MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII"

Transkrypt

1 MAGAZYN PACJENTÓW CENTRUM ONKOLOGII STYCZEŃ 2013 Restauracja Fantazja w Centrum Onkologii E-papieros walka z nałogiem czy modny gadżet? NIE LEKCEWAŻ KASZLU! Diagnoza nowotworów układu oddechowego Co płynie w Twoich żyłach? - jak czytać wyniki badań Z pasją przez życie - rozmowa z dr Jerzym Tujakowskim Ciało i umysł: Wznowa z klinicznego punktu widzenia Rak to nie wyrok - rozmowa ze Stanisławem Tymem

2 Spis treści NASZE CENTRUM 3 Od redakcji 4 Restauracja Fantazja w Centrum Onkologii 6 PARiS - ster na zdrowie 7 Centrum Onkologii - centrum nauki 8 Pytania naszych Pacjentów PROFILAKTYKA 10 E-papieros walka z nałogiem czy modny gadżet? 12 Wirus w kropelce - grypa groźny wróg DIAGNOSTYKA 14 Co płynie w Twoich żyłach? 16 Nie lekceważ kaszlu! - jak diagnozujemy nowotwory układu oddechowego LECZENIE 18 Nasze Oddziały: Oddział Kliniczny Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów 20 Z pasją przez życie - rozmowa z dr Jerzym Tujakowskim 24 Na spalonym - rodzaje i przyczyny powstwawania nowotworów układu oddechowego 26 Krótka historia o tym, że rak to nie wyrok - rozmowa ze Stanisławem Tymem 30 Dlaczego psychoonkolog, a nie psycholog czy psychiatra powinien wspierać Pacjenta chorego na raka? 32 Ta choroba musi wiedzieć, że źle trafiła - rozmowa z Radosławem Pichłaczem 35 Przygotowanie do zabiegu tomografia komputerowa 36 Ciało i umysł: Wznowa z klinicznego punktu widzenia 38 Ciało i umysł: Lęk przed wznową- jak programować pozytywnie swój umysł? 2 Focus CO Nr

3 Od redakcji DRODZY CZYTELNICY Każdy początek roku to wyjątkowy czas. Patrzymy na świat z nowej perspektywy, świeżym spojrzeniem. To również czas postanowień noworocznych. Dla wielu z pewnością dla większości postanowienia noworoczne to wyznaczenie celów krótko- i długoterminowych. Dla chorujących na raka ten czas jest szczególny jeszcze szczególniej. Nowy rok, nowe nadzieje, nowy początek udana terapia przeciwnowotworowa jest również czymś w rodzaju nowego życia, które Chory otrzymuje. Dlatego tak ważne jest odpowiednie, pozytywne i silne spojrzenie w przyszłość. Przyjęło się już, że każdy numer ma pewnego rodzaju temat przewodni. Były to już schorzenia kobiece, problemy męskie, choroby związane z układem żywieniowy, a także inne tematy. Ten numer chcielibyśmy poświęcić chorobom nowotworowym układu oddechowego. Dlaczego taki wybór? Cóż, to dość proste rak płuc to najczęściej występujący nowotwór u mężczyzn w Polsce. Dlatego też warto poświęcić mu sporo miejsca w naszym kwartalniku, który dedykowany jest przecież przede wszystkim dla Pacjentów naszego Centrum Onkologii. W poprzednim numerze przedstawiliśmy Państwu niezwykle ciekawy wywiad ze znanym aktorem, Jerzym Stuhrem (można go obecnie odsłuchać na naszej stronie internetowej). W tym wydaniu chcielibyśmy Państwa serdecznie zaprosić do równie poruszającej rozmowy ze Stanisławem Tymem kolejnym wygranym z nowotworem. Jego siła i upór, a także fachowa pomoc medycyny, stoją za tym sukcesem. Pan Stanisław opowiada nam o tym, jakiego rodzaju walką jest choroba nowotworowa, co może w tej walce pomóc i jak on sam radził sobie w trakcie terapii. W nowym numerze znajdziecie Państwo również stałe rubryki, co do których otrzymujemy pozytywne sygnały od naszych Czytelników. Nie zabrakło również stałej pozycji, cyklu Ciało i Umysł, w którym tym razem poruszamy trudny temat wznowy nowotworowej zarówno z klinicznego jak i psychologicznego punktu widzenia. Przyjemnej lektury! Cała Redakcja życzy naszym Czytelnikom dużo siły, pozytywnej energii i mnóstwa powodów do szczęścia w tym nowym 2013 roku! Redaktor Naczelna Katarzyna Klawińska-Knach Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka w Bydgoszczy Redaktor Naczelna: Katarzyna Klawińska-Knach Redakcja: Kamila Siwczuk, Marta Molińska, Anna Twardowska Adres Redakcji: ul. Romanowskiej 2, Bydgoszcz Wydawca: Centrum Onkologii im. F. Łukaszczyka w Bydgoszczy Opracowanie: IRONteam Sp. z o.o. Grafika i DTP: Michał Buchwald GRAVITY Project Drukarnia: Echo Sp. z o.o. Papier: kreda mat 130/115g Nakład: egz. 3

4 Nasze Centrum FANTAZJA w Centrum Onkologii Zdrowie i komfort Pacjentów, to dla nas priorytet. Dlatego od lat wyznaczamy nowe standardy jakości w polskiej służbie zdrowia. Tak jest i teraz. Pierwsi w kraju, otworzyliśmy dla naszych Chorych restaurację. Nie tylko prawidłowo zaplanowane leczenie daje efekty w walce z nowotworem. Równie istotna jest odpowiednio zbilansowana dieta, która wspomaga proces terapeutyczny. Zapobiega utracie masy ciała, osłabieniu, niedoborowi witamin i mikroelementów. Pacjenci walczący z chorobą nowotworową często tracą na wadze. Ich organizm jest wycieńczony i osłabiony skomplikowanym leczeniem. Do tego dochodzą brak łaknienia i niedożywienie. Serwując jeden posiłek dla wszystkich, ryzykowaliśmy, że wiele osób go nie zje. Nie dlatego, że taki mają kaprys. Powodem zazwyczaj bywały trudności z przyswajaniem niektórych składników oraz zmienione upodobania kulinarne, które często pojawiają się podczas przyjmowania chemioterapii. Otwierając restaurację Fantazja, położyliśmy kres zimnym, niezjedzonym posiłkom. Teraz każdy Pacjent sam wybiera co i w jakich ilościach zje. Do wyboru są trzy, specjalnie skomponowane przez specjalistów diety: podstawowa, łatwostrawna i cukrzycowa. Godziny otwarcia restauracji dostosowaliśmy do harmonogramu leczenia. Na każdy posiłek przeznaczyliśmy średnio dwie godziny. Pacjenci w pierwszych dobach po zabiegu lub osłabieni, dostają posiłki do łóżka. Skorzystanie z usług Fantazji jest możliwe dzięki zainstalowanym przy wejściu elektronicznym bramkom. Każdy nowo przyjęty Chory otrzymuje opaskę z indywidualnym kodem kreskowym. Wystarczy przybliżyć opaskę do skanera, aby bramka automatycznie się otworzyła. 4 Focus CO Nr

