Dialog społeczny. Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dialog społeczny. Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych"

Transkrypt

1

2

3 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych Niniejszy dokument został opracowany w ramach Współpracy EC-ILO w obszarze Dialogu Społecznego i Stosunków Przemysłowych przy pomocy finansowe ze strony Unii Europejskiej. Zawarte w nim poglądy pod żadnym względem nie mogą być uważane za oficjalne stanowisko Unii Europejskiej.

4 Copyright International Training Centre of the International Labour Organization, All rights reserved. First published 2012 Publications of the International Training Centre of the ILO enjoy copyright under Protocol 2 of the Universal Copyright Convention. Applications for authorization to reproduce, translate or adapt part or all of its contents should be addressed to the International Training Centre of the ILO. The Centre welcomes such applications. Nevertheless, short excerpts may be reproduced without authorization, on condition that the source is indicated. Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych ISBN The designations employed in publications of the International Training Centre of the ILO, which are in conformity with United Nations practice, and the presentation of material therein do not imply the expression of any opinion whatsoever on the part of the Centre concerning i.a. the legal status of any country, area or territory or of its authorities, or concerning the delimitation of its frontiers. The responsibility for opinions expressed in signed articles, studies and other contributions rests solely with their authors, and publication does not constitute an endorsement by the Centre of the opinions expressed in them. Reference to names of firms and commercial products and processes does not imply their endorsement by the International Labour Office, and any failure to mention a particular firm, commercial product or process is not a sign of disapproval. Publications of the Centre, as well as a catalogue or list of new publications, can be obtained from the following address: Publications, International Training Centre of the ILO Viale Maestri del Lavoro, Turin, Italy Telephone: Fax: Design and printing by the International Training Centre of the ILO, Turin - Italy

5 Autorzy Dr Kristin Carls jest socjologiem pracy. Studiowała ekonomię międzynarodową i socjologię w Hamburgu (Niemcy) i Orléans (Francja). Doktorat obroniła w Międzynarodowej Szkole Wyższej Nauk Społecznych w Bremie (Niemcy) i w Państwowym Uniwersytecie Mediolańskim (Włochy). Współpracuje z ACTRAV-ITCILO przy różnych projektach europejskich dotyczących branżowego dialogu społecznego, a także niestabilnych form zatrudnienia i pracy w roli pomocy domowej. Obecnie pracuje na stanowisku badawczo-dydaktycznym na Uniwersytecie Hamburskim. Dr Jeff Bridgford był wykładowcą uniwersyteckim we Francji i Wielkiej Brytanii ( ), założył Europejskie Kolegium Związków Zawodowych ( ) i był Dyrektorem Association pour la Formation Européenne des Travailleurs aux Technologies ( ). W latach był Specjalnym Doradcą i Dyrektorem Niewykonawczym w Europejskim Instytucie Związków Zawodowych. Był również przedstawicielem związkowym w Grupie Doaradczej Europejskim Ram Kwalifikacji, Rady Europejskich Umiejętności/ Kwalifikacji, Kompetencji i Zawodów (ESCO), a także Grupy Użytkowników Europejskiego Systemu Punktów w Edukacji i Szkoleniu Zawodowym (ECVET). Obecnie pełni rolę Visiting Senior Research Fellow na Wydziale Edukacji i Studiów Zawodowych w King s College w Londynie. Jest autorem wielu publikacji na temat różnych aspektów edukacji i szkoleń, a także związków zawodowych i stosunków przemysłowych w Europie. 3

6 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych 4

7 Spis treści Przedmowa...6 Wstęp Wprowadzenie do dialogu społecznego Krajowy dialog społeczny Europejski dialog społeczny Europejskie Rady Zakładowe Rozwiązywanie konfliktów Negocjacje z pracodawcami Gender Mainstreaming...61 A Załączniki...69 Załącznik 1: Przydatne linki...70 Załącznik 2: Podstawowe Konwencje MOP dotyczące dialogu społecznego...71 Załącznik 3: Wyzwania dla brażowego dialogu społecznego na szczeblu europejskim...72 Załącznik 4: Porównanie pięciu strategii rozwiązywania konfliktów

8 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych Przedmowa Drodzy Czytelnicy! Z okazji organizowanej we wrześniu 2012 r. konferencji pt. Praca dla Europy poświęconej polityce zatrudnienia José Manuel Durăo Barroso, Przewodniczący Komisji Europejskiej stwierdził, iż mamy dialog społeczny, negocjacje układów zbiorowych i konsultacje będące częścią naszego DNA. Z tego właśnie powodu należy podjąć wszelkie wysiłki na rzecz dalszego rozwoju i wzmocnienia dialogu społecznego szczególnie w nowych Państwach Członkowskich i Krajach Kandydujących, gdzie w ostatnich dwóch falach rozszerzenia zidentyfikowano istotne wyzwania. Słabość krajowych przepisów prawa pracy, źle skonstruowane ramy instytucjonalne, problemy z reprezentatywnością zarówno strony pracodawców i związków zawodowych, ograniczenia w zdolności zewnętrznej (język i międzynarodowa wymiana informacji, upowszechnianie treści związanych z europejskim dialogiem społecznym wśród członków związków zawodowych) i wewnętrznej (niedostateczna wiedza na temat form i procedur europejskiego dialogu społecznego oraz przekonanie, iż branżowy dialog społeczny i negocjowanie układów zbiorowych stanowią najsłabsze ogniwo to tylko niektóre problemy, które jeśli nie zostaną szybko i odpowiednio rozwiązane, będą stanowić zagrożenie dla dotychczasowych osiągnięć całego europejskiego dialogu społecznego. Europejski dialog społeczny musi rodzić korzyści dla partnerów społecznych, członków ich organizacji oraz całego społeczeństwa we wszystkich Państwach Członkowskich. Istnieje pilna potrzeba stworzenia nowej kultury dialogu społecznego w Nowych Państwach Członkowskich i Krajach Kandydujących, zbudowania wzajemnego zaufania i zaangażowania partnerów społecznych we wspólne projektowanie i realizowanie programu dialogu społecznego wokół wspólnych kwestii sektorowych na poziomie krajowym i unijnym. Dialog społeczne jest silny i odnosi sukcesy wtedy, gdy silne i zaangażowane są organizacje partnerów społecznych. Ogromnie ważną rolę we wzmacnianiu zdolności związków zawodowych odgrywa ich edukacja. W drodze tej towarzyszyć Wam będą szkoleniowcy z ACTRAV-ITC-ILO! Oddajemy w Wasze ręce nowe narzędzie dydaktyczne, które zostało opracowane w Programie na rzecz Działań Pracowniczych Międzynarodowego Centrum Szkoleniowego MOP (ITC-ILO) w ramach Współpracy UE i MOP w obszarze Dialogu Społecznego i Stosunków Przemysłowych realizowanej w latach Projekt zawierał komponent wzmocnienia instytucjonalnego organizacji pracowniczych w celu usprawnienia branżowego dialogu społecznego w nowych Państwach Członkowskich i Krajach Kandydujących. Zrealizowano go we współpracy z EFFAT 1 i EMCEF 2 (od maja 2012 industriall 3 ) w ramach pozycji budżetowej Wsparcie europejskiego dialogu społecznego. Podręcznik, na który składa się praktyczny zbiór siedmiu niezależnych modułów edukacyjnych dla związków zawodowych na poziomie krajowym, został przygotowany w szerszym kontekście europejskim. Ambicją jego pomysłodawców było wsparcie procesu budowania podstaw wiedzy na temat dialogu społecznego w środowisku branżowych związków zawodowych i zwiększenie ich aktywności w organach i procesach europejskiego dialogu społecznego. Głównymi beneficjentami Podręcznika będą krajowe związki zawodowe z Nowych Państw Członkowskich i Krajów Kandydujących na poziomie branżowym, zrzeszone w Europejskich Federacjach Związków Zawodowych, z którymi ITC-ILO współpracowało przy okazji EFFAT oznacza Europejską Federację Związków Zawodowych Przemysłu Spożywczego, Rolnictwa i Turystyki EMCEF oznacza Europejską Federację Pracowników Górnictwa, Przemysłu Chemicznego i Energetyki Europejski Związek Zawodowy industriall to nowopowstała europejska federacja związków zawodowych utworzona w 2012 roku poprzez połączenie Europejskiej Federacji Metalowców, Europejskiej Federacji Związków Zawodowych Branży Tekstylnej, Odzieżowej, Skórzanej i EMCEF 6

9 poprzednich projektów budowania zdolności instytucjonalnych, tzn. z industriall, EFFAT, ETF, UNI i EFBWW. Wprawdzie w czasie pięciu warsztatów poświęconych dialogowi społecznemu sprawdzano wykorzystanie różnych ćwiczeń, Podręcznik w całości został po raz pierwszy przedstawiony przez autorów, tj. Kristin Carls i Jeffa Bridgforda podczas Konferencji Zamykającej pt. Wzmacnianie branżowego dialogu społecznego w Nowych Państwach Członkowskich i Krajach Kandydujących w branżach EFFAT i industriall, która odbyła się w dniach września 2012 r. w Brukseli. W konferencji tej wzięło udział ponad czterdziestu przedstawicieli związków zawodowych z branży rolniczej, hotelarsko-gastronomicznej, turystycznej, wydobywczej, chemicznej i energetycznej z następujących krajów: Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Węgry, Łotwa, Litwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia i Macedonia (BJRM). W celu zapewnienia szerokiej popularyzacji Podręcznika jest on obecnie dostępny w języku angielskim, węgierskim, rumuńskim, polskim i chorwackim, przy czym będzie dalej przetłumaczony na inne języki krajów Europy Črodkowej i Wschodniej. Czytajcie, używajcie i dzielcie się z innymi! Evelin Toth Mucciacciaro Kierownik Działania Program Działań Pracowniczych ITC-ILO 7

10 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych 8

11 Wstęp Kto? Niniejszy podręcznik na temat dialogu społecznego został stworzony z myślą o osobach prowadzących i organizujących szkolenia dla związków zawodowych na poziomie branżowym i krajowym. Szczególny nacisk położono na kraje Europy Črodkowej i Wschodniej, zarówno te, które już są nowymi Państwami Członkowskimi, jak i Kraje Kandydujące. Nawiązano do specyficznych dla tego regionu uwarunkowań i potrzeb związków zawodowych w zakresie dialogu społecznego. Co? Podręcznik stanowi kródło podstawowej wiedzy na temat funkcjonowania procesów dialogu społecznego oraz podpowiada metodykę interaktywnych zajęć szkoleniowych poświęconych tej tematyce. Został tak opracowany, aby mogły z niego korzystać osoby nie będące specjalistami w tej dziedzinie, a które zechcą przeprowadzić dla związkowców profesjonalne i skuteczne szkolenie na temat dialogu społecznego. Celem opracowanych zajęć szkoleniowych jest zwiększenie zdolności związkowców czynnego uczestniczenia w procesach dialogu społecznego na szczeblu branżowym, krajowym i unijnym. Po pierwsze w ramach szkolenia należy wspólnie zdefiniować pojęcie dialogu społecznego, jakie wynikają z niego korzyści dla praktycznej pracy związku zawodowego i jakie wiążą się z nim trudności. Po drugie szkolenie powinno stworzyć dla związkowców platformę wymiany dotychczasowych doświadczeń. Wreszcie po trzecie, na bazie tych doświadczeń, uczestnicy powinni mieć możliwość wypracowania własnych strategii wzmacniania dialogu społecznego w różnych kontekstach krajowych. Podręcznik składa się z siedmiu krótkich modułów szkoleniowych poświęconych określonemu tematowi. W modułach 1 4 skupiono się na różnych aspektach i poziomach dialogu społecznego. Znajduje się tam moduł wprowadzający pojęcie dialogu społecznego, moduł zawierający bardziej szczegółowe informacje na temat dialogu społecznego na poziomie krajowym i europejskim oraz moduł poświęcony Europejskim Radom Zakładowym, jako jednemu z konkretnych instrumentów ponadnarodowego dialogu z poziomu zakładu pracy. W modułach 5 i 6 skupiono się na konkretnych umiejętnościach: specyficznych dla dialogu społecznego kompetencjach rozwiązywania konfliktów i negocjacji. Moduł 7 dotyczy koncepcji gender mainstreaming, będącej istotnym przekrojowym tematem związanym z dialogiem społecznym. Jak? Wprawdzie razem poszczególne moduły szkoleniowe obejmują szeroką panoramę wiedzy i umiejętności dotyczących dialogu społecznego, każdy z osobna może być wykorzystany samodzielnie. Osoba prowadząca szkolenie ma możliwość wybrania różnych modułów w zależności od celu szkolenia. Wszystkie moduły mają następujący plan: dla prowadzącego przeznaczone są Informacje ogólne na dany temat oraz Dodatkowe materiały informacyjne ; druga część zawiera propozycje interaktywnych zajęć, na które zwykle składa się krótka prezentacja przygotowana i wygłoszona przez prowadzącego, ćwiczenia (dyskusja plenarna, praca w parach/małych grupach, symulacja dialogu społecznego). Opracowano również arkusze ćwiczeń do pracy w grupach. 9

12

13 Moduł 1. Wprowadzenie do dialogu społecznego Funkcje: Definicja: Negocjacje, konsultacje, informacja Dwu- lub trójstronny ponadnarodowy, krajowy, branżowy, na poziomie przedsiębiorstwa, zakładowy Podejście partnerskie budowanie konsensu Strategiczne cele MOP i Europejskiego Modelu Społecznego Trudności: zaangażowanie wdrożenie Ćwiczenie interaktywne: wspólne i rozbieżne interesy

14 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych INFORMACJE OGÓLNE Co to jest dialog społeczny, na czym polega, jakie płyną z niego korzyści i jakie wiążą się z nim trudności? Co jest dialog społeczny? Według Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dialog społeczny obejmuje: wszystkie rodzaje negocjacji, konsultacji oraz zwykłą wymianę informacji pomiędzy przedstawicielami rządów, pracodawców i pracowników w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w obszarze polityki gospodarczej i społecznej. Może mieć formę procesu trójstronnego, którego oficjalnym partnerem jest czynnik rządowy, lub też formę relacji dwustronnych jedynie pomiędzy pracownikami i zarządem (lub związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców), przy pośrednim zaangażowaniu rządu lub bez niego. Proces dialogu społecznego może być nieformalny lub zinstytucjonalizowany, przy czym często łączy obydwie formy. Prowadzony jest bądź na szczeblu krajowym, regionalnym lub zakładowym. Może mieć charakter ponadbranżowy lub branżowy lub mieszany 4 Jak widać na podstawie powyższej definicji, dialog społeczny może mieć bardzo różną formę, może dotyczyć układów zbiorowych jak również innych rodzajów negocjacji, konsultacji i komunikacji pomiędzy partnerami społecznymi i ewentualnie rządami. Dla porównania, jednostronnie przyjęte uregulowania, np. kodeksy etyczne przedsiębiorstwa, nie mogą być zaliczone do form dialogu społecznego. Jednym z czterech głównych celów strategicznych MOP, obok upowszechniania standardów pracy, zasad i praw podstawowych w miejscu pracy, tworzenia lepszych szans bezpiecznego i godnego zatrudnienia zarówno dla mężczyzn i kobiet oraz objęcia wszystkich skuteczną ochroną socjalną, jest wzmacnianie dialogu społecznego dla upowszechnienia idei godnej pracy. Dialog społeczny jest również elementem Europejskiego Modelu Społecznego, ponieważ odzwierciedla demokratyczną zasadę (zawartą w art. 11 Traktatu o Unii Europejskiej), która mówi, iż organizacje przedstawicielskie powinny mieć prawo wyrażania swoich poglądów, prawo do uczestnictwa w konsultacjach i dialogu z władzami publicznymi oraz że pracownicy i pracodawcy powinni być zaangażowani w podejmowanie decyzji na temat spraw, które ich ściśle dotyczą. 5 Powyższe zasady legitymizuje również Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, która zawiera prawo pracowników do informacji i konsultacji wewnątrz przedsiębiorstwa a także prawo negocjowania układów zbiorowych i strajku (art. 27 i 28). Konwencje i Zalecenia MOP najbardziej związane z dialogiem społecznym to: Konwencja Nr 144 dotycząca trójstronnych konsultacji w zakresie wprowadzania w życie międzynarodowych norm w sprawie pracy wraz z Zaleceniem Nr 152, Konwencja Nr 87 dotycząca wolności związkowej i 4 5 Zob. obszary pracy na stronie internetowej MOP: en/index.htm Unia Europejska (2012): Social Europe Guide [Europa Socjalna Przewodnik], Tom 2/Dialog społeczny, Luksemburg: Publication Office of the EU, str

15 Wprowadzenie Moduł 1. do dialogu społecznego ochrony praw związkowych oraz Konwencja Nr 98 dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych. Jak wynika z przytoczonych Konwencji, jedną z podstawowych form wsparcia dialogu społecznego przez MOP jest tworzenie standardów. Ważną rolę odgrywają ponadto pomoc techniczna, doradztwo w zakresie polityki oraz szkolenia, a także bezpośrednie wsparcie partnerów społecznych udzielane przez biura MOP ds. pracowników i pracodawców (ACTRAV i ACT/EMP). Jak to działa i jakie płyną z tego korzyści? Bardzo istotnym aspektem dialogu społecznego jest stosowana zasada partnerstwa. Punktem wyjścia jest założenie, iż związki zawodowe i organizacje pracodawców uznają istnienie wspólnego problemu i zobowiązują się do podjęcia wspólnych działań w celu jego rozwiązania. Dialog społeczny jest więc narzędziem budowania konsensu. Ponadto w swej wersji trójstronnej daje on partnerom społecznym (związkom zawodowym i organizacjom pracodawców) instrument wpływania na decyzje rządu i lobbowania na rzecz swojego interesu na szczeblu politycznym. MOP dostrzega dwie podstawowe korzyści takiego podejścia do dialogu. Po pierwsze następuje demokratyzacja procesu tworzenia polityki gospodarczej i społecznej. Po drugie, osłabia się w ten sposób konflikty społeczne 6. Trójstronny dialog społeczny jest uznawany za mechanizm włączający demokratycznego procesu decyzyjnego. Dzięki temu może one legitymizować działania Państwa, ale także związków zawodowych i organizacji pracodawców, które reprezentując własny interes korzystają z obecności przy stole decyzyjnym. Zarówno w wersji tróji dwustronnej dialog społeczny opiera się na tej samej praktycznej zasadzie współpracy, której celem jest wypracowanie wspólnego rozumienia problemów, poszukiwanie kompromisów oraz wspólnych działań zaradczych. Jako narzędzie budowania zgody i redukowania konfliktów dialog społeczny jest szczególnie cenny w czasach kryzysu i głębokich przemian społeczno-ekonomicznych. Powyżej omówiliśmy główne potencjalne korzyści, jakie należy wiązać z koncepcją partnerstwa w dialogu społecznym. Jednakże współpraca to jedyne możliwe podejście do relacji przemysłowych. Wybór między współpracą a konfliktem ma charakter strategiczny i zależy od konkretnej sytuacji i zaistniałych problemów. Nie są to jednak podejścia przeciwstawne, lecz wzajemnie się uzupełniające. Na przykład pracodawcy mogą czuć się przymuszeni do przyjęcia postawy skłonnej do negocjacji dopiero na skutek rozległej akcji strajkowej, a z kolei udany proces dialogu rodzący pozytywne skutki dla pracowników może potencjalnie zwiększyć liczebność związku zawodowego, a co za tym idzie, również jego siłę w przyszłych konfliktach 7. Na czym polega trudność? Funkcjonowanie tak pojętego dialogu społecznego wymaga spełnienia kilku ważnych warunków. Ponieważ instytucje dialogu społecznego są naturalnym środowiskiem dla partnerów społecznych, ich właściwe funkcjonowanie wymaga przede wszystkim podstaw demokratycznych i prawa umożliwiającego dialog społeczny. Muszą istnieć silne i reprezentatywne organizacje pracowników i pracodawców będące uczestnikami procesu dialogu. Ponadto musi istnieć wspólny interes i wola wszystkich zaangażowanych stron, aby zaangażować się w we współpracę i konstruktywny dialog. W rzeczywistości cele poszczególnych stron są bowiem często bardzo rozbieżne. Nie zawsze istnieje możliwość znalezienia obopólnie satysfakcjonującego rozwiązania czy kompromisu. 6 7 MOP (2004): Promoting national social dialogue [Upowszechnianie krajowego dialogu społecznego], podręcznik szkoleniowy MOP, Genewa: International Labour Office, str. 23. Np. Stevis, Dimitris (2010): International framework agreements and global social dialogue. Parameters and prospects [Międzynarodowe porozumienia ramowe a globalny dialog społeczny parametry i perspektywy], Genewa: International Labour Office, str

16 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych Często brak jest woli dialogu, szczególnie ze strony organizacji pracodawców. W takiej sytuacji postawa dialogu wykazywana tylko przez stronę związkową niekoniecznie musi się sprawdzić, ponieważ oznaczać będzie poszukiwanie możliwości współpracy z drugą stroną, która de facto nie jest skłonna do kompromisów, a jedynie walczy w obronie swoich partykularnych interesów. Dlatego w dialogu społecznym tak ważny jest w pełni świadomy wybór tematyki negocjacyjnej. Warto na przykład rozpocząć dialog społeczny od kwestii, w których istnieje pewien margines porozumienia i gdzie można odnotować drobne sukcesy. Takimi mniej konfliktogennymi tematami może być bezpieczeństwo i higiena pracy, zatrudnianie dzieci, równe szanse i niedyskryminacja oraz szkolenia i kształcenie ustawiczne. Kolejnym ogromnie istotnym, acz często problematycznym aspektem dialogu społecznego jest egzekwowanie przyjętych porozumień. Pierwsze pytanie, na jakie sobie trzeba odpowiedzieć, to czy porozumienie w ramach dialogu społecznego ma mieć mniej czy bardziej wiążący charakter. Pamiętajmy, że dialog społeczny może przyjąć formę jedynie wymiany informacji, gdzie nie występują zobowiązania na temat wprowadzania żadnych nowych rozwiązań, ale i negocjacji, których efektem może być wiążące (lub dobrowolne) porozumienie. Pozytywnym przykładem efektów dialogu społecznego są porozumienia europejskich partnerów społecznych na temat urlopów rodzicielskich, pracy w niepełnym wymiarze godzin, pracy na umowę na czas określony wszystkie zostały wdrożone jako Dyrektywy Rady Europejskiej, choć ich implementacja w poszczególnych krajach wciąż pozostawia wiele do życzenia. 8 Na poziomie międzynarodowym funkcjonują konwencje MOP, które są owocem trójstronnych negocjacji pomiędzy rządami, organizacjami pracodawców i związkami zawodowymi i które uzyskują moc prawną w tych krajach, w których nastąpiła ich ratyfikacja z chwilą, kiedy osiągnięta zostanie wymagana liczba krajów ratyfikujących. Wszystkie Nowe Państwa Członkowskie i Kraje Kandydujące do UE ratyfikowały wszystkie osiem podstawowych Konwencji pracy oraz liczne inne Konwencje MOP, choć nadal co jakiś czas zgłaszane są naruszenia do Komitetu Ekspertów ds. Stosowania Konwencji i Zaleceń. Innym ważnym przykładem dialogu społecznego na poziomie ogólnoświatowym są Międzynarodowe Porozumienia Ramowe zawierane przez przedsiębiorstwa wielonarodowe i światowe federacje związkowe. Nie są wiążące, a dotychczas zawarło je 0,1% spośród 83 tys. istniejących przedsiębiorstw wielonarodowych. 9 Niemniej jednak, niezależnie od wiążącego charakteru porozumień, ich praktyczne wdrożenie może być w każdym przypadku problematyczne, ponieważ brak jest automatycznego przełożenia spisanych zobowiązań na konkretne działania. Trudność może polegać między innymi na tym, iż jedna ze stron lub wszystkie obiecały więcej, niż naprawdę miały zamiar zrealizować lub też partnerzy społeczni mogą napotykać na opór we własnych szeregach. Trudne może również okazać się skoordynowanie różnych szczebli dialogu społecznego, szczególnie jeśli chodzi o przełożenie ponadnarodowych i europejskich form dialogu społecznego na niższe szczeble. Podsumowując, wdrożenie zakłada istnienie autentycznej woli angażowania się we wspólne działania. 8 9 Więcej szczegółów w module 3 poświęconym europejskiemu dialogowi społecznemu UNCTAD (2010): World Investment Report 2010: Investing in a Low-Carbon Economy [Światowy raport inwestycyjny 2010 inwestowanie w gospodarkę niskowęglową], Nowy Jork /Genewa. 14

17 Wprowadzenie Moduł 1. do dialogu społecznego DODATKOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE Teksty MOP: Social dialogue, Finding a common voice [Dialog społeczny. W poszukiwaniu wspólnego głosu], Genewa: International Labour Office, MOP / Kuruvilla (2003): Social Dialogue for Decent Work [Dialog społeczny na rzecz godnej pracy], Genewa: IILS Publications, Zasoby internetowe i bazy danych Komisja Europejska: ZARYS SZKOLENIA Niniejszy moduł szkoleniowy umożliwia uczestnikom zgłębienie pojęcia dialogu społecznego na podstawie pierwszej wymiany doświadczeń i opinii. 1. Wkład trenera Na początku zajęć prezentowana jest definicja dialogu społecznego w ujęciu MOP umieszczona w podręczniku. Najlepiej byłoby, gdyby ta definicja była umieszczona w widocznym miejscu przez cały czas trwania zajęć, np. w formie punktów na slajdzie lub na tablicy papierowej, tak by można było stale się do niej odnosić. Prowadzący szkolenie może przedstawić i wyjaśnić definicję zadając dwa pytania: po pierwsze można zapytać uczestników, jak rozumieją definicję, po drugie zapytać o ich własne doświadczenia z dialogiem społecznym. Oto przykłady pytań: Czy kiedykolwiek uczestniczyłeś (-aś) w (a) trójstronnym dialogu społecznym (b) dwustronnym dialogu społecznym? Czy kiedykolwiek uczestniczyłeś (-aś) w dialogu społecznym na szczeblu przedsiębiorstwa, kraju, europejskim lub międzynarodowym? Jeśli tak, jaki to był rodzaj dialogu społecznego: negocjacje układu zbiorowego, konsultacje, wymiana informacji czy coś innego? Jako że ta część powinna być krótkim wstępem, można uczestników poprosić jedynie o podniesienie ręki w odpowiedzi na te pytania, a następnie podliczyć i ogłosić wyniki. Chodzi na tym etapie o ogólne zorientowanie się w stanie wiedzy i świadomości grupy. Po tej części należy przejść do prezentacji na podstawie powyższych informacji ogólnych. Należy w szczególności uwypuklić ducha współpracy w dialogu społecznym oraz potencjalne korzyści i trudności z nim związane. 15

18 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych CZAS: 10 minut na wstępną definicję i pytania, 15 minut na prezentację, 10 minut na dyskusję końcową i pytania wyjaśniające 2. Dyskusje plenarne i w grupach: wspólne interesy W trakcie tego ćwiczenia należy poprosić uczestników o wskazanie rozbieżnych, ale i wspólnych interesów pracowników i pracodawców, aby określić możliwe pola porozumienia w dialogu społecznym. Metoda: Należy podzielić uczestników na mniejsze grupy po maksymalnie 6 osób w każdej. Należy przedstawić cel ćwiczenia, jakim jest określenie i graficzne przedstawienie wspólnych interesów pracowników i pracodawców. Wyniki pracy w grupach mają być przedstawione na sesji plenarnej przez jedną osobę z każdej grupy. CZAS: 5 minut na przedstawienie ćwiczenia, 20 minut na pracę w grupach, 5 minut na prezentacje poszczególnych grup na sesji plenarnej i 10 minut na końcową wspólną dyskusję. Ogólny czas trwania zajęć: 90 minut (4 grupy) 16

19 Wprowadzenie Moduł 1. do dialogu społecznego ĆWICZENIE 1: Interesy pracowników i pracodawców ZADANIE: Na podstawie spontanicznych skojarzeń sporządź listę (a) interesów tylko pracowniczych (b) interesów tylko pracodawców. Następnie na wykresie ukazującym dwa częściowo pokrywające się koła wypełnij treścią strefę wspólnych interesów. Interesy pracowników należy zapisać w prawym czerwonym kole, natomiast interesy pracodawców w lewym, niebieskim kole. Wspólne interesy należy wpisać w części wspólnej. Czy możliwe jest jednoznaczne umiejscowienie wszystkich interesów? Czy zawsze w grupie zgadzacie się co do umiejscowienia poszczególnych interesów? Proszę wybrać jedną osobę, która przedstawi wyniki dyskusji na sesji plenarnej. 17

20

21 Moduł 2. Krajowy dialog społeczny Funkcje: Najbardziej znacząca forma: negocjacje układów zbiorowych określanie standardów Formułowanie polityki, podejmowanie decyzji i wdrażanie Uwarunkowania instytucjonalne w krajach Europy Środkowej i Wschodniej: Silny trójstronny dialog społeczny na poziomie krajowym Słaby system krajowych i branżowych negocjacji układów zbiorowych Trudności: Rozproszony charakter branżowych negocjacji układów zbiorowych (Europa Środkowa i Wschodnia) Ograniczone realne oddziaływanie dialogu społecznego na procesy decyzyjne Ćwiczenie interaktywne: Dobre i złe praktyki dialogu społecznego

22 Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych INFORMACJE OGÓLNE Czym jest dialog społeczny na szczeblu krajowym, jak funkcjonuje, jakie płyną z niego korzyści i jakie są z nim związane trudności? Czym jest dialog społeczny na szczeblu krajowym? Najbardziej znaczącą formą dialogu społecznego na szczeblu krajowym są negocjacje układów zbiorowych pracy, czyli negocjacje pomiędzy związkami zawodowymi i pracodawcami dotyczące warunków płacy i pracy, a których zwieńczeniem jest najczęściej wiążący i wykonalny układ zbiorowy pracy. Jednakże jak już zasygnalizowano w Module 1 Wprowadzenie do dialogu społecznego, istnieje wiele innych rodzajów dialogu społecznego, w tym negocjacje, konsultacje i wymiana informacji. Dialog społeczny może odbywać się na różnych poziomach: krajowym, branżowym, przedsiębiorstwa lub zakładu pracy. Dialog może mieć charakter dwustronny jedynie pomiędzy związkami i pracodawcami, ale również trójstronny pomiędzy związkami, pracodawcami i stroną rządową. Krajowy dialog społeczny najczęściej dotyczy tematów ściśle związanych ze stosunkami przemysłowymi i warunkami pracy (jak w układach zbiorowych), ale też czasem odnosi się do szerszych kwestii polityki gospodarczej i społecznej. Partnerzy społeczni uczestniczą w dialogu społecznym na trzy różne sposoby. Po pierwsze mogą brać udział w procesie tworzenia rozwiązań systemowych poprzez doradztwo lub udział w konsultowaniu rządowych projektów legislacyjnych lub poprzez publikowanie dwustronnych stanowisk lub deklaracji. Po drugie mogą uczestniczyć w procesie decyzyjnym, czy to w odniesieniu do polityki państwa czy też w formie przygotowywania autonomicznych umów dwustronnych lub układów zbiorowych. Po trzecie partnerzy społeczni mogą odgrywać pewną rolę w administrowaniu i nadzorowaniu realizacji przyjętych uzgodnień i przepisów prawa, czego przykładem mogą być francuski, niemiecki i włoski model wspólnego zarządzania programami socjalnymi przez partnerów społecznych. Jak to funkcjonuje? Ramy instytucjonalne dialogu społeczne różnią się w poszczególnych krajach. Jeśli chodzi o struktury krajowe dialogu trójstronnego, w niektórych krajach funkcjonują konkretne instytucje specjalizujące się w koordynowaniu polityki, na przykład tzw. Rady Ekonomiczno-Społeczne. W niektórych przypadkach istnieje ustawowy obowiązek prowadzenia konsultacji z partnerami społecznymi za pośrednictwem tych instytucji (np. Francja), w innych przypadkach stosuje się podejście nieformalne i fakultatywne (np. Austria). W krajach, w których nie ma podobnych instytucji czasem doraźnie negocjuje się krajowe pakiety w zależności od woli uczestniczenia w dialogu ze strony czynników rządowych (np. we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech). W każdym razie instytucje mogą służyć wsparciem, ale nie gwarantują skuteczności dialogu społecznego, ponieważ zawsze konieczne jest zaangażowanie ze strony wszystkich zainteresowanych stron. Zdarza się, że podział na dialog trójstronny i dwustronny zaciera się, na przykład kiedy dwustronne negocjacje inicjowane są w trybie skierowania przez rząd decyzji do konsultacji społecznych lub też kiedy układy zbiorowe pracy są realizowane w trybie ustaw (np. we Francji i Hiszpanii) Zob. MOP / Ishikawa, Junko (2003): Key Features of National Social Dialogue: a Social Dialogue Resource Book [Podstawowe cechy krajowego dialogu społecznego: kompendium dialogu społecznego], Genewa: International Labour Office, str

Dialog społeczny. Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych

Dialog społeczny. Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych Dialog społeczny Podręcznik edukacyjny dla związków zawodowych Niniejszy dokument został opracowany w ramach Współpracy EC-ILO w obszarze Dialogu Społecznego i Stosunków Przemysłowych przy pomocy finansowe

Bardziej szczegółowo

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r.

Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji. Warszawa, 3 grudnia 2009 r. Jak budować zaplecze społeczne dla powstających Polskich Ram Kwalifikacji Warszawa, 3 grudnia 2009 r. KOGO UWAŻAMY ZA PARTNERA SPOŁECZNEGO Organizacja pracodawców Związki Zawodowe kogo jeszcze? FAZY BUDOWY

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

DIALOG SPOŁECZNY PODSTAWA PRAWNA CELE OSIĄGNIĘCIA

DIALOG SPOŁECZNY PODSTAWA PRAWNA CELE OSIĄGNIĘCIA DIALOG SPOŁECZNY Dialog społeczny stanowi podstawowy element europejskiego modelu społecznego, który został w pełni uznany w Traktacie w rezultacie reformy amsterdamskiej. Dzięki temu partnerzy społeczni

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 14.3.2014 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 74/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 240/2014 z dnia 7 stycznia 2014 r. w sprawie europejskiego

Bardziej szczegółowo

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej

Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Obywatelski Parlament Seniorów reprezentacja interesów osób starszych na poziomie krajowym i partner w kreowaniu polityki senioralnej Michał Szczerba Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu Spotkanie inauguracyjne

Bardziej szczegółowo

Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami

Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami Michał Kuszyk Wiceprezes Związku Pracodawców Polska Miedź Związek Pracodawców Polska Miedź integracja firm, wsparcie otoczenia, współpraca z samorządami Czym jest Związek Pracodawców? Samorządną ORGANIZACJĄ

Bardziej szczegółowo

W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych

W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych W Poznaniu odbędzie się konferencja władz lokalnych 04.03.2011 Poznań zorganizuje 8 września inauguracyjne posiedzenie Stałej Konferencji Władz Lokalnych i Regionalnych Komitetu Regionów na rzecz Partnerstwa

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE Parlament Europejski Rola i funkcje w UE Instytucje UE Parlament Europejski Rada Europejska Rada Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości UE Europejski Bank Centralny Trybunał Obrachunkowy Ogólny zakres

Bardziej szczegółowo

Restrukturyzacji. Mission Statement / Deklaracja programowa. Warszawa, 20 kwietnia 2011

Restrukturyzacji. Mission Statement / Deklaracja programowa. Warszawa, 20 kwietnia 2011 Stowarzyszenie Praktyków Restrukturyzacji Mission Statement / Deklaracja programowa Warszawa, 20 kwietnia 2011 Cele stowarzyszenia Poprawa skuteczności i jakości procesów restrukturyzacji na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i

Bardziej szczegółowo

Program Europa dla obywateli 2014 2020

Program Europa dla obywateli 2014 2020 Program Europa dla obywateli 2014 2020 Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje, cele i charakterystyka programu 2. Rodzaje dotacji i struktura programu 3. Cykl życia projektu i zasady finansowania 4.

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji

w Europejskim Konkursie Dobrych Praktyk Partnerstwo dla prewencji Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy dotyczy każdego. Jest dobre dla Ciebie. Dobre dla firmy Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy Partnerstwo dla prewencji www.healthy-workplaces.eu ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA WNIOSKÓW

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189c Traktatu, we współpracy z Parlamentem Europejskim, DYREKTYWA RADY 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotycząca ciężaru dowodu w sprawach dyskryminacji ze względu na płeć RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Porozumienie w sprawie polityki społecznej załączone

Bardziej szczegółowo

Wspólny projekt europejskich organizacji partnerów społecznych

Wspólny projekt europejskich organizacji partnerów społecznych Wspólny projekt europejskich organizacji partnerów społecznych Udział partnerów społecznych z Europy Środkowej i Wschodniej w europejskim dialogu społecznym:.. jakie potrzeby mają partnerzy społeczni?

Bardziej szczegółowo

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjna Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT

STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT STATUT FORUM WSPÓŁPRACY EMPOWERMENT I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Forum Współpracy Empowerment, nazywane dalej Forum, jest autonomicznym ciałem bez osobowości prawnej. 2. Forum powołuje się na czas nieokreślony.

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Próba podsumowania Urszula Budzich-Tabor, FARNET Support Unit Warszawa, 25 czerwca 2013 r. Co trzeba wiedzieć o Osi 4 w UE, żeby ją zrozumieć? Gdzie jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Warszawa, 4,18 lutego 2015 W ramach partnerstw strategicznych dąży się do wspierania opracowywania, przekazywania lub

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R.

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży budżet: 37 mln

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO PL PL PL KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 8.11.2007 KOM(2007) 686 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO powiadamiający o Europejskim porozumieniu ramowym dotyczącym

Bardziej szczegółowo

Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych

Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych Inteligentna Energia dla Europy Projekt BiogasIN Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych Kwestionariusz dla dostawców urządzeń, projektantów, inwestorów i operatorów

Bardziej szczegółowo

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO

STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO STATUT Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii w Łodzi, w Polsce pod auspicjami UNESCO Artykuł 1 Status prawny i siedziba Centrum 1. Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii z siedziba w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Planowany termin konkursu i tryb procedury konkursowej. Wartość alokacji na konkurs. III kwartał 2011 r. Konkurs zamknięty. II kwartał 2011 r.

Planowany termin konkursu i tryb procedury konkursowej. Wartość alokacji na konkurs. III kwartał 2011 r. Konkurs zamknięty. II kwartał 2011 r. Planowany harmonogram konkursów ogłaszanych przez Departament Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej w 2011 roku Poddziałanie Typ/typy projektów przewidzianych

Bardziej szczegółowo

Dialog społeczny trendy

Dialog społeczny trendy Projekt Mediator pilnie poszukiwany jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Dialog społeczny trendy dr Rafał Towalski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY SYSTEMOWE przewidziane do realizacji w 2011 r.

PROJEKTY SYSTEMOWE przewidziane do realizacji w 2011 r. Warszawa, 2011-02-03 WYKAZ PROJEKTÓW PRZEWIDZIANYCH DO REALIZACJI W PLANIE DZIAŁANIA NA 2011 ROK DLA DZIAŁANIA 5.4 ROZWÓJ POTENCJAŁU TRZECIEGO SEKTORA ORAZ DZIAŁANIA 5.5 ROZWÓJ DIALOGU SPOŁECZNEGO Działając

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020. Warszawa 12.12.2014 Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w ramach EFS 2014-2020 Warszawa 12.12.2014 Fundusze Strukturalne 2014-2020 Polityki horyzontalne Rozporządzenie ogólne 2014-2020 zasadę równości szans płci i równości

Bardziej szczegółowo

Program Leonardo da Vinci

Program Leonardo da Vinci Program Leonardo da Vinci Program Leonardo da Vinci propaguje działania zmierzające do poprawy jakości systemów kształcenia i szkolnictwa zawodowego oraz dostosowania rynku edukacyjnego do wymogów rynku

Bardziej szczegółowo

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Krok za krokiem w Zamościu 1 Konwencja ONZ/Preambuła/

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop.

Warszawa, 22 marca 2005. CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10 37 cecop@cecop.coop www.cecop. Polityka Unii Europejskiej na rzecz wsparcia Ekonomii Społecznej Warszawa, 22 marca 2005 Eric LAVILLUNIERE CECOP CECOP aisbl Rue Guillaume Tell 59b 1060 Bruxelles Tél. + 32 2 543 10 33 Fax + 32 2 543 10

Bardziej szczegółowo

CoopEst. Włodzimierz Grudziński

CoopEst. Włodzimierz Grudziński CoopEst Włodzimierz Grudziński CoopEst jest funduszem kapitałowym z siedzibą w Brukseli, którego celem jest wspieranie rozwoju ekonomii społecznej w nowych i przyszłych krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych. Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Polska Rada Organizacji Młodzieżowych Misja, Wizja, Strategia na lata 2014 2018 Misja PROM Wzmacnianie głosu i potencjału młodych ludzi i organizacji młodzieżowych poprzez rzecznictwo ich interesów oraz

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING MEMORANDUM OF UNDERSTANDING 1 Przewodniczący Rady Unii Europejskiej oraz Szwajcarska Rada Federalna, Uwzględniając bliskie stosunki między Unią Europejską a Szwajcarią, oparte na licznych umowach sektorowych,

Bardziej szczegółowo

www.wkds.pl Rozwiązujemy konflikty, projektujemy przyszłość...

www.wkds.pl Rozwiązujemy konflikty, projektujemy przyszłość... Kontakty do wszystkich 16 Wojewódzkich Komisji Dialogu Społecznego znajdują sie na stronie: www.wkds.pl Wojewódzka Komisja Dialogu Społecznego Rozwiązujemy konflikty, projektujemy przyszłość... Broszura

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI 4.8.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 229/1 II (Komunikaty) KOMUNIKATY INSTYTUCJI, ORGANÓW I JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UNII EUROPEJSKIEJ PARLAMENT EUROPEJSKI Regulamin Konferencji Komisji do Spraw

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych Alina Respondek, Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX

Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 Prezydencja szwedzka UE 1 lipca 31 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX 9 grudnia 2009 Streszczenie Sekretarze generalni

Bardziej szczegółowo

Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych

Model współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych Model administracji publicznej i organizacji Czym jest Model? Systemowe podejście do z organizacjami pozarządowymi 1 Kto jest odbiorcą Modelu? Poziom krajowy: organy administracji państwowej Poziom regionalny:

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF

SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF SKRÓCONA WERSJA ANKIETY OCENIAJĄCEJ JAKOŚĆ ŻYCIA THE WORLD HEALTH ORGANIZATION QUALITY OF LIFE (WHOQOL) -BREF The World Health Organization Quality of Life (WHOQOL)-BREF World Health Organization 2004

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

TFPL2006/018-180.03.02

TFPL2006/018-180.03.02 Znaczenie komunikacji w procesie wdraŝania sieci Natura 2000 doświadczenia polsko hiszpańskie w ramach projektu TFPL2006/018-180.03.02 Komunikacja, świadomość społeczna i wzmocnienie instytucjonalne dla

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Przemysław Kalinka Ekspert ds. funduszy UE, Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Projekt. Aktywizacja społeczno-ekonomiczna kobiet na poziomie. Priorytet I: Zatrudnienie i integracja społeczna

Projekt. Aktywizacja społeczno-ekonomiczna kobiet na poziomie. Priorytet I: Zatrudnienie i integracja społeczna Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Projekt Aktywizacja społeczno-ekonomiczna kobiet na poziomie lokalnym i regionalnym Priorytet I: Zatrudnienie i integracja społeczna Działanie 1.1: Wsparcie systemowe instytucji

Bardziej szczegółowo

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego 2011 Małgorzata Jelińska CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego Szczecin, 23.11.2011 r. Definicja CSR zgodnie z ISO 26000 Społeczna

Bardziej szczegółowo

Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020

Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020 Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020 Współpraca międzyregionalna doświadczenia i szanse Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej Katowice, 15 października 2013 r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Inclusion Europe. Raport

Inclusion Europe. Raport Dyrektywa Europejska w sprawie Równego Traktowania przy Zatrudnianiu i Wykonywaniu Zawodu Inclusion Europe Raport Inclusion Europe i jego 49 członków z 36 państw walczą ze społecznym wykluczaniem oraz

Bardziej szczegółowo

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy,

1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa 10 41,7 % 3. Strona rządowa 4 16,6 % 4. Partnerzy społeczni i gospodarczy, Ad. 1 Skład liczbowy i procentowy Komitetu Monitorującego WRPO Lp. Strona reprezentowana Liczba Członków KM WRPO % udział danej Strony w składzie KM WRPO 1. Pełny skład KM WRPO 24 100 % 2. Strona samorządowa

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe)

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Pozyskiwanie środków z funduszy UE i ich administrowanie Nazwa w języku angielskim Język wykładowy polski

Bardziej szczegółowo

FinMan. Jak zarządzać finansami edukacyjnego projektu europejskiego?

FinMan. Jak zarządzać finansami edukacyjnego projektu europejskiego? FinMan Jak zarządzać finansami edukacyjnego projektu europejskiego? Projekt FinMan - Financial Management for EU Adult Education Providers realizowany przez Biuro Międzynarodowych Projektów Edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Projekt Partnerski Grundtviga 2012-2014 Zdrowy styl życia rodziców - zdrowie przyszłych pokoleń

Projekt Partnerski Grundtviga 2012-2014 Zdrowy styl życia rodziców - zdrowie przyszłych pokoleń Projekt Partnerski Grundtviga 2012-2014 Zdrowy styl życia rodziców - zdrowie przyszłych pokoleń Spotkanie informacyjne 26 listopada 2012r Partner Projektu Dzielnica Mokotów Plan spotkania 1. Kilka słów

Bardziej szczegółowo

Karta Współpracy Gminy Zabierzów z Organizacjami Pozarządowymi. Preambuła

Karta Współpracy Gminy Zabierzów z Organizacjami Pozarządowymi. Preambuła Załącznik do Uchwały Nr XIV/110/11 Rady Gminy Zabierzów z dnia 25.11.2011 r. Załącznik do Uchwały nr LIX/326/06 Rady Gminy Zabierzów z dnia 20.01.2006 r. Karta Współpracy Gminy Zabierzów z Organizacjami

Bardziej szczegółowo

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY

UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY UMOWA POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY W RAMACH Klastra Producentów i Przetwórców Mikroregionu Dolina Strugu obejmującego producentów warzyw, owoców i miodu oraz podmioty, które wykorzystują te surowce we własnym

Bardziej szczegółowo

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE PRZEGLĄD NOWEGO PODPROGRAMU LIFE DOTYCZĄCEGO DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU NA LATA 2014 2020 Czym jest nowy podprogram LIFE dotyczący działań

Bardziej szczegółowo

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP

539313-LLP-1-2013-1-IT-LEONARDO-LMP Newsletter nr. 2 LIVORG Projektowanie i testowanie nowych ram kształcenia i szkolenia zawodowego w celu transferu i uznania umiejętności ekologicznego zarządzania zwierzętami hodowlanymi w Europie Okres

Bardziej szczegółowo

MODELE NAUCZANIA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ W SZKOŁACH EUROPEJSKICH. Kamila Ordowska

MODELE NAUCZANIA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ W SZKOŁACH EUROPEJSKICH. Kamila Ordowska MODELE NAUCZANIA EDUKACJI OBYWATELSKIEJ W SZKOŁACH EUROPEJSKICH Kamila Ordowska PRIORYTET zaangażowanie obywateli w życie polityczne i społeczne Zachęcanie obywateli do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA Ewa Stokłuska Kraków, 12.05.2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie obywatelstwa europejskiego poprzez współpracę miedzy partnerami i uczestnictwo w budowaniu demokratycznej, różnorodnej kulturowo Europy

Rozwijanie obywatelstwa europejskiego poprzez współpracę miedzy partnerami i uczestnictwo w budowaniu demokratycznej, różnorodnej kulturowo Europy Rozwijanie obywatelstwa europejskiego poprzez współpracę miedzy partnerami i uczestnictwo w budowaniu demokratycznej, różnorodnej kulturowo Europy Umacnianie poczucia odpowiedzialności za UE wśród obywateli

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR. www.polskieforumhr.pl

CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR. www.polskieforumhr.pl CZŁONKOSTWO W POLSKIM FORUM HR O POLSKIM FORUM HR HISTORIA I DOKONANIA CZŁONKOWIE POLSKIEGO FORUM HR Polskie Forum HR powstało w 2002 roku z inicjatywy największych agencji zatrudnienia działających wówczas

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana

Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja. Komplementarny proces. Kompleksowa zmiana Rewitalizacja to wyprowadzanie ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe, obejmujące różne sfery życia. Sama definicja

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca-rodzina. Kraków, 14 marca 2012 rok

Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca-rodzina. Kraków, 14 marca 2012 rok Innowacyjne wykorzystanie coachingu do wspierania równowagi praca-rodzina Kraków, 14 marca 2012 rok PLAN PREZENTACJI Godzenie życia rodzinnego i zawodowego co to za problem? Jak powstał nasz projekt? Na

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe Obywatele dla Demokracji Projekty systemowe Projekty tematyczne i rozwój instytucjonalny Kwota przeznaczona na dotacje: 26,5 mln EUR i rozwój instytucjonalny Obywatele dla Demokracji Program finansowany

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk nazwa inicjatywy Wspieranie partnerstwa transgranicznego i współpracy

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Na podstawie art. 14 ust.

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo