ŻYCIE I DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNO CHARYTATYWNA KAZIMIERZA SIEMASZKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŻYCIE I DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNO CHARYTATYWNA KAZIMIERZA SIEMASZKI"

Transkrypt

1 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 49 Rozdział II ŻYCIE I DZIAŁALNOŚĆ SPOŁECZNO CHARYTATYWNA KAZIMIERZA SIEMASZKI...powiedział mi prawdę, którą warto, aby wszyscy mądrzy wieku naszego moraliści dobrze sobie zapamiętali, że zanim moralność ludu poprawiać zaczniemy, usiłujmy pierwej zapobiec, żeby głodny nie był, bo głód jest bardzo złym doradcą! Poprawa bytu materialnego koniecznie poprawę moralności poprzedzać musi, przynajmniej równocześnie z nią postępować winna. ks. Kazimierz Siemaszko 1. Dane biograficzne Kazimierz Siemaszko urodził się 19 grudnia 1847 roku w Dyckojniach małej wiosce litewskiej, należącej do parafii betygolskiej w powiecie Rosiejno, w diecezji kowieńskiej 1. Jego rodzice to Kazimierz i Józefa z domu Wojtkiewicz. Został ochrzczony w uroczystość Bożego Narodzenia, 25 grudnia 1847 roku, w betygol skim rzymsko-katolickim kościele parafialnym 2. 1 AMS, II A. 1. Ankieta personalna ks. K. Siemaszki. 2 AMS, II. A Odpis metrykalny z ksiąg Parafii Kośc. m. Betyhol (oryginał i tłumaczenie).

2 50 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Pochodził z rodziny szlacheckiej, która poza takim samym brzmieniem nazwiska nie miała nic wspólnego z rodem niesławnego biskupa metropolity litewsko wileńskiego Józefa Siemaszko 3, współpracownika Murawiewa 4. Ze znajdującej się w archiwum korespondencji z bratankiem Dominikiem 5 wynika, że Kazimierz miał brata. Na jego ślad trafiamy również w zaświadczeniu wydanym 22 lutego 1865 roku przez gubernatora wileńskiego, w którym stwierdza się, że na podstawie zebranych informacji, Kazimierz i Teofil Siemaszko nie są pozbawieni praw stanu szlacheckiego i majątku. Z dokumentu wynika, że wymieniony Teofil był jego bratem 6. Bardzo mało wiemy o dzieciństwie i młodości Kazimierza Siemaszki. Opowiadał (a jego zwierzenia zostały zapamiętane przez współpracowników i spi sane) 7, że bardzo chciał zostać księdzem. Szkołę powszechną ukończył w rodzinnej miejscowości, gimnazjum prawdopodobnie w Wilnie. Wskazywałby na to fakt, że w roku 1863 był świadkiem powstania styczniowego oraz krwawych prześladowań 8 ; widział m.in. egzekucję ks. Stanisława Iszory sierpnia 1864 roku został przyjęty przez ks. Józefa 3 Józef Siemaszko ( ), od 1833 r. unicki biskup litewski, od 1840 r. prawosławny arcybiskup litewsko wileński, metropolita tytularny; w 1827 r. przedstawił Mikołajowi I memoriał o ujednoliceniu liturgii unickiej z prawosławną, na jego podstawie władze opracowały plan likwidacji unii w Rosji; informator władz rosyjskich w sprawach Kościoła rzymskokatolickiego; 12 lutego 1839 r. na synodzie biskupów i kleru unickiego w Połocku ogłosił akt przejścia do Kościoła prawosławnego; nakłaniał władze rosyjskie do zaostrzenia kursu politycznego wobec Polaków (por. [on-line: dostęp 15 listopada 2008]. Por. Polski Słownik Biograficzny, t. XXXVI. Warsza wa Kraków , s ) 4 Nota biograficzna znajduje się w rozdziale II. 5 AMS, II. A. 9. Listy Dominika Siemaszki do stryja AMS, II. A Zaświadczenie nr 3265 (oryginał i tłumaczenie). W tłumaczeniu na język polski znajduje się błąd w tłumaczeniu imienia. Kazimiru i Teofilju należy tłumaczyć jako Kazimierzowi i Teofilowi, a nie Teofili. Tłumaczenie to sugeruje jakoby chodziło o siostrę. 7 J. Dihm, Śp. ks. Kazimierz Siemaszko, Roczniki obydwóch Zgromadzeń św. Wincentego a Paulo (później cyt.: ROZ) 1905, nr 1, (XI), s F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko i jego dzieło ( ), Nasza Przeszłość 1996 nr 88, s Stanisław Iszora ( ), uczestnik powstania 1863 r., ksiądz. Pochodził ze starej litewskiej szlachty. Początkowe wychowanie odebrał w Piworuńcach, gimnazjum ukończył w Wilnie. Po studiach, prawdopodobnie w Petersburskiej Akademii Duchownej, objął urząd wikariusza przy parafii Żołudek w pow. lidzkim. W latach był czynnym działaczem społecznym oraz organizatorem manifestacji religijno narodowych. Był również prawdopodobnie wciągnięty do prac spiskowych. Po wybuchu powstania, 8 lutego odczytał z ambony, wbrew woli swego proboszcza, manifest powstańczy oraz dekret o uwłaszczeniu i wezwał zgromadzonych chłopów do wzięcia czynnego udziału w walce. Po nabożeństwie zawiadomił o tym swego proboszcza, który polecił mu natychmiast opuścić kraj, celem uniknięcia sankcji karnych ze strony władz rosyjskich. Wyjechał prawdopodobnie do Wielkopolski. Być może już w drodze dowiedział się o aresztowaniu przez władze proboszcza parafii pod zarzutem podburzania do buntu i natychmiast powrócił na Litwę oddając się policji. Osadzony w więzieniu w Wilnie oczekiwał na rozprawę do połowy maja. 15 maja rozpoczął się proces przed sądem wojennym. Wbrew amnestii, która przewidywała całkowite ułaskawienie tych osób, które dobrowolnie oddadzą się w ręce władz, skazany został na 5 lat robót katorżnych. Wyrok ten złagodził generał gubernator litewski Nazimow, jednak w drugiej połowie maja Nazimow przekazał swe agendy nowemu gen. guberałowi gubernatorowi M. M. Murawiewowi, ten ostatni poddał rewizji wyrok sądu, a nowy przewód sądowy wymierzył mu karę śmierci oraz zarządził konfiskatę całego mienia. Wyrok, konfirmowany przez Murawiewa, został wykonany publicznie na placu Łukiszki w Wilnie, 3 czerwca 1863 r. Por. Polski Słownik Biograficzny, t. X. Wrocław Warszawa Kraków , s. 174.

3 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 51 Lubuniego do Bractwa Wzywania Dusz Czyśćcowych, działającego przy wileńskim kościele karmelitów 10. Na to, że od roku 1865 Kazimierz Siemaszko na pewno przebywał w Wilnie, wskazuje zaświadczenie wydane w roku 1865, wystawione przez zarząd Związku Deputowanych Mieszczan Chrześcijan w Wilnie, do którego Siemaszko zwrócił się z prośbą o zaliczenie go do mieszczan wileńskich. Zarząd, po naradzie 6 września 1865 roku, wydał zaświadczenie następującej treści: Kazimierza s. Kazimierzowego Siemaszkę, petenta, mającego lat 17 od urodzenia, zwalnia się ze swego środowiska. Wymieniony Siemaszko został zaliczony do mieszczan wileńskich spośród stanu byłej szlachty polskiej, ( ) jako pracujący mieszczanin. ( ) Zaświadcza się, że wymieniony cieszy się dobrym sprawowaniem, i nie toczy się przeciw niemu ani postępowanie sądowe, ani śledztwo, nadto nie jest zapisany do rejestru rekruckiego. Tenże wykonuje sprawnie obowiązki podatkowe z zaznaczeniem, że jest zwolniony przez władze wyższe od płacenia podatku pogłównego. Proszący posiada należyte zabezpieczenie utrzymania 11. Zachował się też inny dokument potwierdza jego pobyt w mieście 12 wydany w Wilnie 28 sier pnia 1868 roku oraz o niekaralności z 22 lutego 1865 roku 13, a kiedy w roku 1865 zwrócił się do Wileńskiej Rady Miejskiej o pozwolenie na wstąpienie do stanu duchownego, otrzymał odpowiedź: Na zlecenie Jego Imperatorskiej Wysokości i po przyjęciu rezolucji w Wileńskiej Radzie Miejskiej 13 września, wymieniona Rada Miejska ( ) nie znajduje przeszkód na zwolnienie Kazimierza syna Kazimierzowego Siemaszkę do stanu duchownego 14. Problemem okazał się brak miejsca w seminarium duchownym. Kazimierz nie podjął starań o przyjęcie do tzw. seminarium rządowego. Pochodził z Litwy, gdzie znane było Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo i żywe były tradycje misjonarskie. Do niego właśnie postanowił wstąpić Siemaszko. W roku 1869 spotkał się w Wilnie z księdzem Józefem Bąkowskim z tegoż Zgromadzenia, profesorem seminarium białostockiego, a zarazem proboszczem i dziekanem w Białymstoku, który dał mu list polecający do Seminarium Księży Misjonarzy w Krakowie na Kleparzu 15. Siemaszko dotarł tam na początku 1870 roku i zaraz, od 4 stycznia, został przyjęty do nowicjatu, czyli seminarium internum. Przełożonym nowo powstałej wówczas Prowincji Krakowskiej Księży Misjonarzy był ks. Piotr Soubieille, a dyrektorem seminarium ks. Jan Coursière 16. Podczas studiów Siemaszko napotkał wiele trudności z powodu dużych braków w wykształceniu ogólnym. Zdołał jednak pokonać trudności i jako 10 AMS, II. A Dokument przyjęcia do Bractwa Dusz Czyśćcowych. 11 AMS, II. A nr 2. Zaświadczenie zezwalające nr 196 z 13 września 1865 r. (oryginał i tłumaczenie) 12 AMS, II. A Zaświadczenie nr 616 z 28 sierpnia 1868 r. (oryginał i tłumaczenie) 13 AMS, II. A Zaświadczenie nr 3265 (oryginał i tłumaczenie). 14 AMS, II. A nr 2. Zaświadczenie zezwalające nr 196 z 13 września 1865 r. (oryginał i tłumaczenie) 15 J. Dihm, dz. cyt., s Tamże, s ; J. Ściskalski, Kilka szczegółów historycznych o seminarium internum. ROZ 1907 nr 13, s

4 52 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Potwierdzenie święceń kapłańskich ks. Kazimierza Siemaszki, Lwów 19 grudnia 1875 r.

5 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 53 jedyny z wielu kandydatów a w latach było ich czterdziestu wytrwał w Zgromadzeniu 17. Wyższe święcenia otrzymał we Lwowie z rąk arcybiskupa Franciszka Ksawerego Wierzchleyskiego w jego domowej kaplicy. Subdiakonat 6 grudnia 1874 roku, diakonat 13 grudnia tego samego roku 18. Jako diakon głosił w kościele Księży Misjonarzy na Kleparzu w każ dą niedzielę kazania do krakowskich ubogich 19. Dla nich też urządzał rekolekcje w oddzielnej kaplicy przy domu kleparskim. Święcenia kapłańskie otrzymał we Lwowie 19 grudnia 1875 roku w 28 roku życia 20. Pod koniec studiów teologicznych Siemaszko starał się o obywatelstwo austriackie i przynależność do jakiejś gminy. Nie posiadał jednak wymaganych dokumentów. W 1874 roku zwrócił się do władz zaborczych w Wilnie z prośbą o paszport. Taki dokument został mu wydany w Wilnie 6/18 marca 1874 roku przez wileńsko koweńsko grodeńskiego generała-gubernatora 21. Trudno stwierdzić, jaką drogą dotarł on do właściciela. Z pewnością nie wyrabiał go ani nie odebrał osobiście w Wilnie, bo w tym czasie przebywał w Krakowie. Świadczy o tym dodatkowo notatka w paszporcie 22, który zawiera dane o właścicielu i która miała być odcięta w granicznej komorze celnej. Po otrzymaniu paszportu na okres jednego roku Siemaszko nie powrócił do zaboru rosyjskiego. Świadczy o tym druga adnotacja w paszporcie, która również miała być odcięta podczas przekraczania granicy. Notatki znajdujące się nienaruszone w paszporcie są dowodem na to, że dokument został przywieziony do Krakowa nielegalnie, a właściciel, po upływie terminu jego ważności nie wrócił do Wilna 23. Podstawą do otrzymania obywatelstwa austriackiego mógł być ów paszport. Siemaszko zwrócił się w tej sprawie do namiestnika we Lwowie. Po dziesięciu latach, 11 grudnia 1885 roku, rozporzą dzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych, Kazimierz Siemaszko otrzymał obywatel stwo austriackie. Obowiązkową przysięgę na wierność poddańczą złożył na ręce Prezydenta Stołecznego Miasta Krakowa 30 grudnia 1885 roku. Po dopełnieniu wszystkich formalności został wpisany w poczet ludności gminy Kamień 24. Po otrzymaniu święceń kapłańskich Kazimierz Siemaszko pozostał w domu Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie na Kleparzu. Był katechetą w szkole św. Stanisława przy ul. Warszawskiej oraz w szkole prowadzonej przez siostry miłosierdzia na Kleparzu. Był też ekonomem domu kleparskiego, a od roku 1880 ekonomem Prowincji 17 J. Dihm, dz. cyt., s AMS, II. A. 2. Pismo z 21 grudnia 1874 r. wydane przez kancelarię Metropolity Lwowskiego. 19 F. Bima, Ks. Kazimierz Siemaszko, twórca dzieła miłości i poświęcenia, Caritas 1947, nr 19, s AMS, II. A. 2. Zaświadczenie nr 51/ord o udzieleniu święceń kapłańskich. 21 AMS, II. A. 2. Paszport ks. Siemaszki oraz jego tłumaczenie. 22 Notatka w paszporcie o wyjeździe za granicę rosyjskiego poddanego wileńskiego mieszczanina Kazimierza Kazimierzowicza Siemaszki według paszportu wydanego przez Wileńskiego Kowieńskiego i Grodnieńskiego Generała Gubernatora z 6 marca 1874 r. pod Nr 100. Ta notatka zostaje odcięta w pogranicznej komorze celnej na dowód przedłożenia paszportu. 23 AMS, II. A. 2. Paszport ks. Siemaszki oraz jego tłumaczenie. 24 AMS, II. A. 2. Pismo c. k. Namiestnictwa nr z 11 grudnia 1885 r. wraz z adnotacją Prezydenta Miasta Krakowa z 20 grudnia 1885 r.

6 54 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Krakowskiej Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Te dwa ostatnie urzędy pełnił przez dwadzieścia lat. Codziennie chodził z posługą duchową jako kapelan do Szpitala Św. Łazarza oraz nowo otwartego Szpitala Św. Ludwika 25. Był też spowiednikiem w kilku domach sióstr miłosierdzia oraz w kościele kleparskim; pracował jako kierownik duchowy m.in. Wizytatora, tj. przełożonego Krakowskiej Prowincji Księży Misjonarzy księdza Piotra Soubieille a oraz hrabiego Stanisława Tarnowskiego 26. Wspomniane obowiązki były czasochłonne i wymagały dużego zaangażowania. Niektórzy uważali, iż nieco je zaniedbywał, gdy jako ekonom zaniechał prowadzenia ksiąg finansowych 27. Zadania formalno-prawne traktował zawsze jako drugoplanowe, a najważniejsza była dla niego pomoc biednej, zaniedbanej i opuszczonej młodzieży 28. Pamiętać przecież trzeba, że równolegle do opisanych zadań był założycielem i głównym opiekunem Zakładów Wychowawczych dla chłopców. Ciężka praca związana z organizowaniem wychowania młodzieży, szczególnie nieustanne kłopoty finansowe wyczerpywały siły Litwina. Wśród pism archiwalnych znajduje się i takie wyznanie ks. Siemaszki: skończył się rok 1901, który był zarazem 25-tym istnienia mego Zakładu, znowu deficytem i to tym dotkliwszym, że pokrytym być musiał pożyczką oprocentowaną. ( ) Zakład mój powstał ( ) i uzyskał sympatię i pomoc wszechstronną. Zachęcało mnie to do pracy. ( ) Tak trwało przez 25 lat. Dziś sytuacja się zmieniła, a jubileusz mój ( ) obchodziłem w nader smutnym nastroju ducha. ( ) Rada Miejska ujęła mi dotychczasową subwencję na utrzymanie mojej Szkoły Zakładowej. ( ) Co się bowiem prywatnej dobroczynności tyczy, to jak doświadczenie poucza [ofiarodawca przyp. J.T.] uważa mój Zakład za dobrze uposażony i nie potrzebujący obecnie żadnych ofiar 29. Ks. Kazimierz Siemaszko zmarł 20 maja 1904 roku w 57 roku życia, w 34 roku pobytu w Zgromadzeniu Księży Misjonarzy 30. Wiadomość o jego śmierci zaskoczyła wszystkich. Ta postać wysoka i słuszna, o czerstwym na pozór zdrowiu, siła wieku, wszystko to wróżyło, że setnych nam lat dożyje. Zresztą żartowaliśmy nieraz litewska, twarda natura nie da się rychło śmierci 31. W notatkach prasowych tak streszczano jego działalność: Ksiądz Kazimierz Siemaszko z Zakonu Misjonarzy, o którego niepowetowanej śmierci donieśliśmy w sobotę, był praw dziwym opiekunem i dobrodziejem opuszczonych chłopców. Jego Zakład stał się schronieniem dla tych, którzy nigdzie opieki znaleźć nie mogli ( ). Zakładem tym opiekował się zmarły kapłan filantrop z poświęceniem i całym zaparciem się, zaskarbiając sobie wdzięczność wychowanków i społeczeństwa, któremu w ten sposób nieocenione oddał przysługi AMS, Kleparz. I/7a. Kronika T. I ( ), s J. Dihm, dz. cyt., s S. Janaczek, Powstanie i organizacja krakowskiej prowincji księży misjonarzy ( ). Nasza Przeszłość 1996 nr 86, s S. Rospond (red.), Misjonarze św. Wincentego a Paulo w Polsce ( ), I. Dzieje. Kraków 2001 s AMS, X nr 5. Sprawozdanie z działalności Zakładu za rok AMS, II. A. 6. Klepsydra. 31 J. Dihm, dz. cyt., s Czas 23 maja 1904 r., (cyt za: F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s )

7 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 55 Obrazek prymicyjny ks. Kazimierza Siemaszki Odpis klepsydry ks. Kazimierza Siemaszki

8 56 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Pogrzeb odbył się we wtorek 24 maja 1904 roku. Po nabożeństwie żałobnym odprawionym przez ks. Czesława Lewandowskiego w kościele księży misjonarzy na Kleparzu, a ciało złożono w grobowcu misjonarskim na Cmentarzu Rakowickim Zakład wychowawczy Z krakowskiego domu księży misjonarzy na Kleparzu przy ul. Św. Filipa 19 ks. Kazimierz codziennie udawał się pieszo do swoich zajęć duszpasterskich w szpitalu przy ul. Kopernika. Przemierzając tę drogę, spotykał wielu głodnych, zdemoralizowanych chłopców, tułających się po ulicach centrum miasta bez środków do życia, dachu nad głową, opieki rodziców, w stanie skrajnej nędzy. Nikt się nimi nie zajmował, a wychowywała ich ulica, ucząc sobie właściwego sposobu życia i przetrwania 34. Wspomnienia ks. Siemaszki o jego pracy z dziećmi ulicy, zdobywaniu kolejnych doświadczeń, odkryciach i doskonaleniu podejścia do młodych krakowskich nędzarzy spisał Kazimierz Langie w niewielkiej książeczce zatytułowanej Ks. Kazimierza Siemaszki dom schronienia i dobrowolnej pracy dla biednych i osieroconych chłopców. Ks. Siemaszko tak rozpoczyna swoje wspomnienia: spotykałem całe gromadki tych półnagich chłopaków ulicznych, najwięcej około ulicy Lubicz i Pawiej, którzy już to za wozami z węglem ładowanymi biegli i ukradzione okruchy opału celem spieniężenia go zbierali; już to ludziom z kolei idącym pakunki nieść się ofiarowali; już rękę żebraczą do przechodniów wyciągali, a niekiedy nawet wymówić wstrętno głodem przyciśnięci rękę złodziejską do cudzych zapuszczali kieszeni 35. Obserwowane na co dzień sytuacje skłoniły ks. Siemaszkę, do refleksji, a działania, jakie podjął na rzecz młodych nędzarzy, wypływały nie tylko z dobrze uformowanego sumienia, ale przede wszystkim były realizacją misji Zgromadzenia Księży Misjonarzy, założonego przez św. Wincentego a Paulo, wielkiego orędownika i organizatora pomocy ludziom biednym w XVI-wiecznej Francji, jednego z pionierów organizowania pomocy, wychowania i kształcenia ubogich dzieci wiejskich, założyciela szkół ludowych, tzw. petites écoles 36 na francuskich wsiach. Ks. Siemaszko działał więc jak najbardziej zgodnie z duchem i przesłaniem Zgromadzania, do którego wstąpił. Odpowiadając na wyzwania czasu i miejsca, postanowił sierotom i innym wałęsającym się po krakowskich ulicach chłopcom stworzyć dom zapewniający warunki do godziwego życia; wychowywać ich i przygotowywać do dojrzałego, samodzielnego życia. Droga do celu była długa i żmudna, zwłaszcza że założyciel wiedząc czego pragnie nie miał jasno określonych planów realizacji i strategii działania. Jedynym 33 AMS, II. A. 6. Klepsydra. 34 F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s K. Langie, Ks. Kazimierza Siemaszki dom schronienia i dobrowolnej pracy dla biednych i opuszczonych chłopców. Kraków 1887, s I. Florido Florido, Nauczanie, w: Słownik duchowości wincentyńskiej, t. 2. Kraków 1998, s

9 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 57 jego przygotowaniem do podjęcia takiej działalności było wychowanie w rodzinie katolickiej i studia w seminarium duchownym, Nie miał przecież specjalistycznego przygo towania pedagogicznego. Podejmował wiele prób i uczył się, wyciągając wnioski z niepowodzeń i sukcesów. Powoli docierał do zamkniętych i raczej nieskorych do rozmów grup dzieci i młodzieży z krakowskich ulic, podchodził do nich i pytał, czy mają rodziców, rodzeństwo, kto się nimi opiekuje, jak zarabiają na chleb, gdzie przebywają w nocy, czy umieją pacierz 37. Kiedy udało mu się zdobyć odrobinę zaufania dzieci ulicy, ks. Kazimierz zaczął zapraszać niektóre z nich na katechezę do sali domu Zgromadzenia przy ul. Św. Filipa 19, podczas której próbował przekazywać im podstawowe zasady wiary i moralności chrześcijańskiej. Wkrótce doznał rozczarowania, ale też odkrył, dlaczego tak trudno przychodzi mu dotrzeć do młodych nędzarzy. Jak sam pisał: otrzymawszy na to pozwolenie od przełożonego mojego, zacząłem namawiać te dzieci, żeby co dzień wieczorem w zimowej porze przychodziły do mnie na Kleparz, na naukę religii. Kilku potulniejszych obiecywało, większość wymawiała się brakiem czasu, a co zuchwalsi głośno wśród śmiechu towarzyszów odpowiedzieli mi: co nam po katechizmie księdza, kiedyśmy głodni, bośmy nic dziś jeszcze nie jedli 38. Ta cyniczna odpowiedź stała się cenną wskazówką w działaniu ks. Siemaszki: ten chłopak powiedział mi prawdę, którą warto, aby wszyscy mądrzy wieku naszego moraliści dobrze sobie zapamiętali, że zanim moralność ludu poprawiać zaczniemy, usiłujmy pierwej zapobiec, żeby głodny nie był, bo głód jest bardzo złym doradcą! Poprawa bytu materialnego koniecznie poprawę moralności poprzedzać musi, przynajmniej równocześnie z nią postępować winna 39. Ks. Kazimierz zmienił więc strategię działania. Przestał zachęcać do nauki katechizmu. Zapraszał dzieci na podwieczorek, składający się z dwucentowej bułeczki i kubka herbaty. Podczas tego podwieczorku uczył je podstawowych zasad religii. Głodni i zachęcani jedni przez drugich, schodzili się codziennie do siemaszkowej izby na Kleparzu. Chociaż jasne było, że przychodzą dla zaspokojenia głodu, to jednak duchowym owocem pierwszego roku tych spotkań było przygotowanie około trzydziestu chłopców do pierwszej Komunii świętej 40. Późniejsza obserwacja ich życia doprowadziła jednak ks. Siemaszkę do przekonania, że stan moralny owych wychowanków wcale nie uległ zmianie 41. Wkrótce odkrył przyczynę tak miernych wyników swojej pracy wychowawczej: śledząc za przyczyną i źródłem tej moralnej niedoli, przekonałem się, że leżą one głównie w szynkow niach i różnych norach rozpusty, gdzie swawola 37 F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s K. Langie, dz. cyt., s Tamże. 40 AMS, I. 10. Minęło lat 55 jak Zakład Wychowawczy, maszynopis odczytu ks. S. Karol czyka dla kleryków. 41 K. Langie, dz. cyt., s. 10.

10 58 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 i płochość rozpasana zgorszeniem zaraża te dzieciaki, które przed słotą i mrozem w tych jaskiniach plugawych nocnego przytułku szukają 42. Z relacji chłopców dowiedział się, że całodzienny zarobek oddawali właścicielom tanich mieszkań na Kazimierzu. Ceny były następujące: za noc przesiedzianą w kuczki płaciło się trzy centy, a za miejsce leżące na słomie pięć centów. W ciasnym, dusznym i ciemnym pokoiku, na zgniłej słomie pełnej robactwa nocowało około dwudziestu chłopców razem z dziewczętami 43. Nic więc dziwnego, że nauki dotyczące wiary i moralności nie mogły mieć żadnego wpływu na życie i postępowanie zdemoralizowanej młodzieży. Siemaszko postanowił zrobić następny krok i spróbować wyrwać ich ze środowiska, w którym żyli. Sami chłopcy o zmianie noclegu nie mogli nawet marzyć, bo nikt nie chciał przyjąć najgorszych krakowskich łachmaniarzy do porządnego domu. Przede wszystkim jednak nie stać ich było na zapłacenie z góry za mieszkanie. Ks. Siemaszko próbował jakoś temu zaradzić. Wynajął salę, w której chłopcy w warunkach nieuwłaczających higienie i moralności mogli znaleźć nocleg. Zawarł z nimi umowę na następujących warunkach: ja za was z góry czynsz miesięczny opłacę, a wy mnie za każdy nocleg po trzy centy płacić będziecie. Za te trzy centy dam każdemu tapczan, siennik czystą słomą napchany i poduszkę z sieczki pod głowę, i kocyk do przykrycia, i miejsce w izbie grzanej, ale musicie mi się regularnie wypłacać, a rano i wieczór wspólnie pacierz głośno odmawiać. Więcej obowiązków żadnych na was nie wkładam, dzień cały przepędzajcie sobie, gdzie i jak wam się podoba 44. Chłopcy chętnie przystali na tę propozycję. Wtedy Siemaszko rozpoczął starania o wynajęcie odpowiedniego pomieszczenia. Jak sam opowiadał, przemierzył pieszo pół Krakowa, szukając wszędzie, gdzie tylko była propozycja wynajęcia miejsca. Zdarzało się nawet, że podpisał już umowę, jednak, gdy właściciel dowiadywał się, kim mają być przyszli lokatorzy, natychmiast zrywał kontrakt. Dopiero po dwóch latach zabiegów udało mu się znaleźć odpowiedni lokal na Kleparzu przy ulicy Krzywej. Na początku z wszystkich chętnych wybrał tylko czterech, potem ośmiu, a w następnym roku szesnastu. Plan wydawał się dobry, więc z pomocą materialną ze strony Zgroma dzenia Księży Misjonarzy stale powiększał grupę chłopców. Jeśli chodzi o przyrze czone opłacanie czynszów, spotkał go ze strony młodych lokatorów zawód. Tłumaczyli się tym, że nic nie zdołali zarobić, bądź, że zapłacą później. Płacił za nich, bardzo pragnąc utrzymać to, co z takim trudem wypracował, by zmienić smutny byt młodych krakowskich włóczęgów 45. Jednak, jak sam ze wstydem wyznawał: 42 Tamże. 43 Tamże, s Tamże. 45 Tamże, s

11 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 59 gorzkiego doznałem na wstępie zawodu. Tam, gdzie myślałem, że pewne wyjątki mi uciekną, uciekli mi na końcu miesiąca wszyscy, a tylko wyjątki należność zapłaciły i zostały 46. Upór ks. Siemaszki nie pozwalał mu załamać się i zaprzestać rozpoczętego dzieła. Nadal, ucząc się na błędach i odkrywając nowe możliwości zainteresowania chłopców, próbował przeróżnych sposobów dotarcia do nich. Obiecał nawet, że tym, którzy należność za czynsz uregulują, da bezpłatnie nową koszulę lub inną część ubrania 47. Chłopcy spostrzegli szybko, że taka propozycja jest dla nich korzystna. Przychodzili mieszkać, płacili czynsz, ale często zdarzało się, że otrzymaną darmowo koszulę sprzedawali, a pieniądze przeznaczali na wódkę 48. Zdarzało się, że przełożeni i przyjaciele ks. Siemaszki zwracali mu uwagę, prosili, nawet nakłaniali do zaprzestania takiej pracy z młodzieżą. Tego typu podpowiedzi skwitował stwierdzeniem: uparta litewska natura moja co innego mi podpowiadała i im więcej zawodów i trudności mnie spotykało na tej drodze, tym większego dokładałem starania i tym więcej boskiej opatrzności ufałem 49. Wreszcie po siedmiu latach trudnych, mozolnych zmagań, do roku 1882, ks. Siemaszko zdołał wpłynąć na zmianę postawy znacznej grupy chłopców, którzy coraz bardziej odpowiedzialnie podchodzili do systematycznej nauki i rzetelnego przygotowania się do zawodu. Rok 1882 był przełomowy dla jego pracy społecznej. Wówczas bowiem dzieło pomocy opuszczonej młodzieży, istniejące dotąd prowizorycznie, stało się instytucją, mającą odtąd systematycznie zajmować się losem dzieci i młodzieży zaniedbanej oraz z ubogich rodzin 50. Zakład ks. Siemaszki roztaczał opiekę nad chłopcami nie tylko w porze nocnej, ale przez całą dobę. Dotychczasowi nocni mieszkańcy przytuliska, stali się wychowankami instytucji opiekuńczej, działającej we współpracy ze szkołami i warsztatami rzemieślniczymi, co zapewniało im możliwość zdobywania wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu. W ten sposób stawali się niezależni materialnie 51. W momencie oficjalnego rozpoczęcia działalności Zakład ks. Siemaszki liczył 23 wychowanków, którzy zostali bądź zapisani do szkoły, bądź do majstra, u którego uczyli się zawodu. Od tego też roku zmienił się regulamin Zakładu. Stał się on bardziej wymagający. Do dotychczasowych ustaleń zostały dodane nowe, takie jak np. czas powrotu do domu do godziny 21.00, zakaz palenia tytoniu i picia alkoholu, obowiązek 46 Tamże, s AMS, I. 32. Pomóżmy wychowawczym zakładom sierocym. Ilustrowany Kurier Codzienny z dnia 13 sierpnia 1930 r. 48 K. Langie, dz. cyt., s Tamże, s Tamże, s AMS, I. 24. Zakład wychowawczy im. ks. Siemaszki, materiały do Roczników, lata 30, s. 3.