5 Nasze Centrum Innowacyjne rozwiązanie wzbudziło zainteresowanie mediów. W dniu otwarcia, relację z uroczystości na żywo transmitowano w TVN24. W Telewizji Bydgoskiej i Polsacie można było obejrzeć materiał z tego wydarzenia. O Fantazji usłyszeli także słuchacze regionalnych rozgłośni radiowych oraz czytelnicy lokalnych i ogólnopolskich gazet. Na zaproszenie dyrektora Centrum Onkologii w otwarciu restauracji uczestniczyli, m.in. marszałek województwa kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki, przewodnicząca sejmiku kujawsko-pomorskiego Dorota Jakuta, szef oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia Tomasz Pieczka. Otwarcie Fantazji to milowy krok w kierunku udoskonalenia systemu żywienia Pacjentów. Restauracja okazała się być strzałem w dziesiątkę. Projekt spotkał się z uznaniem samych zainteresowanych. Każdy posiłek jest dla nich przyjemnością, bo mogą go spożyć w gronie najbliższych, restauracja jest bowiem otwarta na klientów spoza szpitala. Szczególnie zależało nam, aby nasi Pacjenci, mogli zapraszać na posiłki swoich gości. Dzięki temu, nawet podczas hospitalizacji, mogą mieć przynajmniej namiastkę normalnego życia. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji SZEF KUCHNI HOTELU POZYTON POLECA Składniki: 2 gęsie uda 50 g miodu 100g żurawiny kilka ziaren jałowca 200ml białego wytrawnego wina 150g suszonych śliwek 150g suszonych moreli łyżka octu balsamicznego 100g masła 120 ml oleju, łyżka oliwy sól, majeranek, pieprz, świeży tymianek, rozmaryn, ziele angielskie Gęś z kapustą, żurawiną oraz ziemniakami z tymiankiem Gęsina wraca triumfalnie na nasze stoły. Jest to zasługa województwa kujawsko-pomorskiego, które od kilku lat promuje gęsinę jako mięso smaczne i zdrowe. Potrawy z gęsi uważane są za luksusowe i wykwintne, dlatego doskonale nadają się na bale karnawałowe, a także domowe przyjęcia. Wykonanie: Śliwki oraz morele kroimy na mniejsze kawałki, zalewamy winem, dodajemy jałowiec, kilka gałązek rozmarynu i tymianku. Uda gęsie myjemy w zimnej wodzie, przyprawiamy solą, pieprzem oraz majerankiem. Zalewamy naszą marynatą i wstawiamy na kilka godzin do lodówki. Po wyjęciu z lodówki osuszamy delikatnie i obsmażamy na oleju. Przekładamy do żaroodpornego naczynia i polewamy pozostałym ze smażenia tłuszczem. Zalewamy połową marynaty, przykrywamy i pieczemy w piekarniku nagrzanym do temp. 170 C przez około 1,5 godziny. Żurawinę z miodem podlewamy odrobiną wina i podgrzewamy, aby alkohol odparował, przyprawiamy solą, pieprzem, octem balsamicznym. Powstałym sosem polewamy mięso tuż przed podaniem. Serwujemy z ziemniakami podsmażonymi na oliwie z tymiankiem oraz kapustą gotowaną z dodatkiem miodu. Szef Kuchni Wiktor Maciejewski Foto: materiały redakcji 5

6 Nasze Centrum PARiS - ster na zdrowie Zakończyliśmy budowę Parku Aktywnej Rehabilitacji i Sportu! Chrzest bojowy przeszedł już basen. W połowie 2013 roku przyjmiemy pierwszych klientów. Nowy rok rozpoczynamy od wielkich porządków po budowie. Przez kolejne miesiące będziemy wyposażać Park w sprzęt rehabilitacyjno-sportowy, aparaturę medyczną, meble. Chcemy dać naszym Pacjentom zupełnie nową jakość, dlatego przygotowanie obiektu i prace wykończeniowe muszą potrwać. Jedną z atrakcji PARiS jest 25-metrowy basen. W ostatnim czasie sprawdzaliśmy jego jakość. Na dwa tygodnie wypełniliśmy go wodą. Testowaliśmy szczelność niecki, badaliśmy próbki wody, sprawność zainstalowanej technologii. Basen zaprojektowaliśmy z myślą o rehabilitujących się w Centrum Onkologii Pacjentach. Ale nie tylko Jego głębokość w najpłytszym punkcie nie przekracza 120 cm, jest więc miejscem bezpiecznym dla osób rozpoczynających naukę pływania. Wybudowana przy basenie duża widownia umożliwi organizowanie zawodów pływackich. Nie zabraknie również sauny i jacuzzi, dzięki którym nasi Pacjenci będą mogli pozwolić sobie na chwilę relaksu. W planach jest otwarcie kawiarni oraz saloniku prasowego. PARiS został przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Podjazdy, przestronne windy oraz korytarze przygotowaliśmy w ten sposób, aby bez przeszkód mogły z nich korzystać osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich. W toaletach zainstalowaliśmy specjalne urządzenia, dzięki którym Pacjent ma możliwość zaalarmować personel, że dzieje się z nim coś złego. Wnętrze zaaranżowaliśmy z ogromną starannością. Obiekt ożywiają różnokolorowe kondygnacje zaprojektowane w odcieniach żółtego, zielonego, czerwieni i niebieskiego. Całość wystroju uzupełniają specjalnie przygotowane wysepki przeznaczone na zieleń. Panująca w Parku ciepła i przyjazna atmosfera sprawią, że rehabilitacja stanie się najprzyjemniejszym elementem leczenia skojarzonego nowotworów. PARiS to miejsce, w którym Pacjenci Centrum Onkologii będą powracać do sprawności, a niepełnosprawni sportowcy przygotowywać się do kolejnych zawodów. Chcemy, aby Park integrował mieszkańców regionu. Każdy będzie mógł tutaj poprawić kondycję, a jak wiadomo, aktywność fizyczna, to najlepsza profilaktyka przeciwnowotworowa. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji 6 Focus CO Nr

7 Nasze Centrum Centrum Onkologii - centrum nauki O randze szpitala świadczy nie tylko poziom leczenia, ale też dorobek naukowy jego specjalistów. Centrum Onkologii w Bydgoszczy jest pod tym względem liderem. W ostatnich tygodniach zorganizowaliśmy kilka międzynarodowych konferencji naukowych oraz egzamin państwowy. Medycyna spersonalizowana, to przyszłość onkologii. Zanim jednak nowe terapie zostaną przeniesione do klinik, potrzeba wielu badań naukowych potwierdzających ich skuteczność. Dlatego w Centrum Onkologii powstaje Innowacyjne Forum Medyczne, które będzie platformą wymiany doświadczeń i współpracy naukowej z wiodącymi ośrodkami badawczymi w kraju i na świecie. Na pierwszą konferencję organizowaną w ramach Forum przyjechała profesor Sui Huang z Northwestern University Chicago. Wizyta profesor w Bydgoszczy nie była przypadkowa. Zespół pod jej przewodnictwem odkrył subnuklearną strukturę PNC we wczesnych stanach zaawansowania raka piersi. Obecność tej struktury wskazuje na duże prawdopodobieństwo przerzutów. Naukowcy z Centrum Onkologii prowadzą podobne badania, ale u pacjentów z rakiem prostaty. Na badania, jako jedyny szpital w Polsce, dostaliśmy grant z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej w programie Homing Plus. Kilkanaście dni po wizycie profesor Sui Huang zorganizowaliśmy wspólnie z Collegium Medicum UMK, IX Spotkanie Adeptów Urologii. Podczas warsztatów dr Diter Klimke z Niemiec prezentował możliwości nowego sprzętu, tzw. NanoKnife. Jest on wykorzystywany do leczenia guzów nerek, gruczołu krokowego, wątroby, trzustki, płuc. Uczestnicy spotkania mieli okazję obejrzeć transmisję z zabiegu u Chorego na nowotwór stercza. Operacja została przeprowadzona właśnie przy pomocy NanoKnife. Innowacyjność urządzenia polega na wykorzystaniu pola elektrycznego o wysokim napięciu, które oddziałuje na pory błon komórkowych. Otwarcie porów, prowadzi do uszkodzenia komórek, a później ich martwicy. Martwe komórki usuwa z organizmu układ limfatyczny. Następnie siatka kolagenowa napełnia zdrowy miąższ. Po trzech dniach Pacjent może już wrócić do domu. W konferencji uczestniczyło ponad sto osób specjalizujących się w dziedzinie urologii. Naszym gościem był też dr Christian Ruff, zastępca prezesa European Society of Residents in Urology. Spotkanie wzbudziło zainteresowanie mediów, ponieważ nowotwór prostaty zajmuje drugie miejsce wśród najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn. Dlatego lekarze szukają nowych, małoinwazyjnych sposobów walki z nim. Szczególnie, że ten rodzaj nowotworu dotyka głównie mężczyzn w wieku 50+, czyli stosunkowo młodych. Dużym wydarzeniem, zorganizowanym na skalę krajową była III Konferencja Naukowa poświęcona rakowi odbytnicy. Przy okazji Sympozjum obchodziliśmy X-lecie Kliniki Chirurgii Onkologicznej. Przez ten czas w naszym ośrodku wykonano ponad tysiąc operacji raka odbytnicy. Na spotkanie przybyło wielu wybitnych specjalistów. Tematyka sesji obejmowała m.in. leczenie skojarzone, kwalifikacje do leczenia skojarzonego, leczenie nawrotów i przerzutów oraz postępy w leczeniu. Sympozjum zorganizowano pod patronatem Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej. Przed konferencją zorganizowaliśmy kursy doskonalące dla chirurgów i patologów. Po raz pierwszy byliśmy także organizatorem egzaminu państwowego z chirurgii onkologicznej. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji 7

8 LEKARZE ODPOWIADAJĄ Nasze Centrum Pytania naszych Pacjentów 1Czy oprócz badań specjalistycznych przeprowadzanych przez lekarza, sama też mogę jakoś kontrolować stan swojego zdrowia? Czy to prawda, że ryzyko raka szyjki macicy rośnie z 2 wiekiem? Wszystko zależy od zakresu badań. Kobiety mogą z powodzeniem samodzielnie badać swoje piersi w kierunku wykrycia zmian nowotworowych i innych. Ponadto należy uważnie obserwować skórę swojego ciała, ponieważ każda zmiana (pękające naczynka, żylaki, zmiany skórne, pieprzyki) mogą prowadzić do poważniejszych schorzeń. Podstawą do niepokoju jest również krew w moczu lub w kale. Niemniej jednak okresowe badania profilaktyczne w specjalistycznych placówkach medycznych są jak najbardziej wskazane dzięki nim bowiem jest szansa na wykrycie zmian chorobowych w bardzo wczesnym stadium, kiedy ich leczenie jest najprostsze i najbardziej skuteczne. Nie, to nieprawda. Ryzyko związane z rakiem szyjki macicy dotyczy kobiet w każdym wieku, natomiast wzrasta w przypadku kobiet, które miały więcej partnerów seksualnych. Rośnie bowiem wówczas możliwość zakażenia wirusem HPV (brodawczak ludzki), który prowadzić może do zmian nowotworowych. Badania wykazują, że największym ryzykiem obarczone są kobiety między 20 a 30 rokiem życia właśnie ze względu na liczbę partnerów seksualnych w tym okresie. Należy również podkreślić, że stosowanie prezerwatyw nie chroni w 100% przed zakażeniem, ponieważ wirus ten przemieszcza się poprzez zetknięcie męskich i żeńskich narządów rodnych. Prezerwatywy istotnie obniżają ryzyko, jednak nie dają pełnej gwarancji. Dlatego też tak istotne są regularne badania cytologiczne (minimum raz na 6 miesięcy), które pozwalają na wczesne wykrycie wirusa i skuteczne pozbycie się go. 8 Focus CO Nr

9 Czy chemioterapia wpływa tylko na komórki 3 nowotworowe czy na zdrowe również? Czy leczenie raka narządów płciowych u mężczyzny wiąże się z 4 bezpłodnością? W zależności od specyfiki choroby stosowane są różne metody chemioterapii. Specjalne leki używane w chemioterapii (tzw. cytostatyki) są dobierane za każdym razem w sposób indywidualny. Niemniej jednak wszystkie te substancje działają w sposób niewybiórczy. Oznacza to, że cytostatyki atakują te komórki, które mnożą się najszybciej, jednak nie rozróżniają czy są to komórki nowotworowe czy nie. Tempo mnożenia się komórek nowotworowych jest znacznie szybsze niż komórek zdrowych, dlatego chemioterapia działa przede wszystkim na te właśnie komórki. Nie można jednak wykluczyć wpływu chemioterapii na komórki zdrowe. O tym, w jaki sposób leczenie nowotworów związanych z układem moczowo-płciowym u mężczyzny wpływa na płodność, decydują takie czynniki, jak typ schorzenia, zastosowane leczenie oraz ewentualne powikłania. Zasadniczo operacje chirurgiczne nie wpływają bezpośrednio na płodność mężczyzny. Z kolei negatywny wpływ na płodność mężczyzny ma chemioterapia i radioterapia. W takiej sytuacji, przed poddaniem się leczeniu, warto rozważyć zdeponowanie zdrowego nasienia w banku spermy. Czy skoro poddaję się operacji usunięcia guza, muszę poddawać się również chemioterapii i radioterapii? 5 Chirurgiczne usunięcie zmienionych chorobowo komórek to najskuteczniejsza metoda pozbycia się nowotworu. Niemniej jednak należy pamiętać, że pomimo wysokiej precyzji takich zabiegów, w organizmie mogą pozostać zmienione chorobowo komórki, które nie zostały wycięte. Dlatego też często radioterapia lub chemioterapia stanowią leczenie uzupełniające, którego celem jest całkowita eliminacja komórek nowotworowych. 9

10 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... E-papieros walka z nałogiem czy modny gadżet? E Elektroniczne papierosy miały być przełomem w walce z nałogiem. Producenci prześcigali się w wyliczaniu zalet produktu. Prezentowano je jako zdrowe, nie wydzielające zapachów, bezpieczne dla otoczenia. Jak jest w rzeczywistości? 10 Focus CO Nr

11 Papierosy elektroniczne zyskują na popularności. W ostatnich latach producenci skutecznie wykorzystali koniunkturę oraz modę na papierosowy gadżet. W efekcie, w większości galerii handlowych, można spotkać stoiska z tymi produktami. E-papierosy wyglądem przypominają te prawdziwe. Ich mechanizm działania oparty jest na inhalacji. Wynalazek składa się z baterii zasilającej, wytwarzającego parę atomizera oraz wkładów na płyn z nikotyną. Za pomocą baterii płyn rozgrzewa się do wysokiej temperatury stopni i paruje. Odparowywana nikotyna trafia bezpośrednio do płuc. W niektórych modelach znajduje się dioda symulująca żarzenie się papierosa. Elektroniczny papieros, to urządzenie wielokrotnego użytku. Przy codziennym korzystaniu konieczne jest doładowywanie akumulatora oraz regularne uzupełnianie płynu. Podstawową zaletą e-papierosów jest brak substancji smolistych obecnych w tradycyjnych papierosach. Czy jednak produkt jest tak zdrowy, jak usiłują przekonać producenci? Nie ma dowodów na to, że elektroniczne papierosy są nieszkodliwe, ponieważ nikt ich jeszcze nie zbadał. Przeciwnicy uważają, że wynalazek podtrzymuje uzależnienie od nikotyny i utrwala nawyk palenia. Mogą być niebezpieczne, ponieważ trudno kontrolować ich zużycie. Natomiast zwolennicy podkreślają, że są one zdrowszą alternatywą, ponieważ nie mają w sobie substancji rakotwórczych. Są mniej szkodliwe dla cery i włosów. Pomagają rzucić palenie, ograniczając stosowaną dawkę nikotyny. Imitują normalne palenie. Płyny do e-papierosów oferowane są w różnych aromatach: tytoniowym, owocowym, ziołowym, imitujących smaki napojów i alkoholi. Istnieją wkłady całkowicie pozbawione nikotyny. Głównym składnikiem płynu jest glikol propylenowy. Bezbarwna, bezwonna, oleista ciecz, o słodkawym smaku. Na świecie różnie traktuje się elektroniczne papierosy. W większości krajów zakwalifikowano je jako wyrób tytoniowy, a nie produkt medyczny, który może być pomocny w nikotynowej terapii zastępczej. Nieznane są polskie statystyki, ale według danych zgromadzonych w Wielkiej Brytanii, użytkowników e-papierosów jest około miliona. Naukowcy sprawdzają, jakie mogą być konsekwencje wdychania aerozolu wytwarzanego w e-papierosie. Spalaniu tytoniu towarzyszy wydzielanie dużo większej ilości toksyn i związków chemicznych, niż przy odparowywaniu. Jednak substancje, które wdychamy korzystając z e-papierosów nie są znane. Nie ma żadnych norm dotyczących tych produktów, dlatego tak naprawdę nie wiadomo, co wprowadzamy do własnego organizmu. Przekonanie o nieszkodliwości e-papierosów sprawiło, że wiele osób sięga po nie w miejscach dla niepalących lub takich, w których palenie jest zabronione. Wywołało to sprzeciw społeczeństwa. E-palenie w tramwajach i autobusach zostało już zabronione przez radnych z Poznania oraz Warszawy. Należy spodziewać się, że ich tropem pójdą także inne samorządy. Kamila Siwczuk Zespół ds. Komunikacji 11

12 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Wirus w kropelce GRYPA groźny wróg Wysoka gorączka, dreszcze, bóle mięśni, uczucie rozbicia wszyscy znamy te symptomy. Zwiastują grypę. Tej choroby nie warto lekceważyć. Powikłania mogą doprowadzić do zapalenia płuc, mięśnia sercowego, a nawet śmierci. Największy wzrost zachorowań na grypę epidemiolodzy odnotowują w okresie od września do kwietnia. Rozprzestrzenianiu się wirusa sprzyja jesienna plucha, duże skoki temperatury w ciągu doby, a także wiosenna odwilż. Poznaj wroga Grypa jest chorobą zakaźną, wywoływaną przez wirusy. Trudno z nią walczyć, ponieważ wirusy ulegają częstym mutacjom genetycznym. Dlatego praktycznie co roku, mamy do czynienia z nowym przeciwnikiem, a nasz układ immunologiczny musi uczyć się od nowa, jak go pokonać. Wirus przenosi się drogą kropelkową, np. poprzez kichnięcie, kaszel, a nawet zwykłą rozmowę z osobą chorą. Zarazić możemy się w każdym miejscu publicznym, gdzie jest duże skupisko ludzi: przedszkolu, szkole, szpitalu, środkach komunikacji miejskiej, galeriach handlowych. Najbardziej narażone są dzieci, osoby z osłabioną odpornością, starsze, a także pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe. Dla tej grupy, grypa stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Przeziębienie czy grypa? Oto jest pytanie, na które Hamlet zapewne szybko znalazłby odpowiedź, bo obie choroby trudno pomylić. Grypa rozwija się błyskawiczne i nagle. Towarzyszy jej gorączka powyżej 38 st. C, ból głowy i mięśni, suchy kaszel, skrajne wyczerpanie. Z kolei przeziębienie przebiega łagodnie, bez podwyższonej temperatury, kaszel jest wilgotny. Najbardziej dokuczliwy jest ból gardła i nieżyt nosa. Przeziębieniu bardzo 12 Focus CO Nr

13 rzadko towarzyszą powikłania, w grypie są one niestety częste. Objawy choroby ustępują średnio po tygodniu. Najdłużej utrzymuje się kaszel. Część osób po przechorowaniu grypy, odczuwa jeszcze przez niemal miesiąc osłabienie. Osoba chora zaraża innych już na 2-3 dni przed wystąpieniem objawów grypy, oraz od 3 do 5 dni po ich ustąpieniu. Aby ograniczyć zarażenia, Chory powinien unikać bliskiego kontaktu z otoczeniem, podczas kaszlu i kichania zasłaniać usta i nos chusteczką. Należy często myć i dezynfekować ręce, żeby pozbywać się wirusów ze skóry. Groźne powikłania Do najczęstszych powikłań po źle leczonej grypie należą: zapalenie oskrzeli, zatok, płuc, ucha, zaostrzenie się już istniejących chorób, np. astmy. Może dojść także do zapalenia mięśnia sercowego, nerwów lub mózgu. Te powikłania są groźne i mogą prowadzić nawet do śmierci. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) co roku na grypę i inne infekcje górnych dróg oddechowych choruje na świecie od 330 milionów do 1,575 miliarda ludzi. Umiera od 0,5-1 miliona ludzi. Te dane pokazują powagę sytuacji. Profilaktyka Lekarze często powtarzają, że lepiej zapobiegać, niż leczyć. Ale czy w przypadku grypy, istnieje jakakolwiek profilaktyka? Okazuje się, że tak. Jest nią budowanie odporności immunologicznej przez cały rok. Przepis jest bardzo prosty trzeba prawidłowo się odżywiać, dbać o aktywność fizyczną, odpoczywać, wysypiać się, unikać picia zbyt dużych ilości alkoholu i ograniczyć palenie. W sezonie zachorowań, należy szczególną uwagę zwrócić na sposób ubierania. Chodzi o to, aby nie dopuścić do wyziębienia lub paradoksalnie przegrzania organizmu. Dobrym rozwiązaniem jest więc strój na cebulkę. Dzięki temu gdy robi się coraz cieplej, możemy pozwolić sobie na zdjęcie kolejnej bluzy czy swetra, a gdy jest chłodniej założyć dodatkową warstwę. Szczepienia Zanim podejmiemy decyzję o szczepieniu, warto wcześniej porozmawiać z lekarzem. Zaburzenia odpornościowe, stosowanie niektórych leków, ciąża, mogą wykluczać możliwość przyjęcia szczepionki. Przeciwwskazaniem jest także uczulenie na białko z kurzego jaja. Celem szczepienia jest nie tylko uniknięcie zachorowania na grypę, ale przede wszystkim ograniczenie poważnych powikłań. Wirus grypy ulega mutacjom, dlatego skład szczepionek jest co roku aktualizowany. Niestety w Polsce szczepi się zaledwie od 5 do 8 procent populacji. Pandemie grypy Najbardziej znana hiszpanka pochłonęła w latach ponad 50 mln ofiar na całym świecie, to więcej niż liczba ofiar I wojny światowej. Była to jedna z największych pandemii w historii ludzkości, zachorowało ok. 500 mln ludzi, czyli 1/3 populacji świata. Na grypę azjatycką w 1957 roku, zmarło niemal milion osób. Tyle samo ofiar pochłonęła w 1968 roku grypa Hong- Kong. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji 13

14 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Co płynie w Twoich żyłach? Morfologia krwi, to jedno z podstawowych i powszechnie wykonywanych badań diagnostycznych. Dzięki niemu dowiemy się, jakie choroby nam grożą, zanim pojawią się pierwsze ich symptomy. Krew ma kluczowe znaczenie dla organizmu, choć stanowi zaledwie 7 procent naszego ciała. Dostarcza do komórek tlen, substancje odżywcze, witaminy, sole mineralne. Wydala dwutlenek węgla i zbędne produkty przemiany materii. Jest odpowiedzialna za reakcje odpornościowe, utrzymanie stałości środowiska wewnętrznego (homeostaza) oraz temperatury. W jej skład wchodzą krwinki czerwone, białe, płytki krwi oraz płynne osocze. Kiedy dostajemy wyniki morfologii, mamy podaną wartość parametrów, ale co z tego skoro nie wiemy, co oznaczają różne skróty i o czym świadczą podwyższone lub obniżone wskaźniki? Krwinki czerwone (RBC) ich wzrost oznacza erytrocytozę, natomiast spadek erytropenię. Erytrocytoza jest rzadko spotykaną chorobą, może być spowodowana nowotworowym rozrostem krwinek czerwonych. Jej przyczyną bywa również niedotlenienie. Częściej mamy jednak do czynienia z niedokrwistością, którą wywołuje utrata krwi, niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego. Przyczyną niedokrwistości jest również niedobór żelaza lub przyczyny wtórne (ciąża, choroby nerek, nowotwory, choroby przewlekłe). Krwinki białe (WBC) służą obronie przed bakteriami, wirusami, pierwotniakami. Składają się z kilku podgrup granulocytów, limfocytów i monocytów. Podwyższenie może być spowodowane wysoką temperaturą otoczenia, opalaniem się na słońcu, ciążą, wysiłkiem fizycznym, stresem, stanami zapalnymi narządów, uszkodzeniami tkanek, zakażeniami, zatruciami, nowotworami. Płytki krwi (PLT) komórki te łączą się ze sobą i tworzą skrzep uniemożliwiający wypływ krwi z uszkodzonego naczynia krwionośnego. Nadpłytkowość zdarza się rzadko. Natomiast małopłytkowość jest spowodowana np. uszkodzeniem szpiku, w którym powstają płytki (z powodu niekorzystnego działania niektórych leków na szpik, zakażeniami, czy naciekami nowotworowymi). CRP, czyli białko C-reaktywne - jego obecność świadczy o istnieniu stanu zapalnego, zwiększa się też w chorobach nowotworowych. Odczyn Biernackiego (OB) - chorobami powodującymi przekroczenie norm są: sta- 14 Focus CO Nr

15 ny zapalne, nowotwory, choroby rozrostowe krwi (np. białaczki), choroby autoimmunologiczne. Jednak OB jest badaniem mało specyficznym, dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, lekarze zlecają badania dodatkowe. Hemoglobina (HGB) - obniżenie poziomu hemoglobiny jest na ogół spowodowane niedokrwistością. Hemoglobina to białko transportowe będące podstawowym markerem służącym do rozpoznawania niedokrwistości. Bazocyty (BASO) - ich liczba zwiększa się w stanach alergicznych, przy przewlekłej białaczce szpikowej, w przewlekłych stanach zapalnych przewodu pokarmowego, wrzodziejących zapaleniach jelit, niedoczynności tarczycy, chorobie Hodgkina. Wynik poniżej normy może się pojawić w ostrych infekcjach, ostrej gorączce reumatycznej, nadczynności tarczycy, ostrym zapaleniu płuc, stresie. Eozynocyty (EOS) - zwiększenie ich wartości wywołują choroby alergiczne, zakaźne, hematologiczne, pasożytnicze, astma oskrzelowa, a także katar sienny, łuszczyca, zażywanie leków (np. penicyliny). Przyczyną spadku ich liczby mogą być zakażenia, dur brzuszny, czerwonka, posocznica, urazy, oparzenia, wysiłek fizyczny oraz działanie hormonów nadnerczowych. Monocyty (MONO) - wzrost ich liczby może być spowodowany: gruźlicą, kiłą, brucelozą, zapaleniem wsierdzia, durem, mononukleozą zakaźną, zakażeniami pierwotniakowymi, urazami chirurgicznymi, kolagenozami, chorobą Crohna, nowotworami. Przyczyną mniejszej liczby monocytów są np. infekcje. Neutrocyty (NEUT) - ich zwiększenie obserwujemy w zakażeniach miejscowych i ogólnych, chorobach nowotworowych, hematologicznych, po urazach, krwotokach, zawałach, w chorobach metabolicznych, u palaczy oraz u kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Spadek liczby neutrocytów występuje w zakażeniach grzybiczych, wirusowych (grypa, różyczka), bakteryjnych (gruźlica, dur, bruceloza), pierwotniakowych (np. malaria), w toksycznym uszkodzeniu szpiku kostnego, przy leczeniu cystostatykami. Limfocyty (LYMPH) - ich liczba wzrasta w takich chorobach, jak krztusiec, chłoniaki, przewlekła białaczka limfatyczna, szpiczak mnogi, odra, świnka, gruźlica, kiła, różyczka, choroby immunologiczne. Natomiast spadek może wywołać stosowanie kortykosterydów, ciężkie zakażenia wirusowe. Hematokryt (HCT) - to stosunek objętości erytrocytów do objętości osocza. Zależy on od liczby krwinek czerwonych (RBC), objętości krwinek czerwonych (MCV), a także aktualnej objętości krwi krążącej, która prawidłowo wynosi około 5-6 litrów. Inne badania krwi Wykonuje się również badania biochemiczne krwi, podczas których ocenia się skład osocza, a konkretnie poziom glukozy, mocznika, kreatyniny, białka, elektrolitów (potasu, sodu, chloru), cholesterolu, trójglicerydów, bilirubiny, amylazy itd. Wykonanie badań biochemicznych daje nam wiedzę o funkcjonowaniu prawie wszystkich narządów ciała. Ogromna liczba schorzeń nie mogłaby być diagnozowana i leczona bez oceny zmian we krwi tych substancji. Anna Twardowska Zespół ds. Komunikacji Konsultacja medyczna dr n. med. Tomasz Mierzwa Kierownik Zakładu Profilaktyki i Promocji Zdrowia Centrum Onkologii w Bydgoszczy 15

16 Profilaktyka JAK MY TO ROBIMY... Nie lekceważ kaszlu! jak diagnozujemy nowotwory układu oddechowego Kaszel, odpluwanie krwi, szybsze męczenie się, bóle w klatce piersiowej, bóle barku, stany podgorączkowe, brak apetytu, ubytek masy ciała to najczęstsze objawy nowotworów układu oddechowego. Tego typu schorzenie najłatwiej powinien rozpoznać sam Pacjent. Problem jednak w tym, aby człowiek był świadomy takich objawów i nie lekceważył ich. Profesjonalna służba zdrowia ma w swoim arsenale wiele specjalistycznych badań, dzięki którym można bardzo precyzyjnie określić położenie nowotworu płuca, jego stopień zaawansowania, typ budowy wewnętrznej (histopatologiczny), a następnie zaproponować optymalne w danej sytuacji leczenie. Problem jednak w tym, aby te działania nie były spóźnione. Klasyczne zdjęcie klatki piersiowej jest najbardziej typowym badaniem obrazowym, ale współcześnie nie można już na jego podstawie decydować o rozpoznaniu nowotworu. Można bowiem pokroić klatkę piersiową (na szczęście tylko wirtualnie) w cienkie nawet dwumilimetrowe plastry i dokładnie zorientować się przy jakich ważnych strukturach znajduje się guz i czy będzie możliwe jego operacyjne usunięcie. Jest to tzw. spiralna komputerowa tomografia, funkcjonująca na świecie od 1974 roku. Technika ta ma także zastosowanie w badaniach przesiewowych, służących wykrywaniu raka płuca we wczesnych stadiach zaawansowania, gdy jeszcze nie występują żadne objawy. Badaniami tymi obejmuje się zwykle osoby w wieku lat, które przez minimum 20 lat paliły papierosy. Pozwala to wykryć od 10 do 15 raków płuca na tysiąc przebadanych osób. Jeżeli chcemy określić żywotność guza, czyli stopień zachodzącego w jego wnętrzu metabolizmu glukozy, wykonujemy pozytonową emisyjną tomografię (PET). Obraz tego badania pozwoli nam dodat- 16 Focus CO Nr

17 kowo sprawdzić, czy ocenianemu guzowi nie towarzyszą dodatkowe ogniska, czyli przerzuty. Wartość diagnostyczna PET jest ogromna. Ta stosunkowo nowa technika jest dostępna w Polsce od 2003 roku. To właśnie Centrum Onkologii w Bydgoszczy pierwsze zainstalowało u siebie takie urządzenie. Oczywiście, istnieją jeszcze inne subtelne metody badań obrazowych (np. magnetyczny rezonans jądrowy - MRI, scyntygrafia czy USG). Nieocenioną wartość diagnostyczną ma bronchoskopia. To ona pozwala lekarzowi zajrzeć do wnętrza płuc. Poprzez światłowody obraz może być przenoszony z głęboko położonych części drzewa oskrzelowego, co umożliwia precyzyjne usytuowanie nowotworu i zaplanowanie miejsca jego odcięcia. Bronchoskopia autofluorescencyjna (AFI) dzięki zastosowaniu światła lasera pozwala na uwidocznienie bardzo wczesnych nowotworów ograniczonych do śluzówki oskrzela, niedostrzegalnych w świetle białym. Odrębną częścią diagnostyki jest ustalenie charakteru guza (czy jest on łagodny czy złośliwy). Aby tego dokonać, należy pobrać próbkę z jego wnętrza i zbadać ją pod mikroskopem. Wykonuje się więc tzw. biopsję guza cienkoigłową lub gruboigłową. Pobiera się wycinek z guza widocznego podczas bronchoskopii, nakłuwa się guz lub węzeł chłonny położony poza oskrzelem pod kontrolą wewnątrzoskrzelowej ultrasonografii itd. Zawsze kierować należy się zasadą, aby rozpoczynać od metody najprostszej, najmniej obciążającej Chorego. Pobranym w ten sposób materiałem zajmują się lekarze patolodzy, którzy poddają go specjalistycznym procesom utrwalania i wybarwiania, aby w końcu obejrzeć preparat pod mikroskopem i dać odpowiedź, na którą z niecierpliwością czeka i Pacjent, i lekarz: rak czy guzek łagodny. W Centrum Onkologii w Bydgoszczy funkcjonuje Zakład Patologii Nowotworów i Patomorfologii. W przypadkach zaawansowanego gruczolakoraka płuca pracownicy tej placówki mogą diagnozować zaburzenia w strukturach genów komórek nowotworowych (tzw. mutacje). Pozwala to przewidzieć odpowiedź na leczenie u poszczególnych Pacjentów. Zamiast podawać bardzo drogie leki wszystkim Chorym i odnotować skuteczność terapii w kilku procentach, leczenie to stosuje się tylko u wytypowanych po badaniach genetycznych Pacjentów i wówczas skuteczność może osiągać kilkadziesiąt procent. Jest to tzw. terapia celowana. Bardzo ważną sprawą z punktu widzenia Pacjenta i Narodowego Funduszu Zdrowia jest to, aby diagnostyka nowotworów układu oddechowego odbywała się od razu w wyspecjalizowanych ośrodkach. Proces taki trwa wówczas krócej i jest tańszy, gdyż unika się powtarzania badań w różnych szpitalach. Wysokospecjalistyczne badania są ważne, ale kluczową sprawą w wykrywaniu nowotworów układu oddechowego jest podniesienie świadomości społeczeństwa w kwestii niebagatelizowania określonych objawów oraz zachowanie tzw. czujności onkologicznej przez lekarzy rodzinnych. Często pospolite i niepozorne objawy mogą być spowodowane przez bardzo groźne nowotwory układu oddechowego. prof. dr hab. n. med. Janusz Kowalewski Koordynator Oddziału Klinicznego Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów 17

18 Leczenie Nasze oddziały Oddział Kliniczny Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów W Wychodząc naprzeciw rosnącej liczbie zachorowań na raka płuc, w Centrum Onkologii powstał Oddział Kliniczny Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów. Jego koordynatorem jest wybitny specjalista - prof. dr hab. n. med. Janusz Kowalewski. W tym oddziale Pacjenci z rakiem płuca leczeni są zgodnie z najnowszymi osiągnięciami naukowymi, czyli metodą skojarzonego leczenia operacyjnego z chemio- i/lub radioterapią, czy też brachyterapią. Zabiegi resekcji płuca wykonujemy przy pomocy lasera, maksymalnie oszczędzając miąższ płuca. Prowadzimy również diagnostykę oraz leczenie guzów i innych schorzeń płuc, opłucnej, śródpiersia, przepony, zniekształceń, wad rozwojowych, guzów ściany klatki piersiowej w oparciu o badania: USG, CT, MR i PET/CT. 18 Focus CO Nr

19 Oddział dysponuje nowoczesną pracownią bronchoskopową, w której oprócz diagnostyki usuwamy ciała obce z dróg oddechowych, wszczepiamy protezy tchawicze i oskrzelowe, by utrzymać drożności dróg oddechowych. Zabiegi te wykonujemy metodą sztywnej bronchoskopii i bronchofiberoskopii oraz bronchofiberoskopii immunofluorescencyjnej (AFI), a także biopsji przezoskrzelowej zmian w płucach i węzłów chłonnych śródpiersia (EBUS/TBNA). Natomiast zabiegi diagnostyczne i lecznicze w obrębie klatki piersiowej wykonujemy m.in. technikami małoinwazyjnymi tj. videotorakoskopii i videomediastinoskopii. Dla Pacjenta z chorobą nowotworową perspektywa skomplikowanej diagnostyki, czy operacji jest wielkim przeżyciem i stresem. Zabieg kojarzy się z bólem, lękiem, niepewnością o przyszłe życie, dlatego na naszym oddziale Chorzy objęci są profesjonalną opieką lekarską i pielęgniarską, zorientowaną na Pacjenta oraz jego potrzeby i problemy zdrowotne. Robimy wszystko, aby ułatwić Chorym dostęp do jak najszybszej diagnostyki i leczenia oraz maksymalnie skrócić jego pobyt w oddziale. Aby zapewnić bezpieczeństwo Pacjentom po zabiegu operacyjnym, oddział dysponuje wyposażoną w najnowszy sprzęt salą nadzoru pooperacyjnego, na której pielęgniarka opiekująca się Chorym systematycznie kontroluje jego stan zdrowia, prowadząc bieżące monitorowanie parametrów życiowych. Zapewnia poczucie bezpieczeństwa poprzez stałą obecność i pomoc w rozwiązywaniu zarówno problemów natury psychicznej jak i fizycznej. Chociaż oddział czeka obecnie na remont i modernizację, to Pacjent zawsze spotka tu ciepłą atmosferę, życzliwe przyjęcie, zrozumienie oraz troskę ze strony personelu. Podczas pobytu zapewniamy Chorym indywidualną opiekę z zastosowaniem nowoczesnych standardów leczenia i opieki pielęgniarskiej oraz rehabilitację i opiekę psychologiczną. Prowadzimy również działalność edukacyjną, dostosowaną do indywidualnych potrzeb Chorego, która pomaga znieść trudy leczenia i przygotowuje na powrót do środowiska domowego. W oddziale prowadzona jest także działalność dydaktyczna dla studentów medycyny i młodej kadry lekarskiej. Pracownicy oddziału podnoszą swoje kwalifikacje poprzez samokształcenie i studia podyplomowe. Bierzemy udział w konferencjach krajowych i zagranicznych, prowadzimy szeroką działalność naukowo-badawczą oraz publikujemy prace w pismach naukowych. Wiedza jaką zdobywamy, wpływa na wysoką jakość leczenia i opieki nad Pacjentem. Ewa Madajewska Kierownik Opieki Medycznej Oddział Kliniczny Chirurgii Klatki Piersiowej i Nowotworów prof. dr hab. n. med. Janusz Kowalewski. 19

20 Leczenie Z pasją przez życie Rozmowa z dr Jerzym Tujakowskim Kiedy rozpoczynał Pan pracę zawodową, chemioterapia nie była jeszcze w Polsce stosowana. Skąd więc pomysł na robienie specjalizacji w dziedzinie, która nie istnieje? Zaraz po studiach w Gdańsku przyjechałem do Bydgoszczy. Uczyłem się immunologii u profesora Bogdana Romańskiego. Już wtedy wiedziałem, że chcę być onkologiem. Ale tak jak pani wspominała chemioterapia nie istniała, była tylko chirurgia i radioterapia. Dlatego najpierw robiłem specjalizację z chorób wewnętrznych, a później jeździłem do Londynu i Kopenhagi, żeby obserwować jak oni podają chemię. Tak się uczyłem swojej wymarzonej specjalizacji. Niestety mogłem pracować w tamtejszych szpitalach tylko jako wolontariusz, więc żeby przeżyć, popołudniami dorabiałem w antykwariacie. Trudne początki... Kiedy przyjechałem do Bydgoszczy też nie było łatwo, nie miałem mieszkania. Spałem w bibliotece profesora Romańskiego w szpitalu. W związku z tym zawsze byłem pierwszy w pracy. Jednak tak można żyć, do momentu, kiedy nie ma się rodziny. Zauważyłam, że wielu lekarzy żeni się ze swoimi koleżankami ze studiów. Podobnie było z Panem? Nie, Kasię poznałem już w Bydgoszczy, ale ona również jest lekarzem, pediatrą. Tak na marginesie, nie lubię określenia żona, kojarzy mi się z kobietą w wałkach na głowie, a ona jest dla mnie partnerem, towarzyszem, przyjacielem... Rozmawiacie w domu o pracy, omawiacie historię chorób swoich pacjentów? W domu najważniejsza jest rodzina. Trudno zdystansować się do takiej pracy, jaką my mamy, ale trzeba dla własnego dobra. Jeden z moich kolegów nie wytrzymał odszedł, bo się wypalił. Wielu młodych ludzi, podczas robienia specjalizacji, także rezygnuje, nie dają rady. Stąd moja troska, aby dom był oazą spokoju. Telefon komórkowy na weekend zawsze mam wyłączony. Relaksuję się pracując na działce. 20 Focus CO Nr

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

Dzisiejsza pandemia rozpoczęła się w Meksyku. Szybko jednak zaczęła przekraczać granice trafiając do USA, Kanady, Nowej Zelandii i w końcu Europy.

Dzisiejsza pandemia rozpoczęła się w Meksyku. Szybko jednak zaczęła przekraczać granice trafiając do USA, Kanady, Nowej Zelandii i w końcu Europy. Świńska grypa - ten temat nie schodzi od dłuższego czasu z pierwszych stron gazet, portali internetowych oraz mediów naziemnych. Zimowy sezon imprezowy - jeśli tak to możemy określić, właśnie się zaczął.

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz

Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym. Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Konsekwencje złych nawyków zdrowotnych dzieci i młodzieży dla rozwoju chorób nowotworowych w wieku dorosłym Marzena Wełnicka-Jaśkiewicz Profilaktyka onkologiczna Pierwotna - zmniejszenie narażenia na czynniki

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski kodeks walki z rakiem powstał z inicjatywy Unii Europejskiej, która już w latach 80 uznała zmagania z rakiem w społeczeństwie Europejczyków za jeden z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych.

Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane przez ministra zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. EDUKACYJNO-INFORMACYJNY PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH SKÓRY SKÓRA POD LUPĄ MATERIAŁ EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH 2014 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów finansowane

Bardziej szczegółowo

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE.

Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Nazwa zadania: PROGRAM SZKOLENIA LEKARZY RODZINNYCH I PODSTAWOWEJ OPIEKI ZDROWOTNEJ JEDNODNIOWE MINIMUM ONKOLOGICZNE. Warszawa 2005 1 STRESZCZENIE Celem programu jest przeprowadzenie szybkiego, podstawowego

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Nie pal, nie truj się...

Nie pal, nie truj się... Nie pal, nie truj się... Palenie papierosów Tytoń to produkt z liści rośliny tej samej nazwy. Zawiera dużo niebezpiecznych związków, takich jak nikotyna oraz substancje smoliste, które zakłócają prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Rzuć palenie razem z nami!

Rzuć palenie razem z nami! Rzuć palenie razem z nami! 11. Bądź przekonany, dlaczego chcesz rzucić Chcesz rzucić palenie, ale czy wiesz dlaczego? Slogan Palenie jest niezdrowe tu nie wystarczy. Aby zyskać motywację, potrzebujesz

Bardziej szczegółowo

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1 NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK Slajd nr 1 PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT NIKOTYNIZMU NIKOTYNIZM (fr. nicotinisme) med. społ. nałóg palenia lub żucia tytoniu albo zażywania tabaki, powodujący przewlekłe (rzadziej

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

(Nie)przychodzi Polka do lekarza

(Nie)przychodzi Polka do lekarza ()przychodzi Polka do lekarza Wyniki badania Kontakt: Aneta Jaworska Tel. +48 +48 (22) 592 63 00 e-mail: aneta.jaworska@grupaiqs.pl Z badania omnibusowego IQS96, przeprowadzonego przez instytut badawczy

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dwu- i trzylatków Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Program corocznych

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Drodzy Rodzice! W ostatnich latach wyleczalność nowotworów u dzieci i młodzieży wzrosła aż do 70-80%, a w przypadku ostrej

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Fundacja TAM I Z POWROTEM

Fundacja TAM I Z POWROTEM Fundacja TAM I Z POWROTEM NASZE ZADANIA Wspieranie finansowe polskiej onkologii poprzez rozmaite formy zbiórki pieniędzy i realizacje niezbędnych projektów. Szeroko pojęte działanie informacyjno promocyjne,

Bardziej szczegółowo

Pomoc na każdym etapie choroby

Pomoc na każdym etapie choroby 1 POMOC NA RAKA Pomoc na każdym etapie choroby AXA zapewnia pomoc na każdym etapie choroby nowotworowej (nowotwory złośliwe, niezłośliwe guzy mózgu, nowotwory niezłośliwe). Infolinia medyczna assistance

Bardziej szczegółowo

Szkodliwość E-Papierosów

Szkodliwość E-Papierosów Szkodliwość E-Papierosów Kilka słów wstępu... E-papieros jest produktem stosunkowo nowym. Jego produkcja podlega ciągłym zmianom technologicznym, a zakres jego stosowania i wpływ na zdrowie są cały czas

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka

Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dr n. med. Anna Prokop-Staszecka Dyrektor Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II Specjalista chorób wewnętrznych i chorób płuc Przewodnicząca Komisji Ekologii i Ochrony Powietrza Rady

Bardziej szczegółowo

Nikotyna a nasz organizm

Nikotyna a nasz organizm BIULETYN Z ZAKRESU PROFILAKTYKI ZACHOWAŃ RYZYKOWNYCH Nikotyna a nasz organizm Podstawowe wiadomości na temat dymu tytoniowego. Biologiczne działanie wielu substancji toksycznych i rakotwórczych oraz uzależniająca

Bardziej szczegółowo

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś.

Mit Nie zachorujesz na raka płuc, jeżeli nigdy nie paliłeś/aś. Palenie papierosów Wiadomo, że palenie tytoniu stanowi przyczynę ogromnej liczby przypadków zachorowań na raka płuc. Około dziewięć na dziesięć osób, u których doszło do rozwoju tego nowotworu, jest palaczami

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych.

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. WIRUS GRYPY Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. Wirus grypy przenosi się drogą kropelkową poprzez kichanie, kaszel, rozmowę. W czasie kichnięcia wirus grypy porusza

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim

Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Wpływ zanieczyszczenia powietrza benzenem na występowanie niektórych nowotworów złośliwych w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim Kędzierzyn-Koźle, 20 września 2012 Wojciech Redelbach C6H6 + KK = CA? Benzen

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz!

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! Dlaczego palenie papierosów jest szkodliwe? Koncerny tytoniowe dodają do tytoniu wiele substancji konserwujących, aromatów o nie

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Bóle kręgosłupa Zawały serca

Bóle kręgosłupa Zawały serca Bóle kręgosłupa Zawały serca Choroby cywilizacyjne - nie musisz być ich ofiarą Henryk Dyczek 2009 Lista chorób cywilizacyjnych http://pl.wikipedia.org/wiki/choroby_cywilizacyjne Cukrzyca WHO 1995/135 mln;

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Opracował: A. Podgórski

Opracował: A. Podgórski Stan zdrowia i choroby Opracował: A. Podgórski Definicja zdrowia i choroby Zdrowie (WHO) określiła zdrowie jako stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko jako

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. Szkodliwośd Palenia Tytoniu

Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. Szkodliwośd Palenia Tytoniu Światowy Dzieo Rzucania Palenia każdy trzeci czwartek listopada 17 listopada 2011 r. ogólnokrajowa kampania społeczna dla osób palących; tysiące palaczy starają się wytrwad ten jeden dzieo w niepaleniu,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo