Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana ISSN Nr 8/2015

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana ISSN 2299-2928. Nr 8/2015"

Transkrypt

1 Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Studia Sieradzana ISSN Nr 8/2015 Sieradz

2 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 Redaktor naczelny: dr Joanna Swędrak, Z-ca Redaktora: prof. nadzw. dr hab. Jakub Bartoszewski, Z-ca Redaktora Naczelnego ds. organizacyjnych i technicznych: mgr Joanna Lisiecka, Sekretarz: mgr Ewelina Dobrzyńska. Kolegium Redakcyjne: dr Zygmunt Kołodziej, dr Elżbieta Woźnicka, dr Jacek Cheda, lek. med. spec. psych. Katarzyna Przysucha. Rada Naukowa Prof. zw. dr hab. Krzysztof Wieczorek Uniwersytet Śląski, Prof. zw. dr hab. Tomasz Szarek Uniwersytet Gdański, Prof. zw. dr hab. Jerzy Ochman Uniwersytet Jagielloński, Prof. Mordecai Roshwald University of Minnesota USA, Prof. PhDr. Ján Šlosiar, CSc. Univerzity Mateja Bela Słowacja, Doc. Mgr Marián Palenčár, CSc. Univerzity Pavla Josefa Šafárika Słowacja, Dr hab. Norbert Pikuła: prof. nadzw. Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Dr hab. Mieczysław Różański: prof. nadzw. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Olsztyn, Dr hab. Krzysztof Kowalik: prof. nadzw. Politechnika Opolska, Dr hab. Andrzej Radomski: prof. nadzw. UMCS Lublin, Dr hab. Krzysztof Wiak: prof. nadzw. KUL Lublin, Dr hab. Piotr Niwiński Uniwersytet Gdański, Dr Valentin Konstantinow Mołdawska Akademia Nauk, Dr Bogusław Ulijasz Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie Dr Jerzy Sobański Uniwersytet Jagielloński, Dr Anna Gawron-Skarbek Uniwersytet Medyczny Łódź. Copyright by graphics No. 1-9: prof. nadzw. dr hab. Jakub Bartoszewski Projekt okładki: Maciej Copyright by Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu ul. Mickiewicza Sieradz ISSN Studia Sieradzana 8/2015 2

3 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 Słowo wstępne Szanowni Państwo, Oddajemy do Państwa dyspozycji już ósmy numer naszego interdyscyplinarnego czasopisma naukowego Studia Sieradzana. W numerze możemy zapoznac się z artykułami z zakresu pracy socjalnej, polityki społecznej, cze geriatrii. Na uwagę zasługuje artykuły dr Małgorzaty Jagodzińskiej, pt.: Osoby starsze/seniorzy na rynku pracy oraz Aktywność lokalna w rozwiązywaniu problemów społecznych. Autorka wskazuje problemy społeczne w dobie ekonomizacji życia ludzkiego, np.: w artykule o seniorach możemy przeczytać Jedną z wyraźnych tendencji, występujących w ostatnich latach w krajach UE, jest zachęcanie ludzi do pracowania dłużej m.in. poprzez podwyższanie wieku emerytalnego; wynagradzanie późniejszego przejścia na emeryturę i zniechęcanie do wcześniejszej emerytury; umożliwianie starszym pracownikom pozostania na rynku pracy oraz wspieranie równości płci w kwestii zatrudnienia, w tym wyrównywanie wieku emerytalnego mężczyzn i kobiet. Innymi interesującymi artykułami są tekst pani dr Kinga Przybyszewska, która podejmuje zagadnienia związane z pomocą socjalną oraz z tak zwanym rodzicielstwie zastępczym : Dziecko najlepiej rozwija się w środowisku rodzinnym. Jeśli rodzina naturalna rozpada się, czy nie jest w stanie realizować swoich podstawowych funkcji, wówczas potrzebna jest ingerencja, która umożliwiłaby eliminację zagrożeń i wsparłaby rodzinę naturalną. ISSN Studia Sieradzana 8/2015 3

4 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 Natomiast dr Dariusz Szarzała podejmuje zagadnienie związane z wychowaniem, pt.: Wybrane aspekty wychowania prospołecznego w środowisku rodzinnym: Kluczową rolę w kształtowaniu postaw prospołecznych odgrywa jednak aspekt wychowawczy i socjalizacyjny rodziny. [...]. Środowisko wychowawcze rodziny tworzy przede wszystkim kultura stosunków międzyludzkich w rodzinie, interakcje między członkami rodziny, potrzeba i umiejętności wzajemnego komunikowania swoich przeżyć, myśli oraz świat symboli kulturowych, które członkowie rodziny poznają, odkrywają i które są podstawą porozumienia się między nimi W naszym periodyku dostępne są również recenzje. Dr Sarzała analizuje problematykę zawartą w publikacji Janusza Gajdy, pt.: Wartości w życiu i edukacji człowieka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013, ss Natomiast dr Sikora omawia artykuł Moniki Krajcovicovej pt.: Praca z czytanką w klasach I-III w czasopiśmie Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce nr 23 (1/2012), s Konkludując, w imieniu redakcji zapraszam do zapoznania się z kolejnym numerem naszego czasopisma. W numerze tym, podobnie jak w poprzednim, przyjęliśmy dowolność edytorską tekstu, co może budzić u czytelników zdziwienie, ale jest to zamierzony cel, albowiem nauka wymaga otwartości, podobnie edytorstwo, (choć najczęściej zunifikowane), pozwala ukazać wielość i różnorodność form. Redakcja ISSN Studia Sieradzana 8/2015 4

5 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 Spis treści ARTYKUŁY 5 D. Sarzała: Wybrane aspekty wychowania prospołecznego w środowisku rodzinnym 7 K. Przybyszewska: Trudne dzieciństwo rodzicielstwo zastępcze 21 M. Jagodzińska: Aktywność lokalna w rozwiązywaniu problemów społecznych 27 RECENZJE 34 D. Sarzała: Janusz Gajda, Wartości w życiu i edukacji człowieka, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013, ss D. Sikora: Monika Krajcovicova pt.: Praca z czytanką w klasach I-III w czasopiśmie Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce nr 23 (1/2012), s KANWY 42 K. Przybyszewska: Praca socjalna pojęcie, metody, znaczenie 43 M. Jagodzińska: Osoby starsze/seniorzy na rynku pracy 55 P. Bartosik: Waluta wirtualna w serwisach społecznościowych, grach i portalach internetowych 62 5

6 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 Artykuły 6

7 ISSN Studia Sieradzana 8/2015 7

8 ISSN Dr Dariusz Szarzała Wybrane aspekty wychowania prospołecznego w środowisku Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie 8

9 Abstract The article presents the problem of prosocial education in the family. The article presents the issues concerning the role of the family in the development of pro-social attitudes as an important component of the process of education and socialization. The author pointed out the importance of prosocial attitudes in life and human development. He also pointed to the importance of family environment in prosocial education. Was also carried out analysis of the major factors affecting the process of prosocial education of children and youth. Key words: family, education, socialization, prosocial attitudes. Wstęp W społecznym funkcjonowaniu człowieka istotną rolę odgrywają postawy dzięki którym jest on zdolny do podejmowania działań akceptowanych oraz cenionych przez społeczeństwo i jednocześnie warunkujących jakość jego relacji z innymi ludźmi. Postawy takie nazywane są prospołecznymi i wyrażają się we względnie trwałej gotowość człowieka do pozytywnych reakcji w stosunku innych osób lub dobra ogólnospołecznego oraz oznaczają gotowość do działań na rzecz innych, przy zewnętrznych wzmocnieniach lub ich braku 1. Podejmowane przez człowieka zachowania prospołeczne najczęściej określa się takimi pojęciami, jak: altruizm, działania pomocne w sferze materialnej lub duchowej, dzielenie się z innymi, zaangażowanie społeczne, solidarność, orientacja na dobro wspólne, patriotyzm 2. Istotną cechą zachowań prospołecznych wyróżniającą je spośród innych licznych czynów ludzkich jest gotowość do realizowania celów pozaosobistych skierowanych na zaspokojenie cudzych potrzeb, ochronę interesów oraz rozwój innych osób 3. Warto jednocześnie zaznaczyć, że elementem wspólnym łączącym wszystkie te pojęcia jest bezinteresowność, gotowość do ponoszenia ryzyka lub ofiary na rzecz poszczególnych osób, grup, społeczności, instytucji, a także innych obiektów społecznych. W przeciwieństwie do zachowań koncentrujących się na celach osobistych i własnych korzyściach, układem odniesienia zachowań prospołecznych są inne osoby, grupy, instytucje, idee. 4 Celem zachowania prospołecznego jest przede wszystkim wywołanie pozytywnych 1 J. Mariański, Postawy prospołeczne i egoistyczne młodzieży polskiej,,,acta Universitatis Lodziensis, Folia Sociolologica 2012, Nr 40, s Zob. M. Łobocki, Altruizm a wychowanie, Wydawnictwo UMCS, Lublin J. Reykowski, Nastawienia egocentryczne i nastawienia prospołeczne, w: J. Reykowski (red.), Osobowość a społeczne zachowania się ludzi, Wydawnictwo KiW, Warszawa 1980, s J. Reykowski, Osobowość jako centralny system regulacji i integracji czynności, w: T. Tomaszewski (red.), Psychologia, Wyd. PWN, Warszawa 1976, s

10 skutków dla innych ludzi, a własna korzyść jest jedynie ubocznym ich efektem. Osoba prezentująca tego rodzaju postawy potrafi osiągać swe cele życiowe w sposób aprobowany zarówno przez bliższe jak i dalsze otocznie (rodzinę, szkołę, grupę rówieśniczą, swe środowisko zawodowe, sąsiedzkie itp.) i pełniej integruje się ze swym otoczeniem społecznym. W związku z tym kształtowanie postaw prospołecznych staje się ważnym i integralnym składnikiem procesu wychowania, w którym uczestniczy rodzina jako jedno z najważniejszych środowisk wychowawczych i socjalizacyjnych w życiu i rozwoju człowieka. Rola środowiska rodzinnego w kształtowaniu postaw prospołecznych Termin,,postawa należy do podstawowych pojęć psychologii społecznej na gruncie której oznacza względnie trwałą strukturę (lub dyspozycję do pojawiania się takiej struktury) procesów poznawczych, emocjonalnych i tendencji do zachowań, w której wyraża się określony stosunek wobec danego przedmiotu 5. Postawy nie są mechanizmami wrodzonymi, lecz nabywanymi przez człowieka w jego rozwoju osobniczym przez kontakt z otoczeniem społecznym. Człowiek żyjąc w określonym środowisku społeczno-kulturowym poznaje rzeczy, ludzi, wartości i dostosowuje się w dużej mierze do obowiązującym w nim wzorców oraz zasad oraz norm, kształtując jednocześnie własną postawę wobec siebie i otoczenia społecznego, w której wyrażają się jego system wartości, sposób myślenia i orientacje życiowa. Kształtowanie się postaw to zwykle proces powolny i długi na który istotny wpływ ma wychowania i samowychowanie oraz wpływy socjalizacyjne środowiska społecznokulturowego i zaliczany jest do podstawowych celów pracy wychowawczej 6. Proces ten przebiega przy udziale różnorodnych wpływów wychowawczych 7 Proces kształtowania postaw prospołecznych następuje w wyniku oddziaływań wychowawczych i socjalizacyjnych środowisk, w którym człowiek na co dzień funkcjonuje (wzrasta i dojrzewa). Szczególną rolę w kształtowaniu postaw prospołecznych odgrywa rodzina, która stanowi w życiu człowieka pierwsze oraz najbardziej znaczące środowisko 5 Mika (1984, s ), 6 W. Piestrzyński Poczucie bezpieczeństwa uczniów w kontekście ich poziomu otwartości wobec nauczycieli, (w:) A. Piotrowski, M. Ilnicki (red.), Edukacja dla bezpieczeństwa. Człowiek wobec problemów bezpieczeństwa w XXI wieku, t. 3, Wyzwania dla nauk społecznych wynikające z zagrożeń współczesnego świata, Poznań 2012, s M. Przetacznik-Gierowska, Z. Włodarski, Psychologia wychowawcza. Cz. 2: Psychologia wychowania, PWN, Warszawa 1994, s

11 wychowawcze i socjalizacyjne 8, mające bardzo duży wpływ na percepcje, myślenie, uczucia, działanie, przekonania jednostki. Podkreślmy, że środowisko rodzinne jest miejscem, gdzie dziecko nawiązuje pierwsze kontakty społeczne i emocjonalne, a także zdobywa pierwsze doświadczenia życiowe. Z uwagi na fakt, że są to pierwsze uczucia, pierwsze kontakty, pierwsze związki społeczne oraz inne istotne obserwacje i doświadczenia mające miejsce w okresie, gdy psychika człowieka jest najbardziej plastyczna - nabierają one w procesie socjalizacji i wychowania szczególnego znaczenia 9. Zauważmy także, że dzieci już od najmłodszych lat zachowują się w sposób charakterystyczny dla swoich środowisk rodzinnych oraz przyjmują cechy zachowań swych rodziców 10. Zaznaczmy również, że każda rodzina tworzy swój własny, specyficzny świat, który rozwija uczucia oraz kształtuje i przekształca osobiste dążenia swych członków, a także ich wyobrażenia o sobie i innych 11. W środowisku rodzinnym dziecko uczy się wzorów społecznego postępowania wobec innych ludzi, norm społecznych oraz akceptacji różnych zachowań oraz kształtuje postawy i stosunek do rzeczywistości 12. W środowisku rodzinnym kształtują się nie tylko umiejętności działania w grupie lecz także postawy dziecka wobec innych ludzi 13. Kluczową rolę w kształtowaniu postaw prospołecznych odgrywa jednak aspekt wychowawczy i socjalizacyjny rodziny. [...]. Środowisko wychowawcze rodziny tworzy przede wszystkim kultura stosunków międzyludzkich w rodzinie, interakcje między członkami rodziny, potrzeba i umiejętności wzajemnego komunikowania swoich przeżyć, myśli oraz świat symboli kulturowych, które członkowie rodziny poznają, odkrywają i które są podstawą porozumienia się między nimi 14. Jak podkreśla Wojciech Piestrzyński: rodzina to,,grupa w której dochodzi do zwielokrotnionych interakcji pomiędzy jej poszczególnymi członkami (interakcje wewnętrzne) oraz jako grupa, której członkowie wchodzą w interakcje z innymi 8 P. K. Smith, Rozwój społeczny, w: P.E. Byrant, A. M. Colman, (red.), Psychologia rozwojowa, Wyd. Zysk i S-ka Poznań 1997, s. 60.; D. Sikorska, Warunki życia i rozwoju dzieci w młodszym wieku szkolnym z rodzin wielodzietnych, w: U. Szuścik, J. Skibska, E. Kochanowska (red.), Profilaktyka, diagnoza i terapia, Wydawnictwo Libron, Kraków 2014, s M. Ziemska, Rodzina a osobowość, Wiedza Powszechna, Warszawa 1975, s. 5; 10 K. Pospiszyl, E. Żabczyńska, Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1981, s M. Ryś, Systemy rodzinne. Metody badań struktury rodziny pochodzenia i rodziny własnej, Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2001.s Zob. szerzej, M. Ziemska, Postawy rodzicielskie, Wiedza Powszechna, Warszawa I. Wielewska, D. Sikorska, Postawy rodzicielskie a umiejętności funkcjonowania dziecka w grupie rówieśniczej, w: S. Bębas, E. Jasiuk (red.), Prawne, administracyjne i etyczne aspekty wychowania w rodzinie, Wyzsza szkoła Handlowa, Radom 2011, s J. Izdebska, Dziecko w rodzinie u progu XXI wieku. Niepokoje i nadzieje, Trans Humana, Białystok 2000, s

12 członkami społeczeństwa (interakcje zewnętrzne) reprezentując interesy własne, poszczególnych członków rodziny i całej rodziny 15. Proces uspołecznienia dziecka polega na identyfikacji, głównie z rodzicami, a także na internalizacji, czyli przyjęciu za swoje wymagań i potrzeb najbliższego otoczenia. Podkreślmy, że obserwując rodziców i swoje rodzeństwo młody człowiek uczy się również podstawowych sposobów reagowania wobec pojawiających się wydarzeń i osób. W wyniku naśladownictwa najbliższych, nabywa umiejętności rozwiązywania trudności, nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi, a także przedstawiania własnego punktu widzenia i osiągania zamierzonych celów. Stanowiąc pierwszy wzór zachowań, rodzina tworzy zatem podstawę dla kształtowania się wzorców zachowań człowieka w środowisku społecznym. Podstawowe zręby wzorów relacji z innymi ludźmi w dużej mierzy wynoszone są więc z własnego środowiska rodzinnego 16. Wybrane uwarunkowania wychowania prospołecznego w środowisku rodzinnym W procesie wychowania i socjalizacji wskazać można na szereg czynników wpływających sprzyjających kształtowaniu postaw prospołecznych, które powinny zostać w sposób szczególny uwzględnione zarówno przez rodziców jak i inne podmioty podejmujące oddziaływania wychowawcze i edukacyjne. Ważnym zadaniem wychowawczym rodziny związanym z kształtowaniem postaw prospołecznych jest wprowadzanie najmłodszych swych członków w zasady współżycia międzyludzkiego, polegającym przede wszystkim na przedstawianiu dziecku różnorodności relacji międzyosobowych respektujących specyficzne role i wynikające z nich zarówno prawa jak i obowiązki. Istotną rolę w procesie wychowania prospołecznego odgrywa metoda indukcji, polegająca na wskazywaniu naturalnych konsekwencji wynikających z określonego zachowania. Niezbędne jest w tym przypadku wskazywanie dziecku konsekwencji, zarówno korzystnych (radość, zadowolenie), jak i niekorzystnych (cierpienie, przykrość), jakie z jego zachowania wynikają dla innych osób. Ukazując dziecku skutki jego własnego zachowania dla innych osób, a w konsekwencji i dla samego siebie, warto jednocześnie wskazywać na 15 W. Piestrzyński, Zaburzenia osobowości współmałżonka jako czynnik psychogenny, zagrażający jakości i trwałości małżeństwa i rodziny,,,zeszyty Naukowe AMW, Nr 187A, Gdynia 2011, s M. Ryś, Systemy rodzinne, dz. cyt., s

13 istotę błędów postępowania jakie zostały popełnione w relacji do innych osób, a także przyczyn ewentualnych niepowodzeń itp. Metoda ta pozwala na rozwijanie zdolności dostrzegania cudzych potrzeb, uczuć i przeżyć, a więc kształtuje zdolność wchodzenia w położenie innej osoby i rozwija tzw. empatię wyuczoną, stanowiącą ważny czynnik zachowań prospołecznych. Jest to jednocześnie warunek rozumienia przez dziecko zarówno sensu swoich zachowań jak i potrzeb innych osób 17. W procesie kształtowania postaw prospołecznych ważne jest także powierzanie dziecku zadań o charakterze prospołecznym, dzięki którym może się ono uczyć odpowiedzialności za innych lub określone dobro pozaosobiste. Dzieci, które w praktycznym działaniu wykonują określone zadania w domu na rzecz rodziny, stają się bardziej prospołeczne niż te, które (np. poza troską o porządek we własnym pokoju) nie realizują tego rodzaju zadań. Ponadto powierzanie dzieciom odpowiedzialności za dobro innych sprzyja nie tylko kształtowaniu postaw prospołecznych, lecz także formowaniu postawy odpowiedzialności za inne osoby 18. Ważnym elementem procesu wychowania prospołecznego są również wzajemne relacje pomiędzy samymi małżonkami oraz rodzicami i ich dziećmi, składające się na tzw. atmosferę rodzinną. Wszelkiego rodzaju kryzysy i nieporozumienia występujące w rodzinie zaburzają, a nawet niszczą jej wewnętrzną równowagę i potencjał wychowawczo socjalizacyjny, zwłaszcza jeśli się ich nie próbuje rozwiązywać w wyniku perswazji i dialogu. Należy jednocześnie zaznaczyć, że klimat rodzinnego domu zależy przede wszystkim od małżonków jako architektów rodziny 19. Niewłaściwe pożycie małżeńskie i związana z nim negatywna atmosfera rodzinna, spowodowana nieprawidłowościami w osobowości współmałżonków (np. charaktero- bądź psychopatią) lub też np. chorobą alkoholową bądź też inną formą nieprzystosowania społecznego przyczynia się do zaburzeń w rozwoju dziecka, a nawet jego demoralizacji. W wielu pracach empirycznych autorzy wskazują na związek pomiędzy wybuchowością, popędliwością i nieopanowaniem rodziców a przestępczością lub inną formą nieprzystosowania społecznego dzieci, przy czym akcentują w tym przypadku większy wpływ ojca E. Budzyńska, Rodzina środowiskiem wychowania prospołecznego, w: D. Kornas-Biela (red.) Rodzina. Źródło życia i szkoła miłości, KUL, Lublin 2001, s Zob. szerzej, J. Reykowski, Motywacja, postawy prospołeczne a osobowość, PWN, Warszawa V. Satir, Rodzina. Tu powstaje człowiek, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Gdańsk 2002, s K. Pospiszyl, K. Żabczyńska, Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1981; A. Gałkowska, Percepcja powodzenia małżeństwa rodziców a społeczny obraz siebie ich dorosłych dzieci. Wyd. TN KUL Lublin 1999; 13

14 Należy jednak pamiętać, że relacja małżeńska nie wypełnia całej przestrzeni i różnorodności rodzinnego życia. Istotną rolę odgrywają również interakcje zachodzące pomiędzy dziećmi a rodzicami 21. W świetle wyników prowadzonych badań możemy stwierdzić, że pozytywna więź dziecka z ojcem i matką należy do jednych z najistotniejszych czynników, które decydują o powodzeniu prowadzonych działań wychowawczych i profilaktycznych 22. W zasygnalizowanym kontekście, adaptacyjną więź łączącą dziecko z rodzicem, możemy postrzegać jako ważne źródło realizacji elementarnych ludzkich potrzeb, zwłaszcza takich jak: potrzeba miłości, przynależności oraz potrzeba bezpieczeństwa 23. W sytuacji zaspokojenia wymienionych potrzeb człowiek może nie tylko rozwijać własne potencjalności związane z wiedzą, uzdolnieniami, zainteresowaniami i osiągać zamierzone cele, lecz także podejmować działania transgresyjne 24, odznaczające się ekspansywnością, twórczością, ekspresyjnością, dzięki którym zyskuje możliwość ciągłego przezwyciężania własnych ograniczeń i niedoskonałości 25. Kolejnym czynnikiem wpływającym na kształtowane postaw prospołecznych jest praca zawodowa rodziców. W wielu przypadkach może ona pośrednio zaburzać proces wychowania prospołecznego. Badacze zajmujący się tą problematyką sygnalizują, że wczesna separacja małego dziecka od rodziców (zwłaszcza matki) oraz środowiska domowego, nawet na okres kilku godzin w ciągu dnia, powoduje długotrwałe skutki w postaci zmniejszonej odporności na stres, gorszego uspołecznienia, mniejszej samokontroli, a w wieku dorosłym - zwiększonego zapotrzebowania na miłość i czułość ze strony współmałżonka (będącego następstwem niedoboru uczuć w okresie wczesnego dzieciństwa) 26. Dlatego pożądane jest, żeby dziecko miało zapewniony większy kontakt 21 M. dc Barbaro, Struktura rodziny, w: B. de Barbaro (red.), Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny, Wyd. UJ, Kraków 1999, s E. Jastrun, W poszukiwaniu nowych dróg, Świat Problemów 2011, 12, s. 31; Zob. też szerzej, J. Śledzianowski, S. Bębas, Blaski i cienie współczesnej rodziny polskiej, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2013, s M. Kaźmierczak, T. Rostowska, Percepcja relacji małżeńskich i poziom empatii a jakość życia. w: T. Rostowska. A. Peplińska (red.), Psychospołeczne aspekty życia rodzinnego, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2010, s W. Piestrzyński, Family in human sickness and in heslth, w: L. Dromantiené, M. Jędrzejko (red.), Social education. Current problems and perspectives, Mykolas Romeris University, Vilnius 2014, s Zob. Cz. S. Nosal, Teoria transgresji po 30 latach: główne założenia, problemy i niektóre mechanizmy transgresji, w: B. Bartosz, A. Keplinger, M. Straś-Romanowska (red.), Transgresje-innowacje-twórczość, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011, s J. Kozielecki, Psychotransgresjonizm- zarys nowego paradygmatu, w: J. Kozielecki (red,), Nowe idee w psychologii, GWP, Gdańsk 2009, s L. Dyczewski, Rodzina polska i kierunki jej przemian, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa 1981; A. Jaworowska, Rodzina a przystosowanie społeczne dziecka, w: L. Wołoszynowa (red.), Materiały do nauczania psychologii (seria II) t. 9, PWN, Warszawa 1986, s

15 z domem rodzinnym, a zwłaszcza z matką, dopóki nie osiągnie dojrzałości do kilkugodzinnych rozstań, co ma najczęściej miejsce pomiędzy trzecim a czwartym rokiem życia 27. W procesie wychowania prospołecznego istotną rolę odgrywa również nabywanie przez dziecko umiejętności psychospołecznych. Osoba, która posiada tego rodzaju umiejętności potrafi bowiem wchodzić w interakcje z innymi ludźmi w danym kontekście społecznym i podejmować takie zachowania, które są akceptowane i cenione społecznie oraz osobiście korzystne nie tylko dla niej, lecz także dla innych Istnieje wiele klasyfikacji społecznych umiejętności, wśród których szczególną uwagę warto zwrócić na takie ich rodzaje jak 28 : wyrażanie siebie (np. okazywanie uczuć, wyrażanie swoich opinii, przyjmowanie komplementów); wzmacnianie innych osób, (np. zgadzanie się z czyjąś opinią, chwalenie innych); asertywność, np. zwracanie się do kogoś z prośbą, niezgadzanie się z opiniami innych, odmowa w sytuacji nieuzasadnionych żądań; 29 komunikowanie się, np. prowadzenie rozmowy czy rozwiązywanie różnych problemów interpersonalnych; nagradzanie i wzmacnianie, komunikacja niewerbalna, komunikacja werbalna, współpraca i troska o innych; poznawanie i rozwiązywanie problemów, autoprezentacja. Ponadto do umiejętności społecznych można zaliczyć: różnicowanie i nazywanie uczuć, odpowiednie i skuteczne kontaktowanie się z drugą osobą, spostrzeganie sytuacji z punktu widzenia drugiej osoby, umiejętność brania pod uwagę jednocześnie własnego punktu widzenia, jak i szereg innych podobnych umiejętności 30. Należy jednocześnie podkreślić, że umiejętności społeczne rozwijają się na bazie posiadanych przez dziecko cech zarówno fizycznych (np. wzrost, głos, wygląd), jak i psychicznych (np. śmiałość albo lękliwość), w tym też poznawczych (np. giętkość myślenia lub poziom inteligencji). Rozwój społeczny jest bowiem ściśle związany z rozwojem fizycznym, umysłowym i emocjonalnym. W zasadzie możemy stwierdzić, że dzieci spontanicznie nabywają umiejętności społeczne w trakcie swego rozwoju. Dlatego istotną kwestią jest środowisko społeczne w jakim dziecko się wychowuje 27 Tamże. 28 R. C., Rinn, A. Markle, Modification of social deficits in children, w: A. S. Bellack, M. Hersen (red.), Research and practice in social skills training, Plenum Press, New York P. Gilbert, S. Allan, Assertiveness, submissive behavior and social comparison,,,british Journal of Clinical Psychology, 1994, 33, s M. Oleś, Rodzina a umiejętności prospołeczne dzieci, w: D. Kornas-Biela (red.) Rodzina. Źródło życia i szkoła miłości, KUL, Lublin 2001, s

16 i socjalizuje - czy jest to rodzina (prawidłowa czy patologiczna), oraz z jakimi wzorcami zachowań spotyka się ono ze strony osób najbliższych 31. Wśród istotnych czynników wpływających na przebieg procesu wychowania prospołecznego nie możemy pominąć stylów wychowawczych i rodzajów praktyk wychowawczych stosowanych przez rodziców wobec dzieci 32. Należy zaznaczyć, że szczególnie niekorzystny jest styl wychowawczy zwany autokratycznym w którym rodzice za pomocą silnej kontroli, przy użyciu gróźb i kar, egzekwują swoje wymagania. Takie podejście wychowawcze wywołuje bowiem u dzieci negatywne reakcje emocjonalne i opozycyjne, a często agresywne formy zachowania i radzenia sobie w sytuacjach społecznych. W wychowaniu prospołecznym rodzice powinni unikać także tzw. stylu obojętnego, stwarzającego z kolei niewiele ograniczeń. Styl ten posiada również niekorzystny wpływ na rozwój psychospołeczny człowieka. Dzieci wychowywane w tym stylu nie mają bowiem odpowiednich warunków do kształtowania skutecznych sposobów funkcjonowania w interakcjach społecznych i mogą przejawiać zachowania roszczeniowe, agresywne lub stosować manipulacyjne techniki oddziaływania na otoczenie. Ponadto rodzice nie wykazujący wystarczającej uwagi i zainteresowania swym dziećmi nie zapewniają im tym samym wsparcia emocjonalnego, które jest niezbędne w kształtowaniu postaw prospołecznych. Należy jednocześnie pamiętać, że czynnikiem nie sprzyjającym wychowaniu prospołecznemu jest stosowanie wobec dziecka silnych materialnych nagród lub kar fizycznych. Taki sposób postępowania nie prowadzi do trwałych pozytywnych zmian w zachowaniu (w przypadku bowiem kiedy ustaje presja zewnętrzna dziecko przestaje się zachowywać w pożądany sposób). Kształtując postawy prospołeczne należy także unikać stylu permisywnego w którym dominuje wrażliwość i tendencja do zaspokajania emocjonalnych potrzeb dziecka, przy równoczesnym pozostawianiu mu zbyt dużej swobody oraz stawianiu tylko niewielkich ograniczeń i wymagań. Takie podejście wychowawcze nie ukazuje konkretnych form, sposobów prospołecznego zachowania i nie tworzy przewidywalnego środowiska wychowawczego, gdyż dziecko właściwie nie wie, na co może sobie pozwolić i jakie będą tego skutki. Ponadto tego rodzaju styl wychowania sprawia, że dzieci nie nabywają wystarczającej dojrzałości społecznej oraz odpowiedniego poziomu samokontroli, co może prowadzić do zachowań impulsywnych nie liczących się dobrem i potrzebami drugiego człowieka. 31 Tamże, s Tamże,

17 Odnosząc się do zasygnalizowanych powyżej aspektów wychowawczych należy podkreślić, że styl wychowania prospołecznego musi przede wszystkim uwzględniać uczenie przewidywania skutków różnych zachowań, a zwłaszcza konsekwencji jakie z nich wynikają zarówno dla własnej osoby jak i innych ludzi. Ponadto rodzice zaspokajając potrzeby emocjonalne dziecka powinni starać się być nie tylko wrażliwi i opiekuńczy, lecz także muszą tworzyć dziecku przewidywalne środowisko wychowawcze (stawiając wyraźne ograniczenia i dostarczając jasnych zasad postępowania). Nie powinni również stwarzać silnej presji kontroli, lecz wspierać dziecko i dążyć do współdziałania z nim, zamiast podporządkowywać je sobie. Należy jednocześnie unikać postaw negatywnych wobec innych osób ponieważ powoduje to negatywny stosunek wobec otoczenia społecznego. Najbardziej korzystne w procesie kształtowania postaw prospołecznych jest ustrukturalizowane środowisko wychowawcze, które zapewnia przewidywalność oraz jest spontaniczne, pewne siebie i niezależne 33. Ponadto nie możemy zapominać, że osobowość prospołeczna kształtuje się przede wszystkim w otoczeniu osób zachowujących się w sposób prospołeczny, ponieważ dostarczają one autentycznych (nie tylko werbalnych) wzorów postępowania. W związku z tym istotnym czynnikiem wpływającym na proces wychowania prospołecznego jest (posługując się zwłaszcza realnymi przykładami znanymi z codziennego życia) podawanie dziecku wzorów osobowych, które harmonizują dążenia do własnego rozwoju z rozwojem innych ludzi oraz prezentowanie takich modeli aktywności rozwojowej, które uwzględniają dobro i prawa innych ludzi. Konkluzje W świetle przeprowadzonej analizy możemy stwierdzić, że w kształtowaniu postaw prospołecznych zasadniczą i niezastąpioną rolę odgrywa prawidłowo funkcjonujące środowisko rodzinne. Stwarza ono najkorzystniejsze warunki dla nabywania nie tylko odniesienia emocjonalno-motywacyjnego wobec własnego rozwoju, lecz także odgrywa kluczową rolę w opanowywaniu umiejętności realizowania własnych dążeń rozwojowych w taki sposób, aby harmonizowały z potrzebami i dobrem innych osób. W prawidłowo funkcjonującym środowisku rodzinnym, dziecko z następującym wzrostem swych zdolności poznawczych i uczuciowych, w naturalnych warunkach i sytuacjach życia codziennego, uczy się tak realizować swe dążenia rozwojowe, żeby nie kolidowały 33 Zob. R., Vasta, M. M., Haith, S. A. Miller, Psychologia dziecka. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

18 one z potrzebami oraz dobrem innych osób i przyczyniały się do ich własnego rozwoju. Prawidłowo funkcjonujące środowisko rodzinne jest nie tylko szkołą pozytywnych zachowań społecznych, lecz także przestrzenią kształtowania wrażliwości na drugiego człowieka, dzięki której możliwe jest formowanie motywacji altruistycznej odgrywającej istotną rolę w podejmowaniu działań prospołecznych. Nie można również zapominać, że to przede wszystkim w środowisku rodzinnym dziecko może doświadczyć zaspokojenia potrzeby akceptacji, miłości oraz poczucia pełnego bezpieczeństwa, co stanowi podstawę kształtowania dojrzałej osobowości i formowania postaw nacechowanych troską o drugiego człowieka. Warto także podkreślić, że formowane w domu rodzinnym postawy i umiejętności psychospołeczne na których opiera się proces dostosowywania do życia w społeczeństwie- pomimo, że mogą ulec zmianie i modyfikacjom, to jednak wywierają istotny wpływ na późniejsze wzory zachowań tworzone w pozarodzinnym kręgu społecznym 34. Należy jednak zaznaczyć, że rodzina może pełnić zarówno rolę najbardziej znaczącego środowiska kształtującego postawy prospołeczne jak i stać się źródłem zachowań destrukcyjnych, aspołecznych prowadzących m.in. do zachowań o charakterze przestępczym 35. Niezależnie bowiem od doceniania wychowawczej i socjalizacyjnej funkcji rodziny, możemy stwierdzić, że istnieje wiele czynników zaburzających proces prospołecznego wychowania rodzinnego. Wiążą się one z różnymi nieprawidłowymi występującymi w procesie socjalizacji i wychowania, a zwłaszcza niewłaściwymi postawami i błędami rodziców dotyczącymi podejmowanych oddziaływań wychowawczych i socjalizacyjnych. Niezależnie jednak od stanu kondycji współczesnych środowisk rodzinnych możemy stwierdzić, że nie istnieje żadna inna instytucja, która mogłaby w pełni zastąpić rodzinę 34 Zob. szerzej. E. B. Hurlock, Rozwój dziecka, Warszawa, PWN, 1985; W. Piestrzyński, Family at the service of prevention from deviant behavior of children and adolescents, w: S. Neslušanová, I.Emmerová, E.Jarosz (red.), Sociální pedagogika ve službě člověku a společnosti, Institut mezioborových studií, s.r.o., Brno 2014, s ; Adamski., Rodzina. Wymiar społeczno kulturowy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków D. Sarzała, Rodzinne uwarunkowania przestępczych zachowań młodocianych, w: W. Woźniak (red.), Przestępca i skazany nie tracą godności osoby, Episteme Nr 44, Olecko 2005, s ; Tenże, Rola rodziny w zapobieganiu przestępczości i agresji wśród młodzieży, w: A. Rejzner, (red.), Systemowe rozwiązywanie problemów przemocy i agresji w szkole, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, Warszawa 2011, s ; M.R. Kalaman, Rola i znaczenie wychowawcy penitencjarnego w procesie wykonywania kary pozbawienia wolności, w: A. Kamiński (red.), W dążeniu do skutecznej resocjalizacji Ogólnopolskie Stowarzyszenia Pracowników Resocjalizacji, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego. Ośrodek Wydawniczo-Poligraficzny SIM, Warszawa s

19 zarówno w zakresie kształtowania postaw prospołecznych jak i zaspakajania podstawowych potrzeb człowieka oraz jego socjalizacji i wychowania, dlatego wymaga wsparcia nie tylko w sferze ekonomicznej, lecz także specjalistycznej pomocy psychologicznej i pedagogicznej w celu usprawniania wzmacniania jej funkcjonowania, zwłaszcza w sferze opiekuńczowychowawczej i socjalizacyjnej. Bibliografia Adamski F., Rodzina. Wymiar społeczno kulturowy, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Budzyńska E., Rodzina środowiskiem wychowania prospołecznego, w: D. Kornas- Biela (red.) Rodzina. Źródło życia i szkoła miłości, KUL, Lublin dc Barbaro M., Struktura rodziny, w: B. de Barbaro (red.), Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny, Wyd. UJ, Kraków Dyczewski L., Rodzina polska i kierunki jej przemian, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa Gałkowska A., Percepcja powodzenia małżeństwa rodziców a społeczny obraz siebie ich dorosłych dzieci. Wyd. TN KUL Lublin Gilbert P., Allan S., Assertiveness, submissive behaviour and social comparison,,,british Journal of Clinical Psychology, 1994, 33, s Hurlock E. B., Rozwój dziecka, Warszawa, PWN, Izdebska J., Dziecko w rodzinie u progu XXI wieku. Niepokoje i nadzieje, Trans Humana, Białystok Jastrun E., W poszukiwaniu nowych dróg, Świat Problemów 2001, Nr 12. Jaworowska A., Rodzina a przystosowanie społeczne dziecka, w: L. Wołoszynowa (red.), Materiały do nauczania psychologii (seria II) t. 9, PWN, Warszawa Kalaman M.R., Rola i znaczenie wychowawcy penitencjarnego w procesie wykonywania kary pozbawienia wolności, w: A. Kamiński (red.), W dążeniu do skutecznej resocjalizacji Ogólnopolskie Stowarzyszenia Pracowników Resocjalizacji, Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego. Ośrodek Wydawniczo-Poligraficzny SIM, Warszawa s Kaźmierczak M., Rostowska T., Percepcja relacji małżeńskich i poziom empatii a jakość życia. w: T. Rostowska. A. Peplińska (red.), Psychospołeczne aspekty życia rodzinnego, Wydawnictwo Difin, Warszawa

20 Kozielecki J., Psychotransgresjonizm- zarys nowego paradygmatu, w: J. Kozielecki (red,), Nowe idee w psychologii, GWP, Gdańsk Łobocki M., Altruizm a wychowanie, Wyd. UMCS, Lublin Mariański J., Postawy prospołeczne i egoistyczne młodzieży polskiej,,,acta Universitatis Lodziensis, Folia Sociolologica 2012, Nr 40, s Nosal Cz. S., Teoria transgresji po 30 latach: główne założenia, problemy i niektóre mechanizmy transgresji, w: B. Bartosz, A. Keplinger, M. Straś-Romanowska (red.), Transgresje-innowacje-twórczość, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław Oleś M., Rodzina a umiejętności prospołeczne dzieci, w: D. Kornas-Biela (red.) Rodzina. Źródło życia i szkoła miłości, KUL, Lublin Piestrzyński W., Family at the service of prevention from deviant behavior of children and adolescents, w: S. Neslušanová, I.Emmerová, E.Jarosz (red.), Sociální pedagogika ve službě člověku a společnosti, Institut mezioborových studií, s.r.o., Brno 2014, s., s Piestrzyński W., Family in human sickness and in heslth, w: L. Dromantiené, M. Jędrzejko (red.), Social education. Current problems and perspectives, Mykolas Romeris University, Vilnius 2014, s Piestrzyński W., Poczucie bezpieczeństwa uczniów w kontekście ich poziomu otwartości wobec nauczycieli, (w:) A. Piotrowski, M. Ilnicki (red.), Edukacja dla bezpieczeństwa. Człowiek wobec problemów bezpieczeństwa w XXI wieku, t. 3, Wyzwania dla nauk społecznych wynikające z zagrożeń współczesnego świata, Poznań 2012 Piestrzyński W., Zaburzenia osobowości współmałżonka jako czynnik psychogenny, zagrażający jakości i trwałości małżeństwa i rodziny, Zeszyty Naukowe AMW, Rok LII, Nr 187A, Gdynia Pospiszyl K., Żabczyńska E., Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa Przetacznik-Gierowska M., Włodarski Z., Psychologia wychowawcza. Cz. 2: Psychologia wychowania, PWN, Warszawa Reykowski J., Motywacja, postawy prospołeczne a osobowość, PWN, Warszawa Reykowski J., Nastawienia egocentryczne i nastawienia prospołeczne, w: J. Reykowski (red.), Osobowość a społeczne zachowania się ludzi, Wyd. KiW, Warszawa

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu. Studia Sieradzana Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu Studia Sieradzana ISSN 2299-2928 Nr 8/2015 Sieradz 2015 1 ISSN 2299-2928 Studia Sieradzana 8/2015 Redaktor naczelny: dr Joanna Swędrak, Z-ca Redaktora:

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku z dnia

Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku z dnia Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku z dnia Projekt w sprawie zatwierdzenia sprawozdania z efektów pracy Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej z realizacji zadań w zakresie organizacji pieczy zastępczej

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C

S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C S c h r o n i s k o d l a N i e l e t n i c h D o m i n ó w 8 1 C 20 388 Lublin 6 tel. 081 7518741, tel / fax. 081 7518621 PROGRAM ODDZIAŁYWAŃ SOCJOTERAPEUTYCZNYCH. BEZ ZŁUDZEŃ ZAŁOŻENIA OGÓLNE opracowanie:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XVI/99/2012 Rady Gminy Żukowice z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata

UCHWAŁA Nr XVI/99/2012 Rady Gminy Żukowice z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata UCHWAŁA Nr XVI/99/2012 Rady Gminy Żukowice z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2012-2014 Na podstawie art. 179 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy I. Wspólne hasła tematyczne, dla studentów specjalność: pedagogika opiekuńcza i praca z rodziną, resocjalizacja 1. Adaptacja społeczna 2. Agresja 3. Ankieta

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości

Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości Rola asystenta rodziny: wspomaganie rodziny w wypełnianiu podstawowych funkcji, w tym we wprowadzaniu w świat wartości Małgorzata Ciczkowska-Giedziun Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Katedra Pedagogiki Społecznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LOKALNY W ZAKRESIE OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ W MIEŚCIE OSTROŁĘKA

PROGRAM LOKALNY W ZAKRESIE OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ W MIEŚCIE OSTROŁĘKA Załącznik Nr 1 do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Programu lokalnego w zakresie pomocy społecznej w mieście Ostrołęka na lata 2009 2016. PROGRAM LOKALNY W ZAKRESIE OPIEKI NAD DZIECKIEM I

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015 Załącznik do uchwały Nr XXVII/204/2013 Rady Gminy Kołczygłowy z dnia 11 marca 2013 r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2013-2015 Gmina Kołczygłowy I. Wprowadzenie Rodzina to podstawowa komórka

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku

Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku Uchwała nr Rady Powiatu w Płocku z dnia Projekt w sprawie zatwierdzenia sprawozdania z efektów pracy Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej z realizacji zadań w zakresie organizacji pieczy zastępczej

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Sprawozdania z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie za rok 2014

Załącznik Nr 1 do Sprawozdania z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie za rok 2014 Załącznik Nr 1 do Sprawozdania z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie za rok Realizacja uchwały Rady Miasta Krakowa Nr LXXXIII/1267/13 z dnia 25 września 2013 r. w sprawie przyjęcia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 UCHWAŁA NR IX/50/15 RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Organizator rodzinnej pieczy zastępczej dokonuje oceny sytuacji dziecka umieszczonego w rodzinie

Organizator rodzinnej pieczy zastępczej dokonuje oceny sytuacji dziecka umieszczonego w rodzinie Zgodnie z art. 32 oraz art. 76 Ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Zarządzeniem Nr 147/2011 z dnia 13 grudnia 2011r., Starosta Limanowski wskazał Powiatowe

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr IV/21/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 12 lutego 2015 r.

Uchwała Nr IV/21/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 12 lutego 2015 r. Uchwała Nr IV/21/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu rozwoju pieczy zastępczej dla powiatu opolskiego na lata 2015-2017. Na podstawie art. 12 pkt

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU. z dnia 31 grudnia 2013 r.

UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU. z dnia 31 grudnia 2013 r. UCHWAŁA NR XL/243/2013 RADY POWIATU W SANDOMIERZU z dnia 31 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego Programu działań profilaktycznych w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych

Bardziej szczegółowo

Jak zostać rodzicem zastępczym?

Jak zostać rodzicem zastępczym? Jak zostać rodzicem zastępczym? AKTY PRAWNE Problematyka dotycząca rodzin zastępczych rozproszona została w kilku aktach prawnych poczynając od Konwencji o prawach dziecka, a na aktach wykonawczych kończąc.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Projekt z dnia 11 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W CZERWIEŃSKU z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Progamu Wspierania Rodziny na lata 2015-2017 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA. z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016

UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA. z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016 Projekt z dnia 1 października 2012 r. UCHWAŁA NR... RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2012 r. w sprawie przyjęcia do realizacji Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016 Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE. z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014

UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE. z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014 PROJEKT UCHWAŁA NR. RADY MIEJSKIEJ W ZAWIDOWIE z dnia. w sprawie: Programu Wspierania Rodziny Gminy Miejskiej Zawidów na lata 2012 2014 Na podstawie art. 176 pkt 1, 179 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011

Bardziej szczegółowo

1) sposób i zakres współdziałania powiatowego centrum pomocy rodzinie, zwanego dalej "centrum pomocy", z rodzinami zastępczymi;

1) sposób i zakres współdziałania powiatowego centrum pomocy rodzinie, zwanego dalej centrum pomocy, z rodzinami zastępczymi; Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej 1) z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344, z 2007 r. Nr 201, poz. 1456) Na podstawie art. 78 ust. 11 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Kolonowskie na lata 2013 2015

Kolonowskie na lata 2013 2015 UCHWAŁA NR XXX/248/13 RADY MIEJSKIEJ W KOLONOWSKIEM z dnia 24 czerwca 2013roku w sprawie uchwalenia 3-letniego Gminnego Program Wspierania Rodziny dla Gminy Kolonowskie na lata 2013 2015 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Instytucjonalna piecza zastępcza to system pieczy zastępczej sprawowany w formie całodobowych placówek opiekuńczo wychowawczych.

Instytucjonalna piecza zastępcza to system pieczy zastępczej sprawowany w formie całodobowych placówek opiekuńczo wychowawczych. Załącznik. Nr 1 do Sprawozdania z działalności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej za rok 2013 Realizacja zapisów uchwały Rady Miasta Krakowa Nr LXXXIII/1267/13 z dnia 25 września 2013r. w sprawie przyjęcia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/30/15 RADY POWIATU DZIERŻONIOWSKIEGO. z dnia 27 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/30/15 RADY POWIATU DZIERŻONIOWSKIEGO. z dnia 27 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/30/15 RADY POWIATU DZIERŻONIOWSKIEGO z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia "Trzyletniego powiatowego programu rozwoju pieczy zastępczej na lata 2015-2017" Na podstawie art. 4 ust.

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r.

Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r. Załącznik do uchwały Nr XXXIX/313/2014 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 29 października 2014r. Powiatowy Program Profilaktyczny w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych w stosunku

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Powiatu Nowodworskiego. z dnia.. w sprawie: przyjęcia powiatowego programu dotyczącego rozwoju pieczy zastępczej

Uchwała Nr. Rady Powiatu Nowodworskiego. z dnia.. w sprawie: przyjęcia powiatowego programu dotyczącego rozwoju pieczy zastępczej Uchwała Nr Rady Powiatu Nowodworskiego z dnia. w sprawie: przyjęcia powiatowego programu dotyczącego rozwoju pieczy zastępczej Na podstawie art. 180 pkt.1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (pytania)

Zagadnienia (pytania) Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży Zagadnienia (pytania) na obronę dyplomową licencjacką na kierunku: pedagogika Zagadnienia ogólne 1. Nurty kontestacyjne w pedagogice

Bardziej szczegółowo

Problemy wychowawcze XXI w.

Problemy wychowawcze XXI w. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Problemy wychowawcze XXI w. zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Bożena Lewandowska Magdalena Zawal Kielce 2011 2 Wydawnictwa zwarte 1.

Bardziej szczegółowo

Szczecin, marzec 2009 r.

Szczecin, marzec 2009 r. Projekt Realizacyjny do Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Szczecinie na lata 2009-2015, Przyjęty zgodnie z Uchwałą nr XXX/742/08 Rady Miasta Szczecin z dnia 18 grudnia 2008 r. LOKALNY SYSTEM

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXVII/162/2013 RADY GMINY ROJEWO. z dnia 28 marca 2013r.

UCHWAŁA Nr XXVII/162/2013 RADY GMINY ROJEWO. z dnia 28 marca 2013r. UCHWAŁA Nr XXVII/162/2013 RADY GMINY ROJEWO z dnia 28 marca 2013r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny dla Gminy Rojewo na lata 2013-2015 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

PIECZA ZASTĘPCZA FORMY PIECZY ZASTĘPCZEJ

PIECZA ZASTĘPCZA FORMY PIECZY ZASTĘPCZEJ PIECZA ZASTĘPCZA Piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia opieki i wychowania przez rodziców. Piecza zastępcza zapewnia: 1) pracę z rodziną umożliwiającą powrót dziecka do rodziny

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ

POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ Załącznik do Uchwały Rady Powiatu POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ I. PODSTAWA PRAWNA 1. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym /Dz. U. z 2001r. Nr 142 poz. 1592 z późn. zm./

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/6/16 RADY GMINY ZBÓJNA. z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata

UCHWAŁA NR X/6/16 RADY GMINY ZBÓJNA. z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata UCHWAŁA NR X/6/16 RADY GMINY ZBÓJNA z dnia 31 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2016 2018 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o

Bardziej szczegółowo

Rodzicielstwo Zastępcze

Rodzicielstwo Zastępcze Rodzicielstwo Zastępcze Naturalnym środowiskiem rozwoju dziecka jest rodzina. Powinna ona być pierwszą i podstawową szkołą miłości. Dorastanie poza środowiskiem rodzinnym moŝe skutkować w przyszłości róŝnorodnymi

Bardziej szczegółowo

ZOSTAŃ RODZICEM ZASTĘPCZYM STWÓRZ DOM DZIECIOM POZBAWIONYM OPIEKI RODZICIELSKIEJ

ZOSTAŃ RODZICEM ZASTĘPCZYM STWÓRZ DOM DZIECIOM POZBAWIONYM OPIEKI RODZICIELSKIEJ ROK 2009 ROKIEM RODZICIELSTWA ZASTĘPCZEGO Tylko życie poświęcone innym warte jest przeżycia (Albert Einstein) ZOSTAŃ RODZICEM ZASTĘPCZYM STWÓRZ DOM DZIECIOM POZBAWIONYM OPIEKI RODZICIELSKIEJ Wiele dzieci

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO ZA ROK 2014

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO ZA ROK 2014 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014 GŁUCHOŁAZY, 2015r. 1 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. SYSTEM PIECZY ZASTĘPCZEJ - DEFINICJA...4 2. ZADANIA GMINY...4 3. PODSUMOWANIE. 9

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Projekt z dnia 11 sierpnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Na podstawie art. 52 ustawy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU WSPIERANIA RODZINY ZA ROK 2014 2015r. I. Wprowadzenie Wdrażanie modelowych rozwiązań pracy z rodziną wieloproblemową, w szczególności rozwój pracy socjalno-

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA:

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA: PYTANIA Z TREŚCI OGÓLNYCH, PODSTAWOWYCH I KIERUNKOWYCH: 1. Pedagogika jako nauka społeczna. 2. Wyjaśnij, na czym polegają związki pedagogiki z psychologią. 3. Uniwersalna rola filozofii. 4. Jaka jest struktura

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE. Rozdział 1 Załącznik do Uchwały XX/100/16 Rady Gminy Dziemiany z dnia 18.03.2016r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE DZIEMIANY WPROWADZENIE Do zadań własnych określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i

Bardziej szczegółowo

ul. Brzeska 41, 21-500 Biała Podlaska tel. (0-83) 343-70-66 tel./fax (0-83) 343-29-82 www.pcpr.powiatbialski.pl pcprbp@wp.pl

ul. Brzeska 41, 21-500 Biała Podlaska tel. (0-83) 343-70-66 tel./fax (0-83) 343-29-82 www.pcpr.powiatbialski.pl pcprbp@wp.pl POWIATOWE CENTRUM POMOCY RODZINIE ul. Brzeska 41, 21-500 Biała Podlaska tel. (0-83) 343-70-66 tel./fax (0-83) 343-29-82 www.pcpr.powiatbialski.pl pcprbp@wp.pl Sprawozdanie z efektów pracy koordynatorów

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia...

Uchwała Nr Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia... Uchwała Nr Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia... DRUK NR 9 w sprawie przyjęcia Powiatowego Programu Rozwoju Pieczy Zastępczej w Dąbrowie Górniczej na lata 2015-2017 Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt

Bardziej szczegółowo

Pedagogika opiekuńcza z terapią (POzT) Studia magisterskie II stopnia dla absolwentów kierunków pedagogicznych i nauczycielskich

Pedagogika opiekuńcza z terapią (POzT) Studia magisterskie II stopnia dla absolwentów kierunków pedagogicznych i nauczycielskich Pedagogika opiekuńcza z terapią (POzT) Studia magisterskie II stopnia dla absolwentów kierunków pedagogicznych i nauczycielskich Praca po ukończeniu POzT związana jest z dziećmi i młodzieżą, które: wywodzą

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Placówki opiekuńczo wychowawcze

Placówki opiekuńczo wychowawcze Placówki opiekuńczo wychowawcze Dziecko pozbawione częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej może być umieszczane w całodobowej placówce opiekuńczo - wychowawczej następującego typu: 1) interwencyjnego;

Bardziej szczegółowo

Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r.

Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Kielce, dnia 14 lutego 2013 r. Poz. 899 UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu

Bardziej szczegółowo

mgr Małgorzata Bejnarowicz Dyrektor PCPR Kętrzyn, 2013 r.

mgr Małgorzata Bejnarowicz Dyrektor PCPR Kętrzyn, 2013 r. ROCZNE SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W KĘTRZYNIE ORAZ ZESTAWIENIE POTRZEB W ZAKRESIE SYSTEMU PIECZY ZASTĘPCZEJ ZA 2012 ROK mgr Małgorzata Bejnarowicz Dyrektor PCPR Kętrzyn,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną

Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie. Kierunek Praca socjalna. Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną Zagadnienia do egzaminu dyplomowego studia licencjackie Kierunek Praca socjalna Specjalność: Praca z dzieckiem i rodziną I. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Pojęcie i uwarunkowania rozwoju człowieka. 2. Rozwój

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015

Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015 Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015 1 I. WPROWADZENIE Rodzina stanowi dla dziecka najlepsze

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Uchwała Rady Gminy Zebrzydowice. z dnia sierpnia 2012 r

Uchwała Rady Gminy Zebrzydowice. z dnia sierpnia 2012 r Uchwała Rady Gminy Zebrzydowice z dnia sierpnia 2012 r w sprawie przyjęcia Programu Wspierania Rodziny w Gminie Zebrzydowice na lata 2012-2014 Na podstawie art. 176 pkt 1, art. 179 ust 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014

Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014 Powiatowy Program Opieki nad Dzieckiem i Rodziną Powiatu Limanowskiego na lata: 2009-2014 Celem programu jest zapewnienie kompleksowej opieki oraz wsparcia dzieciom i rodzinom z terenu Powiatu Limanowskiego

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XXXV/244/13 Rady Gminy Wilczyn z dnia 26 marca 2013 r. PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE WILCZYN NA LATA 2013 2015

Załącznik do Uchwały Nr XXXV/244/13 Rady Gminy Wilczyn z dnia 26 marca 2013 r. PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE WILCZYN NA LATA 2013 2015 Załącznik do Uchwały Nr XXXV/244/13 Rady Gminy Wilczyn z dnia 26 marca 2013 r. PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE WILCZYN NA LATA I. WSTĘP Program Wspierania Rodzin Gminy Wilczyn na lata zwany dalej Programem

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM BUDOWANIA LOKALNEGO SYSTEMU OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ NA LATA 2007 2016

POWIATOWY PROGRAM BUDOWANIA LOKALNEGO SYSTEMU OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ NA LATA 2007 2016 POWIATOWY PROGRAM BUDOWANIA LOKALNEGO SYSTEMU OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ NA LATA 2007 2016 zatwierdził: Starosta Oławski Marek Szponar w Oławie maj 2007 rok 1. WPROWADZENIE 1.1. ZAŁOŻENIA OGÓLNE Ustawa

Bardziej szczegółowo

dr Jakub Bartoszewski Rektor Wyższej Szkoły Humanistyczno Ekonomicznej w Sieradzu

dr Jakub Bartoszewski Rektor Wyższej Szkoły Humanistyczno Ekonomicznej w Sieradzu Szanowni Państwo mam zaszczyt zaprosić Państwa na I Międzynarodową Interdyscyplinarną Konferencję, pt.: Możliwość w nauce, nauka w możliwości organizowaną przez Wyższą Szkołę Humanistyczno-Ekonomiczną

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Powiatu w Żywcu Nr... z dnia... POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ W POWIECIE ŻYWIECKIM NA LATA 2015-2017

Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Powiatu w Żywcu Nr... z dnia... POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ W POWIECIE ŻYWIECKIM NA LATA 2015-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Powiatu w Żywcu Nr... z dnia... POWIATOWY PROGRAM ROZWOJU PIECZY ZASTĘPCZEJ W POWIECIE ŻYWIECKIM NA LATA 2015-2017 Spis treści I. Wstęp... 3 II. Charakterystyka i analiza

Bardziej szczegółowo

Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców

Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców Postawy dzieci wobec aspiracji edukacyjnych swoich rodziców zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie: Marta Boszczyk POSTAWY Korekta Anna Knajder-Sowa 1. Bohner, Gerd : Postawy i zmiana

Bardziej szczegółowo

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH SZKOŁY I PLACÓWKI WYCHOWAWCZE UDZIELAJĄ I ORGANIZUJĄ POMOC WSPÓŁPRACUJĄC Z: 1. Rodzicami 2. Nauczycielami 3. Poradniami 4. Innymi szkołami 5. Innymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXVIII/387/13 RADY MIEJSKIEJ W ŁASKU. z dnia 15 maja 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXVIII/387/13 RADY MIEJSKIEJ W ŁASKU. z dnia 15 maja 2013 r. UCHWAŁA NR XXXVIII/387/13 RADY MIEJSKIEJ W ŁASKU z dnia 15 maja 2013 r. w sprawie Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminie Łask na lata 2013-2015 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W JAWORZNIE NA LATA 2016 2018

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W JAWORZNIE NA LATA 2016 2018 Załącznik do Uchwały Nr XV/218/2015 Rady Miejskiej w Jaworznie z dnia 17 grudnia 2015 r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W JAWORZNIE NA LATA 2016 2018 Id: D51CD23A-8D3D-49CF-8FBE-6F2E0248277B. Podpisany

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU WSPIERANIA RODZINY ZA 2014 ROK

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI ZADAŃ Z ZAKRESU WSPIERANIA RODZINY ZA 2014 ROK Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Wągrowcu, 62-100 Wągrowiec, ul. Krótka 4c, tel. fax +48 67 262 08 85, +48 67 262 28 88 www.mopswagrowiec.pl mops.wagrowiec@pro.onet.pl SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI ZADAŃ

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 5 listopada 2012 r. Poz. 2907 UCHWAŁA NR XVII/444/2012 RADY MIEJSKIEJ W ELBLĄGU. z dnia 18 września 2012 r.

Olsztyn, dnia 5 listopada 2012 r. Poz. 2907 UCHWAŁA NR XVII/444/2012 RADY MIEJSKIEJ W ELBLĄGU. z dnia 18 września 2012 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Olsztyn, dnia 5 listopada 2012 r. Poz. 2907 UCHWAŁA NR XVII/444/2012 RADY MIEJSKIEJ W ELBLĄGU z dnia 18 września 2012 r. zmieniająca uchwałę w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

jest ze wszech miar właściwe. Jednak z posiadanych przeze mnie informacji wynika,

jest ze wszech miar właściwe. Jednak z posiadanych przeze mnie informacji wynika, RZECZPOSPOLiTA POLSKA Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak Warszawa, b październha 2013 rol ZEW/500/40/2013/ZA Pan Wiadysiaw Kosiniak-Kamysz Minister Pracy i Polityki Społecznej z niepokojem przyjmuję

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3

PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 PROGRAM praktyki zawodowej (nauczycielskiej) z zakresu przygotowania psychologiczno-pedagogicznego zał. 3 1. Wymagania wstępne Zaliczenie przedmiotów: Psychologia z elementami psychologii sportu, Komunikacja

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Hrubieszowie z efektów pracy organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w 2014 roku

Sprawozdanie dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Hrubieszowie z efektów pracy organizatora rodzinnej pieczy zastępczej w 2014 roku Załącznik do uchwały Nr VI/48/2015 Rady Powiatu w Hrubieszowie z dnia 30 kwietnia 2015 r. Sprawozdanie dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Hrubieszowie z efektów pracy organizatora rodzinnej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2015-2017

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2015-2017 Załącznik do uchwały Nr V/17/2015 Rady Gminy Solec-Zdrój z dnia 9.02.2015r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY NA LATA 2015-2017 1 WSTĘP Rodzina to podstawowa komórka społeczna i naturalne środowisko wychowawcze

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

KOMU PRZYSŁUGUJE POMOC?

KOMU PRZYSŁUGUJE POMOC? FORMY POMOCY Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać,

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 169/XXVII/12

UCHWAŁA Nr 169/XXVII/12 UCHWAŁA Nr 169/XXVII/12 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 3 lipca 2012 roku w sprawie uchwalenia gminnego programu wspierania rodziny na lata 2012-2014 Na podstawie art. 179 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r.

UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r. PROJEKT WNIOSKODAWCA WÓJT GMINY WODZIERADY UCHWAŁA NR /2013 RADY GMINY WODZIERADY z dnia. 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013 2015. Na podstawie art. 176 pkt 1

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r.

UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA. z dnia 19 grudnia 2012 r. UCHWAŁA NR XXIV/268/2012 RADY MIASTA SANDOMIERZA z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2015 w Gminie Sandomierz Na podstawie art. 18 ust.2 pkt.15

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH dr Anna Andrzejewska Dotyczą one głównie nowych wyzwań edukacyjnych i zagrożeń głównie uczniów (dzieci, młodzieży) treściami mediów cyfrowych oraz interaktywnych technologii

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XVI/83/2012 Rady Gminy Solec-Zdrój z dnia 28 maja 2012 roku PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE SOLEC-ZDRÓJ NA LATA 2012-2014

Załącznik do uchwały Nr XVI/83/2012 Rady Gminy Solec-Zdrój z dnia 28 maja 2012 roku PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE SOLEC-ZDRÓJ NA LATA 2012-2014 Załącznik do uchwały Nr XVI/83/2012 Rady Gminy Solec-Zdrój z dnia 28 maja 2012 roku PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE SOLEC-ZDRÓJ NA LATA 2012-2014 1 WSTĘP Rodzina to podstawowa komórka społeczna i naturalne

Bardziej szczegółowo

FUNKCJONOWANIE RODZIN ZASTĘPCZYCH W POWIECIE ŚREMSKIM W OKRESIE OD 1 STYCZNIA 2014 R. DO 30 WRZEŚNIA 2014 R.

FUNKCJONOWANIE RODZIN ZASTĘPCZYCH W POWIECIE ŚREMSKIM W OKRESIE OD 1 STYCZNIA 2014 R. DO 30 WRZEŚNIA 2014 R. FUNKCJONOWANIE RODZIN ZASTĘPCZYCH W POWIECIE ŚREMSKIM W OKRESIE OD 1 STYCZNIA 014 R. DO 30 WRZEŚNIA 014 R. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Śremie realizuje zarówno zadania powiatu jak i organizatora

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem i Rodziną w Nowym Targu na lata 2011 2015.

Program Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem i Rodziną w Nowym Targu na lata 2011 2015. Załącznik do Uchwały Nr VI/29/2011 z dnia 31 marca 2011 roku Program Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem i Rodziną w Nowym Targu na lata 2011 2015. I Wstęp Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej do zadań

Bardziej szczegółowo

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów.

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów. Str. Spis treści. Wprowadzenie.... Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów..... Poradnictwo i pomoc psychologiczna..... Zapewnienie uczniom doradztwa w zakresie wyboru kierunku

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej za 2013 rok

Sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej za 2013 rok Sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej za 2013 rok Rodzina jest pierwszym i podstawowym środowiskiem życia człowieka i ma istotny wpływ na kształtowanie

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w Bibliotece Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w Bibliotece Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) OJCOSTWO Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 2000 2013 (materiały dostępne w Bibliotece Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) WYDAWNICTWA ZWARTE 1. Być ojcem niepełnosprawnego dziecka największe

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XXXV/211/2010 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 27 kwietnia 2010 r. Gminny System Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem

Załącznik do Uchwały Nr XXXV/211/2010 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 27 kwietnia 2010 r. Gminny System Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem Załącznik do Uchwały Nr XXXV/211/2010 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 27 kwietnia 2010 r. Gminny System Profilaktyki i Opieki nad Dzieckiem i Rodziną na lata 2010-2013 I. Wstęp II. Założenia ogólne III.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Projekt z dnia 2 grudnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Na podstawie art. 52 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Rady Jerzy Orłowski

Przewodniczący Rady Jerzy Orłowski Uchwała Nr XI/115/12 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia14 czerwca 2012r. w sprawie przyjęcia 3 letniego Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminie Kowalewo Pomorskie na lata 2012-2014 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wydział Wspierania Rodzinnej Pieczy Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi. Jacek Kędzierski

Wydział Wspierania Rodzinnej Pieczy Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi. Jacek Kędzierski Wydział Wspierania Rodzinnej Pieczy Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi Jacek Kędzierski Rodzinne formy pieczy zastępczej receptą na kryzys współczesnej rodziny perspektywa organizatora

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2012-2015 SZKOŁA PODSTAWOWA IM. KORNELA MAKUSZYŃSKIEGO W ZŁEJWSI WIELKIEJ Szkolny Program Profilaktyki (SPP) to system działań profilaktycznych, skierowany do uczniów,

Bardziej szczegółowo