Kierunki ewolucji systemu bankowego Stanów Zjednoczonych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Kierunki ewolucji systemu bankowego Stanów Zjednoczonych"

Transkrypt

1 16 Systemy Bankowe Kierunki ewolucji systemu bankowego Stanów Zjednoczonych Katarzyna Jachimiak Historia rozwoju systemu bankowego w Stanach Zjednoczonych si ga ponad 200 lat. Rozkwit bankowoêci to skutek reakcji na kryzysy gospodarcze. Poczàtkowy rozwój tego sektora mo na opisaç jako chaotyczny, nieustrukturyzowany i nie w pe ni uregulowany prawnie. Mocne pragnienie utrzymania rzàdu z dala od operacji finansowych sektora prywatnego spowodowa o powstanie systemu bankowego, który nie potrafi sprostaç potrzebom rozwojowym spo eczeƒstwa. Nawet wczesne próby stworzenia ekonomicznej stabilizacji i kontrolowania inflacji, poprzez utworzenie nowych struktur systemu bankowego, widziane by y jako niechciana interwencja rzàdu. Mimo e w ciàgu kolejnych lat gospodarka podupada a, fa szerstwa banknotów stawa y si coraz powszechniejsze, a banki bankrutowa y coraz cz Êciej, Kongresowi Stanów Zjednoczonych uda o si uchwaliç w 1863 r. National Bank Act (Ustaw o Banku Narodowym). Ustawa ta by a pierwszà serià praw i regulacji, które sprawi y, e sektor bankowy sta si jednym z najbardziej uregulowanych w ca ym kraju. W dzisiejszych czasach niemal ka dy aspekt bankowoêci jest bardzo dok adnie opisany w prawie tak, aby b dy pope niane przez banki by y jak najrzadsze i aby chroniç te instytucje zaufania publicznego przed bankructwem. Poczàtkowo zupe nie zdecentralizowany i chwiejny, dziê system bankowy Stanów Zjednoczonych uwa a si za pewny, stabilny i bezpieczny, a tak- e kontrolowany przez w adze paƒstwowe 1. Paƒstwo przywiàzuje du à wag do stosownych regulacji prawnych, aby depozyty powierzane bankom przez klientów by y odpowiednio ubezpieczone i zabezpieczone. W ciàgu ca ej historii rozwoju bankowoêci w Stanach Zjednoczonych toczy o si wiele dyskusji na temat tego, 1 P.A. Carrubba: Principles of banking. Washington D. C American Bankers Association, s. 3.

2 Systemy Bankowe 17 które instytucje i w jakim zakresie powinny kontrolowaç system bankowy, jaki jest najodpowiedniejszy poziom ubezpieczania depozytów itp. Aby lepiej zrozumieç dzisiejsze ustawodawstwo amerykaƒskie w zakresie systemu bankowego, warto przeêledziç jego histori. Rola banków komercyjnych i to, jakie powinny byç dotyczàce ich regulacje prawne, sta y si jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów w kraju. Obawy i kontrowersje dotyczàce przyznawania licencji bankom wynika y z planów powierzenia im prawa do emisji banknotów, przyjmowania depozytów, transferu Êrodków rzàdowych, dokonywania wydatków publicznych, a tak e gwarantowania kredytów dla rzàdu i sektora prywatnego. Najwi kszà obawà by- o jednak dopuszczenie banków do emisji Êrodków p atniczych. W tym poczàtkowym okresie banki by y oskar ane o praktyki monopolistyczne i faworyzowanie przedsi wzi ç handlowych przed rolniczymi. Stawa y si hamulcem post pu ekonomicznego. Ka da próba stworzenia jakiegokolwiek typu banku ze strony paƒstwa spotyka a si ze sprzeciwem spo eczeƒstwa, zw aszcza przedsi biorców. Zaufanie do systemu bankowego podupada o tak bardzo, e pojawia y si coraz wi ksze naciski na Kongres, aby wzmocniç wiar ludzi w silnà bankowoêç i aby uzdrowiç i udoskonaliç polityk pieni nà. Sekretarz Skarbu, Alexander Hamilton, zaproponowa utworzenie nowego banku, ÊciÊle powiàzanego z rzàdem i majàcego jego pe ne poparcie. W aênie z jego inicjatywy, mimo ostrych sprzeciwów i opozycji ze strony Thomasa Jeffersona i Jamesa Madisona, Kongres wyda zezwolenie na rozpocz cie dzia alnoêci przez First Bank of U. S. w 1791 r., na 20 lat 2. W kolejnych latach powsta o wiele banków. Niektóre koƒczy y swà dzia alnoêç szybko, nie potrafiàc sprostaç wymaganiom klientów lub dorównaç konkurencji. Inne przetrwa y d ugie lata czasy prosperity, jak równie kryzysów. Rzàd stara si mniej lub bardziej ingerowaç w ich dzia alnoêç, w zale noêci od potrzeby ochrony tych instytucji zaufania publicznego przed bankructwem. Na przyk ad na poczàtku XX wieku rzàd Stanów Zjednoczonych musia wykazaç si inicjatywà i ratowaç upadajàce banki. W 1913 r. wydano ustaw Federal Reserve Act i utworzono istniejàcy do dziê System Rezerwy Federalnej (Fed). Powsta wówczas system banku centralnego, który mia wyeliminowaç problemy zaistnia e po wejêciu w ycie National Bank Act oraz zwi kszyç efektywnoêç banków komercyjnych, a tym samym zapewniç klientom wi ksze bezpieczeƒstwo przechowywania Êrodków pieni nych. Ca e paƒstwo zosta o podzielone na 12 dystryktów, ka dy z Bankiem Rezerwy Federalnej. Banki 2 J.M. Chapman, and R.B. Westerfield, Branch Banking: It s Historical and Theoretical Position in America and Aboard. New York 1942 Harper Press. utrzymywa y swoje rezerwy w Banku Rezerwy Federalnej lub w jego filii na terenie danego dystryktu. Dzi ki nowej procedurze rezerwy zosta y w miar równomiernie roz o one na terenie ca ego kraju, a nie skupione w jednym konkretnym miejscu (by o tak przed wej- Êciem w ycie Federal Reserve Act). System Rezerwy Federalnej jest dziê odpowiedzialny za kszta towanie i realizacj polityki pieni nej Stanów Zjednoczonych. Jest instytucjà samofinansujàcà si i posiada ca kowità niezale noêç, w tym tak e ekonomicznà. Zakres kompetencji jest szeroki: wspólnie z agencja rzàdowà OCC sprawuje nadzór nad bankami komercyjnymi, ustala stopy rezerw obowiàzkowych od depozytów, reguluje stopy procentowe, okreêla warunki operacji otwartego rynku realizowanych przez Federalny Komitet Operacji Otwartego Rynku 3, utrzymuje rezerwy instytucji depozytowych, jest po yczkodawcà ostatniej instancji dla lokalnych banków, gdy ich klienci potrzebujà p ynnoêci, a bank nie jest w stanie sfinansowaç jej z tradycyjnych êróde. Poczàtek ogarniajàcego ca y Êwiat Wielkiego Kryzysu w 1929 r. by absolutnà katastrofà dla systemu bankowego. W ostatnim kwartale 1931 r. ponad amerykaƒskich banków zbankrutowa o; po yczkobiorcom odmówiono zap aty, a aktywa banków znacznie straci y na wartoêci. Doprowadzi o to do wybuchów paniki w ca ym kraju, kolejek do kas niezadowolonych i przera onych utratà pieni dzy klientów, chcàcych odzyskaç swoje oszcz dnoêci, zanim jeszcze bank straci wszystko i stanie si ca kowicie niewyp acalny 4. W tym okresie System Rezerwy Federalnej niewiele zrobi, aby pomóc bankom w utrzymaniu p ynnoêci finansowej. B dem Fed by o przyj cie takiej postawy. Powodów ku temu by o sporo, mi dzy innymi Fed uwa a, e problemy banków komercyjnych sà przyczynà z ego zarzàdzania. Nie by a to wi c dziedzina, w którà chcia ingerowaç. Poza tym nie ka dy bank musia ubezpieczaç swoje depozyty i nale eç do Systemu Rezerwy Federalnej. Wi kszoêç banków, które upad y w 1930 r., nie by- a w aênie cz onkami Systemu Rezerwy Federalnej. Fed nie czu si zatem za nie odpowiedzialny. W 1930 r. swojà dzia alnoêç zawiesi o banków (tabela 1) 5. WczeÊniej problemy dotyczy y g ównie banków rolniczych, w 1930 r. by o ju inaczej. W tym roku upad np. Bank of United States, jeden z najwi kszych banków w kraju, z siedzibà w Nowym Yorku. 3 L. Or ziak, B. Pietrzak: BankowoÊç na Êwiecie i w Polsce. Stan obecny i tendencje rozwojowe. Warszawa 2000/2001 Instytut Naukowo-Wydawniczy OLYMPUS, s R. Moley: The First New Deal. Harcourt, Brace & World, Inc., New York 1966, s National Bereau of Economic Research, A discussion of the Federal Reserve System s, Milton Friedman and Anna J. Schwartz: A monetary History of the United States Princeton, New Jersey 1963, s

3 18 Systemy Bankowe Tabela 1 Upad oêci banków komercyjnych w latach Rok Liczba Depozyty Straty ponoszone Straty depozytów upad ych (w tys. USD) przez deponentów we wszystkich bankach banków (w tys. USD) komercyjnych (w %) , , , , , , , , , , , , ,15 èród o: Federal Deposit Insurance Corporation, Annual Report, 1993, Ponadto, jednoczeênie z bankami bankrutowa y tysiàce firm, doprowadzajàc amerykaƒskà gospodark do wielkiego kryzysu. Stopa bezrobocia w kraju, pierwszy raz w historii USA, si gn a a 25% 6. Kryzys ten by wyzwaniem i najwa niejszym problemem do rozwiàzania dla prezydenta Franklina D. Roosvelta. Ju dzieƒ po obj ciu rzàdów, 5 marca 1933 r., og osi on wakacje dla banków, zamykajàc wszystkie instytucje w ca ym kraju do czasu, a zostanà sprawdzone i zrewidowane przez Office of the Comptroller of the Currency i albo otwarte ponownie, albo b dà przeznaczone do absolutnej likwidacji. Niestety, przetrwa y nieliczne. Jeszcze raz opinia publiczna straci a zaufanie do systemu bankowego. Wielu ludzi zosta o zwolnionych z pracy; przepad y ich oszcz dnoêci yciowe. Uwa a si, e nie mo na by o nic zrobiç, aby zapobiec kryzysowi, gdy spowodowa y go czynniki, na które nikt nie mia wp ywu. Krytycy jednak mówià równie, e kontrola ze strony Systemu Rezerwy Federalnej by a nieodpowiednia, choç Fed mia uprawnienia do tego, aby nadzór by skuteczniejszy. Po pierwsze, Fed móg podnieêç stopy procentowe, aby zniech ciç d u ników. Móg te poprosiç Kongres o zezwolenie na zmuszenie instytucji finansowych do tego, aby d u nicy wystawili na sprzeda wi cej akcji. Spowodowa oby to obni enie si ogólnej wartoêci po yczek, udzielanych klientom na zakup papierów warto- Êciowych. System Rezerwy Federalnej mimo wszystko ustali minimalnà kwot, jakà klienci musieli dysponowaç, aby zakupiç akcje lub obligacje na kredyt 7. W czerwcu 1933 r. Kongres wyda zarzàdzenie o ubezpieczeniu depozytów bankowych. Bezpieczne by y tylko Êrodki do dolarów (obecnie dolarów) 8. Mia o to przywróciç zaufanie publiczne do banków i zapewniç klientów, e te instytucje finansowe sà i b dà bezpieczne. Odpowiedzià na Wielki Kryzys by o wydanie przez Kongres Banking Act z 1933 r., znanego równie jako Glass-Steagall Act. Zakazywa on àczenia dzia alnoêci inwestycyjnej i komercyjnej przez jeden bank, a tak e wymaga paƒstwowych papierów wartoêciowych jako dodatkowego zabezpieczenia akcji Rezerwy Federalnej. Akt powo ywa równie do ycia Federal Deposit Incurance Corporation FDIC (Federalne Biuro do spraw Ubezpieczania Depozytów). Operacje otwartego rynku zosta y poddane kontroli Rezerwy Federalnej, a banki musia y byç stale sprawdzane 9. Banking Act z 1935 r. uzna ostatecznie FDIC za sta y urzàd rzàdowy. G ówne postanowienia Glass-Steagall Act to: oddzielenie operacji bankowych handlowych (commercial banking) od inwestycyjnych (investment banking), zakazanie bankom p acenia odsetek od wk adów bie àcych (p atnych na àdanie), uzyskanie przez fed uprawnienia do okreêlania maksymalnego poziomu oprocentowania depozytów bankowych (interest rate ceilings), podniesienie minimalnego wk adu wymaganego do za o enia banku narodowego, zakazanie bankom cz onkom Systemu Rezerwy Federalnej gwarantowania emisji papierów wartoêcio- 6 T.W. Koch: Bank Management. University of South Carolina 1995 The Dryden Press. 7 J.K. Galbraith: The Great Crash of New York 1979 Avon Books, A Discus Book, s J.F. Taylor: The Process of Change in American Banking. New York 1990 Quorum Books. 9 G.G. Kaufman, L.R. Mote: Glass Steagall: Repeal by Regulatory and Judicial Interpretation. Banking Law Journal September/October 1990, s

4 Systemy Bankowe 19 wych, kupowania ich na w asny rachunek, a tak e przyjmowania do grona cz onków organizacji przeprowadzajàcych transakcje z wykorzystaniem papierów wartoêciowych, przyznanie zarzàdowi Systemu Rezerwy Federalnej prawa zakazywania bankom wykorzystywania kredytu otrzymanego od Systemu Rezerwy Federalnej do celów spekulacyjnych, utworzenie agencji rzàdowej Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) Federalnej Korporacji ds. Ubezpieczeƒ Depozytów, w celu ochrony depozytariuszy banków ubezpieczonych w FDIC 10. Na podstawie niektórych z powy szych postanowieƒ w latach 60. zosta wprowadzony przepis znany jako Regulation Q. Mia on na celu ograniczenie nadmiernej konkurencji mi dzy bankami w pozyskiwaniu depozytów od klientów. Przepisy, które wynika y z Regulation Q, wywar y du y wp yw na intensywny rozwój zagranicznej aktywnoêci amerykaƒskich banków. Monetary Control Act z 1980 r. Niemal ca e prawodawstwo bankowe mi dzy 1933 a 1980 r. wprowadzi o w ycie nowe regulacje kontrolujàce lub wzmacniajàce stare. Nawet 50 lat po krachu na gie dzie nowojorskiej i Wielkim Kryzysie podstawowe problemy, które spowodowa y takà sytuacj ekonomicznà, nadal tkwi y w pami ci opinii publicznej, a tak e ustawodawców. Taki stan rzeczy utrzymywa si do czasu wydania przez Kongres nowego aktu prawnego Depository Institutions Deregulation and Monetary Control Act. By a to najwa niejsza ustawa, która wesz a w ycie od 1933 r. Umacnia a si banków, zezwala a im, jak równie instytucjom oszcz dnoêciowym i kredytowym, na oferowanie nowych produktów finansowych. Zmiany w prawodawstwie bankowym by y konieczne dla unikni cia w przysz oêci problemów, które n ka y Stany Zjednoczone w poprzednich latach. Celem Monetary Control Act by o sprawienie, aby poprzez deregulacj instytucje finansowe sta y si bardziej konkurencyjne, a Fed móg mieç wi kszà kontrol nad wielkoêcià poda y pieniàdza. Najwa niejsze postanowienia ustawy sà nast pujàce: maksymalne pokrycie pieni ne FDIC zosta o podniesione do USD; wszystkie instytucje oferujàce takie konta, jak na przyk ad rachunki rozliczeniowo-oszcz dnoêciowe, zosta- y zmuszone do utrzymywania rezerw od tych depozytów; stopniowo zacz to znosiç limity odsetek, które banki mog y p aciç od depozytów; ca kowicie zniesiono je w 1987 r.; ka da instytucja mog a teraz ubiegaç si o po- yczk od Systemu Rezerwy Federalnej; wczeêniej takie prawo mia y tylko banki nale àce do Systemu; Fed móg pobieraç prowizje od wszystkich Êwiadczonych us ug; instytucjom oszcz dnoêciowym i kredytowym, a tak e uniom kredytowym zezwolono na udzielanie kredytów komercyjnych i Êwiadczenia us ug powierniczych; wszystkie instytucje finansowe mog y odtàd oferowaç konta negotiable order of withdrawal account (NOW); NOW to konto, na którym klient móg wypisywaç czeki; nie by o to konto depozytów na àdanie, bank zastrzega sobie jednak prawo wymagania od depozytariusza zg oszenia na 7 dni wczeêniej ch ci podj cia Êrodków; nie wszyscy klienci mogli zak adaç takie konta 11 ; podniesiono poziom ubezpieczenia depozytów do USD; zniesiono Regulation Q do 1986 r. W tabeli 2 przedstawione sà zmiany wartoêci ubezpieczanych przez FDIC depozytów w latach W 1980 r. po raz ostatni podwy szono poziom, do którego gwarantowano wyp acanie depozytów w ra- 10 P.A. Carrubba: Principles of banking, op.cit., s E.W. Reed, E.K. Gill: Commercial Banking. New Jersey 1989 Prentice Hall. Tabela 2 Poziom ubezpieczenia depozytów w latach Lata Kwota Wzrost Lata WartoÊç (w USD) procentowy od ostatniej pokrycia pieni nego zmiany (w USD) I VI , do teraz èród o: FDIC, Keeping the Promise: Recommendations for Deposit Insurance Corporation. April 2001.

5 20 Systemy Bankowe Schemat 1 Wahad o regulacji w systemie bankowym Stanów Zjednoczonych brak regulacji Glass-Steagal Act National Banks Federal Reserve 1980 Monetary Control Act FIRREA, FDICIA èród o: P.A. Carrubba: Principles of banking. Washington D.C American Bankers Association, s. 15. zie ewentualnych problemów banków z p ynnoêcià finansowà. Financial Institutions Reform, Recovery and Enforcement Act Po raz kolejny kryzys ekonomiczny doprowadzi do koniecznoêci zmiany ustawodawstwa bankowego i wahad o regulacji w systemie bankowym Stanów Zjednoczonych ponownie zacz o poruszaç si w kierunku nowych ustaw i zwi kszonej kontroli. Widaç to na schemacie 1. Podczas gdy jeszcze 200 lat wczeêniej prawie zupe nie brak by o dyscypliny w Êrodowisku finansów, to obecnie system bankowy USA nale y do jednych z najbardziej uregulowanych na Êwiecie. Przez lata ustawodawcy pracowali, by osiàgnàç taki efekt. Na schemacie 1 pokazane sà zmiany, które mia y najwi kszy wp yw na obecny stan systemu bankowego. Chcàc uniknàç totalnej katastrofy, przestraszony kryzysem i upadkiem kas oszcz dnoêciowych i kredytowych, Kongres wprowadzi w ycie nowà ustaw : Financial Institutions Reform, Recovery and Eforcement Act of 1989 (FIRREA). Celem ustawy by y zreformowanie i konsolidacja federalnego systemu ubezpieczania depozytów (federal deposit insurance system), aby odbudowaç publiczne zaufanie do kas oszcz dnoêciowo-po yczkowych. Zniesiono FSLIC i Federal Home Loan Bank Bard, a ich funkcje przekazano FDIC, Office of Thrift Supervision (OTS), Federal Housing Finance Board i Resolution Trust Corporation (RTC). OTS mia o regulowaç i nadzorowaç oszcz dnoêci. RTC zosta o stworzone, aby radziç sobie ze wszystkimi niewyp acalnymi oszcz dno- Êciami i sprzedawaç aktywa. Ustawa wyznaczy a równie FDIC na administratora dwóch oddzielnych funduszy inwestycyjnych: Bank Insurance Fund, ubezpieczajàcego depozyty banków b dàcych cz onkami BIF, Savings Association Insurance Fund (SAIF), ubezpieczajàcego depozyty wszystkich kas oszcz dno- Êciowych, cz onków SAIF. Pojawiajàce si i rozwijajàce w latach 80. na rynku finansowym kasy oszcz dnoêciowo-po yczkowe okaza y si katastrofà dla systemu banków komercyjnych. Od samego poczàtku rozwoju systemu bankowego w Stanach Zjednoczonych Kongres uchwali wiele praw i regulacji. Mimo e cz sto by krytykowany za nieporadne dzia anie i mimo e w historii USA zapisa- o si kilka ma ochwalebnych zdarzeƒ i kryzysów, dzia anie ca ego systemu mo na oceniç jako dobre. Trzeba przyznaç, e zarówno kontrolerzy, jak i sam Kongres reagowali czasem zbyt mocno, ale ostateczny bilans wypada dodatnio. Recesja poczàtku lat 90. Na poczàtku lat 90. sta o si jasne, e w amerykaƒskim prawie dotyczàcym dzia alnoêci banków konieczne sà radykalne zmiany i liberalizacja ca ego systemu bankowego. Coraz widoczniejsza sta a si potrzeba nasycenia us ugami bankowymi niektórych regionów Stanów

6 Systemy Bankowe 21 Zjednoczonych, jak równie zwi kszenia konkurencyjnoêci tego sektora. Nale a o zmieniç sytuacj, w której instytucje finansowe inne ni banki mog y oferowaç podobne produkty i us ugi, nie podlegajàc jednocze- Ênie takim samym, restrykcyjnym ograniczeniom 12. W 1991 r. sektor bankowoêci amerykaƒskiej walczy o przetrwanie i wyjêcie z kryzysu. Recesja w 1990 r. oraz na poczàtku 1991 r., znacznie zmniejszy a popyt na kredyty i po yczki. Straty zanotowa y g ównie dzia- y zajmujàce si handlem nieruchomoêciami, a Bankowy Fundusz Ubezpieczeniowy Bank Insurance Fund by niewyp acalny, a do kwoty 7 mld USD. Ponad banków komercyjnych, posiadajàcych aktywa przekraczajàce wartoêç 500 mld USD, znalaz o si na sporzàdzonej przez FDIC, liêcie banków zagro onych. Wiele z nich by o bliskich bankructwa. Wskaênik ROA ca ego sektora bankowego wynosi jedynie 0,53% 13. Krótkoterminowe stopy procentowe zacz y spadaç w drugiej po owie 1990 r. Zwrot z trzymiesi cznych weksli skarbowych wynosi Êrednio 7,75% w drugim kwartale 1990 r. Dochód z tych weksli spad do 4,54% do koƒca 1991 r. i wcià jeszcze spada, zachowujàc zaledwie 3% zwrotu w ciàgu ca ego 1993 r. 14 W latach zanotowano w USA rekordowà liczb bankructw instytucji bankowych. Rocznie zamykano Êrednio 180 banków (w 1992 r. upad o 127 banków, ponoszàc straty ubezpieczeniowe w kwocie oko o 3,6 mld USD 15 ). Sytuacja finansowa innych drastycznie si pogorszy a. Przyczyny bankructw by y liczne. Najwa niejsze z nich to: wzrost kosztów ponoszonych przez banki w zwiàzku ze zniesieniem postanowieƒ Regulation Q, recesja na rynku naftowym i rolnym, co mia o wp yw na pogorszenie si sytuacji du ej liczby przedsi biorstw zaciàgajàcych kredyty w bankach, kryzys gie dowy w 1987 r., z e zarzàdzanie bankiem i nieostro na polityka kredytowa, brak w aêciwej kontroli wewn trznej. Federalna agencja ubezpieczeniowa FDIC by a zmuszona do wyp acania ogromnych odszkodowaƒ deponentom upad ych banków. Znalaz a si z tego powodu w trudnej sytuacji finansowej i zmuszona by a do podj cia kroków, które mog yby pomóc w odbudowaniu zasobów finansowych FDIC, a tak e sk oniç banki do niepodejmowania nadmiernego ryzyka. Pomocà takà mia o byç uchwalenie przez Kongres Stanów Zjednoczonych FDIC Improvement Act (FDICIA), czyli ustawy o wzmocnieniu FDIC. Postanowienia Glass- 12 R.E. Litan, J. Rauch: American Finance for the 21 st Century. Washington D.C Brookings Institution Press, s Federal Reserve Bank of Chicago, G.J. Benston and G.G. Kaufman: Deposit Insurance Reform in the FDIC Improvement Act: The Experience to Date. Second Quarter 1998, s Ibidem, s FDIC: A Brief History of Deposit Insurance in the United States. Washington D. C. September 1998 International Conference on Deposit Insurance, s Steagal Act nie zosta y zniesione, na co czekali wszyscy bankierzy. Wprowadzono natomiast jeszcze dodatkowe przepisy i kontrol. Po recesji lat amerykaƒska gospodarka rozpocz a wzrost, kontynuowany z powodzeniem do 1998 r. Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act z 1991 r. Wprowadzona w 1991 r. ustawa Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act (FDICIA) zezwoli- a na dodatkowe po yczenie przez FDIC 25 mld USD od Skarbu Paƒstwa, na pokrycie strat zwiàzanych z ubezpieczeniem depozytów na wypadek problemów banków z ich wyp acaniem. WczeÊniej wynosi a 5 mld USD, a FDICIA zwi ksza a jà do 30 mld USD. W 1990 r. FDIC by o upowa nione do po yczania pieni dzy na kapita obrotowy od Federal Financing Bank. Wszelkie zaciàgni te po yczki by y sp acane ze sprzeda y aktywów majàtków upad oêciowych. Od ubezpieczonych depozytów by y jednak pobierane prowizje, gdy w sytuacji, gdy upad a instytucja, FDIC musia o pokrywaç wysokie koszty ju na samym poczàtku wyp ata depozytów Êrodki ze sprzeda y majàtku upad oêciowego wp ywa y do FDIC relatywnie póêno. Kredytobiorcy kapita u obrotowego mieli do odzyskania kwot oko o 10 mld USD na koniec 1991 i 1992 r. Zostali sp aceni w ca oêci w nast pnym roku, czyli Dodatkowo, w nowej ustawie zrewidowano regulacje bankowe i kontrol zarówno banków krajowych, jak i zagranicznych, poprzez wymaganie on-site examinations corocznego sprawdzania ksiàg rachunkowych. Zmieniono tak e zasady prowadzenia ksi gowo- Êci bankowej. Skutkiem wprowadzenia ustawy w 1991 r. by o to, e banki musia y sprostaç wszystkim wymaganym standardom zapewnienia bezpieczeƒstwa oraz pewnoêci klientom, w àczajàc sprawne zarzàdzanie i kierowanie odpowiednià kadrà kierowniczà, jak równie standardy odszkodowaƒ. Banki musia y równie prowadziç prognozy i badania, aby unikaç ryzyka kredytowego. Restrykcje by y na o one przede wszystkim na banki stanowe. Zakazano im anga owania si w dzia ania, których zakazano bankom narodowym. Ka dy bank musia zamieszczaç w ulotkach dla klientów dok adne informacje dotyczàce stóp procentowych, pobieranych prowizji oraz wysokoêci ubezpieczenia depozytów, aby atwo by o porównywaç produkty oferowane w ró nych bankach i obliczaç oprocentowanie oszcz dnoêci. Wzros y sk adki ubezpieczania depozytów. Ustawa FDICIA wymaga a utrzymywania podatków na poziomie 23 punktów bazowych, dopóki fundusz ubezpieczeniowy Bank Insurance Fund (BIF) nie osiàgnie poziomu 1,25% ubezpieczonych depozytów. W celu uzyskania odpowiedniej wartoêci

7 22 Systemy Bankowe Tabela 1 Wskaêniki oceny kondycji finansowej banków komercyjnych (assesments rates) na r. Capital Group (grupa kapita owa) Supervisory Group (grupa nadzorcza) A B C Well capitalized 23 (0) 26 (3) 29 (17) Adequately Capitalized 26 (3) 29 (10) 30 (24) Undercapitalized 29 (10) 30 (24) 31(27)* * Liczbami w nawiasach zaznaczono obecnie obowiàzujàce wspó czynniki. èród o: Federal Deposit Insurance Corporation, Deposit Insurance Options Paper, Washington D.C., August FDIC mia a prawo podnieêç wysokoêç sk adek wed ug w asnego uznania, ale nie wi cej ni 35 centów od 1 dolara. Wymagany poziom BIF osiàgnà w 1995 r. Ustawa nakazywa a równie rozwini cie systemu ubezpieczania depozytów 16. Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act z 1991 r. znaczàco rozszerzy a w adz FDIC w stosunku do wszystkich ubezpieczonych instytucji. Zezwala a, aby FDIC rozwin a system p acenia sk adek ubezpieczeniowych w zale noêci od stopnia ryzyka (okreêlanego w punktach). System ten agencja uchwali- a w 1992 r. i modyfikowa a w kolejnych latach. Zestawienie wspó czynnika podatkowego by o obrane oddzielnie dla Bank Insurance Fund (BIF) i Savings Association Insurance Fund (SAIF). Ka de zestawienie sk ada o si z matrycy 9-komórkowej, ze stawkà od 23 do 31 centów, od 100 dolarów podlegajàcych opodatkowaniu depozytów. Wszystkie instytucje by y umieszczone w odpowiednim miejscu matrycy na podstawie przynale noêci do grup ryzyka 1, 2, 3 (capital group) i A, B, C (supervisory subgroup). Instytucje w najlepszej kondycji finansowej nale a y do grupy 1A, a w najgorszej do grupy 3C (tabela 3). FDIC przyznano prawo do zamkni cia instytucji, która by a bliska bankructwa. W ten sposób mo na by- o uratowaç cz Êç depozytów, zanim jeszcze bank straci ca kowicie p ynnoêç finansowà. Wszystkie instytucje by y zapisane w pi ciu ró nych grupach od znajdujàcych si w dobrej kondycji do krytycznych. Te ostatnie by y zamykane, jeêli w ciàgu 90 dni nie uda o im si poprawiç wskaêników finansowych Êwiadczàcych o ich kondycji 17. Ponadto, ustawa FDICIA stworzy a wiele obowiàzkowych i prawnie uregulowanych sankcji, które by y stosowane w stosunku do banków obni ajàcych swój kapita, w celu zmniejszania strat Bankowego Funduszu Ubezpieczeniowego Bank Insurance Fund. Jak widaç z historii, wszelkie ustawy sprzyja y du- ym instytucjom bankowym, chroniàc je przed bankructwami. Przyj o si stwierdzenie: zbyt du e, by mog y upaêç ( too big to fail ). Przyk adowo, uznano za takie w 1984 r. 12 banków i w adze kraju w ca oêci 16 P.A. Carruba: Principles of banking, op.cit., s FDIC: A Brief History of Deposit Insurance in the United States op.cit., s. 57. gwarantowa y wyp at depozytów. FDIC wykorzysta o swoje prawo tylko dwa razy: w 1980 r. w stosunku do First Pensylwania Bank (wartoêç ca kowita aktywów wynosi a 8 mld USD) i w 1984 r. do Continental Illinois National Bank (wartoêç ca kowita aktywów wynosi a 45 mld USD). Dzia o si tak g ównie dlatego, e rzàd obawia si, i upadek du ego, znaczàcego banku mo e mieç zbyt groêny wp yw na ca a gospodark kraju. Dlatego chronione by y przede wszystkim interesy tych najwi kszych. FDICIA zmieni a to. Ubezpieczeniami obj to równie ma e banki, bardziej nara one na bankructwo. Gramm-Leach-Bliley Act z 1999 r. 12 listopada 1999 r. Kongres wyda nowà ustaw, podpisanà przez prezydenta Billa Clintona, dotyczàcà regulacji w sektorze bankowym, o nazwie Gramm-Leach- Bliley Act (GLBA), znanà równie jako Financial Services Modernization Act. Na ustaw d ugo oczekiwa ca- y sektor finansowy Stanów Zjednoczonych. Znosi wiele restrykcji, które kilka dekad wczeêniej (dok adnie 66 lat temu) wprowadzi Glass-Steagall Act i które stanowi y ograniczenia nie tylko dla banków, ale równie dla Systemu Rezerwy Federalnej. Pod wieloma wzgl dami osiàgni to to, o co zabiega y i walczy y instytucje finansowe przez d ugie lata. Ustawa by a jednak równie wyzwaniem, aby utrzymaç stabilnoêç finansowà kraju, i w pewnym sensie utrudnieniem dla organizacji bankowych oraz Systemu Rezerwy Federalnej. Poszerza a odpowiedzialnoêç Fed wobec Kongresu, majàcego w stosunku do banku centralnego wi ksze wymagania. Ustawa u atwi a poszerzanie dzia alnoêci krajowych i mi dzynarodowych instytucji finansowych, na terenie ca ego kraju, we wszystkich stanach. G ównym zadaniem i celem GLBA z 1999 r. by o odpowiednie dopasowanie struktury ca ego sektora bankowego do rzeczywistych warunków i potrzeb istniejàcych na rynku, a tak e zmodernizowanie us ug finansowych. Najwa niejsze zmiany w ustawodawstwie bankowym po wydaniu GLBA sà nast pujàce: Zwi kszone zosta y uprawnienia organizacji bankowych i firm ubezpieczeniowych do w àczania si we wszystkie przedsi wzi cia handlowe bezpoêrednio,

8 Systemy Bankowe 23 za poêrednictwem lub we wspó pracy z firmami holdingowymi (na przyk ad po po àczeniu lub fuzji). Zezwolono na àczenie si ze sobà banków, firm ubezpieczeniowych i instytucji zajmujàcych si obrotem papierami wartoêciowymi. Powsta y nowe Financial Holding Company (FHC) firmy holdingowe, zamiast istniejàcych wcze- Êniej Bank Holding Companies 18. Instytucje niebankowe nie mog y byç w aêcicielami banków komercyjnych. Prawnie zezwolono na prowadzenie dzia alno- Êci handlowej przez banki merchant banking, w àczonej do tzw. financial activities, czyli czynnoêci finansowych. Wcià jeszcze wyst powa y pewne limity przy àczeniu dzia alnoêci inwestycyjnej i komercyjnej. Akt znaczàco zreformowa kontrol nad organizacjami bankowymi, które zdecydowa y si na anga owanie w nowo dozwolone dla banków przedsi wzi cia. Ograniczone zosta y uprawnienia zarzàdu Fed do kontroli i wymagania raportów od przedsi biorstw zale nych od FHC. Zarzàd móg jednak nak adaç ograniczenia kapita owe na FHC. Zarzàd mia prawo w dowolnym momencie wymagaç sk adania dodatkowych raportów finansowych oraz przeprowadzaç kontrol, w celu monitorowania p ynnoêci finansowej i ryzyka podejmowanego przez instytucje finansowe, zrzeszone bàdê niezrzeszone. Ustawa zaleci a Zarzàdowi Fed, aby dok adnie ustali przepisy prawne oraz wszelkie regulacje, odnoszàce si do zagranicznych instytucji finansowych, dzia- ajàcych na terenie Stanów Zjednoczonych, tak by by y one podobne do obowiàzujàcych instytucje krajowe. Rewizji poddany zosta Community Reinvestment Act (CRA), która wprowadzi a ulgi dla ma ych banków i wymaga a ujawniania umów pomi dzy bankami a klientami. CRA zosta wydany pod koniec lat 70., aby zapewniç bezpieczeƒstwo depozytariuszom, majàcym wk ady ubezpieczone przez FDIC, i aby sprostaç ich wymaganiom kredytowym. GLBA z agodzi a regulacje dotyczàce cz stotliwoêci sprawdzania i monitorowania dzia alnoêci ma ych banków. Te, które mia y aktywa poni ej 250 mln USD i zakwalifikowa y si do grupy o satysfakcjonujàcej kondycji finansowej, mia y zmieniony czas z miesi cy na 4 lub 5 lat 19. Ustawa wprowadzi a wymóg, aby instytucje finansowe corocznie przedstawia y klientom swoje polisy ubezpieczeniowe, bez wzgl du na to, czy sà to klienci d ugoletni, czy dopiero rozpoczynajà wspó prac z danà instytucjà. GLBA da a klientom prawo wyboru, czy zezwalajà na ujawnianie i wysy anie swoich niepublicznych danych do niezrzeszonych instytucji trzecich. Nie dotyczy o to jednak potrzeby przekazania informacji np. w celu zawarcia transakcji lub Êwiadczenia us ug bankowych dla klienta. GLBA zabrania a dzielenia si numerami kont lub innymi podobnymi numerami identyfikacyjnymi oraz kodami w celach telemarketingowych, reklamowych pocztowych i przesy anych pocztà elektronicznà 20. Wydanie GLBA w 1999 r. mia o du e znaczenie dla sektora bankowego. Sà oczywiêcie plusy i minusy, wi ksze mo liwoêci, ale i ryzyko. Niewàtpliwie poszerzono wybór produktów finansowych oferowanych klientom, jak równie zdolnoêç konkurowania z instytucjami niebankowymi (podlegajàcymi mniejszym restrykcjom), takimi jak firmy ubezpieczeniowe czy domy maklerskie. Mo e to prowadziç do zdywersyfikowania strumienia przychodów i zwi kszenia dochodów od pobieranych prowizji. Federal Deposit Insurance Reform Bill z 2002 r. Propozycje zmian W ustawie Federal Deposit Insurance Reform Act z 2002 r., zosta y przedstawione poprawki do systemu ubezpieczeƒ w Stanach Zjednoczonych, dotyczàce sektora bankowego i unii kredytowych. Najwa niejsze zmiany, które byç dokonane, to po àczenie Bank Insurance Fund i Savings Association Insurance Fund i stworzenie jednego funduszu Deposit Insurance Fund. Drugà bardzo istotnà sprawà by o zwi kszenie kwoty ubezpieczenia wi kszoêci depozytów ze 100 do 130 tys. USD (wy sze pokrycie dla sk adek emerytalnych, co najmniej dwa razy tyle, czyli 260 tys. USD i depozytów municypalnych, do 80% wartoêci lub 2 mln USD). Zabezpieczenie dotyczy oby depozytów bankowych i w kasach oszcz dnoêciowych, ubezpieczonych przez FDIC, jak równie tych w uniach kredytowych, ubezpieczonych przez National Credit Union Administration (NCUA). Kolejnà zmianà by yby warunki p acenia sk adek ubezpieczeniowych do FDIC. Do tej pory instytucje i przedsi biorstwa majàce depozyty w bankach i nale àce do grupy o niskim ryzyku oraz dobrej sytuacji finansowej nie musia y p aciç podatku, dopóki fundusz utrzymywa rezerw co najmniej 1,25% wszystkich ubezpieczonych depozytów. Nowa ustawa zak ada a, e wszystkie banki i kasy oszcz dnoêciowe musia yby p aciç podatek. Wed ug prognoz, w 2003 r. wyda yby o jeden miliard dolarów wi cej W.F. Kroener: III Implementation of Selected GLBA Provisions and Other Topics of Current Interest: The FDIC Perspective. SG023 ALI-ABA, L.R. Fischer, O.I. Ireland: Living with the Gramm-Leach-Bliley Privacy Rules Privet Labels, Co-Brand, Agent Bank and other Credit Partnerships. 2 No. 2 Privacy Info. L. Rep. 1 (October, 2001). 20 Federal Reserve Bank of Cleveland Bard of Directors: The Gramm-Leach-Bliley Act. Be careful what you ask for because you just might get it. February 10, M. Halley, J. Ruud: Report of the House Committee on Financial Services. Federal Deposit Insurance Reform Act of 2002, April 17, 2002.

9 24 Systemy Bankowe Zaproponowano równie zmian Designated Reserve Ratio (DRR) z 1,25% na wartoêç z przedzia u 1,15 1,40%. Zarzàd Fed mia by sprawdzaç obecne i przysz e ryzyko strat oraz sytuacj ekonomicznà instytucji. Zapobieg oby to cz stym zmianom wskaênika podatkowego dla banków i kas oszcz dnoêciowych. Ustawa z 2002 r. nie zosta a jednak przyj ta, gdy nie uda o si osiàgnàç porozumienia. Pod koniec 2002 r. odby o si w Waszyngtonie spotkanie, na którym dyskutowano o mo liwoêciach zmiany ustawodawstwa. Konferencja jednak nie przynios a skutku w postaci zmiany prawa. Jest ma o prawdopodobne, aby w najbli szym czasie uda o si podnieêç próg ubezpieczonych depozytów ze USD do USD. Trudno te b dzie dojêç do porozumienia w sprawie po àczenia BIF i SAIF, ze wzgl du na dopasowanie do siebie wysokoêci sk adek. Zmiana prawa nigdy nie jest rzeczà prostà, zw aszcza jeêli nie ma zgody mi dzy stronami, którymi w tym wypadku sà ró ne instytucje sektora bankowego. W Stanach Zjednoczonych przyj o si nazywaç ustawy proponowane do przyj cia jako bill, a dopiero po zatwierdzeniu zarówno przez Senat, jak te Izb Reprezentantów (House of Representative) act. Takich ustaw by o w ostatnich latach wiele, ale ani ta z 2002 r. opisana powy ej ani z 2003 r. nie wesz y w ycie. Obecnie omawiana jest Regulatory Relief Bill, która przesz a Izb, ale nie zosta a zaakceptowana przez Senat. W tym roku legislacyjnym nie mo e byç powtórnie przedstawiona w Senacie, ale planowane jest ponowne poddanie jej pod g osowanie, ponownie w nast pnym roku. Wówczas b dzie musia a jeszcze raz zostaç przyj ta przez Izb, póêniej dopiero przez Senat USA. Najwa niejsze zmiany proponowane przez ustaw dotyczà znowu zwi kszenia pokrycia ubezpieczonych depozytów powy ej USD. Ma to na celu lepszà ochron oszcz dnoêci depozytariuszy. Jest to wa ny argument dla prezydenta i prezesa Senackiej Komisji Bankowej (Senate Banking Committee) oraz prezesa Rady Federalnej Greenspan a (Chairman of the Federal Reserve Board). Za podniesieniem pu apu opowiadajà si ma e banki; wi ksze sà raczej przeciwne. Poza tym jako argument przeciw podaje si to, e ustawa dawa aby uniom kredytowym dodatkowe narz dzie konkurencji. Ma e banki wysuwajà argumenty, e chcia by dodatkowo zach ciç klientów do lokowania oszcz dnoêci w ich bankach. Po za tym ostatnia zmiana by a dokonana 20 lat temu, a od tego czasu si a nabywcza 1 dolara zmieni a si ze wzgl du na inflacj. Zabezpieczenie nie jest wi c praktycznie takie samo. Ma e banki formu ujà ponadto zarzut, e rzàd znacznie bardziej troszczy si o du e banki, gdy ich problemy o wiele silniej wp ywajà na ca à gospodark. Du e banki nie chcà zwi kszenia limitu ponad USD, gdy wiàza oby si to z dodatkowà sk adkà ubezpieczeniowà p aconà do FDIC. Nast pna kwestia jest taka, e jeêli aktywa FDIC spadnà poni ej ustalonej wartoêci (1,2%) ca oêci ubezpieczonych depozytów, banki b dà musia y p aciç dodatkowà prowizj od ubezpieczenia w FDIC. Obecnie, mimo e wskaênik nie zosta przekroczony, jest bliski poziomowi, przy którym banki b dà musia y p aciç prowizj (tylko te banki, których wspó czynnik ryzyka jest wysoki, muszà p aciç takie prowizje). Fundusz FDIC by zasilany g ównie przez banki, które powsta y ponad 10 lat temu. Te instytucje bankowe, które rozpocz y dzia alnoêç kilka lat temu, nigdy nie musia y p aciç prowizji, dlatego mi dzy innymi tak szybko zwi ksza y swoje dochody. Dodatkowo ogromne firmy brokerskie w ostatnich kilku latach nabywa y banki przenoszàc wielkie sumy pieni dzy z rynku pieni nego i funduszy powierniczych na konta bankowe, aby uzyskaç ubezpieczenie do USD. Tak jak nowe banki, nie musia y wówczas p aciç prowizji od ubezpieczonych depozytów. Stare banki wyst powa y przeciwko takiej sytuacji i chcia y doprowadziç do tego, aby nowo powsta e instytucje bankowe oraz firmy brokerskie musia y p aciç do funduszu odpowiednie prowizje, czego te oczywiêcie nie chcia y. Jest to kolejny powód niech ci do przyj cia nowego prawa. Wydaje si zatem, e na nowe ustawodawstwo dotyczàce zwi kszenia poziomu ubezpieczenia depozytów b dzie trzeba jeszcze troch poczekaç. Musi dojêç do porozumienia mi dzy instytucjami finansowymi a rzàdem oraz wynegocjowania warunków najkorzystniejszych dla wszystkich stron.

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165

NADZÓR I REGULACJE BANKOWE. Finanse 110630-1165 NADZÓR I REGULACJE BANKOWE Plan wykładu Obszary regulacji bankowych Komitet Bazylejski Regulacje UE Regulacje bankowości amerykańskiej Wyzwania dla regulacji bankowych Obszary regulacji bankowych Regulacja

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 30 1858 Poz. 175 i 176 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 5 lutego 2008 r.

Dziennik Ustaw Nr 30 1858 Poz. 175 i 176 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 5 lutego 2008 r. Dziennik Ustaw Nr 30 1858 Poz. 175 i 176 175 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 5 lutego 2008 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie s u by funkcjonariuszy Stra y Granicznej w kontyngencie Stra y Granicznej

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na WIBOR

Kontrakty terminowe na WIBOR Kontrakty terminowe na WIBOR W Polsce podstawowym wskaźnikiem odzwierciedlającym koszt pieniądza na rynku międzybankowym jest WIBOR (ang. Warsaw Interbank Offered Rate). Jest to średnia stopa procentowa

Bardziej szczegółowo

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1

1. Oprocentowanie LOKATY TERMINOWE L.P. Nazwa Lokaty Okres umowny Oprocentowanie w skali roku. 4. Lokata CLOUD-BIZNES 4 miesiące 3,00%/2,00% 1 Duma Przedsiębiorcy 1/6 TABELA OPROCENTOWANIA AKTUALNIE OFEROWANYCH LOKAT BANKOWYCH W PLN DLA OSÓB FICZYCZNYCH PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ (Zaktualizowana w dniu 24 kwietnia 2015 r.) 1. Oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R)

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R) 1. W ostatnich latach w Polsce dochody podatkowe (bez cła) stanowiły A. Około 60% dochodów budżetu B. Około 30% dochodów budżetu C. Około 90% dochodów budżetu D. Około 99% dochodów budżetu E. Żadne z powyższych

Bardziej szczegółowo

WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW

WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW Warszawa, 10.02.2016 Piotr Truchan M: 609 244 093 piotr.truchan@trufinanse.pl WZÓR PORÓWNANIA OFERT DLA PRZYKŁADOWYCH BANKÓW Przyjęta wartość zabezpieczenia Kwota kredytu hipotecznego 540.000zł netto 540.000zł

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym sporządzony na podstawie reprezentatywnego przykładu Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie nr 1 i Zmiana nr 2 treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia

Wyjaśnienie nr 1 i Zmiana nr 2 treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia Gdańsk, dnia 18.08.2015 r. Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku 80-336 Gdańsk, ul. Kazimierza Górskiego 1, tel. 58-554-71-90, faks 58-554-72-27 Wykonawcy Wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r.

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r. CZĘŚĆ 1 prowizje i opłaty za czynności i usługi bankowe pobierane od OSÓB FIZYCZNYCH DZIAŁ I RACHUNKI. ROZDZIAŁ I - Rachunek Oszczędnościowo Rozliczeniowy ROR. OTWARCIE I PROWADZENIE STANDARD JUNIOR (osoby

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Oprocentowanie konta 0,10%

Oprocentowanie konta 0,10% KONTA Konto osobiste konta 0,10% Brak kwoty minimalnej. zmienne obowiązuje od 18.05.2015 r. Miesięczna kapitalizacja odsetek. Odsetki za niedozwolone saldo debetowe - 4-krotność stopy kredytu lombardowego

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego 1.Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego KREDYTODAWCA: POLI INVEST Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r.

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r. Załącznik nr 17/XXXVIII/11 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 22.12.2011r. Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień

Bardziej szczegółowo

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe

Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Polityka pienięŝna NBP kamienie milowe Kamień 1: stłumienie hiperinflacji Warunki początkowe: hiperinflacja ponad 250% średniorocznie w 1989 r. niedobory na rynku załamanie produkcji niskie zaufanie do

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty

Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty 1 Użyte w Regulaminie określenia oznaczają: 1. Bank ING Bank Śląski S.A. z siedzibą w Katowicach, przy ul. Sokolskiej 34; wpisany do Rejestru Przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE. o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty

OGŁOSZENIE. o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty OGŁOSZENIE z dnia 13 listopada 2015 roku o zmianach statutu Allianz Fundusz Inwestycyjny Otwarty Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Allianz Polska S.A. z siedzibą w Warszawie niniejszym informuje o dokonaniu

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 7 listopada 2001 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 7 listopada 2001 r. Dziennik Ustaw Nr 135 10543 Poz. 1518 1518 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 7 listopada 2001 r. w sprawie informacji, jakie powinien zawieraç wniosek o przyrzeczenie podpisania Umowy DOKE, oraz

Bardziej szczegółowo

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu.

Umowa kredytu. zawarta w dniu. zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika Powiatu. Umowa kredytu Załącznik nr 5 do siwz PROJEKT zawarta w dniu. między: reprezentowanym przez: 1. 2. a Powiatem Skarżyskim reprezentowanym przez: zwanym dalej Kredytobiorcą, przy kontrasygnacie Skarbnika

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

DZENIE RADY MINISTRÓW

DZENIE RADY MINISTRÓW Dz. U. 2007 Nr 210, poz. 1522 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 31 października 2007 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na uzyskanie certyfikatu wyrobu wymaganego na rynkach zagranicznych Na

Bardziej szczegółowo

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie to: mo liwoêç udzia u w zyskach z inwestycji

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.

Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY. obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Cyfrowe Centrum Serwisowe S.A. JEDNOSTKOWY RAPORT KWARTALNY obejmujący okres od dnia 1 kwietnia 2013 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. Piaseczno, 12 sierpnia 2013 1. Informacje podstawowe Cyfrowe Centrum Serwisowe

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAŃ CÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego w dniu 6 marca 2008 r. decyzją nr DEM/410/4/26/08 (Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych

Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych. Taryfa opłat i prowizji bankowych BBS dla klientów indywidualnych Załącznik do Uchwały Nr 44/A/Z/2015 Zarządu Bieszczadzkiego Banku Spółdzielczego w Ustrzykach Dolnych z dnia 27 marca 2015 r. Bieszczadzki Bank Spółdzielczy w Ustrzykach Dolnych Taryfa opłat i prowizji

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH

REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Tekst jednolity -Załącznik do Zarządzenia Członka Zarządu nr 53/2002 z dnia 04.03.2002 B a n k Z a c h o d n i W B K S A REGULAMIN ZAWIERANIA I WYKONYWANIA TERMINOWYCH TRANSAKCJI WALUTOWYCH Poznań, 22

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW W BS W CHEŁMNIE

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW W BS W CHEŁMNIE TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW W BS W CHEŁMNIE I. KREDYTY NA DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ I ROLNICZĄ dla kredytów udzielonych przed 04.08.2014 r. (pane stawki obowiązują 01.02.2015 r.) Stopa procentowa* Obrotowe

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 135 9756 Poz. 1112 1112 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. w sprawie przyznawania i wyp aty Êwiadczeƒ z Funduszu Gwarantowanych Âwiadczeƒ

Bardziej szczegółowo

Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę

Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę Jak przedsiębiorca może podatkowo rozliczyć kredyt lub pożyczkę Autor: Łukasz Zalewski Pożyczający pieniądze musi zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych chyba że w grę wchodzi zwolnienie z PCC.

Bardziej szczegółowo

Rolnik - Przedsiębiorca

Rolnik - Przedsiębiorca Rolnik - Przedsiębiorca Pojawiły się nowe zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i wymiaru składek w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) dotyczące rolników prowadzących dodatkową działalność

Bardziej szczegółowo

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2

IMPORT PRZELEWÓW. 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2. 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 IMPORT PRZELEWÓW 1. Schemat dzia ania funkcji IMPORT PRZELEWÓW 2 2. Dodatkowe zabezpieczenia funkcjonalnoêci IMPORT PRZELEWÓW 2 3. Funkcja IMPORT PRZELEWÓW - najcz Êciej zadawane pytania 3 4. Import plików

Bardziej szczegółowo

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji.

Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Banki, przynajmniej na zewnątrz, dość słabo i cicho protestują przeciwko zapisom tej rekomendacji. Na rynku odmienia się słowo kryzys przez wszystkie przypadki. Zapewne z tego względu banki, przynajmniej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. 1. Informacja dotycząca kadencji Rady Nadzorczej w roku 2010, skład osobowy Rady, pełnione funkcje w Radzie,

Bardziej szczegółowo

Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r.

Regulamin programu Kredyt Hipoteczny Banku BPH. Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. Regulamin programu "Kredyt Hipoteczny Banku BPH Obowiązuje od dnia: 26.11.2014 r. 1 Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Zakres Przedmiotowy Niniejszy Regulamin określa zasady ustalania warunków cenowych

Bardziej szczegółowo

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach Listopadowi kredytobiorcy mogą już cieszyć się spadkiem raty, najwięcej tracą osoby, które zadłużyły się w sierpniu 2008 r. Rata kredytu we frankach na kwotę 300 tys. zł zaciągniętego w sierpniu 2008 r.

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TORUNIU obowiązuje od 12 października 2015 roku ROZDZIAŁ I OPROCENTOWANIE PRODUKTÓW KREDYTOWYCH DLA KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH KREDYTY NA CELE MIESZKANIOWE ORAZ CELE ZWIĄZANE Z BUDOWNICTWEM

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY POŻYCZKI RATALNEJ 1. Dane identyfikacyjne i kontaktowe dotyczące Pożyczkodawcy. Pożyczkodawca: Adres: SuperGrosz Sp. z o.o. ul. Inflancka 11/27, 00-189 Warszawa Numer telefonu:

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

Rynek bankowy Czech odporny na kryzys strefy euro

Rynek bankowy Czech odporny na kryzys strefy euro https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/rynek-bankowy-czech-okazuje-sie-na-kry z Wszystko wskazuje na to, że rynek bankowy Czech okazuje się odporny na kryzys strefy euro. Z analizy struktury

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2

Bezpieczeństwo biznesu - Wykład 2 Wykład 2. Wolność gospodarcza ( Economic Freedom) Koncepcja instytucjonalnego definiowania pojęcia wolności gospodarczej została opracowana przez M. Friedmana, laureata nagrody Nobla w 1986 roku. Seria

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w transakcjach eksportowych

Ryzyko w transakcjach eksportowych Ryzyko w transakcjach eksportowych Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem Skarbu Państwa Ministerstwo Finansów 87,85% Bank Gospodarstwa

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja V Inflacja (CPI, PPI) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji w

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola banku w gospodarce dr Julia Koralun-Bereźnicka. Organizatorzy EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY BANKI

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola banku w gospodarce dr Julia Koralun-Bereźnicka. Organizatorzy EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY BANKI Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola banku w gospodarce dr Julia Koralun-Bereźnicka Uniwersytet Gdański 5 kwietnia 2016 roku Organizatorzy EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Pojęcia Wydatek rozchód środków pieniężnych w formie gotówkowej (z kasy) lub bezgotówkowej (z rachunku bankowego), który likwiduje zobowiązania. Nakład celowe zużycie zasobów w

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM RZEMIOSŁA W RADOMIU Tekst jednolity - obowiązuje od 11.04.2016 r.

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM RZEMIOSŁA W RADOMIU Tekst jednolity - obowiązuje od 11.04.2016 r. Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 44/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego Rzemiosła w Radomiu z dnia 27.04.2015 r. Aneks nr 1 Uchwała Nr 71/2015 z dn. 29.05.2015 r. Aneks nr 2 Uchwała Nr 115/2015 z dn. 308.2015

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Nr 9/XL/14 Zarządu Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 23.12.2014r Uchwała Nr 13/IX/14 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Końskich z dnia 30.12.2014r Polityka zmiennych składników

Bardziej szczegółowo

Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics

Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics Maria Kościelna, Wroclaw University of Economics Working paper Prognoza przychodów ze sprzedaży na podstawie przedsiębiorstwa z gastronomi. Słowa kluczowe: Przychody ze sprzedaży, koszt kapitału pracującego,

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZÑDZANIA. BZ WBK Asset Management SA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez

USŁUGA ZARZÑDZANIA. BZ WBK Asset Management SA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez USŁUGA ZARZÑDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management SA Poznaƒ 2011 Na czym polega usługa Zarzàdzania Portfelem Usługa Zarzàdzania Portfelem (Asset

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu

Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Załącznik Nr 1 do Uchwały Zarządu Nr 36.1/2012 Banku Spółdzielczego w Andrespolu z dnia 010. 2012 r. z późn. zmianami Tabela oprocentowania produktów bankowych w Banku Spółdzielczym w Andrespolu Andrespol,

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała

Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała Załącznik Nr 2 do Regulaminu Konkursu na działania informacyjno- promocyjne dla przedsiębiorców z terenu Gminy Boguchwała WZÓR UMOWA O DOFINANSOWANIE PROJEKTU W RAMACH PROGRAMU DOTACYJNEGO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

Bardziej szczegółowo

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY 08 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 )

Tabela oprocentowania kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015 1 ) Załącznik do uchwały zarządu nr 204 /2015 z dnia 30.12.2015 r. wchodzi w życie z dniem 01.01.2016. r. Tabela kredytów Rybnickiego Banku Spółdzielczego (obowiązuje dla kredytów udzielonych od dnia 05.03.2015

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R. Nazwa: Polskie Stowarzyszenie Jogi IYENGARA Siedziba: Kraków, ul. Gertrudy 4 Forma prawna: Stowarzyszenie Numer w KRS: 00000158296 Rodzaj działalności:

Bardziej szczegółowo

Pozostałe informacje do raportu za I kwartał 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF

Pozostałe informacje do raportu za I kwartał 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF Pozostałe informacje do raportu za 2010 r. - zgodnie z 87 ust. 7 Rozp. MF 1. Wybrane dane finansowe Wybrane dane finansowe (rok bieŝący) 01.01.10 r do 31.03.10r w tys. zł 01.01.09 r do 31.03.09 r 01.01.10

Bardziej szczegółowo

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koninie

Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Koninie Informacja dotycząca opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za rolnika, pobierającego świadczenie pielęgnacyjne, w związku z nowelizacją ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Składki

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW DEPOZYTOWYCH DLA KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W LUBAWIE obowiązuje od 01.06.2016r.

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW DEPOZYTOWYCH DLA KLIENTÓW INDYWIDUALNYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W LUBAWIE obowiązuje od 01.06.2016r. ZRZESZENIE BANKU POLSKIEJ SPÓŁDZIELCZOŚCI BANK SPÓŁDZIELCZY W LUBAWIE Rok założenia 1870 Załącznik do Uchwały nr 58/2016 Zarządu Banku Spółdzielczego w Lubawie z dnia 31 maja 2016r. TABELA OPROCENTOWANIA

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z siedzibą w Pasłęku

Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego Banku Spółdzielczego z siedzibą w Pasłęku Załącznik do Uchwały Zarządu B-PBS z s. w Pasłęku Nr 3/2015 z dn. 15.01.2015r. Zatwierdzone: Uchwała Rady Nadzorczej B-PBS z s. w Pasłęku Nr 5/2015 z dn. 26.02.2015r. Polityka informacyjna Braniewsko-Pasłęckiego

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Grochowina, menedżer w zespole ds. PIT w KPMG w Polsce

Grzegorz Grochowina, menedżer w zespole ds. PIT w KPMG w Polsce Jak rozliczyć dywidendy, a jak dochód ze zbycia udziałów w spółkach Grzegorz Grochowina, menedżer w zespole ds. PIT w KPMG w Polsce PIT Od części przychodów z kapitałów pieniężnych podatek pobiera płatnik,

Bardziej szczegółowo

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Załącznik nr 10 WZÓR UMOWA O UDZIELENIE PODSTAWOWEGO WSPARCIA POMOSTOWEGO OBEJMUJĄCEGO POMOC KAPITAŁOWĄ W TRAKCIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach Działania 6.2 Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Tabela oprocentowania produktów bankowych Banku Spółdzielczego w Starachowicach

Tabela oprocentowania produktów bankowych Banku Spółdzielczego w Starachowicach Załącznik nr 1 do Uchwały nr 21/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Starachowicach z dnia 25 kwiecień 2014 r. Tabela oprocentowania produktów bankowych Banku Spółdzielczego w Starachowicach obowiązuje

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2015 poz. 1302

Dz.U. 2015 poz. 1302 Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2015 poz. 1302 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zdrowie.walbrzych.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zdrowie.walbrzych.pl 1 z 5 2015-11-10 08:18 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zdrowie.walbrzych.pl Wałbrzych: Dostawa i wdrożenie oprogramowania wspomagającego

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ

REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ REGULAMIN KOMISJI ETYKI BANKOWEJ Warszawa kwiecień 2013 Przyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu ZBP w dniu 18 kwietnia 2013 r. 1. Komisja Etyki Bankowej, zwana dalej Komisją, działa przy Związku Banków Polskich

Bardziej szczegółowo

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku. Różnice kursowe pomiędzy zapłatą zaliczki przez kontrahenta zagranicznego a fakturą dokumentującą tę Obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej wynika z przepisów o VAT i z faktu udokumentowania tego podatku.

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z :

MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79. SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z : MAKORA KROŚNIEŃSKA HUTA SZKŁA S.A. 38-204 Tarnowiec Tarnowiec 79 SPRAWOZDANIE FINANSOWE za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. składające się z : 1. wprowadzenia do sprawozdania finansowego, 2. bilansu,

Bardziej szczegółowo