŝadnym znakiem najmniejszej nawet wiadomości, którą zawierzono mu na spowiedzi (sacramento sigillum inviolabile est). 3) KaŜdej osoby, zobowiązanej do zachowania tajemnicy stosownie do przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego 32, która uzyskała informację o popełnieniu czynu zabronionego pod groźbą kary przez osobę, wobec której podjęto czynności wynikające z powołanej wyŝej ustawy, w związku z jej wypowiedzią (art. 52 ust. 1). Ograniczenie określone w ust. 1 stosuje się odpowiednio do lekarzy wykonujących czynności biegłego. Krąg tych osób jest określony w art. 50 ust. 1 tejŝe ustawy 33. Powołany wyŝej przepis wyłącza przeto generalnie obowiązek z art Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 maja 2000 r. II AKz 96/00, KZS 2000, nr 5, poz Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz oraz z 2004 r., Nr 62, poz A. G r z y w a c z, Komentarz do art. 8 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzeniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu, Lex/El OSNKW 1992, nr 7 8, poz R. A. S t e f ański, Kodeks..., t. I, s Dz. U. z 1994 r., Nr 111, poz. 535 z późn. zm. 33 Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 20 kwietnia 2005 r., I KZP 6/06, OSNKW 2005, nr 4, poz. 39. i Prawo 1,

8 J. Łupiński k.p.k. wymienionych tam osób w zakresie przyznania się badanego do popełnienia czynu zabronionego 34. 4) Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na podstawie szczególnej regulacji art. 40 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej 35, co do danych o przestępstwach określonych w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu. JeŜeli Prezes Instytutu w związku z wykonywaniem swoich zadań stwierdzi, Ŝe w dokumentach znajdują się informacje o ww. przestępstwach, zawiadamia o tym bezzwłocznie Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Jak się wydaje, wymóg bezpośredniego zawiadomienia Szefa ABW przez Prezesa Instytutu wynika z charakteru tych przestępstw, których zapobieganie i wykrywanie wymaga zachowania szczególnych środków uniemoŝliwiających ujawnienie informacji o postępowaniu i podejmowaniu czynności 36. Po wtóre, obowiązek ten nie obejmuje przestępstw ściganych z oskarŝenia prywatnego i na wniosek. W zakresie przestępstw prywatno-skargowych obowiązku tego nie ma, choćby istniało przekonanie, Ŝe prokurator obejmie je ściganiem z urzędu 37. To samo dotyczy przestępstwa ściganego na wniosek. Ograniczenie przedmiotowe nałoŝonego obowiązku denuncjacji jedynie do przestępstw ściganych z urzędu, z wyłączeniem przestępstw ściganych na wniosek i z oskarŝenia prywatnego, wynika z ustawowego załoŝenia pierwszeństwa woli osoby pokrzywdzonej w ściganiu tego rodzaju przestępstw. Uzasadnione jest to tym, Ŝe brak jest podstaw do ingerencji organu ścigania w tych ostatnich sprawach, dopóki nie jest zainteresowany pokrzywdzony, skoro ściganie tych przestępstw zaleŝne jest od jego woli 38. Z. Młynarczyk 39 trafnie podnosi, Ŝe obowiązek ten jednak powstaje, gdy istnieje wątpliwość co do trybu ścigania. Wątpliwość tę winien rozstrzygnąć w trybie prawem przepisanym organ ścigania. Powołany przepis stanowi klasyczne lex imperfecta, a poniewaŝ obowiązek ten ma charakter społeczny, przeto niewywiązanie się z tego obowiązku nie jest zagroŝone Ŝadną sankcją prawną 40, a jedynie podlega ocenie M. S z e w c z y k, Prawnokarna ochrona tajemnicy zawodowej lekarza, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2000, nr 1, s. 161; podobnie, S. R u t k o w s k i, Wybrane zagadnienia z zakresu odpowiedzialności karnej lekarza, i Prawo 1999, nr 9, s Dz. U. z 1998 r., Nr 155, poz z późn. zm. 36 J. G r a j e w s k i, L.K. P a p r z y c k i, M. P ł a c h t a, Kodeks..., t. I, s Z. M ł y n a r c z y k, Zawiadomienie..., s P. H o f m ański, E. S a d z i k, K. Z g r y z e k, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, s Z. M ł y n a r c z y k, Zawiadomienie..., s S. S t a c h o w i a k, Źródła informacji o popełnionym przestępstwie w polskim postępowaniu karnym, i Prawo 2005, nr 2, s W. G r z e s z c z y k, Przebieg postępowania przygotowawczego, Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Krótkie komentarze, Warszawa 1997, nr 5, s i Prawo 1, 2009

9 w sferze moralnej. MoŜe być przeto napiętnowane w stosunkach społecznych jako zaniechanie źle świadczące o moralnym obliczu osoby, która społecznemu obowiązkowi zawiadomienia o przestępstwie nie zadośćuczyniła i nie umoŝliwiła organom ścigania wszczęcia postępowania 42. M. Lipczyńska 43 podnosi jednakŝe, Ŝe nie zawsze ono występuje, a nawet zdarzają się przypadki potępienia społecznego zawiadomienia. Zdaniem autorki, odgrywają tu rolę elementy niezwiązane z prawem pozytywnym: litość dla sprawcy lub jego rodziny, usprawiedliwienie pewnych motywów, trudne warunki materialne, pewne okoliczności natury podmiotowej, jak wiek podeszły lub młody, potępienie pokrzywdzonego lub pewnych układów społecznych itp. W rezultacie następuje usprawiedliwienie niezawiadomienia, a nawet potępienie zawiadomienia o przestępstwie, oczywiście w określonym środowisku. Poza społecznym obowiązkiem denuncjacji na osobie wskazanej w 1 art. 304 k.p.k. ciąŝy takŝe obowiązek uzupełnienia na Ŝądanie organu ścigania, w wyznaczonym terminie, danych zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie. Obowiązek z art k.p.k., bo o takim tu mowa, powstaje w następstwie złoŝenia zawiadomienia o przestępstwie, gdy dane w nim zawarte lub fakty tam przytoczone nie dają niezbędnego minimum do przyjęcia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa. Obowiązek ten wówczas przeradza się w bezwzględny obowiązek złoŝenia zeznań, który moŝe być wyegzekwowany przez organ procesowy. Wprawdzie karnoprocesowe formy pozbawienia lub ograniczenia wolności lub teŝ środki przymusu o charakterze nieizolacyjnym przewidziane w k.p.k. nie mogą być stosowane w postępowaniach innych niŝ karne, to jednak stawiennictwo świadka zawiadamiającego na przesłuchanie jest zagwarantowane z mocy przepisu szczególnego art w zw. z art k.p.k. moŝliwością zastosowania przymusowego doprowadzenia 44. Rzecz jasna wskazana reakcja porządkowa na niedopełnienie obowiązku procesowego złoŝenia przez świadka zeznań moŝe nastąpić jedynie pod warunkiem, Ŝe osoba ma oczywiście świadomość, Ŝe w tym charakterze jest wzywana 45. Na tle tytułowego obowiązku rodzi się węzłowe pytanie, jakim niezbędnym (minimalnym) warunkom powinno odpowiadać zawiadomienie, aby w jego wyniku doszło do wydania przez organ ścigania postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. Skuteczność oraz uŝyteczność 42 J. G r a j e w s k i, E. S k rętowicz, Kodeks postępowania karnego, Gdańsk 1996, s. 96; W. G r z e s z c z y k, Obowiązek..., s M. L i p c z yńska, Przesłanki..., s R. K m i e c i k, Przegląd orzecznictwa Sądu NajwyŜszego Izby Karnej w zakresie zagadnień kryminalistyczno-dowodowych w postępowaniu karnym (w latach ), i Prawo 2002, nr 7 8, s Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 28 maja 1982 r., I KZ 154/82, OSNKW 1982, nr 10 11, poz. 79; podobnie, wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 5 lutego 1982 r., IV KR 308/80, OSNKW 1982, nr 7 8, poz. 55. i Prawo 1,

10 J. Łupiński wszelkich urządzeń o charakterze procesowym zaleŝy bowiem od tego, czy są one w stanie wywołać zamierzone skutki prawne. Podniesiony problem łączy się organicznie z problematyką dopuszczalności wszczęcia postępowania przygotowawczego. W świetle art. 303 w zw. z art. 325a k.p.k. postępowanie przygotowawcze wszczyna się wtedy, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Ta reguła ustawowa, obowiązująca w sposób w zasadzie niezmienny w kolejnych ustawach procesowych 46, wiąŝe dopuszczalność, a jednocześnie obowiązek wszczęcia postępowania przygotowawczego z uzyskaniem przez organ procesowy danych faktycznych, które wywołują wystąpienie prawdopodobieństwa zaistnienia przestępstwa, a więc zawinionego zachowania człowieka. Godzi się podkreślić, akceptowaną w doktrynie wypowiedź M. Cieślaka 47, który definiuje podstawę faktyczną wszczęcia postępowania karnego jako co najmniej dostatecznie uprawdopodobnione podejrzenie, Ŝe popełniono przestępstwo. Definicja ta nie pozostawia wątpliwości, Ŝe chodzi tu o fakt popełnienia przestępstwa, Ŝe elementem subiektywnym tego pojęcia jest podejrzenie, obiektywnym zaś dostateczne uprawdopodobnienie, wreszcie, Ŝe chodzi tu tylko o warunek minimalny (tj. minimum ustawowe, poniŝej którego zniesiona jest moŝliwość wszczęcia procesu), a zatem, Ŝe oczywistość popełnienia przestępstwa tym bardziej warunek dopuszczalności wszczęcia spełnia. Materialnym conditio sine qua non dopuszczalności postępowania przygotowawczego, tj. stanem, od którego ustawodawca uzaleŝnia i nakazuje niezwłoczne jego wszczęcie, jest istnienie takiego zespołu danych, który obiektywnie uprawdopodabnia fakt popełnienia przestępstwa, subiektywnie zaś wywołuje co do tego faktu u organu ścigania wysoki stopień podejrzenia 48. Substratem podstawy faktycznej wszczęcia postępowania przygotowawczego są zatem obiektywne dane o fakcie przestępstwa, którego deskrypcja zawarta jest w zawiadomieniu o przestępstwie oraz ich ocena. Nasuwa się przeto pytanie, czy wzorem tych wymagań równieŝ złoŝenie do organu ścigania zawiadomienia o przestępstwie wymaga od zawiadamiającego dokonania uprzedniej oceny posiadanych przez niego wiadomości o przestępstwie i uzyskania odpowiedniego przekonania co do stopnia ich wiarygodności, czy teŝ podstawą doniesienia moŝe być kaŝda informacja o przestępstwie bez potrzeby uprzedniego jej wartościowania przez składa- 46 Z wyjątkiem ustawy procesowej z 1928 r., gdzie w art pominięto wymóg uzasadnionego podejrzenia, uzaleŝniając wszczęcie postępowania przygotowawczego jedynie od podejrzenia popełnienia przestępstwa. 47 M. C i eśla k, O pojęciu przedmiotu procesu karnego i w sprawie tzw. podstawy procesu, Państwo i Prawo 1959, nr 8 9, s Poza podejrzeniem popełnienia przestępstwa, dla wszczęcia postępowania niezbędna jest takŝe tzw. prawna dopuszczalność ścigania, a więc brak przesłanek ograniczających dopuszczalność wszczęcia postępowania karnego. 138 i Prawo 1, 2009

11 jącego zawiadomienie. Innymi słowy powstaje pytanie o granice tego obowiązku. Postawione pytanie nie jest takie proste, jak się prima vista wydaje. S. Cora 49 trafnie podnosi, iŝ zawiłość tego zagadnienia wynika stąd, iŝ instytucja zawiadomienia o przestępstwie nie jest wcale konstrukcją normatywnie jednorodną, lecz w istocie jest pojęciem zbiorczym o charakterze projektująco-regulującym, obejmującym swoim zakresem pokrewne choć zbieŝne z punktu widzenia celu, podstawy, trybu i konsekwencji stosowania instytucje prawne. Ponadto, instytucja ta została w obowiązujących przepisach prawa unormowana głównie pod kątem obowiązku określonego kręgu podmiotów do podjęcia nakazanego przez prawo zachowania mającego na celu niezwłoczne powiadomienie organów ścigania o popełnionym przestępstwie. Charakter tego obowiązku, zakres przedmiotowy jego realizacji, jak równieŝ krąg podmiotów zobowiązanych do jego spełnienia, róŝnie ujęte są w przepisie art. 240 k.k., w art i 2 k.p.k. oraz w tych ustawach szczególnych, które nakładają na określone w nich podmioty szczególny obowiązek powiadomienia o przestępstwie 50. Łatwo zauwaŝyć, Ŝe o ile w art k.k. akcent pada na posiadanie przez zawiadamiającego wiadomości spełniającej określony warunek jakościowy, chodzi tu wyłącznie o wiadomość wiarygodną, o tyle w art k.p.k. ustawodawca nie powiązał obowiązku zawiadomienia o przestępstwie z posiadaniem przez podmiot zobowiązany wiarygodnej wiadomości, lecz podstawę tego obowiązku sformułował nieco bardziej ogólnie, stawiając skromniejsze wymagania. Wprawdzie, takŝe i w art k.p.k. moment wiarygodnej wiadomości nie został podkreślony, to jednak w literaturze procesu karnego 51 zgodnie konstatuje się, iŝ wiedza instytucji państwowych i samorządowych o popełnieniu przestępstwa cechuje się tymi samymi wymaganiami jakościowymi. Podnosi się bowiem, Ŝe element fachowości instytucji państwowych i samorządowych naleŝy uwzględniać szeroko w płaszczyźnie wymagań jakościowych związanych udzielaniem pomocy organom ścigania w zwalczaniu przestępczości. W świetle redakcji art k.p.k. rodzi się zatem potrzeba definicji przyjętej podstawy nakazu powiadomienia organów ścigania. Konkretnie rzecz biorąc, chodzi o wykładnie pojęcia dowiedzenia się o popełnieniu przestępstwa, a więc o rozstrzygnięcie kwestii, w jakim sensie w przepisie tym ustawodawca stawia wobec zawiadamiającego wymaganie posiadania przez niego wiedzy o popełnieniu przestępstwa, z chwilą uzyskania której powstaje obowiązek doniesienia. Mianowicie, czy chodzi tutaj o wiedzę w rozumieniu ogółu wiarygodnych wiadomości o konkretnym zdarzeniu 49 S. C o r a, Z problematyki..., s Ibidem. 51 M. L i p c z yńska, Przesłanki..., s ; R. A. S t e f ański, Kodeks..., t. II, s. 40. i Prawo 1,

12 J. Łupiński przestępczym, w świetle których popełnienie przestępstwa nie budzi wątpliwości, czy teŝ o dowiedzenie się o popełnionym przestępstwie w znaczeniu uzyskania ogólnych informacji o przestępstwie i przekazanie ich organowi ścigania bez potrzeby ich obiektywizowania, wstępnego weryfikowania i oceniania przez zawiadamiającego. W doktrynie 52 akceptuje się funkcjonalny punkt widzenia, podług którego w ramach współdziałania społeczeństwa z organami ścigania osoba składająca zawiadomienie o przestępstwie działa z zamiarem udzielenia pomocy organom wymiaru sprawiedliwości poprzez przekazanie im posiadanej wiedzy na temat przestępstwa. Stosownie do tej konstatacji trafnie przyjmuje się, Ŝe zawiadamiający nie ma obowiązku sprawdzać tych wiadomości, które nie muszą być obiektywnie prawdziwe. Wystarczy, aby przewidywał on prawdziwość posiadanych informacji o popełnieniu przestępstwa i zamierzał przekazać je organom ścigania. Przy takim załoŝeniu, zawiadomieniem o przestępstwie będzie równieŝ przekazanie przez zawiadamiającego niesprawdzonych pogłosek, przypuszczeń i podejrzeń, a więc informacji wskazujących jedynie na pewien stopień wiarygodności. S. Cora 53 trafnie podkreśla, Ŝe przekroczeniem granic tego obowiązku byłoby natomiast kategoryczne podniesienie przez zawiadamiającego świadomie nieprawdziwego zarzutu popełnienia przestępstwa przez wskazaną przez niego osobę. Zawiadamiający, realizując społeczny obowiązek powiadomienia o przestępstwie, powinien bowiem działać w granicach przeciętnej staranności. Tę przeciętną staranność ujawni on wtedy, gdy podzieli się z organami ścigania wszystkim tym, co wie na temat przestępstwa. Stąd teŝ kaŝdą przekazaną mu informację winien uwaŝać za dowiedzenie się o popełnieniu przestępstwa, a miarę przeciętnej staranności stosować dla odrzucenia wiadomości w sposób oczywisty niezgodnych z rzeczywistością lub mogących wyczerpać znamiona przestępstwa fałszywego oskarŝenia innej osoby z art. 234 k.k. Zgodnie z brzmieniem art k.p.k. społeczny obowiązek doniesienia dotyczy zawiadomienia o przestępstwie. Powstaje zatem pytanie, czy w ujęciu tego przepisu przestępstwo jest synonimem czynu zabronionego przez ustawę, a więc ogranicza się do czysto formalnego pojęcia przestępstwa, czy teŝ naleŝy go rozumieć szerzej jako czyn zawiniony. Konsekwencje opowiedzenia się za jedną z tych dwóch moŝliwości są bardzo istotne, prowadzą do odpowiedzi na pytanie, czy wiadomość o przestępstwie popełnionym przez nieletniego czy niepoczytalnego rodzi społeczny obowiązek denuncjacji. Osoby te popełniają wprawdzie czyn, którego strona przedmio- 52 S. W a l t oś, Proces..., s. 228; M. L i p c z yńska, Przesłanki..., s ; K. D u d k a, Prawny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie a odpowiedzialność pokrzywdzonego za czyn z art. 240 k.k., Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2005, nr 1, s. 103; S. C o r a, Z problematyki..., s S. C o r a, Z problematyki..., s i Prawo 1, 2009

13 towa zawiera wszystkie znamiona przestępstwa określone w ustawie, a jedynie ze względu na brak winy odpada moŝliwość przypisania im odpowiedzialności za przestępstwo. Operując pojęciem przestępstwa zawierającym tak element przedmiotowy, jak i podmiotowy, naleŝałoby wykluczyć społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie. Wydaje się, Ŝe w rozwaŝanym przypadku pojęcie przestępstwa naleŝy interpretować jako czyn bezprawny i uznać, Ŝe istnieje obowiązek społeczny denuncjacji o czynie mającym znamiona przestępstwa, niezaleŝnie od odpowiedzialności po stronie dokonującego czynu. Mając na uwadze wykładnię teleologiczną powołanego przepisu, naleŝy zgodzić się z tym, Ŝe ma on słuŝyć ochronie dóbr prawnych określonych w ustawach karnych, w momencie gdy są one zagroŝone, a zagroŝenie to istnieje obiektywnie, niezaleŝnie od tego, czy sprawcy ich będą odpowiadać, czy nie, jak równieŝ niezaleŝnie od tego, czy moŝna uznać ich winnymi popełnienia przestępstwa. Działanie nieletniego czy niepoczytalnego, jak i kaŝdej innej osoby jest z punktu widzenia zakłócenia porządku prawnego jednakowo niebezpieczne. Oznacza to, Ŝe z punktu widzenia obowiązku złoŝenia doniesienia o przestępstwie jest bez znaczenia, czy sprawca czynu podlega odpowiedzialności karnej. Mając na uwadze, iŝ zawiadamiający działa w granicach przeciętnej staranności, trudno wymagać, aby tenŝe poddawał ocenie, czy sprawca czynu, o którym ma wiedzę, podlegał będzie odpowiedzialności karnej w rozumieniu art. 1 1 k.k. Ustawa procesowa nie temporalizuje wprost tytułowego obowiązku. Wprawdzie ustawa ta względnie temporalizuje jedynie obowiązek określony w art k.p.k. i art k.k., stanowiąc, iŝ obowiązek zawiadomienia o przestępstwie powstaje w momencie (z chwilą) powzięcia wiarygodnej wiadomości o przestępstwie ściganym z urzędu i winien zostać zrealizowany niezwłocznie, to zasadnie przyjąć naleŝy, iŝ społeczny obowiązek takŝe winien być spełniony niezwłocznie. Za takim rozumieniem tego obowiązku przemawia wykładnia teleologiczna, czas bowiem, w jakim informacja o przestępstwie dotrze do organu ścigania, determinuje w zasadzie skuteczność postępowania zainicjowanego zawiadomieniem. Niezwłocznie oznacza więc od razu, natychmiast po powzięciu wiadomości, gdy tylko stanie się to moŝliwe, z wyłączeniem oczywiście wypadków, gdy odsunięcie wykonania obowiązku było wynikiem jakiejś uzasadnionej kolizji interesów. Odmiennie niŝ to wskazują art k.p.k. i art. 240 k.k., w przypadku społecznego obowiązku doniesienia zwłoka w zawiadomieniu organu ścigania nie podlega badaniu procesowemu. Zwłoka ta i jej uzasadnienie moŝe natomiast mieć istotne znaczenie przy ocenie wiarygodności doniesienia. W związku ze składaniem zawiadomienia o przestępstwie, a konkretnie w związku z czynnością składania zawiadomienia, ustawa procesowa wprowadziła istotny środek ochrony zawiadamiającego. JuŜ bowiem samo wezwanie zawiadamiającego w celu złoŝenia doniesienia lub przesłuchania go i Prawo 1,

14 J. Łupiński w charakterze świadka, eksponuje go w otoczeniu 54. Przepis art zd. 2 k.p.k., umoŝliwia zawiadamiającemu w ramach statuowanej w art k.p.k. instytucji tzw. częściowego utajnienia, zastrzeŝenie swych danych dotyczących miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu, jeŝeli zachodzi uzasadniona obawa uŝycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec niego lub osoby mu najbliŝszej, w związku z jego czynnościami procesowymi. W odróŝnieniu od art d.k.p.k., de lege lata ustawa procesowa pozostawia decyzję woli zawiadamiającego, przyjmując, Ŝe przy istnieniu niebezpieczeństwa wskazanego w 3 art. 191 moŝe on, a nie, Ŝe moŝna, wówczas zastrzec te dane. Instytucja ta została przeto pomyślana jako łagodniejsza postać świadka incognito, tj. instrument ochrony zagroŝonego zawiadamiającego, w związku z jego czynnościami 55. Celem tego przepisu jest przede wszystkim zniesienie obawy zagroŝenia dla zawiadamiającego w związku z jego czynnościami procesowymi i zapewnienie mu swobody wypowiedzi, o której mowa w art k.p.k. Ponadto, instytucja ta, gwarantując zapewnienie anonimowości określonych danych osobom gotowym złoŝyć zawiadomienie o przestępstwie lub zeznawać w charakterze świadka, stanowi istotne wzmocnienie realizacji legalizmu ścigania. W literaturze przedmiotu określana jest ona mianem tzw. małego świadka anonimowego 56 bądź tzw. małego świadka incognito 57 lub wreszcie tzw. małego utajnienia 58. W odróŝnieniu od utajnienia pełnego określonego w art. 184 k.p.k., kiedy to wymaga się uzasadnionej obawy niebezpieczeństwa dla Ŝycia, zdrowia, wolności lub mienia, a zachowaniu w tajemnicy prokuratora i sądu pozostają jakiekolwiek dane umoŝliwiające identyfikację świadka, przy utajnianiu miejsca zamieszkania zawiadamiającego wystarczy uzasadniona obawa uŝycia przemocy w kaŝdej postaci lub groźby bezprawnej w rozumieniu art k.k. wobec niego lub osób mu najbliŝszych w związku z jego czynnościami procesowymi. S. Wyciszczak 59 trafnie wskazuje, Ŝe przez przemoc rozumieć naleŝy takie uŝycie względem świadka siły fizycznej bezpośrednio lub pośrednio, które nie powoduje powaŝnego uszczerbku na zdrowiu, ale które ma wywołać u niego poczucie zagroŝenia. Ustawa nie wymaga, aby miała ona być uŝyta na osobie, lecz wobec osoby. Zatem, moŝe być ona 54 S. W a l t oś, Dylematy ochrony świadka w procesie karnym, Państwo i Prawo 1995, nr 4, s Z uwagi na to, iŝ instytucję ochrony świadka z art k.p.k. stosuje się odpowiednio do zawiadamiającego, w tytułowej wypowiedzi uŝywał będę przemiennie pojęcia zawiadamiającego lub pojęcia świadka. 56 L. K. P a p r z y c k i, J. G r a j e w s k i, S. S t e i n b o r n, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2006, t. I, s P. H o f m ański, E. S a d z i k, K. Z g r y z e k, Kodeks..., t. II, s J. T y l m a n, Postępowanie przygotowawcze w procesie karnym, Warszawa 1998, s S. W y c i s z c z a k, Świadek incognito, i Prawo 1996, nr 1, s i Prawo 1, 2009

15 zastosowana bezpośrednio na przedmiocie i w ten sposób pośrednio wobec świadka lub osoby dla niego najbliŝszej. Zwraca uwagę, iŝ w omawianym wypadku akt oceny groźby przez organ procesowy następuje, zanim ona została uŝyta. Uzasadniona obawa uŝycia w przyszłości groźby bezprawnej, to zupełnie co innego niŝ uŝycie groźby i wreszcie uzasadniona obawa uŝycia w przyszłości siły fizycznej, to zupełnie co innego niŝ groźba uŝycia siły fizycznej. Uzasadniona obawa, o jakiej mowa w 3, oznacza, Ŝe określony stan zagroŝenia, w świetle informacji wskazanych przez zawiadamiającego, winien być obiektywny, a więc realny, mający pokrycie w rzeczywistości 60. Zwrot, Ŝe obawa zagroŝenia musi być uzasadniona, wskazuje zatem, Ŝe musi ona wynikać z udowodnionych albo przynajmniej uprawdopodobnionych okoliczności faktycznych 61. Uzasadniona obawa zagroŝenia moŝe zachodzić, chociaŝ nie odczuwa jej zawiadamiający lub osoby mu najbliŝsze. TenŜe stan moŝe wynikać z charakteru czynu, odnośnie do którego ma zeznawać, osób, co do których będzie zeznawał, środowiska, w jakich osoby te przebywają, jak i środowiska, z jakiego on sam się wywodzi. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w art k.p.k., nie musi zagraŝać jedynie od osób, które wskazane są w zawiadomieniu o przestępstwie jako sprawcy. Ustawa nie ogranicza zakresu podmiotów zagraŝających, eksponuje jedynie sam fakt zagroŝenia. Dla tzw. małej anonimizacji świadka nie wystarcza zatem sama, nie potwierdzona okolicznościami, jego obawa co do wskazanych w tym przepisie niebezpieczeństw, a więc wówczas, gdy uzasadniona obawa zagroŝenia obiektywnie nie istnieje, a mimo to świadek lub osoba dla niego najbliŝsza Ŝywi taką obawę i stwierdza, Ŝe boi się on konsekwencji zeznawania. Subiektywne odczucia świadka nie są wprawdzie decydujące, ale nie moŝna ich pomijać i bagatelizować 62. Jak się wydaje, mając na uwadze subiektywny stosunek zawiadamiającego do okoliczności, na które się powołuje, naleŝałoby stosować tu wykładnię moŝliwe szeroką, aby wyeliminować jego obawy, stworzyć właściwą atmosferę jego przesłuchania i wytworzyć przekonanie, Ŝe złoŝenie zawiadomienia o przestępstwie i zeznań nie pociągnie dla niego lub osób mu najbliŝszych Ŝadnego niebezpieczeństwa. NaleŜy pamiętać, Ŝe subiektywne poczucie zagroŝenia moŝe skłaniać świadka do nieujawnienia wszystkiego, co wie w danej sprawie, nawet gdy grozi mu za to odpowiedzialność karna 63. Jedynie gdy zawiadamiający nie jest w stanie podać Ŝadnych okoliczności, które uzasadniałyby obawę nie- 60 T. G r z e g o r c z y k, Kodeks..., s. 509; L. K. P a p r z y c k i, J. G r a j e w s k i, S. S t e i n b o r n, Kodeks..., t. I, s Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 7 stycznia 2003 r., II KK 320/02, OSNwSK 2003, nr 1, poz Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 listopada 1999 r., II AKz 320/99, OSA 2002, nr 3, poz T. G r z e g o r c z y k, Kodeks..., s i Prawo 1,

16 J. Łupiński bezpieczeństwa wskazanego w 3 w związku z czynnościami procesowymi, organ procesowy moŝe odmówić zawiadamiającemu ochrony z powołanego przepisu. Decyzja o tzw. małym utajnieniu moŝe nastąpić nie tylko w wyniku Ŝądania samego świadka, wskazującego na powody małego utajnienia, ale takŝe, z inicjatywy organu procesowego. Dotyczy to sytuacji procesowej, gdy po wskazaniu przez świadka okoliczności, z których wynika istnienie podstawy faktycznej do małej anonimizacji, brak jest z jego strony formalnego wyraźnego wniosku w tym przedmiocie, zaś organ procesowy dostrzega jej istnienie, i po wtóre, gdy zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa uŝycia przemocy lub groźby bezprawnej, wynikająca z poczynionych przez organ procesowy konkretnych ustaleń faktycznych w postępowaniu, w którym świadek ma być przesłuchany, bądź innym postępowaniu, a tenŝe jej nie odczuwa, z uwagi na brak o nich wiedzy. Stan zagroŝenia moŝe bowiem wynikać z konkretnych ustaleń dokonanych w postępowaniu, w którym świadek ma być przesłuchany, lub innym postępowaniu albo z innych urzędowych ustaleń udokumentowanych w aktach sprawy 64. Zgodnie zatem z zasadą lojalności organu procesowego, tenŝe, jeśli dostrzegł istnienie stanu zagroŝenia, o którym mowa w art k.p.k., winien powiadomić o tym zawiadamiającego w celu ewentualnego uzewnętrznienia woli w przedmiocie utajnienia jego danych dotyczących miejsca jego zamieszkania. Za taką powinnością organu procesowego przemawia ratio legis powołanego przepisu. Wówczas jednak, winno to nastąpić za wyraźną zgodą świadka. Nie moŝna bowiem pomijać zupełnie subiektywnych odczuć świadka, i np. czynić go tzw. małym świadkiem anonimowym wbrew jego wyraźnej woli i oświadczeniu, Ŝe nie odczuwa Ŝadnych zagroŝeń i nie chce występować w tej roli. Tym samym w przypadku, gdy świadek mimo istnienia niebezpieczeństwa wyraŝa zgodę na zeznawanie lub gdy stan zagroŝenia ustał, organ procesowy moŝe ujawnić dane objęte tajemnicą 65. Korzystając z moŝliwości wskazanych w treści art k.p.k., zawiadamiający powinien wskazać adres, na jaki doręczyć naleŝy pisma do niego kierowane. Zawiadamiający moŝe Ŝądać, by pisma do niego adresowane były doręczane do instytucji, w której jest zatrudniony, czyli na tzw. adres zawodowy lub pod inny wskazany przez niego adres. Organ procesowy jest obowiązany to Ŝądanie uwzględnić. Zwrot normatywny zastrzeŝenie danych dotyczących miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu oznacza konieczność zachowanie tych danych osobowych zawiadamiającego w tajemnicy wskazanych wyŝej organów procesowych. Na etapie postępowania przygoto- 64 L. K. P a p r z y c k i, J. G r a j e w s k i, S. S t e i n b o r n, Kodeks..., t. I, s W. G r z e s z c z y k, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2006, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wyd. IV, s i Prawo 1, 2009

17 wawczego, jak i sprawdzającego, prokurator jako ich gestor (dominus litis), posiada zarówno prerogatywę decydowania o utajnieniu przedmiotowych danych, jak i jest ich depozytariuszem, sąd natomiast posiada tę prerogatywę i jest depozytariuszem tych danych jedynie w zakresie przewidzianych w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym lub sprawdzającym, np. w art k.p.k. O ile zagadnienie organu procesowego decydującego o utajnieniu tych danych de lege lata nie budzi wątpliwości, o tyle kwestia organu utrzymującego w tajemnicy dane określone w 3 art. 191 k.p.k. nie jest juŝ taka oczywista. W literaturze procesu karnego 66 podnosi się, Ŝe tak- Ŝe w chwili zawiadomienia o przestępstwie Policji lub innego organu wskazanego w art. 312 k.p.k. zastrzeŝenie adresu domowego zawiadamiającego następuje do wyłącznej wiadomości prokuratora. Konsekwencją tego stanowiska jest brak moŝliwości ujawnienia tych danych takŝe funkcjonariuszowi Policji lub innemu organowi nieprokuratorskiemu prowadzącemu postępowanie. Zawiadamiający moŝe zatem odmówić podania swego adresu domowego powołanym wyŝej organom nieprokuratorskim, jeŝeli prokurator podjął decyzję o utajnieniu tych danych. Zawarte w art w zw. z art k.p.k. pojęcie wyłącznie odnosi się tylko do prokuratora, chociaŝby nie przyjmował zawiadomienia o przestępstwie, bądź nie przesłuchiwał świadka. Wydaje się, Ŝe wyłączna wiadomość powołanych danych, a więc zachowanie ich w tajemnicy przez prokuratora, dotyczy jedynie układu procesowego, gdy zawiadamiający zastrzegł za jego zgodą dane w chwili zło- Ŝenia do protokołu ustnego zawiadomienia o przestępstwie lub pierwszego przesłuchania. W sytuacji zaś powstania przesłanki z art k.p.k. w toku kolejnego przesłuchania zawiadamiającego bądź to w postępowaniu sprawdzającym w trybie art k.p.k., bądź to w postępowaniu karnym, krąg podmiotów zobowiązanych do zachowania w tajemnicy danych ulega naturalnemu rozszerzeniu takŝe o organ procesowy, który przyjął zawiadomienie o przestępstwie, jeśli nie był to prokurator. Lojalność organu procesowego wobec świadka w zachowaniu w tajemnicy jego danych dotyczących miejsca zamieszkania moŝe i powinna trwać tak długo, jak długo przemawiają za tym racje, które legły u podstaw jej utrzymywania. A zatem ochrona tajemnicy nie powinna być kontynuowana jedynie w sytuacji całkowitej dezaktualizacji przesłanek stosowania instytucji z art k.p.k., tj. ustania stanu zagroŝenia, którego brak potwierdzono konkretnymi dowodami zebranymi w sprawie, a takŝe za pomocą środków stanowiących naruszenie prawa 67, a więc utrzymywanie małego utajnienia, 66 P. H o f m ański, E. S a d z i k, K. Z g r y z e k, Kodeks..., t. II, s. 723; S. W a l t oś, Dylematy..., s Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia z dnia 6 maja 1999 r., IV KKN 542/98, i Prawo 1999, dodatek Orzecznictwo, nr 11 12, poz. 18; takŝe, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 marca 2003 r., II AKz 231/03, LEX nr i Prawo 1,

18 J. Łupiński mimo wyraźnej woli i oświadczenia świadka, Ŝe nie chce w tej roli występować. Zniesienie tzw. małej anonimizacji świadka moŝe nastąpić takŝe na jego wniosek. Wniosek ten w zgodzie z zasadą lojalności podlega badaniu przez organ procesowy. Nie da się bowiem wykluczyć przyjęcia istnienia stanu zagroŝenia nawet wówczas, gdy sam świadek go juŝ nie odczuwa lub nie ma o wiedzy o nowym zagroŝeniu. Wówczas organ procesowy winien poinformować świadka o swych spostrzeŝeniach. W tym przypadku decyduje jednak subiektywna ocena świadka popierającego wniosek o zniesienie ochrony. Nie znosi tzw. małej anonimizacji świadka jego śmierć, gdy materialną podstawą jego ustanowienia była takŝe, istniejąca nadal jeszcze, obawa niebezpieczeństwa groŝącego osobom mu najbliŝszym. Z przyczyn gwarancyjnych pojęcie danych dotyczących miejsca zamieszkania rozumieć naleŝy jako kaŝdą informację dotyczącą zawiadamiającego, pozwalającą na określenie jego miejsca zamieszkania, co oznacza, Ŝe po zaistnieniu przesłanki materialnej małej anonimizacji zawiadamiającego dopuszczalne jest w oparciu o powołany wyŝej przepis utajnienie przed innymi uczestnikami postępowania wszelkich informacji o jego osobie zawartych zarówno w tzw. wstępnej części protokołu zawierającej dane osobowe, jak i w jego części merytorycznej zawierającej dane, których ujawnienie prowadziłoby do ustalenia miejsca zamieszkania tego podmiotu 68. Przywołać tu naleŝy analogię do wykładni pojęcia okoliczności umoŝliwiających ujawnienie toŝsamości świadka, w tym danych osobowych w przypadku świadka incognito z art k.p.k. i jego ratio legis. Wyraźnie wskazuje się, Ŝe dane osobowe, to tylko niektóre okoliczności mogące ujawnić toŝsamość świadka, a więc Ŝe utajnienie obejmuje coś więcej, czyli wszystkie te okoliczności podawane w zeznaniach świadka incognito, które mogłyby naprowadzić na jego toŝsamość 69, np. to Ŝe jest sąsiadem oskarŝonego, pracuje z jego bliską, określoną osobą, uczy jego dzieci, stąd go zna itd. Sąd NajwyŜszy w wyroku z dnia 15 stycznia 2000 r., w sprawie II KKN 391/99 70, zaprezentował trafny pogląd, iŝ w przypadku gdy charakter informacji, jakie ma do przekazania prokuratorowi lub sądowi świadek anonimowy jest tego rodzaju, Ŝe udostępnienie uczestnikom postępowania treści zeznań tego świadka lub umoŝliwienie zadawania mu przez strony pytań musi w sposób oczywisty prowadzić do faktycznego ujawnienia jego toŝsamości, to powinnością właściwego organu procesowego jest rzetelne poinformowanie świadka anoni- 68 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdański z dnia 18 listopad 1999 r., II AKa 243/99, OSA 2002, nr 4, poz A. Wą s e k, Opinia o ustawie z dnia 25 maja 1995 r. o zmianie kodeksu postępowania karnego, Zeszyty Biura Studiów i Analiz Kancelarii Senatu, czerwiec 1995 r., nr 255, s. 5; podobnie, wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 23 maja 2002 r., V KKN 404/99, OSNKW 2002, nr 9 10, poz OSNKW 2000, nr 1 2, poz. 13; podobnie, wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 22 lutego 2002 r., V KKN 416/99, i Prawo 2002, dodatek Orzecznictwo, nr 11, poz i Prawo 1, 2009

19 mowego o sytuacji i uzyskanie jego zgody na jawne złoŝenie zeznań. Wskazana lojalność organu procesowego zadaniem Sądu NajwyŜszego analogicznie dotyczy małej anonimizacji świadka. Decyzja w przedmiocie zastrzeŝenia do wyłącznej wiadomości prokuratora lub sądu danych dotyczących miejsca zamieszkania świadka nie musi być podjęta w toku postępowania w formie postanowienia. Wydaje się, Ŝe wystarczającą formą byłoby zarządzenie. Decyzja ta mogłaby stanowić bądź odrębną decyzję procesową, bądź teŝ mogłaby być zamieszczona w protokole wspólnym, analogicznie, jak decyzje określone w art. 325e 1 k.p.k., które mogą być zamieszczone w tym protokole na podstawie art. 304a k.p.k. Decyzja prokuratora o uwzględnieniu Ŝądania świadka o utajnieniu powołanych wyŝej danych nie podlega zaskarŝeniu. Orzeczenie takie nie zawiera bowiem uciąŝliwości dotykającej wnioskodawcy zastrzeŝenia, tj. tzw. gravamen. Rodzi się jednak węzłowe pytanie, czy zagroŝonemu świadkowi przysługuje procesowy środek kontroli decyzji prokuratora o odmowie utajnienia danych dotyczących miejsca jego zamieszkania. Wprawdzie ustawa procesowa explicite nie przewiduje dla Ŝądającego, który moŝe być zarówno stroną, jak i osobą niebędącą stroną, wprost zaŝalenia na takie zarządzenie, to jednak, jak się wydaje, w grę wchodzi swoista klauzula uzupełniająca, określona w art w zw. z art k.p.k. otwierająca Ŝądającemu moŝliwość zaskarŝenia rozstrzygnięcia, które bezpośrednio go dotyczy 71. Na gruncie art k.p.k. przyjąć naleŝy, Ŝe stroną, jak i osobą, niebędącą stroną, której zarządzenie bezpośrednio dotyczy, jest tylko taki podmiot, do którego odnosi się wprost ta decyzja procesowa. Nie ulega wątpliwości, Ŝe zarządzenie prokuratora o odmowie utajnienia danych wskazanych w art k.p.k. naleŝy do kategorii decyzji, która odnosi się wprost do zagro- Ŝonego świadka lub zawiadamiającego. ZaŜalenie na taką decyzję jest rozpoznawane na zasadach ogólnych. Wprawdzie brak jest delegacji ustawowej do uregulowania szczegółowego postępowania w przypadku skorzystania przez zawiadamiającego z ochrony przewidzianej w powołanym przepisie, to jednak przyjąć naleŝy, iŝ w przypadku powstania przesłanki z art k.p.k. zarówno przed przyjęciem do protokołu ustnego zawiadomienia o przestępstwie od zawiadamiającego, jak po pierwszym przesłuchaniu w charakterze świadka, dane dotyczące jego adresu 72 oraz kaŝdą informację dotyczącą zawiadamiającego, pozwalającą na określenia jego miejsca zamieszkania, nie mogą znajdować się w aktach sprawy i powinny być fizycznie usunięte. Decyzja o usunięciu z akt przedmiotowych danych świadka zagroŝonego moŝe stanowić bądź integralną część zarządzenia prokuratora o utajnieniu tych danych, bądź teŝ 71 Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 18 lipca 2000 r., IV KZ 63/00, OSNKW 2000, nr 7 8, poz P. H o f m ański, E. S a d z i k, K. Z g r y z e k, Kodeks..., t. II, s i Prawo 1,

20 J. Łupiński przybrać postać odrębnego zarządzenia, które w części dyspozytywnej winno określać takŝe miejsce ich przechowywania. Do akt głównych winny być natomiast dołączone kopie tychŝe protokołów, rzecz jasna bez adresu świadka zagroŝonego. W przypadku zaś skierowania sprawy do sądu w celu dokonania przewidzianych w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym lub sprawdzającym, bądź teŝ wniesienia aktu oskarŝenia, oryginały protokołów wraz z ich ujawnionymi adresami winny być przekazane do tegoŝ organu w ślad za aktami sprawy. Godzi się podkreślić, iŝ dane te, jako uzyskane w związku z czynnościami słuŝbowymi, których nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę prawnie chroniony interes osoby, są, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych 73, informacją niejawną, na którą rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy słuŝbowej 74. Wydaje się przeto, iŝ prokurator, jako depozytariusz danych dotyczących miejsca zamieszkania zagroŝonego zawiadamiającego, winien przyznać oryginałom powołanych wyŝej protokołów, w których ujawnione są ww. dane osobowe klauzule zastrzeŝone w rozumieniu art. 23 ust. 2 pkt 2 powołanego aktu prawnego, i złoŝyć je do przechowania w kancelarii tajnej prokuratury. Przedmiotowe protokoły winny, zgodnie z wydanym na podstawie delegacji art. 20 ust. 2 powołanego wyŝej aktu prawnego zarządzeniem kierownika jednostki organizacyjnej w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie ochrony informacji niejawnych oznaczonych klauzulą zastrzeŝone, podlegać rejestracji w dzienniku ewidencji dokumentów oznaczonych klauzulą zastrzeŝone. Materia gwarancji ochrony zawiadamiającego w związku z czynnością doniesienia była przedmiotem takŝe wypowiedzi judykatury. W wyroku z dnia 2 września 2003 r., I PK 389/02, Sąd NajwyŜszy wypowiedział pogląd, iŝ przekazanie przez pracownika organom ścigania kopii dokumentów potwierdzających zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w sytuacji, gdy istniały uzasadnione podstawy do jego złoŝenia, nie jest naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych (art pkt 1 k.p.), a jest działaniem na podstawie art k.p.k. 75, a więc zgodnym z prawem. Przekazanie przez pracownika organom ścigania informacji o popełnionym przestępstwie przez organ pracodawcy (członków zarządu spółki) nie jest działaniem nara- Ŝającym pracodawcę na szkodę ani nie uchybia obowiązkowi lojalności wobec pracodawcy. Nie moŝna bowiem wymagać lojalności wobec organu pracodawcy w przypadku, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa na szkodę pracodawcy (spółki). ZłoŜenie zawiadomienia o przestępstwie i przekazanie dokumentów potwierdzających to podejrzenie uznać naleŝy za działanie w interesie pracodawcy, a nie na jego szkodę. 73 Dz. U. z 2005 r., Nr 196, poz T. S z e w c z y k, Informacje niejawne, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 1 2, s OSNPG 2004, nr 18, poz i Prawo 1, 2009

1. Prawo do odmowy złożenia zeznań.

1. Prawo do odmowy złożenia zeznań. 1. Prawo do odmowy złożenia zeznań. W obecnym stanie prawnym prawo do odmowy złożenia zeznań przysługuje w dwóch sytuacjach: 1) Po pierwsze osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań, przy czym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Warszawa, dnia 1 października 2015 r. Stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji w sprawie tajemnicy zawodowej w związku z żądaniem komornika w trybie art. 761 KPC 1. Komornik wystąpił do Kancelarii

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05

UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 UCHWAŁA Z DNIA 27 PAŹDZIERNIKA 2005 R. I KZP 32/05 Przedmiotem ochrony przepisu art. 45 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75, poz. 468, w brzmieniu przed nowelizacją

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność prawna nieletnich

Odpowiedzialność prawna nieletnich Odpowiedzialność prawna nieletnich Referat poniższy ma charakter działań profilaktycznych i edukacyjnych. Mamy nadzieję, że nigdy nie wystąpi sytuacja z udziałem naszych wychowanek, w której będziemy musieli

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu

Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu Informacje ogólne Kto ma prawo do obrony Prawo do obrony naleŝy do podstawowych praw i wolności osobistych kaŝdego człowieka i obywatela. Gwarantuje je Konstytucja

Bardziej szczegółowo

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej

Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej Pytania z zasad wykonywania zawodu radcy prawnego na kolokwium ustne w 2012r. - I rok aplikacji radcowskiej 1. Proszę omówić istotne cechy zawodu radcy prawnego jako zawodu zaufania publicznego. 2. Na

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10 id: 20332 1. Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z powodu jej niewaŝności moŝe być poddany przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.). 2. [Z]datność

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 289/14. Dnia 19 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Sądej Sygn. akt V KK 289/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 listopada 2014 r. SSN Roman Sądej na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 19 listopada 2014r.,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POLICJI Z OSOBĄ, KTÓRA DOŚWIADCZYŁA PRZEMOCY SEKSUALNEJ 1. W przypadku, kiedy do jednostki policji zgłasza się osoba pokrzywdzona, aby zawiadomić o popełnieniu przestępstwa przeciwko wolności seksualnej (art. 197-200 Kodeksu karnego), należy: Ustalić czy pokrzywdzony

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( )

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( ) Katowice, dnia ( ) r. L.Dz.W../2015 Sygn. RO-12/UPR4/2014/AF Sąd Rejonowy Zamiejscowy z siedzibą w P. za pośrednictwem: Prokuratura Rejonowa w T. Ośrodek Zamiejscowy w P. sygn. akt. 5 Ds 234/15 ZAŻALENIE

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna dotycz ca mo liwo ci uzyskiwania od pracodawców informacji o zarobkach piel gniarek i poło nych, w celu ustalenia wysoko ci nale

Opinia prawna dotycz ca mo liwo ci uzyskiwania od pracodawców informacji o zarobkach piel gniarek i poło nych, w celu ustalenia wysoko ci nale Opinia prawna dotycząca moŝliwości uzyskiwania od pracodawców informacji o zarobkach pielęgniarek i połoŝnych, w celu ustalenia wysokości naleŝnej składki członkowskiej Jak wynika z 1 aktualnie obowiązującej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO INFORMATOR ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SPORZĄDZENIE PROSPEKTU EMISYJNEGO I INNYCH DOKUMENTÓW PRZYGOTOWANYCH W ZWIĄZKU Z OFERTĄ PUBLICZNĄ ORAZ UBIEGANIEM SIĘ O DOPUSZCZENIE PAPIERÓW

Bardziej szczegółowo

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa Warszawa, dnia 16 marca 2009 r. Rada Związków Zawodowych Polskiej Grupy Energetycznej ul. Łucka 15/2101 00-842 Warszawa Do Prokuratora Rejonowego w Lublinie ul. Chmielna 10 20-950 Lublin Zawiadomienie

Bardziej szczegółowo

Świadek w procesie karnym

Świadek w procesie karnym IWONA LUDWIN Świadek w procesie karnym Świadek jest podstawowym źródłem dowodowym w każdej sprawie karnej, treść jego zeznań w zasadniczej mierze wpływa na decyzje organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości,

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Art. 1.

USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Art. 1. USTAWA z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) wprowadza się

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Wniosek o zmianę imienia i nazwiska

Wniosek o zmianę imienia i nazwiska Wniosek o zmianę imienia i nazwiska Informacje ogólne Kto moŝe wnioskować Zmiana imienia lub nazwiska moŝe nastąpić na wniosek kaŝdego obywatela polskiego oraz cudzoziemca nie posiadającego obywatelstwa

Bardziej szczegółowo

Tajemnice zawodowe w działalności zakładów ubezpieczeń i banków wobec uprawnień Policji i prokuratury

Tajemnice zawodowe w działalności zakładów ubezpieczeń i banków wobec uprawnień Policji i prokuratury Tajemnice zawodowe w działalności zakładów ubezpieczeń i banków wobec uprawnień Policji i prokuratury Jacek Jurzyk Koordynator Warszawa, 26.09.2012 PZU SA/PZU Życie SA, Biuro Bezpieczeństwa, Centrala Tajemnica

Bardziej szczegółowo

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA

PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA PRAWO KARNE MATERIALNE POSTĘPOWANIE KARNE PRAWO KARNE WYKONAWCZE PRAWO KARNE SKARBOWE PRAWO WYKROCZEŃ POSTĘPOWANIE W SPRAWACH O WYKROCZENIA 1. Adwokat w postępowaniu przygotowawczym - przebieg czynności

Bardziej szczegółowo

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1)

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1) Wstępny projekt z dnia 5 czerwca 2014 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A S P R AW I E D L I W O Ś C I z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 13 Od Autora... 15 Wykaz skrótów............................................ 13 Od Autora................................................ 15 ROZDZIAŁ I. Zagadnienia podstawowe w procesie rozpoznania znamion przestępstw i

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a takŝe zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Zestawienie zmian w Kodeksie postępowania karnego wprowadzonych ustawą z dnia 28 listopada 2014 roku o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka

Zestawienie zmian w Kodeksie postępowania karnego wprowadzonych ustawą z dnia 28 listopada 2014 roku o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka Zestawienie zmian w Kodeksie postępowania karnego wprowadzonych ustawą z dnia 28 listopada 2014 roku o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka Zmiany w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

Bardziej szczegółowo

Z ORZECZNICTWA. Glosa do uchwały Sądu NajwyŜszego z dnia 30 października 2008 r., sygn. I KZP 22/08 1. Jerzy Lachowski

Z ORZECZNICTWA. Glosa do uchwały Sądu NajwyŜszego z dnia 30 października 2008 r., sygn. I KZP 22/08 1. Jerzy Lachowski Z ORZECZNICTWA Jerzy Lachowski Glosa do uchwały Sądu NajwyŜszego z dnia 30 października 2008 r., sygn. I KZP 22/08 1 Pojęcie przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności w rozumieniu art. 155 1k.k.w.

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 21 sierpnia 2007 r. GI-DEC-DOLiS-180/07 D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9

Spis treści. Wstęp... 9 Wstęp... 9 ROZDZIAŁ I Geneza sygnalizacji w polskim prawie karnym... 17 1. Problematyka zapobiegania przestępczości w k.p.k. z 1928 r.... 18 2. Profilaktyka w sferze prawnokarnej działalności organów ścigania

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 0152/2/2010 Burmistrza Miasta Sandomierza z dnia 04 stycznia 2010 roku

Załącznik do Zarządzenia Nr 0152/2/2010 Burmistrza Miasta Sandomierza z dnia 04 stycznia 2010 roku Załącznik do Zarządzenia Nr 0152/2/2010 Burmistrza Miasta Sandomierza z dnia 04 stycznia 2010 roku REGULAMIN w sprawie szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli zarządczej w podległych i

Bardziej szczegółowo

Komisja Finansowa N R A

Komisja Finansowa N R A NACZELNA RADA ADWOKACKA ul. Świętojerska 16, 00-202 Warszawa tel. +48 22 505 25 00, + 48 22 505 25 01, fax +48 22 505 25 08 e-mail: nra@nra.pl www.adwokatura.pl Komisja Finansowa N R A Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 5 sierpnia 2013 r. Poz. 639

Warszawa, dnia 5 sierpnia 2013 r. Poz. 639 Warszawa, dnia 5 sierpnia 2013 r. Poz. 639 ZARZĄDZENIE Nr 46 PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 30 lipca 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania przez Prezesa Rady Ministrów kontroli postępowań zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

Sygn. akt: KIO 1550/12 POSTANOWIENIE z dnia 1 sierpnia 2012 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie:

Sygn. akt: KIO 1550/12 POSTANOWIENIE z dnia 1 sierpnia 2012 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Sygn. akt: KIO 1550/12 POSTANOWIENIE z dnia 1 sierpnia 2012 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Protokolant: Honorata Łopianowska Paweł Nowosielski po rozpoznaniu na posiedzeniu z

Bardziej szczegółowo

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne

Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne Biuro Prawne Warszawa, dnia 1 lipca 2011 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne ZESTAWIENIE uwag do projektu rozporządzenia w sprawie sposobu dokumentowania prowadzonej przez Centralne Biuro Antykorupcyjne

Bardziej szczegółowo

WZORY PISM W PRAWIE KARNYM PROCESOWYM ORAZ PRAWIE ADMINISTRACYJNYM

WZORY PISM W PRAWIE KARNYM PROCESOWYM ORAZ PRAWIE ADMINISTRACYJNYM Izabela Janik WZORY PISM W PRAWIE KARNYM PROCESOWYM ORAZ PRAWIE ADMINISTRACYJNYM Co powinno zawierać kaŝde pismo procesowe? Pismo procesowe powinno zawierać: 1) oznaczenie ORGANU, do którego jest skierowane

Bardziej szczegółowo

Posiedzenia Zarządu 8

Posiedzenia Zarządu 8 REGULAMIN ZARZĄDU SELENA FM SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ WE WROCŁAWIU I. Postanowienia ogólne 1 Niniejszy regulamin określa zasady i tryb działania oraz organizację Zarządu SELENA FM Spółka Akcyjna z siedzibą

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY PAWNE POZYSKANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO. Prelegent: Marcin Arciszewski

ASPEKTY PAWNE POZYSKANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO. Prelegent: Marcin Arciszewski ASPEKTY PAWNE POZYSKANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO Prelegent: Marcin Arciszewski Pozyskanie środków z KFS umoŝliwia zindywidualizowanie tematyki szkoleń do specyfiki prowadzonej działalności.

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna

OPINIA PRAWNA. I. Przedmiot informacji. II. Stan faktyczny. III. Podstawa prawna Oświęcim, dnia 2 lutego 2012 roku OPINIA PRAWNA w przedmiocie odpowiedzi na pytanie: jaka jest droga prawna dochodzenia przez mieszkańców odszkodowania wyrządzonego działaniem przedsiębiorstwa górniczego?

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

Kara porządkowa - Kodeks pracy

Kara porządkowa - Kodeks pracy Kara porządkowa - Kodeks pracy Opracowanie: Maria Węglowska - Wojt Pracownik czyli kto? Osoba fizyczna zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska

POSTANOWIENIE. Protokolant Beata Rogalska Sygn. akt I CSK 825/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Iwona Koper Protokolant Beata Rogalska w

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego

Wykaz skrótów Nota od autora Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Wykaz skrótów... 9 Nota od autora... 17 Dział I. Uczestnicy postępowania karnego Rozdział 1. Strony... 19 1.1. Zagadnienia ogólne... 19 Rozdział 2. Oskarżyciel publiczny... 30 2.1. Prokurator... 30 2.2.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r.) Rozdział 1. Przepisy ogólne

USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r.) Rozdział 1. Przepisy ogólne Dz.U.07.123.849 2008.03.26 zm. Dz.U.08.51.293 art. 1 USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r.) Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa: 1) warunki

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE

ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE Sopot, dnia 11.03.2014 r. ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE skierowane przez Pana Czesława Miś w dniu 10.03.2014 r. o godzinie 16:22 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Przedmiot odpowiedzi: 1.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06 PROKURATURA KRAJOWA Warszawa, dnia 2006 r. PR I 070/7/06 I N F O R M A C J A dotycząca prowadzenia w 2005 r. postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 10 SIERPNIA 2005 R. II KK 410/04

WYROK Z DNIA 10 SIERPNIA 2005 R. II KK 410/04 WYROK Z DNIA 10 SIERPNIA 2005 R. II KK 410/04 Ocena dowodu z wyjaśnień oskarżonego lub zeznań świadka jest wypadkową zarówno oceny treści wypowiedzi danej osoby, jak i oceny dotyczącej samej osoby, to

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ IZBY ODWOŁAWCZEJ z dnia 2 kwietnia 2012 roku

UCHWAŁA KRAJOWEJ IZBY ODWOŁAWCZEJ z dnia 2 kwietnia 2012 roku Sygn.akt KIO/KU 35/12 UCHWAŁA KRAJOWEJ IZBY ODWOŁAWCZEJ z dnia 2 kwietnia 2012 roku Po rozpatrzeniu zastrzeŝeń zgłoszonych w dniu 14 marca data wpływu pisma do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, przez

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 Niestawiennictwo należycie powiadomionego o terminie rozprawy apelacyjnej pełnomocnika wyznaczonego dla wnioskodawcy z powodu określonego w art. 79 1 pkt 3 k.p.k.,

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego. (druk nr 359) Warszawa, 27 maja 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 359) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa o zmianie ustawy Kodeks

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 63/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2013 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku

Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu DOP-162/12 Zarządzenie Nr 66/12 Rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 23 października 2012 roku w sprawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRACY KOMISJI PRZETARGOWEJ

REGULAMIN PRACY KOMISJI PRZETARGOWEJ Załącznik nr 1 do ZASAD UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ PRZEZ ZARZĄD MORSKIEGO PORTU POLICE SP. Z O. O. W POLICACH REGULAMIN PRACY KOMISJI PRZETARGOWEJ W POSTĘPOWANIU O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r.

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r. Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 255/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 stycznia 2014 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Rafał Malarski SSA del. do

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r.

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r. Sygn. akt II KK 135/12 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 czerwca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSA del. do SN Andrzej

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Sąd Rejonowy Wydział Karny w Warszawie za pośrednictwem Prokuratora Rejonowego

Bardziej szczegółowo

Odwołania od decyzji starosty w sprawach naleŝących do właściwości powiatu winny być kierowane do...

Odwołania od decyzji starosty w sprawach naleŝących do właściwości powiatu winny być kierowane do... Strona otrzymała decyzję II instancji z rozstrzygnięciem, z którym nie zgadza się. W jakim terminie moŝe wnieść skargę do naczelnego Sądu Administracyjnego? Z chwilą wydania dla strony postępowania niekorzystnej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 23 listopada 2012 r.

POSTANOWIENIE z dnia 23 listopada 2012 r. Sygn. akt: KIO 2507/12 POSTANOWIENIE z dnia 23 listopada 2012 r. Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie: Przewodniczący: Agnieszka Bartczak-śuraw po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron

Bardziej szczegółowo

SPR!\ W I[]) LI vvości

SPR!\ W I[]) LI vvości 24/GRU/2015/CZ 11: 23 ~ Min. Sprawiedliwoici NR FAKS:225212445 S. OO 1 SPR!\ W I[]) LI vvości..._---- -_... ~ "'' ""'-'"'"-'""""",_ ""'-'( Warszawa,23grudnia 2015 r. Podsekretarz Stanu DL III 072-24/15

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki

POSTANOWIENIE. Prezes SN Lech Paprzycki Sygn. akt III KK 42/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 sierpnia 2015 r. Prezes SN Lech Paprzycki w sprawie J. K. skazanego z art.280 1 k.k. w zw. z art. 64 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie

Bardziej szczegółowo

Reakcja na zauwaŝone zagroŝenia dzieci w Internecie. mł. insp dr inŝ. Jerzy Kosiński WyŜsza Szkoła Policji w Szczytnie

Reakcja na zauwaŝone zagroŝenia dzieci w Internecie. mł. insp dr inŝ. Jerzy Kosiński WyŜsza Szkoła Policji w Szczytnie Reakcja na zauwaŝone zagroŝenia dzieci w Internecie mł. insp dr inŝ. Jerzy Kosiński WyŜsza Szkoła Policji w Szczytnie Notoria non egent probatione (Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu) wzrasta

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZARZĄDU Lubelskiego Węgla Bogdanka S.A. z siedzibą w Bogdance

REGULAMIN ZARZĄDU Lubelskiego Węgla Bogdanka S.A. z siedzibą w Bogdance REGULAMIN ZARZĄDU Lubelskiego Węgla Bogdanka S.A. z siedzibą w Bogdance uchwalony przez Radę Nadzorczą w dniu 6 grudnia 2008 roku Uchwałą Nr 239/VI/2008 uwzględniający zmiany wprowadzone Uchwałą Zarządu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt III SK 7/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 maja 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa H. L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Prezesowi Urzędu

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie

OPINIA PRAWNA. w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie Warszawa, dnia 16 czerwca 2015 r. OPINIA PRAWNA w przedmiocie wniosku Pana... o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej w budownictwie Pana... opracowana przez

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r.

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-172-03 Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

KONTROLA NIK. CO TRZEBA a CO MOŻNA, czyli wszystko co wiedzieć powinien kontrolowany doświadczenia prawnika. Listopad 2014 r.

KONTROLA NIK. CO TRZEBA a CO MOŻNA, czyli wszystko co wiedzieć powinien kontrolowany doświadczenia prawnika. Listopad 2014 r. KONTROLA NIK CO TRZEBA a CO MOŻNA, czyli wszystko co wiedzieć powinien kontrolowany doświadczenia prawnika KONSEKWENCJE KONTROLI NIK Wskazanie w wystąpieniu pokontrolnym nieprawidłowości, ich przyczyny,

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie

DECYZJA. utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia 3/1 października 2008 r. DOLiS/DECdot. DOLiS-440-46/08 DECYZJA Na podstawie art. 138 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia stycznia 2007 r. D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

BURMISTRZA MIASTA CHEŁMŻY z dnia 5 lutego 2014 r.

BURMISTRZA MIASTA CHEŁMŻY z dnia 5 lutego 2014 r. ZARZĄDZENIE NR 17/FK/14 BURMISTRZA MIASTA CHEŁMŻY z dnia 5 lutego 2014 r. w sprawie wprowadzenia Instrukcji postępowania w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli.

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Warszawa, dnia 2015 r. UZP/DKD/KND/11/15 Informacja o wyniku kontroli doraźnej I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Zamawiający: Gmina Zbuczyn

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW

ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW Dz.U.09.106.884 ROZPORZĄDZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie kontroli prowadzonej przez wojewodę (Dz. U. z dnia 3 lipca 2009 r.) Na podstawie art. 50 ustawy z dnia 23 stycznia

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV

Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Przedmowa... XIII Wykaz skrótów... XV Część I. Komentarz praktyczny z orzecznictwem... 1 Rozdział 1. Adwokat w postępowaniu karnym jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, prywatnego, powoda cywilnego,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 kwietnia 2004 r. GI-DEC-DS-87/04 DECYZJA

Warszawa, dnia 7 kwietnia 2004 r. GI-DEC-DS-87/04 DECYZJA Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 7 kwietnia 2004 r. utrzymująca w mocy decyzję GIODO (nr. GI-DEC-DS-18/04/36) nakazującą Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie przywrócenie stanu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 września 2010 r. Opracowano na podstawie Dz. U. z 2010 r. Nr 197, poz. 1307. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym.

WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Kazimierz Postulski WYKŁAD: Najistotniejsze zmiany proponowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w prawie karnym wykonawczym. Tezy wykładu: 1. Cel, kierunki i zakres proponowanych zmian 2. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel.

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej

Bardziej szczegółowo

Celowość jako przesłanka wymiany danych w zakresie przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej uwagi praktyczne w aspekcie standardów tej wymiany

Celowość jako przesłanka wymiany danych w zakresie przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej uwagi praktyczne w aspekcie standardów tej wymiany Celowość jako przesłanka wymiany danych w zakresie przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej uwagi praktyczne w aspekcie standardów tej wymiany Jacek Jurzyk Dyrektor ds. Strategii Bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski 1) Zasadniczo niesądowa faza postępowania karnego 2) Ogólne cele:

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 POSTANOWIENIE Z DNIA 17 CZERWCA 2003 R. II KK 90/03 Przewidziana w polskim porządku prawnym ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.)

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.) Ustawa o uznaniu za niewaŝne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Dz.U.91.34.149 2007.11.18 zm. Dz.U.07.191.1372 art. 1 USTAWA z dnia

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 lipca 2015 r. Poz. 1054 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 10 lipca 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady

Bardziej szczegółowo

1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą, dopuszczalna jest kontrola podatkowa?

1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą, dopuszczalna jest kontrola podatkowa? 13 czerwca 11 (nr 113) SIEDEM PYTAŃ DO Karoliny Brzozowskiej, konsultanta podatkowego w ECDDP Czy moŝna kontrolować podatnika po zamknięciu firmy 1. Czy u podatników, którzy zlikwidowali działalność gospodarczą,

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r.

Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. Opinia prawna z dnia 6.02.2012 r. dla Okręgowej Izby Lekarskiej w Płocku w sprawie : czy w obecnym stanie prawnym tj. wobec wejścia w życie z dniem 01 lipca 2011 r. nowelizacji art. 53 ustawy z dnia 05

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI

INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI Warszawa, 1 września 2015 r. INFORMACJA PRAWNA DOTYCZĄCA WYNIKÓW KONTROLI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI NADZÓR NAD PUBLICZNYM OBROTEM INSTRUMENTAMI FINANSOWYMI Celem kontroli było dokonanie oceny realizacji

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097).

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-24(4)/13 Warszawa, 18 kwietnia 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

WINA jako element struktury przestępstwa

WINA jako element struktury przestępstwa WINA jako element struktury przestępstwa Art. 1 k.k. 1 Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. 2. Nie

Bardziej szczegółowo

Lekarz sądowy. Dz.U.2007.123.849 wersja: 2011-07-01 - USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r.

Lekarz sądowy. Dz.U.2007.123.849 wersja: 2011-07-01 - USTAWA. z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r. Dz.U.2007.123.849 2008-03-26 zm. Dz.U.2008.51.293 art. 1 2011-07-01 zm. Dz.U.2011.106.622 art. 81 USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym 1) (Dz. U. z dnia 9 lipca 2007 r.) Rozdział 1 Przepisy

Bardziej szczegółowo