12 60 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 zachowania ciszy nocnej po wieczornej modlitwie, konieczność troski o schludny strój oraz obowiązek uczestniczenia w niedzielnej Mszy świętej 52. Niełatwe zadanie stanęło przed ks. Siemaszką, kiedy chciał zapisać swoich chłopców na naukę zawodu u właścicieli zakładów rzemieślniczych. Majstro wie, kiedy dowiadywali się o ich pochodzeniu społecznym, nie chcieli przyjmować do siebie owych wyrzutków społeczeństwa. Z przekonanymi ks. Siemaszko zawierał formalne umowy. Musiał jednak zgodzić się na to, że w pierwszych miesiącach terminowania będzie opłacał stołówkę dla chłopca, zakupi mu ubranie robocze i pokryje niezbędne wydatki związane z nauką rzemiosła. Niekiedy opłaty te były dość wysokie. Ks. Siemaszko określał w umowie także własne warunki, przede wszystkim by chłopiec faktycznie uczył się rzemiosła, a nie był wyzyskiwany do prostych posług w domu majstra, takich jak opieka nad dziećmi czy robienie zakupów dla jego rodziny, jak to powszechnie miało miejsce. Często zdarzało się, że terminatora wykorzystywano do wszystkiego, zapominając o istocie terminu, czyli o nauce zawodu. Domagał się także zwalniania uczniów z pracy w warsztacie we wszystkie niedziele i święta. Uważał, że przynajmniej jeden dzień w tygodniu chłopiec musi mieć do własnej dyspozycji, aby zająć się sobą, pójść do kościoła, a resztę dnia spędzić pod jego okiem w Zakładzie, w gronie kolegów, mieć czas na godziwą rozrywkę i pogłębianie wiedzy religijnej oraz życia duchowego 53. Ks. Siemaszko czynił bardzo roztropnie interesując się losem swoich terminatorów, dlatego że w Krakowie nadużycia dotyczące godzin i warunków pracy, zamieszkania, a także zaniedbań wychowawczych wzbudzały coraz większe zainteresowanie społeczeństwa 54. Większość wychowanków była sierotami, więc ks. Siemaszko chciał otoczyć ich w Zakładzie pełną życzliwości opieką, dać im chleb i możność pracy oraz nieustannie przypominać, że mają walczyć o lepsze jutro, nie tylko prywatnie, ale i publicznie. Jedynym skutecznym środkiem do tego celu miała być praca 55. Pokazywał im tym samym, że uczciwość oraz konkretne korzyści i satysfakcja płynące z uczciwej pracy są jedyną właściwą drogą do poprawy losu i godnego życia. Zakład ks. Siemaszki był w Galicji instytucją pionierską, a w Krakowie drugą tego typu po Zakładzie Piotra Michałowskiego, dlatego przyciągał uwagę osób i instytucji zatroskanych o społeczny los najuboższych. Chociaż sam Siemaszko nie podjął żadnych kroków w celu zarejestrowania Zakładu w instytu cjach miasta, to jednak władze dowiedziały się o nim i odpowiedziały bardzo pozytywnie na te poczynania charytatywno-edukacyjne. Rada Miasta Krakowa, widząc dobre owoce pracy Zakładu, wsparła go finansowo, przyznając dotację w kwocie 300 złr. w 1883 roku i 500 złr. w roku K. Langie, dz. cyt., s Tamże, s AMS, I. 32. Kwestia terminatorów, Czas nr 196 z 28 sierpnia 1907 r., s F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s AMS, III. 2. a) nr 1, 2. Pismo Magistratu do ks. Siemaszki z 27 lutego 1884 r.

13 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 61 List z magistratu Krakowa z 1884 roku informujący o przyznaniu dotacji na Zakład Wychowawczy ks. Siemiaszki

14 62 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Szybko rozchodziła się wieść o Zakładzie Wychowawczym ks. Siemaszki i ciągle napływały do niego prośby, zgłoszenia i zapytania o możliwość przyjęcia sierot na wychowanie 57. W dniu 12 maja 1885 roku z takim pytaniem o warunki przyjęcia opuszczonych chłopców na wychowanie zwróciły się władze Krakowa. Z pisma dowiadujemy się, że magistrat umieszczał dotychczas dzieci osierocone u osób prywatnych za roczną opłatą 60 złr. rocznie, a ponieważ wychowanie to i opieka pozostawiały wiele do życzenia, Magistrat poczuwa[ł] się do obowiązku umieszczać w przyszłości te dzieci w zakładach dobroczynnych Miasta, by im zapewnić lepszą i sumienniejszą opiekę 58. Ks. Siemaszko zgodził się na przyjmowanie sierot przysyłanych przez magistrat. W pisemnej odpowiedzi z dnia 26 sierpnia 1885 roku powiadomił o tym Radę Miasta, podając swoje warunki. Za roczne utrzymanie chłopców od 7 do 12 lat życia ks. Siemaszko żądał 10 złr., natomiast za starszych w wieku od 12 do 17 lat 8 złr., zaznaczając, że opłatą tą objęte są wszystkie świadczenia: mieszkanie, pościel, pożywienie, ubranie, książki i inne pomoce szkolne, a ponadto wychowanie i wykształcenie aż do uzyskania kwalifikacji zawodowych. Ponadto Rada miała wypłacać, poczynając od 1886 roku, roczny zasiłek w kwocie 1000 złr., po przedłożeniu sprawozdania za rok ubiegły. Warunki te zostały przyjęte uchwałą Rady Miasta z dnia 11 stycznia 1886 roku 59. W liście do Magistratu napisał: moim marzeniem jest, aby każdy wychowanek wyszedł z Zakładu z fachem i dobrze wy chowany 60. Krakowski magistrat umieszczał sieroty w Zakładzie ks. Siemaszki od 1886 roku. W pierwszym roku ponad 20 chłopców 61. Prowadzenie Zakładu w wynajętych salach było bardzo uciążliwe i nie korzystne. Opłata za wynajem pomieszczeń w roku 1885 wyniosła 800 złr. Ks. Siemaszko podjął usilne starania o nabycie domu na własność. Propozycji miał wiele, ale ciągle brakowało mu funduszy. W styczniu 1885 roku krakowska Rada Miejska, z inicjatywy Henryka Kieszowskiego, rozpatrywała sprawę Zakładu Wychowawczego ks. Siemaszki. Zauważając trudne warunki mieszkaniowe wycho wanków, starania o nowy i większy lokal, Rada Miasta postanowiła zakupić i przez naczyć na potrzeby Zakładu ks. Siemaszki budynek przy ulicy Łobzowskiej Dom ten miał pozostać własnością gminy, a jego zarządcą miał zostać ks. Siemaszko. On jednak nie przyjął propozycji władz miejskich 63. Nie chciał być skrępowany i uzależ niony od Rady Miasta. Uważał, że urządzenie Zakładu w budynku gminnym nie daje możliwości rozwoju placówki i dostosowywania jej do zmieniających 57 AMS, III. 2. Listy z prośbami o przyjęcie chłopców do Zakładu. 58 Pismo magistratu do ks. Siemaszki z 12 maja 1885 r. (cyt. za: F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s. 520.) 59 AMS, III. 2. a) 1886, nr 4. Pismo Magistratu Krakowa do ks. Siemaszki, nr z 1 lutego 1886 r. 60 AMS, III nr 4. Pismo ks. Siemaszki do Prezydenta Krakowa z 26 sierpnia 1885 r. 61 AMS, III nr 4. Pismo magistratu do ks. Siemaszki. 62 K. Langie, s. 20. Por. AMS, I. 26. Wypisy z historii Zakładów, lata AMS, I. 26. Wypisy z historii Zakładów, lata

15 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 63 Dom przy ul. Długiej w Krakowie. się potrzeb. Dręczyła go niepewność, czy magistrat po pewnym czasie nie zmieni zdania i nie odbierze budynku 64. Prosił wówczas Radę Miasta o pomoc finansową w wysokości złr. przy zakupie domu przy ul. Długiej i wyraził chęć współpracy z władzami miasta poprzez przyjmowanie sierot na wychowanie 65. Na koniec poszukiwań udało mu się kupić dom przy ulicy Długiej 38. Umowa kupna sprzedaży została zawarta w dniu 3 kwietnia 1886 roku. Za kamienicę zapłacono złr. waluty austriackiej 66. Był to dom mieszkalny, trzeba go było zatem dostosować do potrzeb placówki wychowawczo szkolnej, na co ks. Siemaszko zaciągnął kolejne pożyczki 67. Zakład nie był instytucją dochodową i ks. Siemaszce brakowało pieniędzy, poprosił więc magistrat o zwolnienie z opłat podatkowych argumentując, że dom jest przeznaczony na bezpłatne zamieszkanie biednych i osieroconych chłopców 68. Kupno lokalu oraz przystosowywanie go do nowych potrzeb mocno obciążyło budżet ks. Siemaszki. Zamierzał nawet wystąpić o zaciągnięcie pożyczki od Rady Miasta, jednak z rokowań prywatnych z wpływowymi radcami przekonałem się, że udzielenie tej pożyczki przez Miasto napotkałoby na znaczne trudności, przeto zaniechałem mój projekt K. Langie, dz. cyt., s AMS, III nr 3. Pismo do Rady Miejskiej o planie kupna przez miasto kamienicy przy ul. Łobzowskiej, proponujące kupno domu przy ul. Długiej AMS, III. 5a, s Kontrakt kupna i sprzedaży parceli przy ul. Długiej Marcin Płatek z żoną Anną na rzecz ks. K. Siemaszki, ks. Adama Wiencka i ks. Józefa Kiedrowskiego oraz plan sytuacyjny, 3 IV 1886 r., 11 VI 1886 r. Por. AMS, VIII. 3. d. 2. Kupno domu przy ul. Długiej 38, notatka z 1886 r. o regulacji ścieków. 67 AMS, III. 5a, s Pismo ks. Siemaszki z 16 stycznia 1896 r. do Banku Krajowego w sprawie pożyczek. 68 AMS, III nr 2 i 4. Pismo do Komisji Podatkowej o kupnie realności dwupiętrowej, domu przy ul. Długiej nr 19/38 od Marcina Płatka. 69 K. Langie, dz. cyt., s. 23.

16 64 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 Fundusze na zakup domu pochodziły z ofiar osób prywatnych. Dyrekcja Policji w Krakowie pismem z 10 kwietnia 1885 roku udzieliła pozwolenia na zbieranie dobrowolnych składek w całym kraju, w ciągu jednego roku, na rzecz biednych i moralnie zaniedbanych chłopców, pod warunkiem, że osoby kwestujące będą posiadały upoważnienie ks. Wizytatora Księży Misjonarzy, potwierdzone przez Prezydium Dyrekcji Policji w Krakowie 70. Jednak nie zawsze udawało się pomyślnie załatwić podobne sprawy, m.in. Minister Skarbu nie uwzględnił prośby ks. Wizytatora Piotra Soubieille a o pozwolenie na zorgani zowanie loterii fantowej na rzecz biednych i moralnie zaniedbanych chłopców w do mu schronienia i pracy w Krakowie 71. Marzenia ks. Siemaszki się spełniły, a jego Zakład wchodził w drugą fazę rozwoju i stawał się formalną instytucją wychowawczą. Charakter i cel Zakładu określony został w jego nazwie Dom schronienia i dobrowolnej pracy dla biednych i opuszczonych chłopców. Powstał Zakład, ale jego istnienia i funkcjonowania nie zabezpieczały żadne fundusze. Był w całym tego słowa znaczeniu zdany na łaskę ludzi dobrej woli. Z pomocą finansową pośpieszyły ks. Siemaszce następujące zamożne osoby: księżna Maria Ogińska, księżna Marcelina Czartoryska, hrabina Tarnowska, pani Włodkiewiczowa, ks. Jan Schindler i inni 72. Ks. Siemaszko zwracał się również o wsparcie finansowe do Dyrekcji Kasy Oszczędności, prosząc o sub wencję dla swojego dzieła 73. Do Zakładu przyjmowano chłopców sieroty bez opieki, nierzadko bez nazwiska i daty urodzenia. Ks. Siemaszko spotykał ich na ulicy i przygarniał. Przyjmowano też półsieroty i innych opuszczonych chłopców, których w Zakładzie umieszczała gmina miasta Krakowa. Zupełne sieroty były utrzymywane za pieniądze pochodzące z dobroczynności społecznej, natomiast dzieci oddawane na wycho wanie przez magistrat Krakowa lub gminę oraz półsieroty przebywały w Zakładzie za minimalną opłatą. W odpowiedzi na odezwę władz o obniżenie opłaty za umiesz czanego w Zakładzie sierotę, ks. Siemaszko napisał, że nie jest w stanie utrzymać chłopca za niższą opłatę, czyli za dzieci od 7 do 12 lat 10 złr. miesięcznie, a za młodzież w wieku 12 do 17 lat po 8 złr. miesięcznie. Alternatywą dla władz pozostawało umieszczanie sierot u osób prywatnych, za 60 złr. rocznie, jednak wychowanie i opieka w rodzinach pozostawiała wiele do życzenia. Zakład natomiast, oprócz utrzymania, wyżywienia czy ubrania, dawał chłopcom naukę w szkole i nau kę zawodu oraz wychowanie 74. Do Zakładu przyjmowano chłopców od siódmego roku życia, ale gdy zachodziła istotna przyczyna, schronienie otrzymywali także młodsi. Opieka, wychowanie i wykształcenie trwało aż do uzyskania finansowej niezależności, czyli to tzw. wyzwolenia wychowanka na 70 AMS, III. 2. a) nr 4. Pismo do ks. Piotra Soubieille a nr 6357 z 10 kwietnia 1885 r. 71 AMS, III. 2. a) nr 6. Pismo do ks. Piotra Soubieille a nr 8553 z 10 maja 1885 r. 72 AMS, I. 34. Księga Pamiątkowa Zakładu ks. Siemaszki, s. 6; K. Langie, s AMS, III nr 1. Pismo z 18 lutego 1885 r. do Dyrekcji Kasy Oszczędności. 74 AMS, III nr 2. Pismo do Rady Miasta Krakowa o warunkach kupna domu, historia początków domu.

17 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 65 czeladnika w wybranym rzemiośle. Ks. Siemaszko niemal od samego początku postarał się o założenie własnej szkoły w Zakładzie, a argumentował to następująco: (...) szkołę własną w Zakładzie moim założyć uznałem za konieczne dla dobra większych i mniejszych mych dziatek. Młodsi często pod pozorem, że siedzą w szkole ludowej, publicznej, wymykali się spoza dozoru mojego i w godzinach szkolnych wałęsali się po mieście. Starsi znowu terminatorowie, posyłani przeze mnie po odbytej pracy warsztatowej do szkoły rzemieślniczej wieczornej, wracali z niej do Zakładu dopiero po godzinie 9-tej wieczór i przez drogę narażeni bywali także na wiele zgorszenia i pokus do złego. Te spostrzeżenia skłoniły mnie do utworzenia własnej szkoły i dziennej i wieczornej w Zakładzie, by tym sposobem dzieci młodsze wcale z Zakładu wychodzić nie potrzebowały i przez cały dzień pod dozorem uczciwym były, a starsi chłopcy, którzy z warsztatów o godzinie 7 wieczór wracają, mogli słuchać nauki wieczornej, nie włócząc się po ulicy w nocy 75. Za słusznością założenia szkoły w Zakładzie przemawiały również wyniki badań, które wykazywały, że dzieci pochodzące ze środowiska nędzy są ogólnie zaniedbane pod względem rozwoju fizycznego i duchowego. Dzieci te wymagają szczególnej opieki również w sferze intelektualnej, by ich wyniki pracy szkolnej były porównywalne z wynikami innych uczniów. Kalendarium starań ks. Siemaszki o otwarcie własnej szkoły rozpocząć należałoby więc od 1884 roku i pisma do Rady Miasta Krakowa z 31 sierpnia, w którym przedstawione zostały argumenty za słusznością i koniecz nością utworzenia szkoły na terenie Zakładu 76. Następny krok, to wspomniana już decyzja Rady Miasta z 1 lutego 1886 roku dotycząca umieszczania w Zakładzie Wychowawczym biednych i opuszczonych chłopców na koszt Gminy i wsparciu placówki roczną subwencją złr 77. Z kolei 30 sierpnia 1886 roku ks. Siemaszko zwrócił się z prośbą o otwarcie szkoły w swoim Zakładzie do Okręgowej Rady Szkolnej Stołecznego m. Krakowa 78. Rada Szkolna, biorąc pod uwagę przedstawione argumenty, wydała rozporządzenie z dnia 24 grudnia 1886 roku zezwalające na otwarcie szkoły na wzór szkół miejskich: dziennej dla młodszych chłopców, i wieczorowej, przemysłowej dla terminatorów 79. Uroczyste otwarcie szkoły odbyło się 3 lutego 1887 roku 80. Do szkoły zakładowej uczęszczali nie tylko mieszkańcy Zakładu, ale także chłopcy z zewnątrz. Ponadto ks. Siemaszko otworzył zakład introligatorski oraz założył orkiestrę dętą, która pod batutą prof. Józefa Sierosławskiego, uświetniała uroczystości państwowe 75 K. Langie, dz. cyt., s AMS, III nr 2. Pismo do Rady Miejskiej Krakowskiej o dotowanie początkowej szkoły powszechnej. 77 AMS, III nr 2. Pismo do Sejmu Krajowego prośba o dotację. 78 AMS, X Pismo ks. K. Siemaszki do Rady Szkolnej Okręgowej w Krakowie. 79 Pismo Okręgowej Rady Szkolnej do ks. Siemaszki (cyt. za: F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s. 523.) 80 AMS, I. 34. Księga Pamiątkowa, dz. cyt., s. 14.

18 66 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 i zakładowe, a także grała zarobkowo na estradach w mieś cie 81. Młodzież niezdolną do nauki i ciężkiej pracy warsztatowej zatrudniano w Zakładzie przy drobnych pracach ręcznych, jak wykonywanie słomianek lub toreb papierowych dla potrzeb handlu. Dobra organizacja nauczania w szkole zakładowej, o której mogli się dowiedzieć przedstawiciele magistratu i Rady Szkolnej podczas wizytacji, jak również podczas uroczystości zakończenia każdego roku szkolnego, skłoniła władze oświatowe do przyznania szkole praw państwowych. Stało się to 14 września 1888 roku 82. Każdy rok szkolny rozpoczynano i kończono uroczystym nabożeństwem. Ponadto zakończenie roku szkolnego było połączone z popisami uczniów, wystawami ich prac, pokazowymi egzaminami oraz okolicznościową akademią, na którą zapraszano przedstawicieli władz kościelnych i świeckich 83. Do znakomitszych nauczycieli w szkole zakładowej w latach należeli: prof. Dworzak 84 (nauczyciel języka polskiego i niemieckiego oraz matematyki), Józef Sierosławski (nauczyciel muzyki i śpiewu), Apolinary Godlewski, Bartłomiej Kolbiarz, Stanisław Nowak i Franciszek Kłosowski. Niektórzy z nich, jak Bartłomiej Kolbiarz mieszkali w Zakładzie, aby czuwać nad chłopcami. W nauczaniu religii księdzu Siemaszce pomagał ksiądz diecezjalny T. Machnicki, który uczył podstawo wych prawd wiary: o Krzyżu św., Aniołach, Apostołach, Jezusie Chrystusie, Kościele, przykazaniach, prawdach wiary, grzechu, łasce, Mszy św., Sakramencie Pokuty, modlitwie, historii biblijnej 85. Informacja o istnieniu i działalności Zakładu docierała od różnych środowisk Galicji, głównie dzięki notatkom w prasie krakowskiej. Dom przy ul. Długiej 38 był otwarty i przyjmował chłopców o każdej porze roku. Duża ilość kandydatów skłoniła ks. Siemaszkę do rozbudowy Zakładu. Do istniejącej kamienicy dobudowana została trzypiętrowa oficyna z kuchnią, pralnią, dużą salą do nauki i sa lą gimnastyczną 86. Szkoła na terenie Zakładu istniała do września 1902 roku. 1 września tegoż roku ks. Siemaszko zdecydował i zgłosił do Okręgowej Rady Szkolnej w Krakowie, że Szkoła Zakładowa zawiesza swoją działalność. Został więc zobowiązany, by wszyscy wychowankowie Zakładu zostali zapisani do jednej z publicznych szkół ludowych. Odtąd znów wszyscy wychowankowie uczęszczali do szkół na terenie miasta 87. Chłopcy otrzymywali w Zakładzie wyżywienie, odzież, bieliznę, pościel, opiekę lekarską i wszystkie konieczne przedmioty codziennego użytku. Ks. Siemasz ko wypłacał także wynagrodzenie wszystkim pracownikom Zakładu. Terminatorzy, którzy za swą pracę w warsztacie otrzymywali wynagrodzenie, byli zobligowani uiszczać pewną opłatę na 81 K. Langie, dz.cyt., s AMS, III nr 2. Pismo do Sejmu Krajowego o dotację; AMS, I. 34. Księga Pamiątkowa, dz. cyt., s AMS, X Pismo Magistratu m. Krakowa nr 738 z 12 maja 1900 r. do zarządu uzupełniającej szkoły przemysłowej w Zakładzie ks. Siemaszki. Por. AMS, I. 34. Księga Pamiątkowa, dz. cyt., s W dokumentach archiwalnych nie udało się odnaleźć imion niektórych osób. 85 AMS, X. 6d. Program nauki religii w Zakładzie w roku szkolnym 1887/88 przygotowany przez ks. Machnickiego. 86 AMS, III. 5. a. s Pismo ks. Siemaszki z 16 stycznia 1896 r. do Banku Krajowego w sprawie pożyczek. 87 AMS, X nr 3. Pismo Magistratu m. Krakowa nr 1533 z 9 września 1902 r. do ks. Siemaszki.

19 Rozdział II. Życie i działalność społeczno charytatywna Kazimierza Siemaszki 67 Dom Zakładu ks. Siemaszki w Czernej koło Krzeszowic. Fot. archiwalna z 1923 r. utrzymanie w Zakładzie. Resztę pieniędzy składali na książeczkę oszczędnościową. Za własne pieniądze kupowali ubrania i obuwie. Na wydawanie pieniędzy musieli uzyskać pozwolenie kierownictwa Zakładu 88. Drugą poważną inwestycją był zakup dużej parceli w Czernej k. Krzeszowic i budowa ośrodka wakacyjnego. W związku z tymi przedsięwzięciami ks. Siemaszko zaciągnął trzy pożyczki w Banku Krajowym Królestwa i Lodomerii: w roku złr., w roku złr., a w roku złr 89. Z biegiem czasu Zakład uzyskał życzliwe poparcie społeczne oraz pomoc materialną i moralną zarówno ze strony władz (Rady Miasta Krakowa, Izby Handlowej Przemysłowej w Krakowie, Wydziału Krajowego i Banku Krajowego Arcybractwa Miłosierdzia), a także ze strony osób prywatnych (księżnej Marii Ogińskiej, księżnej Marceliny Czartoryskiej, hrabiny Tarnowskiej, pani Włodkiewiczowej, ks. Jana Schindlera). Wielkie wsparcie moralne i materialne dało Zakładowi ks. Siemaszki Zgromadzenie Księży Misjonarzy, kierowane wówczas przez wizytatorów: ks. Piotra Soubieille a i Józefa Kiedrowskiego. Funkcjonowanie Zakładu wspomogły także jednorazowe darowizny pieniężne zamożnych osób. Wszystko to sprawiło, że w Zakładzie mogło znaleźć schronienie i opiekę coraz więcej ubogich chłopców 90. Pomimo wspomnianych dotacji, ciągle wpływających drobnych ofiar, coroczny budżet wykazywał deficyt. Nieustanny brak środków finansowych 91 skłonił ks. Siemaszkę 88 F. Bima, Ksiądz Kazimierz Siemaszko, dz. cyt., s AMS, VIII. 1a. Dokumentacja pożyczki z Banku Krajowego. 90 AMS, II. B. 3. F. Bima, Ks. Kazimierz Siemaszko CM twórca dzieła miłości i poświęcenia. Praca magisterska z teologii, 1954, s AMS, IX. 8. a. Mecenat społeczny na rzecz Zakładu. Druki i konspekty apeli o składki.

20 68 Jacek Tendej CM: Od ks. Kazimierza Siemaszki do Radosnej Nowiny 2000 do zorganizowania zbiórki pieniędzy w powiatach całej Galicji. W 1885 roku otrzymał od Wysokiego c.k. Prezydium Namiestnictwa pozwolenie na zbieranie dowolnych składek w całym kraju 92. Zbiórką zajęły się Kazimiera Jakubowska i Malwina Sadowska. Przemierzyły one prawie wszystkie powiaty i miasta Galicji, od Bielska aż daleko poza Lwów. Zezwolenie na zbiórkę trzeba było odnawiać każdego roku. Księga, do której wpisywano nazwisko ofiarodawcy oraz przekazy waną kwotę, zawierała również zalecające wpisy biskupa krakowskiego oraz wizytatora księży misjonarzy. Jeden z wpisów, dokonany przez bpa Albina Dunajewskiego, brzmi następująco: Z wielkim pożytkiem dla społeczeństwa otwarty przez Imć. ks. Siemaszkę Kazimierza, kapłana ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo, dom schronienia i pracy dla biednych i moral nie zaniedbanych chłopców, na rzecz którego Wysokie c.k. Prezydium Namiestnic twa ( ) pozwoliło zbierać w całym kraju składki, Ordynat Biskupi poleca chrześci jańskiemu miłosierdziu wiernych 93. Za wszystkich dobroczyńców Zgromadzenie zobowiązywało się odprawiać Mszę św. raz w miesiącu 94. Ks. Siemaszko był jednym z prekursorów idei wychowania fizycznego dzieci i młodzieży. Od 1885 roku urządzał kolonie wakacyjne dla swoich wychowanków. W dniu 23 września 1885 roku wydzierżawił na ten cel od Rady Szkolnej w Tenczynku stary drewniany budynek kryty strzechą. Obiekt składał się z trzech pokoi, kuchni, spiżarni, stodoły, ogrodu, podwórza i trzech małych szop 95. Dążył jednak do nabycia jakiegoś domu na własność. W liście do Rady Szkolnej w Tenczynku z dnia 8 października 1886 roku napisał: ponieważ budynek w obecnym stanie i rozmiarach nie wystarcza na moje cele, dlatego jestem zmuszony lokal ten z końcem kontraktu opuścić. Gdyby jednak Rada Szkolna była skłonna za cenę przystępną całą realność odstąpić na własność, wtedy gotów jestem nabyć ją, aby się na niej urządzić, jak tego wymaga mój Zakład 96. Do transakcji jednak nie doszło. Pomimo to ks. Siemaszko nie zrezygnował ze swoich planów. Jednocześnie, chcąc umożliwić swoim wychowankom wyjazd na wakacje poza Kraków, dać im możliwość wypoczynku i oddychania świeżym powietrzem, ks. Siemaszko zakupił dziesięciomorgową parcelę na stoku zalesionej góry, niedaleko klasztoru karmelitów bosych, w Czernej k. Krzeszowic, na której wybudował willę waka cyjną 97. W 1899 roku nabył parcelę od Norber ta Godynia i od Franciszka Kur dziela 98. Projektantem 92 Tamże. 93 AMS, IX. 8. c. Księga składek na Zakład zbieranych na podstawie zezwolenia Namiestnika z 2 kwietnia 1885 r. 94 Tamże. 95 AMS, XII. D. 1. Pismo ks. Siemaszki do Rady szkolnej miejscowej w Tenczynku z 8 paź dziernika 1896 r. 96 Tamże. 97 AMS, XII. D. 2. Akty notarialne kupna gruntu, rachunki budowy. 98 AMS, XII. D Akty notarialne kupna gruntu.

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej Wprowadzenie U początku zmian w dotychczasowej formie przygotowania kandydatów do sakramentu bierzmowania

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732 Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 732 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zbiórkach publicznych 1. Na

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI. Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja dla wspierania i rozwoju Publicznego Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego i utworzenia Publicznego Katolickiego Gimnazjum w Magdalence pod

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH. Rozdział I. Postanowienia ogólne

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH. Rozdział I. Postanowienia ogólne REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH Szkoła jest miejscem edukacji i kształtowania postaw młodego pokolenia. Temu służą powoływane od 2002 roku Szkolne Koła

Bardziej szczegółowo

OBOWIĄZEK SZKOLNY I NAUKI. Rodzice dzieci w wieku od 7 lat do czasu ukończenia gimnazjum (obowiązek szkolny) zobowiązani są:

OBOWIĄZEK SZKOLNY I NAUKI. Rodzice dzieci w wieku od 7 lat do czasu ukończenia gimnazjum (obowiązek szkolny) zobowiązani są: ZAŁĄCZNIK 5 OBOWIĄZEK SZKOLNY I NAUKI Rodzice dzieci w wieku od 7 lat do czasu ukończenia gimnazjum (obowiązek szkolny) zobowiązani są: zgłosić dziecko do szkoły, zapewnić regularne uczęszczanie dziecka

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY?

SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? SKĄD MAMY PIENIĄDZE I NA CO JE WYDAJEMY? www.nowytarg.pl Broszura informacyjna dla mieszkańców Nowego Targu Edycja 2005 Niniejsza publikacja ma na celu przybliżenie mieszkańcom miasta Nowego Targu w prosty

Bardziej szczegółowo

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom 82 15. ANEKS Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński Rodzinny dom 82 Ludwikowo - fundamenty starego kościoła 83 Ludwikowo - dzisiejsza kaplica parafialna kiedyś była

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA USPRAWIEDLIWIANIA NIEOBECNOŚCI I ZWALNIANIA UCZNIÓW GIMNAZJUM NR 3 IM. JANUSZA KORCZAKA W KIELCACH

PROCEDURA USPRAWIEDLIWIANIA NIEOBECNOŚCI I ZWALNIANIA UCZNIÓW GIMNAZJUM NR 3 IM. JANUSZA KORCZAKA W KIELCACH PROCEDURA USPRAWIEDLIWIANIA NIEOBECNOŚCI I ZWALNIANIA UCZNIÓW GIMNAZJUM NR 3 IM. JANUSZA KORCZAKA W KIELCACH Podstawa prawna: 1. Konstytucja RP, art. 70, ust. 1. Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DO INICJACJI W SAKRAMENTY POKUTY I POJEDNANIA ORAZ EUCHARYSTII

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DO INICJACJI W SAKRAMENTY POKUTY I POJEDNANIA ORAZ EUCHARYSTII INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DO INICJACJI W SAKRAMENTY POKUTY I POJEDNANIA ORAZ EUCHARYSTII I. WPROWADZENIE 1. Sobór Watykański II w Konstytucji o liturgii świętej przypomina, że liturgia jest szczytem,

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

Historia Szkoły Podstawowej nr 1 w Puszczykowie

Historia Szkoły Podstawowej nr 1 w Puszczykowie Historia Szkoły Podstawowej nr 1 w Puszczykowie Nie znamy dokumentów o początkach szkoły w XIX wieku. Jedynym dostępnym potwierdzonym materiałem, na podstawie którego możemy wnioskować o dacie powstania

Bardziej szczegółowo

Pomoc uchodźcom - ofiarom konfliktu zbrojnego na Ukrainie

Pomoc uchodźcom - ofiarom konfliktu zbrojnego na Ukrainie Pomoc uchodźcom - ofiarom konfliktu zbrojnego na Ukrainie Sprawozdanie dla Darczyńców Stowarzyszenia Pomocników Mariańskich STOWARZYSZENIE POMOCNIKÓW MARIAŃSKICH PRZY ZGROMADZENIU KSIĘŻY MARIANÓW Niezawinione

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

Relacja z akcji charytatywnej,,i Ty możesz zostać Św. Mikołajem

Relacja z akcji charytatywnej,,i Ty możesz zostać Św. Mikołajem RELACJA Z AKCJI CHARYTATYWNEJ I TY MOŻESZ ZOSTAĆ ŚWIĘTYM MIKOŁAJEM,,Żył na ziemi dobry święty, nocą roznosił prezenty. Delikatnie, cichuteńko składał dary pod okienko. W IMIENIU CHORYCH, SAMOTNYCH I POTRZEBUJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA ZDJĘCIE KANDYDATA (nakleić ) Informacje wstępne Dane zawarte w kwestionariuszu są poufne i znajdują się w wyłącznej dyspozycji Naczelnej

Bardziej szczegółowo

Sobotnia Szkoła Języka Polskiego Pro Polonia w Hounslow Kingsley Academy, Prince Regent Road, Hounslow TW3 1NE REGULAMIN SZKOŁY

Sobotnia Szkoła Języka Polskiego Pro Polonia w Hounslow Kingsley Academy, Prince Regent Road, Hounslow TW3 1NE REGULAMIN SZKOŁY Sobotnia Szkoła Języka Polskiego Pro Polonia w Hounslow Kingsley Academy, Prince Regent Road, Hounslow TW3 1NE REGULAMIN SZKOŁY I. Termin i czas trwania zajęć Rok szkolny obejmuje 33 soboty w ciągu roku.

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ

NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ Zgodnie ze Statutem Caritas Diecezji Łowickiej, oraz w oparciu o Instrukcję Episkopatu Polski O pracy charytatywnej w parafiach

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł DIAKONISY ZDJĘCIE KANDYDATKI (nakleić) Informacje wstępne Dane zawarte w kwestionariuszu są poufne i znajdują się w wyłącznej dyspozycji Naczelnej Rady

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Skąd mamy i na co wydajemy pieniądze

Skąd mamy i na co wydajemy pieniądze Skąd mamy i na co wydajemy pieniądze PRZEJRZYSTA POLSKA Informator został przygotowany przez pracowników Urzędu Gminy w Dobromierzu w ramach udziału w akcji społecznej Przejrzysta Polska Chcąc przybliżyć

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY

ARKUSZ SAMOOCENY PRACY KATECHETY UWAGA: Arkusz wypełniają katecheci: zatrudnieni na czas nieokreślony i którym kończy się misja kanoniczna 31 VIII 2013 r., a ubiegają się o jej przedłużenie na kolejne pięć lat; zatrudnieni na czas określony

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Jezus przyznaje się do mnie

Jezus przyznaje się do mnie Jezus przyznaje się do mnie Natalia Podosek: ( ) w świecie aktorstwa, w którym na co dzień się obracasz, temat Pana Boga jest spychany na margines zainteresowania, a czasami wręcz wyśmiewany przez niektóre

Bardziej szczegółowo

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz Opiekun: s. Irena Różycka ur. 10 czerwca 1902 w Jedlińsku; zm. 2 listopada 1980 w Nałęczowie Sługa Boży Piotr Gołębiowski ur. 10 czerwca

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

Praktyki Studenckie Pedagogika Studia I stopnia (licencjackie) Informacje dla studentów

Praktyki Studenckie Pedagogika Studia I stopnia (licencjackie) Informacje dla studentów Praktyki Studenckie Pedagogika Studia I stopnia (licencjackie) Informacje dla studentów Praktyki studenckie są integralnym składnikiem kształcenia uniwersyteckiego, łączny wymiar czasu praktyki wynosi

Bardziej szczegółowo

Życie parafialne we wrześniu 2011

Życie parafialne we wrześniu 2011 Życie parafialne we wrześniu 2011 Kochani! Witam po wakacyjnej przerwie. Mędrzec Pański pisał: Wszystko ma swój czas jest czas odpoczynku i czas pracy. Dla części spośród nas zakończył się czas wakacji,

Bardziej szczegółowo

LEKCJE RELIGII W OLSZTYŃSKICH SZKOŁACH

LEKCJE RELIGII W OLSZTYŃSKICH SZKOŁACH Rada Miejska SLD w Olsztynie LEKCJE RELIGII W OLSZTYŃSKICH SZKOŁACH Olsztyn, 27 września 2009 r. Rada Miejska SLD w Olsztynie Konferencja prasowa z udziałem Krzysztofa Kacprzyckiego Przewodniczącego Bartłomieja

Bardziej szczegółowo

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI

DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH. cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014. BÓG chlebem NADZIEI DWUMIESIĘCZNIK DLA CHORYCH cena: 3,50 PLN (w tym 5% VAT) luty-marzec 1(151)2014 BÓG chlebem NADZIEI Duchowy na dobry Patronat początek Misyjny Misjonarze do adopcji ks. Piotr Chmielecki SCJ Lublin 24 Kiedy

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Statut Związku Caritas Diecezji Tarnowskiej. Art. l. NAZWA, SIEDZIBA, OSOBOWOŚĆ.

Statut Związku Caritas Diecezji Tarnowskiej. Art. l. NAZWA, SIEDZIBA, OSOBOWOŚĆ. Statut Związku Caritas Diecezji Tarnowskiej Art. l. NAZWA, SIEDZIBA, OSOBOWOŚĆ. Stowarzyszenie nosi nazwę: Związek CARITAS - diecezji tarnowskiej". Siedzibą Związku jest Tarnów. Związek jest osobą prawną

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR L/398/14 RADY MIEJSKIEJ W BŁONIU. z dnia 12 listopada 2014 r.

UCHWAŁA NR L/398/14 RADY MIEJSKIEJ W BŁONIU. z dnia 12 listopada 2014 r. UCHWAŁA NR L/398/14 RADY MIEJSKIEJ W BŁONIU z dnia 12 listopada 2014 r. w sprawie: ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji dla szkół, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego, zakładanych

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Religii

Przedmiotowy System Oceniania z Religii KLASA I Przedmiotowy System Oceniania z Religii OCENA CELUJĄCA: Uczeń zna bardzo dobrze materiał z podręcznika dla kl. I Ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża Umie modlitwy: Ojcze nasz, Zdrowaś Mario, Aniele

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006.

INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU. Budżet Gminy Brzesko STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. INFORMATOR URZĘDU MIEJSKIEGO w BRZESKU Budżet Gminy Brzesko 2006 STAN BUDŻETU NA CZERWIEC 2006. Budżet Gminy jest dokumentem, który zawiera finansowy i rzeczowy plan działania Gminy w danym roku. Po jednej

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

USTAWA O ZBIÓRKACH PUBLICZNYCH. I inne możliwości finasowania organizacji pozarządowych

USTAWA O ZBIÓRKACH PUBLICZNYCH. I inne możliwości finasowania organizacji pozarządowych USTAWA O ZBIÓRKACH PUBLICZNYCH I inne możliwości finasowania organizacji pozarządowych I. ZBIÓRKI - STAN OBECNY Obowiązuje ustawa z 15 marca 1933 roku o zbiórkach publicznych, która wymagała : - Pozwolenia

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Sekretariat Szkoły przyjmuje podania,wnioski i pisma interesantów od poniedziałku do piątku w godzinach: 7.30-16.00.

Sekretariat Szkoły przyjmuje podania,wnioski i pisma interesantów od poniedziałku do piątku w godzinach: 7.30-16.00. Sekretariat Szkoły przyjmuje podania,wnioski i pisma interesantów od poniedziałku do piątku w godzinach: 7.30-16.00. Sekretariat szkoły udziela szczegółowych informacji dotyczących sposobu załatwiania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA OGÓLNE 1

POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Załącznik 4 Regulamin świetlicy szkolnej REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOLNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 112 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. MARII KOWNACKIEJ W WARSZAWIE POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Świetlica jest integralną

Bardziej szczegółowo

MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA

MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA Działamy przy Zespole szkół Miejskich Nr 1 W Mszanie Dolnej od 2009 roku. Zachęceni wezwaniem Jana Pawła II do gotowości niesienia pomocy potrzebującym, przystąpiliśmy do projektu,,mieć

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze aktywności Centrum PISOP

Najważniejsze aktywności Centrum PISOP Centrum PISOP Jesteśmy organizacją pozarządową utworzoną 15 września 2000 r. Należymy do Ogólnopolskiej Sieci SPLOT Nazwa PISOP jest skrótem słów: Poradnictwo, Informacja, Szkolenia Organizacji Pozarządowych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU POMOCNA DŁOŃ

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU POMOCNA DŁOŃ REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU POMOCNA DŁOŃ Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Koło jest organizacją młodzieżową działającą na terenie Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Sokółce pod nadzorem Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością.

Skrajne ubóstwo. 2717 rodzin włączonych do projektu. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą. żyje w skrajnym ubóstwie. bądź niepełnosprawnością. Skrajne ubóstwo 2717 rodzin włączonych do projektu żyje w skrajnym ubóstwie. 33% z nich to rodziny dotknięte chorobą bądź niepełnosprawnością. tyle, co na papierosy 66% rodzin włączonych do Paczki w 2013

Bardziej szczegółowo

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIAZ RELIGII RZYMSKOKATOLICKIEJ W KLASACH I III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE W SOBÓTCE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 I. Podstawa prawna: 1. Dyrektorium Kościoła

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

Praktyki Studenckie Pedagogika Informacje dla studentów

Praktyki Studenckie Pedagogika Informacje dla studentów 1 Praktyki Studenckie Pedagogika Informacje dla studentów (studia stacjonarne i niestacjonarne) Praktyki studenckie są integralnym składnikiem kształcenia uniwersyteckiego, łączny wymiar czasu praktyki

Bardziej szczegółowo

I. DANE WNIOSKODAWCY - FORMA PRAWNA Pełna nazwa firmy:...... rok założenia... Adres siedziby firmy:...... Numer NIP:... REGON:......

I. DANE WNIOSKODAWCY - FORMA PRAWNA Pełna nazwa firmy:...... rok założenia... Adres siedziby firmy:...... Numer NIP:... REGON:...... WNIOSEK O POŻYCZKĘ I. DANE WNIOSKODAWCY FORMA PRAWNA Pełna nazwa firmy:. rok założenia... Adres siedziby firmy:...... Forma Prawna prowadzenia działalności:... Adres prowadzonej działalności:... Numer

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REALIZACJI OBOWIĄZKU SZKOLNEGO PRZEZ UCZNIÓW Gimnazjum im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie

PROCEDURA REALIZACJI OBOWIĄZKU SZKOLNEGO PRZEZ UCZNIÓW Gimnazjum im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie PROCEDURA REALIZACJI OBOWIĄZKU SZKOLNEGO PRZEZ UCZNIÓW Gimnazjum im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie Podstawa prawna: 1. Konstytucja RP art. 70 ust.1 2. Ustawa o systemie oświaty z dnia 07 września

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii kl. III w oparciu o realizowany program W drodze do Wieczernika nr: AZ-1-01/10

Wymagania edukacyjne z religii kl. III w oparciu o realizowany program W drodze do Wieczernika nr: AZ-1-01/10 Wymagania edukacyjne z religii kl. III w oparciu o realizowany program W drodze do Wieczernika nr: AZ-1-01/10 Ocena niedostateczny Uczeń nie opanował umiejętności i wiadomości określonych w podstawie programowej,

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Św. Faustyny. Rozdział I. Postanowienia ogólne

Statut Fundacji Św. Faustyny. Rozdział I. Postanowienia ogólne Statut Fundacji Św. Faustyny Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Św. Faustyny, zwana dalej Fundacją, działa na podstawie Ustawy z dn. 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach oraz postanowień niniejszego

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek

Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek Historia życia kapłana. Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek 1 Historia życia kapłana Ksiądz Kanonik Edward Kłopotek 26.10.1934 19.11.2008 (praca w trakcie opracowywania) Część III Renata Kulik, Henryk Kulik

Bardziej szczegółowo

/PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ UCHWAŁĄ NR 11/VIII/2010 Z DNIA 16.11.2010 R./

/PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ UCHWAŁĄ NR 11/VIII/2010 Z DNIA 16.11.2010 R./ /PRZYJĘTY PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ UCHWAŁĄ NR 11/VIII/2010 Z DNIA 16.11.2010 R./ 1. Rada Nadzorcza jest ustawowym i statutowym organem nadzorczym Spółki i działa na podstawie przepisów Kodeksu Spółek Handlowych,

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Szanowni rodzice uczniów klas III SP. Poniżej zamieszczam ważne informacje dla rodziców dzieci pierwszokomunijnych.

Szanowni rodzice uczniów klas III SP. Poniżej zamieszczam ważne informacje dla rodziców dzieci pierwszokomunijnych. Szanowni rodzice uczniów klas III SP. Poniżej zamieszczam ważne informacje dla rodziców dzieci pierwszokomunijnych. Bardzo proszę zapoznać się uważnie z całą treścią wpisu. Proszę zwrócić szczególną uwagę

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Współcześnie czterdziestogodzinne nabożeństwo jest stopniowo zapominane. Najczęściej służy jedynie jako wstęp do Wielkiego Postu. Ma ono jednak bardzo bogatą i długą tradycję.

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Radców Prawnych. Rozdział I Postanowienia Ogólne

Statut Fundacji Radców Prawnych. Rozdział I Postanowienia Ogólne Statut Fundacji Radców Prawnych Rozdział I Postanowienia Ogólne 1 Fundacja pod nazwą Fundacja Radców Prawnych z siedzibą w Bydgoszczy zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez Okręgową Izbę Radców Prawnych

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE W ŚWIETLICY SZKOLNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W GŁOGOWIE IM. NOBLISTÓW POLSKICH

PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE W ŚWIETLICY SZKOLNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W GŁOGOWIE IM. NOBLISTÓW POLSKICH PROCEDURY OBOWIĄZUJĄCE W ŚWIETLICY SZKOLNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W GŁOGOWIE IM. NOBLISTÓW POLSKICH I. Procedura przyjmowania uczniów do świetlicy szkolnej 1. Świetlica szkolna jest placówką opiekuńczo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ W BASZNI DOLNEJ

PROGRAM SZKOLNEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ W BASZNI DOLNEJ PROGRAM SZKOLNEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ W BASZNI DOLNEJ Program jest zgodny z założeniami podstawy programowej I i II etapu edukacyjnego ( Dz.U Nr 51, poz. 458 z dnia 26

Bardziej szczegółowo

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW Teksty biblijne: Dz. Ap. 6, 1 7 Tekst pamięciowy: Gal. 6, 10 ( ) dobrze czyńmy wszystkim ( ) Nikt nie jest za mały, aby pomagać innym! Zastosowanie: * Pan Bóg pragnie, abyśmy otoczyli

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Gazetka Parafialna. Prószków Przysiecz m a j 2016 r. www.parafia-proszkow.pl, e-mail: poczta@parafia-proszkow.pl

Gazetka Parafialna. Prószków Przysiecz m a j 2016 r. www.parafia-proszkow.pl, e-mail: poczta@parafia-proszkow.pl Prószków Przysiecz m a j 2016 r. Gazetka Parafialna www.parafia-proszkow.pl, e-mail: poczta@parafia-proszkow.pl Przez cały miesiąc maj, codziennie w dni powszednie tygodnia, w Prószkowie o godz.18 00,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Ks. Maksymilian Grochowski urodził się w

Bardziej szczegółowo

Program Praktyk Studenckich w Instytucie Pedagogiki KUL Studia Pierwszego Stopnia

Program Praktyk Studenckich w Instytucie Pedagogiki KUL Studia Pierwszego Stopnia 1 Program Praktyk Studenckich w Instytucie Pedagogiki KUL Studia Pierwszego Stopnia Studia stacjonarne i niestacjonarne (e-learning) Praktyki są integralną częścią programu studiów na kierunku Pedagogika.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O ORGANIZACJĘ STAŻU DLA OSÓB BĘDĄCYCH W SZCZEGÓLNEJ SYTUACJI NA RYNKU PRACY

WNIOSEK O ORGANIZACJĘ STAŻU DLA OSÓB BĘDĄCYCH W SZCZEGÓLNEJ SYTUACJI NA RYNKU PRACY Powiatowy Urząd Pracy w Poznaniu ul. Czarnieckiego 9 61-538 Poznań pieczęć firmowa Organizatora..... pozycja w rejestrze zgłoszeń data wpływu wniosku do PUP WNIOSEK O ORGANIZACJĘ STAŻU DLA OSÓB BĘDĄCYCH

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI NASZA SZKOŁA. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI NASZA SZKOŁA. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI NASZA SZKOŁA Tekst jednolity po zmianach wprowadzonych uchwałami Zarządu z dnia 27 listopada 2003 roku i 2 grudnia 2003 r. Postanowienia ogólne Fundacja pod nazwą Nasza Szkoła, zwana dalej

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 78 WE WROCŁAWIU. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 78 WE WROCŁAWIU. 1 Postanowienia ogólne REGULAMIN ŚWIETLICY SZKOŁA PODSTAWOWA NR 78 WE WROCŁAWIU 1 Postanowienia ogólne 1. Głównym celem świetlicy jest zapewnienie zorganizowanej opieki wychowawczej dzieciom, które muszą dłużej przebywać w szkole

Bardziej szczegółowo

ARCYBISKUP METROPOLITA CZĘSTOCHOWSKI

ARCYBISKUP METROPOLITA CZĘSTOCHOWSKI ARCYBISKUP METROPOLITA CZĘSTOCHOWSKI Statut księdza emeryta i rencisty Archidiecezji Częstochowskiej Ojciec święty bł. Jan Paweł II, kierując swój "List do ludzi w podeszłym wieku" zapewnia kapłanów: "Pamiętamy

Bardziej szczegółowo

Procedura przyprowadzania i odbierania dziecka z przedszkola

Procedura przyprowadzania i odbierania dziecka z przedszkola Procedura przyprowadzania i odbierania dziecka z przedszkola Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

S T A T U T. Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół. Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI. Rozdział I

S T A T U T. Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół. Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI. Rozdział I S T A T U T Stowarzyszenia Wychowanków i Przyjaciół Zespołu Pieśni i Tańca Uniwersytetu Jagiellońskiego SŁOWIANKI Rozdział I Nazwa, teren działania, siedziba i charakter prawny Art. 1 Stowarzyszenie nosi

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI PRZYJACIELE STASIA Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą FUNDACJA PRZYJACIELE STASIA, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Wojciech Przemysław Rawecki zwany dalej fundatorem,

Bardziej szczegółowo

Szkoły Podstawowej nr 1 im. Heleny i Ignacego Fików w Mysłowicach

Szkoły Podstawowej nr 1 im. Heleny i Ignacego Fików w Mysłowicach Szkoły Podstawowej nr 1 im. Heleny i Ignacego Fików w Mysłowicach Przepisy wstępne 1 Regulamin opracowano na podstawie: 1. Art.67 Ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo