Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA(3)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA(3)"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA(3) Część III: wykorzystanie rachunku kosztów dla wyceny produkcji i pomiaru zysku, zarządzanie kosztami prof. zw. dr. hab. Jan Turyna Warszawa 2016

2 Rachunek kosztów: cele i przeznaczenie Rachunek kosztów pozwala na alokację kosztów do poszczególnych działań lub produktów; ostatecznie koszty są odnoszone na koszty własne sprzedaży produktów lub zwiększają wartość zapasów. Cele rachunku kosztów: przypisać koszty do: działań lub produktów => ich wycena, centrów odpowiedzialności => kontrola kosztów. Rachunek kosztów pozwala odpowiedzieć m.in. na poniższe pytania: w jaki sposób alokować koszty ogólne do poszczególnych działań lub produktów? do czego można stosować kalkulację procesową lub doliczeniową? jak kalkulować koszt jednostkowy produktu? do czego można wykorzystać kalkulację kosztu jednostkowego produktu przy opracowywaniu sprawozdania finansowego? itd.

3 Zarządzanie zapasami materiałów Procedury zarządzania zapasami : Określenie optymalnego poziomu zapasów Porównanie jego z poziomem aktualnym Nie Czy poziom aktualny < poziomu optymalnego? Tak Złożenie zamówienia u dostawcy Realizacja dostaw Zużycie materiałów, sprzedaż towarów

4 Zarządzanie zapasami materiałów Procedury zarządzania zapasami: 1. Określanie optymalnego poziomu zapasów: wielkość poziomu zapasu musi być zgodna z zapotrzebowaniem produkcji i planowanymi dostawami => (magazyn materiałów). 2. Zlecenie zakupu materiałów: wydział produkcyjny => zapotrzebowanie na materiał (magazynier) => opracowanie zamówienia (dział zaopatrzenia) => przesłanie dokumentu do dostawcy oraz kopii do działu realizacji dostaw (dla kontroli dostawy, kiedy ona nastąpi). 3. Realizacja dostawy materiału: dział realizacji dostaw=> kontrola specyfikacji dostawy z zamówieniem=> dokument Pz (magazyn) => dział rachunkowości (do porównania z fakturą). 4. Wydanie materiału do produkcji: dokument Rw (magazyn) => dział rachunkowości => wycena zużycia zapasu (FIFO, LIFO, AVCO), obciążenie kosztami produktu lub procesu.

5 FIFO Rachunek kosztów materiałów Zalety: metoda łatwa, logiczna (ruch zapasów, od najstarszych do najmłodszych) wartość stanu końcowego zapasów zbliżona do wartości rynkowej Wady: możliwa do stosowania przy stabilnych cenach, wykazywana rentowność przedsiębiorstwa jest zawyżana wyższe podatki dochodowe LIFO Zalety: zaniża rentowność, która jest zbliżona do rzeczywistej, metoda jest "antyinflacyjna" poprawia gospodarkę środkami pieniężnymi (mniejsze podatki). Wady: niedoszacowanie wartości stanu zapasów, co prowadzi do niedoszacowania kapitału pracującego, wskaźników płynności finansowej, itp.

6 Rachunek kosztów materiałów Przykład: poniższe dane ilustrują zużycie materiału X w sierpniu. Wykorzystując metody: FIFO, LIFO i AVCO należy wycenić wartość zużycia materiału "X" w sierpniu oraz odpowiedzieć, jaka jest wartość zapasu końcowego "X" na koniec miesiąca? Data Ilość Cena Wartość Data Ilość szt 200 szt. 300 szt. 4,- 5,50 6,- 400,- 1100,- 1800,- 3300, szt. 250 szt.

7 Rachunek kosztów materiałów Przykład: spółka, produkująca ketchup kupuje pomidory od różnych dostawców. W okresie ostatniego miesiąca nabyto: 1200 kg 3,20,-/kg 800 kg 3,00,-/kg 400 kg 3,40,-/kg Trzykrotnie wydawano pomidory do produkcji tj kg, 600 kg, 500 kg, przy czym pierwsze wydanie materiału do produkcji nastąpiło po ostatnim zakupie. Polecenie: należy skalkulować wartość zużycia materiałów przy pomocy metod FIFO, LIFO i AVCO oraz ustalić wartości końcowe zapasu.

8 Rachunek kosztów pracy Problematyka może być rozpatrywana w dwóch obszarach: rachunek zorientowany na ustalanie kosztów pracy w przekroju indywidualnych zadań lub produktów; informacje dotyczące poszczególnych pracowników są otrzymywane z: kart pracy, zestawień zużycia czasu pracy itd.; koszty obciążają bezpośrednio zadania lub produkty. rachunek zorientowany na listy płac, poświęcony ustalaniu kwot: wynagrodzeń, obciążeń emerytalnych, ubezpieczeń społecznych itd.; informacje odnoszące się do: absencji, stawek godzinowych, indywidualnych podatków itd. pochodzą m.in. z kart zegarowych, list obecności, i innych dokumentów; koszty obciążają pośrednio zadania lub produkty.

9 Rachunek kosztów pracy Istotnymi kosztami, poza wynagrodzeniami, są składki ubezpieczeń społecznych. W roku 2014, w Polsce obciążenia pracodawców obejmowały % od wynagrodzenia brutto): ubezpieczenia emerytalne - 9,76%, ubezpieczenia rentowe 6,50%, ubezpieczenia wypadkowe od 0,67%do 3,60%, Fundusz Pracy 2,45%, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 0,10%. ZFŚS 37,5% od kwoty przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej.

10 Amortyzacja aktywów trwałych Amortyzacja jest jednym z najważniejszych składników kosztów pośrednich w organizacjach gospodarczych. Amortyzacja oparta na upływie czasu: metoda liniowa (równomierna), metody degresywne: malejącego salda, sumy cyfr rocznych (ang. sum-of-years-digits, SOYD), metody progresywne (podejście teoretyczne). Amortyzacja oparta na ilości wykonanej pracy (metoda naturalna).

11 Alokacja kosztów pośrednich produkcji 1. Etap I: koszty są alokowane do miejsc powstawania kosztów => kontrola kosztów, ocena efektów działania. Miejsca powstawania kosztów (m.p.k.) są elementami struktury organizacji, generującymi koszty; składają się na nie działy lub departamenty, czasami także mniejsze jednostki np. grupa urządzeń lub nawet stanowiska pracy w ramach działów. 2. Etap II: koszty grupowane w ramach m.p.k. są alokowane do produktów, przy użyciu kluczy doliczeniowych. Klucz doliczeniowy wyrażą proporcje pomiędzy obiektami kosztów np. materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie, czas pracy urządzenia etc. => kalkulacja wskaźnika narzutu kosztów pośrednich.

12 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etapy alokacji kosztów pośrednich: Koszty proste m.p.k. 1 m.p.k. 2 m.p.k. 3 m.p.k. 4 produkt 1 produkt 2 produkt 3

13 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Wskaźnik narzutu kosztów pośrednich jest liczony poprzez podzielenie łącznej kwoty kosztów pośrednich alokowanych do danego m.p.k. przez wartość klucza doliczeniowego. Przykład: Koszty pośrednie ,- zostały alokowane do działu produkcyjnego, zaś godz. pracy bezpośredniej stanowi klucz doliczeniowy; zatem, wskaźnik narzutu kosztów pośrednich wynosi 5,-/godz. O ile np. wytworzenie produktu zajmie 10 godz. Pracy bezpośredniej, wtedy 50,- kosztów pośrednich zostanie alokowane do produktu. Mniejsze jednostki czasami odnoszą koszty bezpośrednio do produktów, zaś wskaźnik narzutu jest ustalany dla całego zakładu => ogólnozakładowy wskaźnik narzutu kosztów pośrednich.

14 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Cztery etapy procedury alokacji kosztów pośrednich: 1. przypisanie kosztów do poszczególnych działów (podstawowych, pomocniczych) jednostki, 2. przeniesienie kosztów pośrednich z działów pomocniczych do podstawowych, 3. kalkulacja wskaźników narzutu kosztów pośrednich w działach produkcyjnych => tworzenie kluczy doliczeniowych, 4. alokacja kosztów pośrednich wspólnych do produktów i kalkulacja kosztów jednostkowych produktów.

15 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap I: przypisywanie kosztów do działów Uwaga 1: należy pamiętać, aby przypisać wszystkie koszty pośrednie do jakiegoś m.p.k. Trudno jest przypisać niektóre koszty do określonych działów; należy wówczas znaleźć jakąś bazę logiczną dla takiego przypisywania np. koszty czynszu dzierżawnego, oświetlenia, ogrzewania powierzchnia pomieszczenia, koszty pracy => liczba zatrudnionych, amortyzacja, ubezpieczenie wyposażenia technicznego => wartość sprzętu technicznego itd. Uwaga 2: koszty nie powinny być alokowane przy pomocy jakiegoś uniwersalnego klucza; należy stosować metody specyficzne dla danego działu.

16 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap II: przeniesienie kosztów pośrednich z działów pomocniczych do podstawowych: nośnikiem kosztów są usługi świadczone przez działy pomocnicze na rzecz podstawowych, koszty działów pomocniczych nie mogą bezpośrednio obciążać produktów; wcześniej muszą być alokowane do działów podstawowych, metoda alokacji kosztów działalności pomocniczej powinna być proporcjonalna do korzyści, jakie dział podstawowy osiąga z działu pomocniczego, przykładowo, koszty utrzymania ruchu wyposażenia technicznego są proporcjonalne są rozliczane na podstawie czasu pracy świadczonego przez ten dział na rzecz działów podstawowych.

17 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Procedura rozliczania kosztów działalności pomocniczej: 1.zgromadzenie wszystkich kosztów danej komórki prowadzącej działalność pomocniczą, 2.określenie wolumenu (ilości usług), według poszczególnych ich odbiorców => rozdzielnik kosztów, 3.oszacowanie kosztu jednostkowego tj. przypadającego na jednostkę usługi, 4.rozdzielenie kosztów na poszczególnych odbiorców usług.

18 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Przykład: łączne koszty sekcji transportu wyniosły 14600,-. Sekcja świadczyła usługi na rzecz: - zaopatrzenia 3000 km - sprzedaży 5000 km - odbiorców zewnętrznych 2000 km -łącznie Klucz rozliczeniowy => kilometry: koszt jednostkowy 14600,- : km = 1,46,- / km Alokacja kosztów do odbiorców usług: km - koszty zakupu = 3000 km 1,46,-/km = 4380,- - koszty sprzedaży = 5000 km 1,46,-/km = 7300,- - koszt własny sprzedaży = 2000 km 1,46,-/km = 2920, ,-

19 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap III: kalkulacja wskaźników narzutu kosztów pośrednich w działach produkcyjnych: odniesienie kosztów wydziałowych wspólnych na produkty, na podstawie kluczy doliczeniowych, klucze doliczeniowe są tworzone głównie na bazie czasu pracy w danym dziale podstawowym, np. godziny pracy: bezpośredniej, urządzeń technicznych, płace bezpośrednie itd. zwykle zakłada się, że zużycie zasobów działu jest proporcjonalne do wielkości produkcji, w działach podstawowych, w których nie występuje proces wytwarzania (np. montaż, kontrola jakości) czas pracy bezpośredniej lub płace bezpośrednie są zwykle stosowane jako klucze doliczeniowe.

20 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap III: kalkulacja wskaźników pośrednie koszty materiałów lub płac nie mogą być alokowane bezpośrednio do produktów, Wskaźnik narzutu kosztów bazuje zwykle na relacjach proporcjonalnych między obiektami kosztów np. dział maszyn zajmuje 20% powierzchni podłogi całego zakładu, zatem koszty wynajmu, oświetlenia i ogrzewania działu wyniosą 20% łącznych kosztów pośrednich itd., wskaźniki narzutu, oparte na czasie np. godziny pracy: bezpośredniej, maszyn) są liczone następująco: koszty wydziałowe/godziny pracy (bezpośredniej, maszyn)

21 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap III: kalkulacja wskaźników O ile płace bezpośrednie lub koszty bezpośrednie, przypisane do produktu, są kluczem doliczeniowym, wtedy obliczamy wskaźnik narzutu kosztów pośrednich => (%) relacja pomiędzy kosztami wydziałowymi a bezpośrednimi. Formuła kalkulacji stawki narzutu kosztów pośrednich: stawka narzutu = wskaźnik narzutu (WN) koszt bezpośredni, Przykład: Zakład wytwarza dwa asortyment produktów: A i B. Koszty (bezpośrednie, wydziałowe) są przedstawione na kolejnym slajdzie:

22 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Pozycje kalkulacyjne Materiały bezpośrednie Płace bezpośrednie Koszty wydziałowe Koszty ogółem produkt A produkt B 6000,- 2000,- 4000,- 1000,- 400,- 600,- 800,-?? ogółem 7800,- - -

23 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Koszty wydziałowe są alokowane do produktów na bazie robocizny bezpośredniej; więc wskaźnik narzutu kosztów pośrednich zostanie ustalony, jak niżej: WN (%) = (koszty wydziałowe/łączne koszty robocizny bezpośredniej) 100 zatem: WN (%) = (800/1000) 100 = 80% Alokowane stawki narzutu kosztów pośrednich są następujące: produkt A: 400,- 0,8 = 320,- product B: 600,- 0,8 = 480,- razem wydziałowe 800.-

24 Przykład: Alokacja kosztów pośrednich produkcji Poniższe dane przedstawiają: koszty wydziałowe, klucze doliczeniowe i stawki narzutu kosztów w trzech działach fabryki odzieży. Działy: krojenia szycia wykończenia (A) (B) (C) - koszty wydziałowe , , ,- - czas pracy bezpośr godz godz. - czas pracy maszyn h - - stawka narzutu 4,-/godz. 3,-/godz. 2,-/godz.

25 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Etap IV: alokacja kosztów pośrednich do produktów Przykład (c.d. poprzedniego slajdu) O ile założymy, że na uszycie produktu finalnego potrzeba: 5 godz. pracy bezpośredniej w dziale A, 5 godz. pracy maszyn w dziale B i 10 godz. pracy bezpośredniej w dziale C, wówczas koszty pośrednie alokowane do produktu wyniosą 55,-. Oto kalkulacja: dział A: 5 godz. pracy bezpośr. 4,-/h = 20,- dział B: 5 godz. pracy maszyn 3,-/h = 15,- dział C: 10 godz. pracy bezpośr. 2,-/h = 20,- łączny narzut kosztów pośrednich 55,-

26 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Alokacja kosztów pośrednich wspólnych do produktów: wskaźniki narzutu kosztów wydziałowych wspólnych mogą zmieniać się i nie są reprezentatywne dla normalnych warunków produkcji, zalecane jest szacowanie stawek narzutu kosztów w oparciu o roczne, planowane koszty wydziałowe, niedoszacowanie poziomu kosztów (ang. under recovery) ma miejsce, gdy planowane koszty wspólne są wyższe niż koszty rzeczywiste, obciążające bieżącą produkcję. przeszacowanie poziomu kosztów (ang. over recovery) ma miejsce, gdy planowane koszty wspólne są niższe niż koszty rzeczywiste, obciążające bieżącą produkcję. ewentualne odchylenia pomiędzy kosztami wydziałowymi planowanymi i rzeczywistymi powinny obciążać wynik finansowy bieżącego okresu.

27 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Przykład: A) Planowane, roczne koszty po średnie wynoszą ,-, szacowana praca bezpośrednia to godz., zatem planowana stawka narzutu to 2,-/godz. B) O ile założyć, że koszty rzeczywiste wyniosły ,- zaś rzeczywista praca to godz. Zatem godz. 2,-/godz. = ,- kosztów pośrednich zostanie alokowanych do produktów, zaś niedoszacowanie kosztów w stosunku do planu wyniesie ,-. C) Gdyby koszty rzeczywiste wyniosły ,- zamiast planowanych ,-. zaś praca rzeczywista to godz. Wówczas koszty równe godz. 2,-/h = ,- obciążą produkcję, co oznacza ich przeszacowanie w stosunku do planu o 5000,-.

28 Alokacja kosztów pośrednich produkcji Metody kalkulacji kosztów wg sposobu alokowania kosztów pośrednich do produktów: kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa), stosowana w branżach, gdzie produkty finalne są wytwarzane jednostkowo lub w krótkich seriach produkcyjnych, kalkulacja procesowa, stosowana w branżach o produkcji masowej, zaś produkty końcowe są identyczne lub zbliżone np. przemysł chemiczny, przetwórstwo ropy naftowej, przemysł odzieżowy, meblowy itd.

29 Kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa) Główne cechy: koszty obciążają każde indywidualne zlecenie produkcyjne, koszty bezpośrednie są kontrolowane wg produktów, zaś koszty wydziałowe kontrolowane wg działów, koszty bezpośrednie i pośrednie wytwarzania są alokowane do jednostek produktów, pośrednie koszty ogólne obciążają wynik finansowy bieżącego okresu.

30 Kalkulacja procesowa Główne cechy: produkty zwykle przechodzą przez proces wytwórczy, koszty to nie są alokowane do określonego zlecenia; jednostkowy koszt produktu jest kalkulowany poprzez dzielenie kosztów wytwarzania danego okresu przez liczbę produktów wytworzonych w tym okresie => jest to przeciętny koszt jednostkowy, także zapasy produktów gotowych są wyceniane po koszcie przeciętnym tj. proces A (materiały, praca, koszty wydziałowe) => proces B (koszty z A + materiały, praca, koszty wydziałowe) => produkt finalny

31 Kalkulacja procesowa Straty normatywne (spodziewane, kontrolowane) (ang. normal loss) => włączane do procesu produkcyjnego, Straty ponadnormatywne (nieoczekiwane) (ang. abnormal loss) => odpisywane na wynik finansowy, Przykład: 1200 l płynnej substancji, o wartości 1200,- wprowadzono do procesu produkcyjnego w celu przetworzenia, zaś strata normatywna to 200,-; rzeczywista wielkość produktu końcowego wyniosła 900 l: koszt jednostkowy = 1200,- /(1200 l 200 l) = 1,20,-/l zapas produkcji końcowej = 900 l 1,20,-/l = 1080,- strata ponadnorm = 100 l 1,20,- = 120,-

32 Kalkulacja procesowa Zyski ponadnormatywne (nieoczekiwane) (ang. abnormal gains) => zwiększające wynik finansowy, Przykład: 1200 l płynnej substancji, o wartości 1200,- wprowadzono do procesu produkcyjnego w celu przetworzenia, zaś strata normatywna to 200,-; rzeczywista wielkość produktu końcowego wyniosła 1100 l: koszt jednostkowy = 1200,- /(1200 l 200 l) = 1,20,-/l zapas produkcji końcowej = 1100 l 1,20,-/l = 1320,- zysk ponadnormatywny = 100 l 1,20,- = 120,-

33 Kalkulacja procesowa Początkowa i końcowa produkcja w toku: aby skalkulować jej koszty musimy odnieść produkcję w toku do produkcji finalnej (jednostki przeliczeniowe produkcji). Wówczas mogą pojawić się elementy kosztów działań o różnym stopniu przetworzenia np. koszty materiałów mogą być poniesione sukcesywnie w trakcie procesu wytwarzania, koszty przerobu (robocizna i pośrednie produkcji) mogą być rozliczane w trakcie całego procesu, lub materiały mogą być w 100% poniesione na początku, zaś koszty przerobu sukcesywnie w jego trakcie itp.

34 Kalkulacja procesowa Przykład: poniższe założenia dotyczą procesu A: saldo początkowe produkcji w toku brak produkcja rozpoczęta w danym okresie (szt.) ,- produkcja ukończona i przekazana do B (szt.) ,- saldo końcowe produkcji w toku (szt.) 4.000,- koszty materiałów danego okresu ,- koszty przerobu danego okresu ,- Wszystkie materiały są wydawane na początku procesu, zaś koszty przerobu ponoszone sukcesywnie w jego trakcie. Stopień zaawansowania produktu końcowego szacowany na 50% wyrobu finalnego.

35 Kalkulacja procesowa Elementy kosztów Łączne koszty Produkty gotowe (szt.) Produkcja w toku (szt.) Jednostki przeliczeniowe (szt.) Koszty jednostkowe Materiały , ,00,- Koszty przerobu , ,00,- Ogółem ,- 9,00,- Produkty finalne, przekazane do procesu mają wartość , zaś produkcja niezakończona ,-

36 Kalkulacja procesowa Koszty poprzedniego procesu: wyjście jednego procesu staje się wejściem do następnego, następny proces przynosi dodatkowe koszty przerobu i także może zwiększać koszty materiałowe, należy rozdzielać pozycje kalkulacyjne, poprzez oznaczenie kosztów z poprzedniego okresu i uznanie ich jako odrębnej pozycji kalkulacyjnej, takie koszty są nazywane kosztami poprzedniego okresu, pozycja ta będzie zawsze w pełni zakończona, jak długo będzie traktowana jako produkcja w toku.

37 Kalkulacja procesowa Przykład: poniższe założenia dotyczą procesu B: saldo początkowe produkcji w toku brak produkcja przeniesiona z A (szt.) ,- saldo końcowe produkcji w toku (szt.) 1.000,- produkty gotowe przekazane do magazynu (szt.) 9.000,- koszty wytworzenia, przeniesione z procesu A ,- koszty przerobu z danego okresu ,- koszty materiałów z danego okresu ,- Materiały zostały wydane na koniec okresu, zaś koszty przerobu są ponoszone równomiernie w trakcie całego procesu. Saldo końcowe produkcji w toku jesr szacowane na 50% ukończenia.

38 Kalkulacja procesowa Elementy kosztów Łączne koszty Produkty gotowe (szt.) Produkcja w toku (szt.) Jednostki przeliczeniowe (szt.) Koszty jednostkowe Koszty z ub. okresu , ,00,- Materiały , ,00,- Koszty przerobu , ,00,- Ogółem ,- 19,00,-

39 Kalkulacja procesowa Saldo początkowe produkcji w toku może być wyceniane na dwa sposoby metoda średniej ważonej (AVCO), gdy trudno byłoby wyróżnić produkty z poprzedniego okresu od produktów z bieżącego okresu; są one związane z jednostkami wprowadzanymi na bieżąco, nie są identyfikowalne, metoda first-in, first-out (FIFO), gdy saldo początkowe produkcji w toku będzie stanowić pierwszą grupę jednostek w procesie i zostanie zakończone w bieżącym okresie.

40 Kalkulacja procesowa Proces X Proces Y - saldo pocz szt. ukończ. w 3/5, szt. ukończ. w 4/5, w tym: produkcji koszty materiałów ,- koszty z poprzedniego okresu w toku koszty przerobu , ,-, materiały 4.000,-, koszty przerobu ,- - jedn. rozpoczęte w trakcie okresu szt szt. - saldo końc szt szt. prod. w toku ukończ. w ¾ ukończ. w ½ - koszty materiałowe danego okresu , ,- - koszty przerobu , ,- danego okresu

41 Kalkulacja procesowa Proces X (liczba sztuk) Saldo początkowe produkcji w toku 6.000,- (+) produkty rozpoczęte w danym okresie ,- (=) łącznie produkty w danym okresie ,- (-) saldo końcowe produkcji w toku 8.000,- (=) produkty gotowe ,- Proces Y (liczba sztuk) Saldo początkowe produkcji w toku 2.000,- (+) produkty rozpoczęte w danym okresie ,- (=) łącznie produkty w danym okresie ,- (-) saldo końcowe produkcji w toku 8.000,- (=) produkty gotowe ,-

42 Kalkulacja procesowa Elementy kosztów Saldo pocz. prod. w toku Koszty bież. okresu Koszty ogółem Produkty gotowe (szt.) Produkcja w toku (szt.) Ogółem jednost. przelicz. Koszt jednost. Koszty materiałów Koszty przerobu 24000, , , ,00, , , , ,30,- Ogółem 39300, ,- 8,30,-

43 Produkty wspólne i produkty uboczne Produkty wspólne: gdy grupa produktów jest wytwarzana równolegle, a każdy z nich wyróżnia się znaczącym wolumenem sprzedaży. Produkty uboczne: także powstają równolegle w jednym procesie wytwarzania, jednak charakteryzują się mniejszą wielkością sprzedaży w porównaniu z produktami wspólnymi. Powyższe asortymenty nie dają się identyfikować przed tzw. punktem rozłączenia w procesie produkcji (ang. split-off point); dopiero po nim produkty mogą trafić do sprzedaży lub innych działań. Także koszty wytwarzania poszczególnych produktów nie mogą być zidentyfikowane przed punktem rozłączenia. Metody przypisywania kosztów do produktów wspólnych: miary fizyczne (jak: waga, wolumen produkcji itd.) wartości rynkowe produktów.

44 Produkty wspólne przypisanie kosztów metodą wartości rynkowych: wspólne koszty trzech wytwarzanych produktów: X, Y, Z wynoszą 60000,-. Wartości rynkowe są podstawą do alokacji kosztów. Produkt Wolumen produkcji (szt.) Wartość sprzedaży Proporcje wartości sprzedaży (%) Koszty alokowane do produktów X , ,- Y , ,- Z , ,- Ogółem , ,-

45 Produkty wspólne przypisanie kosztów metodą miar fizycznych: wspólne koszty trzech wytwarzanych produktów: X, Y, Z wynoszą 60000,-. Wolumen produkcji jest podstawą do alokacji kosztów. Produkt Wolumen produkcji (szt.) Proporcje Alokowane koszty wspólne Koszty jednostkowe X / ,- 5,- Y / ,- 5,- Z / ,- 5,- Ogółem ,-

46 Zarządzanie kosztami jako element strategii działania organizacji gospodarczej Pojęcie zarządzania kosztami rozpowszechniło się w ostatnich latach, lecz istnieją różne podejścia do objaśniania jego istoty i zasad. Oto przykłady: Zarządzanie kosztami oznacza działania menedżerów w zakresie krótko- i długookresowego planowania i kontroli kosztów zmierzające do zwiększenia wartości dla klientów i obniżenia kosztów produktu [Horngren] Zarządzanie kosztami to ogół sposobów, środków i instrumentów, które odpowiednio wcześnie zastosowane pozwolą określić poziom, strukturę i zachowanie kosztów w analizowanym okresie [Götze].

47 Zarządzanie kosztami jako element strategii działania organizacji gospodarczej Zarządzanie kosztami to ich celowe kształtowanie dla zapewnienia przejrzystości funkcjonalnych zależności w firmie [Heiss]. Zarządzanie kosztami wspomaga opracowanie i zastosowanie odpowiedniej polityki zarządu, i procedur postępowania oraz wymaga zbudowania systemu informacji o kosztach [Jaruga]. Zarządzanie kosztami obejmuje działania sterujące dla wczesnego wpływania na strukturę kosztów firmy oraz obniżenie poziomu kosztów [Sobańska]. Zarządzanie kosztami to obszar zarządzania przedsiębiorstwem na podstawie informacji z rachunku kosztów [Nowak] itd.

48 Zarządzanie kosztami jako element strategii działania organizacji gospodarczej Wg Griffina zarządzanie jest zestawem działań, obejmujących planowanie i podejmowanie decyzji, organizowanie, kierowanie ludźmi i kontrolowanie, skierowanych na cele i zasoby organizacji [Griffin R.W.]. Aby zdefiniować zarządzania kosztami, należałoby odrębnie rozpatrywać każdą z funkcji zarządzania w aspekcie kosztów. Planowanie kosztów to opis przyszłych celów organizacji w kategoriach kosztów, długofalowo (plan strategiczny) i krótkofalowo (roczny budżet) oraz określenie środków i instrumentów realizacji planów.

49 Zarządzanie kosztami jako element strategii działania organizacji gospodarczej Organizowanie kosztów to tworzenie warunków realizacji planów kosztów m.in. poprzez odpowiednią organizację systemu ich ewidencji i zakładowego planu kont, zasad pomiaru i wyceny zużycia zasobów, rozliczania oraz kalkulacji kosztów produktów, odpowiedniego doboru nośników kosztów, dostosowania struktury organizacyjnej w organizacji itp. Organizowanie obejmuje również dobór odpowiednich narzędzi np. systemów informacyjnych oraz instrumentów wspomagających jak: balance scorecard, benchmarking.

50 Zarządzanie kosztami jako element strategii działania organizacji gospodarczej Motywowanie => zarządzanie kosztami wymaga odpowiednich systemów motywacyjnych, mierników wykonania planów, koordynacji i wpływania na działania pracowników, aby ich działania były zgodne z celami organizacji. Kontrola kosztów ma na celu weryfikację wykonania planów (budżetów) kosztów oraz identyfikację i analizę odchyleń pomiędzy planami i ich wykonaniem. Reasumując, zarządzanie kosztami jest złożonym, wieloaspektowym procesem, wymagającym realizacji kilku funkcji, poczynając od planowania kosztów, a kończąc na ich kontroli.

51 Zarządzanie kosztami w tworzeniu strategii organizacji gospodarczych Tworzenie strategii oznacza dokonanie wyboru działalności oraz określenie zasobów, jakie są niezbędne do przetrwania i rozwoju organizacji => planowanie strategiczne. Zarządzanie kosztami w ujęciu strategicznym obejmuje zbiór metod, instrumentów, technik i procedur przetwarzania, wykorzystania informacji w zakresie kosztów do: formułowania założeń strategicznych jednostki, określania założeń taktycznych dla przyjętej strategii, sterowania (kontroli) realizacji celów strategicznych.

52 Zarządzanie kosztami: cele Reasumując, zarządzanie kosztami jest to proces ustawicznego usprawniania efektywności kosztów, który: wspomaga opracowywanie odpowiedniej polityki zarządu w długim horyzoncie czasu, poprzez wykorzystanie kosztów w ujęciu strategicznym, jest oparty na budżetowaniu kosztów, w dostosowaniu kosztów strategicznych do rocznego horyzontu czasu, tworzy odpowiedni system informacji oparty na kosztach, pozwala monitorować nabywanie i wykorzystywanie zasobów (zarządzanie operacyjne).

53 Zarządzanie kosztami: proces Strategiczne planowanie kosztów, w tym koszty docelowe, alternatywne rachunki opłacalności kierunków działania, wprowadzania nowych produktów lub usług itd. Wewnętrzne związanie kosztów (taktyka) tj. ich formalizacja w szczegółowych budżetach. Zewnętrzne zaangażowanie w powstanie kosztu tzn. kontrakt z zewnętrznym dostawcą, zamówienie na dostawę materiałów, umowy z pracownikami itp. Pozyskanie (zakup) zasobów, ich przyjęcie do magazynu itp. Analiza zużycia zasobów w tym: zasoby magazynowane przez zużyciem wiążące kapitał pracujący, usługi związane ze zużyciem czasu np. opłaty czynszowe, place administracji itp., majątek trwały (zasoby kapitałowe) i ich zużycie (amortyzacja), koszty skonsumowanych usług np. korzystanie z telefonów, energii elektrycznej, poczty itd. Analiza płatności: za zużyte zasoby, spłata zobowiązań => utrzymanie płynności finansowej itd.

54 Warunki do sprawnego zarządzania kosztami Terminowe i efektywne plany produktu, jego specyfikacja wyrażona w kategoriach kosztów. Intelektualny wkład włożony w planowanie i projektowanie procesów produkcji i sprzedaży, a także specyfikację produktu; powinno to być wyłącznym obowiązkiem osób do tego powołanych. Koszty muszą być ponoszone celowo, zaś każdy z nich powinien prowadzić do generowania zysku; powstaje w ten sposób łańcuch wartości dodawanej w każdym działaniu lub procesie. Opracowanie systemu informacji o kosztach, doradztwo w zakresie kosztów, prowadzone przez specjalistów z rachunkowości zarządczej już w fazie przedprodukcyjnym. Stosowanie nowoczesnych metod rachunku kosztów np. target costing (etap planowania), kaizen costing, ABC (etap realizacji).

55 Rachunek kosztów w ramach cyklu życia produktu Cykl życia produktu jest często określany, jako model odwzorowujący zdolność danej klasy produktu do generacji przychodu środków pieniężnych. Wg Boston Consulting Group obejmuje on cztery fazy tj. badania i rozwój ( zagrywka w ciemno ), wejście na rynek ( gwiazda ), stabilizacja rynkowa ( mleczna krowa ), schyłkowa, redukcji podaży ( pies ). Niekiedy wyróżnia się trzy fazy cyklu tj. fazę przedprodukcyjną, fazę produkcyjną (rynkową) oraz fazę poprodukcyjną.

56 Rachunek kosztów w ramach cyklu życia produktu Zarządzanie kosztami w ramach cyklu życia produktu obejmuje metody, techniki i procedury w zakresie planowania, gromadzenia, przetwarzania, analizowania i opracowywania kosztów dla poszczególnych faz cyklu życia produktu. Obejmuje ono planowanie strategiczne kosztów w cyklu kilkuletnim. W jego ramach koszty podlegają budżetowaniu i kontroli budżetowej (działania o charakterze taktycznym). Ostatni etap to bieżąca ewidencja, rozliczanie i kalkulacja kosztów (procedury operacyjne).

57 Rachunek kosztów w ramach cyklu życia produktu W trakcie poszczególnych faz cyklu życia produktu następujące kategorie kosztów mają charakter dominujący: faza badań i rozwoju: badania i rozwój, projektowanie prototypu produktu, badania rynkowe (zapotrzebowanie na produkt), testowanie i wytworzenie prototypu produktu, wydatki o charakterze kapitałowym, związane z uruchamianiem produkcji, faza wejścia na rynek: promocja i reklama, dalszy rozwój produktu, kontrola jakości, koszty bezpośrednie produktu (materiały, robocizna, energia itp.), koszty utrzymania zapasów itp., faza stabilizacji rynkowej: koszty bezpośrednie produktu, kontrola jakości, doskonalenie produktu, utrzymanie zapasów, bieżące remonty urządzeń wytwórczych itp., faza redukcji podaży: analogicznie, jak w fazie stabilizacji rynkowej, jednak przy stopniowym ich zmniejszaniu, w związku z redukowaniem podaży produktu na rynek.

58 Rachunek kosztów docelowych W tradycyjnej rachunkowości zarządczej ustalanie cen odbywało się według procedury: koszt własny + pożądana marża = cena rynkowa. Ewolucja gospodarek, a zwłaszcza wzrost konkurencji na rynkach powoduje, że obecnie podejście to jest coraz rzadziej możliwe do zrealizowania. Relację koszt własny/cena sprzedaży należy zatem przedstawić w postaci: Cena rynkowa Pożądana marża = Koszt własny. Aby osiągnąć zakładaną marżę należy oprzeć się na koszcie własnym => rachunek kosztów docelowych.

59 Rachunek kosztów docelowych Poprzez analizę rynku i konkurencji określane są m.in. cechy produktu spełniającego wymagania klientów oraz cel cenowy pozwalający rywalizować na rynku. Doprowadzenie kosztu własnego do poziomu pozwalającego uzyskać założoną marże jest stopniowe i wymaga analizy procesów w przedsiębiorstwie w celu określenia sposobów zbliżenia kosztu szacowanego i kosztu docelowego. Przedłużenie techniki kosztu docelowego w fazie produkcji jest określane jako kaizen costing. Jest to japońska technika redukcji kosztów poprzez ciągłe usprawnianie do określania celów redukcji kosztów na poziomie fabryk, czy wydziałów.

60 Rachunek kosztów docelowych Rachunek kosztów docelowych jest narzędziem zarządzania kosztami w celu zmniejszenia składników kosztów danego produktu przez cały jego cykl życia przy zaangażowaniu działów: badań i rozwoju, konstrukcyjnego, produkcyjnego, marketingu i rachunkowości. W tym modelu identyfikuje się oczekiwaną, docelową cenę sprzedaży określonego produktu już w fazie jego projektowania oraz odejmuje pożądaną docelową marżę zysku w celu ustalenia docelowych kosztów wytworzenia tego produktu.

61 Rachunek kosztów docelowych Etap I: czynniki rynkowe i dotyczące wyrobu Cena docelowa (aby osiągnąć % udziału w rynku) (minus) Docelowa marża zysku (zgodnie z planem strategicznym) (równa się) Docelowe koszty bezpośrednie (kontrolowane wg produktu) Docelowe koszty pośrednie (kontrolowane wg m.p.k.)

62 Rachunek kosztów docelowych Etap II: projektowanie wyrobu i analiza wartości kalkulacja kosztów bezpośrednich => techniki inżynierskie np. całościowa kontrola jakości (TQM), elastyczne systemy wytwarzania, systemy dostaw na czas (ang. just-in-time) itd. kalkulacja kosztów pośrednich => techniki partycypacyjne np. cykle jakości, podejście interdyscyplinarne, harmonizacja czynności różnych zespołów itd. Etap III: końcowa kalkulacja kosztó docelowych.

63 Rachunek ciągłego doskonalenia kosztów Rachunek ciągłego doskonalenia kosztów (kaizen costing) polega na nieustannym doskonaleniu zarządzania kosztami, doskonalenie to wynika m.in. z ciągłych ulepszeń, przez samych pracowników, procesów zachodzących wewnątrz organizacji, Cel to ograniczanie strat związanych z nadmiernymi zdolnościami produkcyjnymi lub zapasami. Realizacja rachunku - siedem etapów: określanie obszaru usprawnień, analiza i wybór podstawowych problemów, ustalanie powodów usprawnień, planowanie środków zaradczych, wprowadzenie rachunku do realizacji, porównanie rezultatów, standaryzacja.

64 Rachunek ciągłego doskonalenia kosztów Techniki realizacji: cele obniżki kosztów są ustalane i wdrażane miesięcznie, ciągłe usprawnianie odbywa się w trakcie całego roku w celu osiągnięcia docelowego zysku lub zmniejszenia różnicy między zyskiem docelowym a planowanym, analiza odchyleń kosztów wymaga porównania kwoty obniżki kosztów wg kaizen i obniżki rzeczywistej, poszukuje się przyczyn i ustala odpowiedzialnych, gdy założone kwoty obniżki kosztów według koncepcji kaizen nie są osiągnięte.

65 Zrównoważona karta wyników Jedynie część sformułowanych strategii jest efektywnie realizowanych. Wynika to z braku narzędzi do mierzenia wykonania strategii, trudności w przełożeniu planów strategicznych na plany operacyjne oraz trudności w komunikowaniu strategii wewnątrz organizacji. Odpowiedzią na te problemy jest narzędzie pilotażu strategicznego tj. zrównoważona karta wyników (balanced scorecard) (ZKW). Zostało ono opracowane koncepcyjnie w pierwszej połowie lat 90-tych przez Kaplana i Nortona.

66 Zrównoważona karta wyników (ZKW) ZKW (ang. balance scorecard) zakłada, że analizy bazują na wskaźnikach finansowych, zawierających przeszłe wyniki, lecz mało użytecznych do określenia przyszłych wyników. ZKW zachowuje wskaźniki finansowe do śledzenia wyników w krótkim okresie, lecz przede wszystkim kładzie nacisk na czynniki wpływające na przyszłe wyniki przedsiębiorstwa w długim okresie. Klaruje ona strategię przedsiębiorstwa, doprowadzi do zgodności celów jednostek organizacyjnych i celów indywidualnych ze strategią przedsiębiorstwa, łączy inicjatywy strategiczne z celami długoterminowymi i budżetami rocznymi itd.

67 Zrównoważona karta wyników Założeniem ZKW jest stworzenie systemu informacyjnego opartego na wskaźnikach finansowych i nie finansowych dla menedżerów i pracowników na różnych poziomach zarządzania. ZKW przekłada intencje strategiczne na konkretne cele. Należy znaleźć równowagę między wskaźnikami zewnętrznymi skierowanymi do akcjonariuszy i klientów - a wskaźnikami wewnętrznymi dotyczącymi najistotniejszych procesów, innowacji, rozwoju kompetencji i wzrostu organizacji. Zapewnia ona równowagę między wskaźnikami obiektywnymi i miernikami odzwierciedlającymi wyniki, a wskaźnikami subiektywnymi wpływającymi na ocenę.

68 Rachunek kosztów standardowych Jest to koncepcja systemu kontroli kosztów. Uwzględnia ona bieżące warunki produkcyjne firmy. Dąży do osiągnięcia standardów kosztów. Standardy są ustalane co roku lub pół roku. Analiza odchyleń kosztów prowadzi do porównania kosztów standardowych z kosztami faktycznymi. Poszukuje się przyczyn i ustala osoby odpowiedzialne za odchylenia od kosztów standardowych nie są dotrzymane

69 Rachunek kosztów działań (ABC) Jest to współczesny system rachunku kosztów, utworzony dla zastąpienia tzw. systemów tradycyjnych. Opracowany w 1988 r. przez prof. Robina Coopera i prof. Roberta S. Kaplana (Harvard Business School). Podobne rozwiązanie powstało w Niemczech => procesowy rachunek kosztów (Horvath i Mayer, 1989). Główne założenie: model z pełną kalkulacją kosztu jednostkowego. Założenia ABC wynikają z krytycznej analizy rachunku kosztów: pełnych i zmiennych.

70 Rachunek kosztów działań (ABC) Krytyka rachunku kosztów pełnych np. procedury sprzed ok. 100 lat, oparte na zupełnie innej strukturze kosztów produktu, z dominacją kosztów bezpośrednich. Współczesna firma: automatyzacja produkcji, silna konkurencja, wzrost ryzyka w działaniu, skracanie cyklu życia produktów, duże nakłady na badania i rozwój, reklama, magazynowanie, planowanie i kontrola itd. => dominująca rola kosztów pośrednich, Krytyka rachunku kosztów zmiennych: krótkookresowość, brak możliwości wykorzystania w zarządzaniu strategicznym, dominacja kosztów stałych.

71 Rachunek kosztów działań (ABC) ABC: procedury i zasady kalkulacji kosztów: identyfikacja wszystkich istotnych działań (procesów), określenie jednostek miary działań (nośników kosztów) alokacja i zaksięgowanie kosztów dla wszystkich wyróżnionych działań (pule kosztów), rozliczenie kosztów, kalkulacja kosztów jednostkowych produktów, w tym: kalkulacja kosztów jednostkowych poszczególnych działań, kalkulacja pośrednich kosztów wytwarzania poszczególnych asortymentów produktów, poprzez mnożenie kosztów jednostkowych działań przez ilość działania alokowanego do danego asortymentu produktu, kalkulacja kosztu jednostkowego produktu.

72 Rachunek kosztów działań (ABC) Koncepcja działań w ABC: działania odnoszące się do całej organizacji (koszty ogólnoadministracyjne) np. wynagrodzenia administracji, amortyzacja środków trwałych dla celów ogólnoadministracyjnych, ubezpieczenia majątkowe, czynsze dzierżawne za pomieszczenia administracyjne itd. => koszty ogólne (okresu), nie tworzące wartości produktu, działania dotyczące asortymentu produktu (koszty pośrednie wytwarzania) np. koszty: płac pośrednich, materiałów pośrednich, czynsze dzierżawne za pomieszczenia produkcyjne, amortyzacja urządzeń wytwórczych itd. => koszty pośrednie produktów, rozliczane za pośrednictwem działań,

73 Rachunek kosztów działań (ABC) działania odnoszące się do pojedynczej partii produktu (koszty pośrednie wytwarzania) np. pośrednie koszty: materiałów, robocizny, zużycia energii, utrzymania maszyn i urządzeń itd. => koszty pośrednie produktów, rozliczane za pośrednictwem działań, działania dotyczące jednostki produktu (koszty bezpośrednie) np. bezpośrednie koszty: materiałów, robocizny, inne związane z doskonaleniem danego produktu itd. => odnoszone bezpośrednio na jednostkę produktu.

74 Rachunek kosztów działań (ABC) Przykłady działań wg koncepcji ABC: faza zakupu: zaopatrzenie materiałowe, dostawy materiałów, kontrola jakości dostaw, opracowywanie dokumentacji zakupu i ich księgowanie itd. zarządzanie jednostką: utrzymanie wyposażenia technicznego, kontrola działania jednostki, działania ogólnoadministracyjne itd. kontrola produkcji: planowanie sprzedaży, harmonogramowanie produkcji, techniczne przygotowanie produkcji, optymalizacja dostaw itd. kontrola jakości produkcji: analiza potrzeb nabywców, badanie jakości produktów, analiza jakości produkcji itd.

75 Rachunek kosztów działań (ABC) Jednostki pomiaru działań: każde działanie można mierzyć na różne sposoby => nośniki kosztów. Oto przykłady nośników kosztów: zakup materiałów => liczba złożonych zamówień, dostawy materiałów => liczba zrealizowanych dostaw, dokumentowanie i ewidencja zakupu=> liczba faktur, utrzymanie ruchu maszyn => liczba uruchomień sprzętu, harmonogramowanie produkcji => liczba zleceń produkcyjnych, techniczne przygotowanie produkcji => liczba wytworzonych serii, obsługa sprzedaży => liczba sprzedanych partii produktów itd.

76 Rachunek kosztów działań (ABC) Przykład: wytwarzane są dwa asortymenty produktów finalnych (A, B), przy wykorzystaniu tych samych materiałów i technologii. Oto wybrane dane dotyczące produkcji w bieżącym okresie: wielkość produkcji: 100 szt. (A), 1200 szt. (B) materiały bezpośrednie: 1500,- (A), 18000,- (B), 19500,- (łącznie), płace bezpośrednie: 1800,- (A), 21600,- (B), (łącznie), koszty pośrednie produkcji: 39000,- czas pracy ludzi: 1godz. (A), 1godz. (B), 1300 godz. (łącznie), czas pracy maszyn: 1,5 godz. (A), 1 godz. (B), 1350 (łącznie), liczba dostaw materiałów: 5 (A), 25 (B), 30 (łącznie), liczba serii produkcyjnych: 10 (A), 30 (B), 40 (łącznie). Koszty pośrednie produkcji zostały alokowane do trzech działań tj. dostaw materiałów (9000,-), technicznego przygotowania produkcji (13100,-) oraz utrzymanie ruchu maszyn (16900,-). Należy skalkulować koszty jednostkowe produktów stosując obie metody tj. rachunek kosztów pełnych oraz ABC.

77 Rachunek kosztów działań (ABC) Rachunek kosztów pełnych: współczynnik narzutu kosztów pośrednich na płace bezpośrednie: (39000,- 100) / 23400,- = 166,7% stawki narzutu kosztów pośrednich na produkty A i B: A) 166,7% 1800,- = 3000,- B) 166,7% 21600,- = 36000,- Ogółem: 39000,- kalkulacja kosztów jednostkowych produktów A i B materiały bezpośrednie A) 1500,-/100 = 15,-/szt.; B)18000,-/1200 = 15,-/szt. płace bezpośrednie: A) 1800,-/100 = 18,-/szt.; B)21600,-/1200 = 18,-/szt. Koszty pośrednie A) 3000,-/100 = 30,-/szt.; B)36000,-/1200 = 30,-/szt. ogółem: 63,-/ szt. 63,-/szt.

78 Rachunek kosztów działań (ABC) Rachunek ABC: kalkulacja kosztów jednostkowych działań: Działania Pule Nośniki Wolumen Koszt kosztów kosztów działania jedn. dostawy materiałów 9000,- liczba ,- dostaw techn. przygotowanie liczba serii ,5,- produkcji produkcyjnych utrzymanie ruchu 16900,- liczba godz ,52, maszyn pracy maszyn ogółem: 39000,-

79 Rachunek kosztów działań (ABC) Rachunek ABC obciążenie produktów kosztami pośrednimi: dostawy materiałów A = (300,- 5 dostaw)/ 100 szt. = 15,-/szt. B = (300,- 25 dostaw)/ 1200 szt. = 6,25,-/szt. techniczne przygotowanie produkcji A = (327,5,- 10 serii)/ 100 szt. = 32,75,-/szt. B = (327,5,- 30 serii)/ 1200 szt. = 8,19,-/szt. utrzymanie ruchu maszyn A = 12,52,- 1,5 godz. B = 12,52,- 1 godz. = 18,78,-/szt. = 12,52,-/szt.

80 Rachunek kosztów działań (ABC) Rachunek ABC kalkulacja kosztu jednostkowego produktów: materiały bezpośrednie A) 15,- B) 15,- płace bezpośrednie A) 18,- B) 18,- ogółem bezpośrednie A) 33,- B) 33,- dostawy materiałów A) 15,- B) 6,25,- techn. przygot. produkcji A) 32,75,- B) 8,19,- utrzym. ruchu maszyn A) 18,78,- B) 12,52,- ogółem pośrednie A) 66,53,- B) 26,96,- koszty jednostkowe A) 99,53,- B) 59,96,- Konkluzja: rachunek kosztów pełnych dał takie same koszty jednostkowe produktów A i B, aczkolwiek zaangażowanie sił i środków na A było znacznie większe niż na B. Rachunek ABC zupełnie inaczej rozkłada koszty pośrednie tj. wg natężenia działań na wytwarzanie obu produktów.

Systemy rachunku kosztów

Systemy rachunku kosztów Systemy rachunku kosztów Tradycyjny rachunek kalkulacyjny kosztów oparty na rozmiarach produkcji kalkulacja doliczeniowa (zleceniowa), doliczanie kosztów wydziałowych kalkulacja podziałowa (procesowa)

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników)

Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników) Rola i funkcje rachunku kosztów. Systemy rachunku kosztów (i wyników) Rachunek kosztów jest ogółem czynności zmierzających do ustalenia i zinterpretowania wyrażonej w pieniądzu wysokości nakładów dokonanych

Bardziej szczegółowo

KALKULACJE KOSZTÓW. Dane wyjściowe do sporządzania kalkulacji

KALKULACJE KOSZTÓW. Dane wyjściowe do sporządzania kalkulacji KALKULACJE KOSZTÓW Jednostką kalkulacyjną jest wyrażony za pomocą odpowiedniej miary produkt pracy (wyrób gotowy, wyrób nie zakończony, usługa) stanowiący przedmiot obliczania jednostkowego kosztu wytworzenia

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2 RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA W2 dr inż. Dorota Kużdowicz Wydział Ekonomii i Zarządzania, Uniwersytet Zielonogórski Ewidencja i rozliczanie kosztów Rachunek kosztów w układzie rodzajowym Rachunek kosztów wg miejsc

Bardziej szczegółowo

Rachunek Kosztów (W1) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Wykład nr 1. Roboczy plan zajęć

Rachunek Kosztów (W1) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Wykład nr 1. Roboczy plan zajęć Wykład nr 1 Marcin Pielaszek Roboczy plan zajęć Wykład 1. Wprowadzenie, sprawozdawczy rachunek 2. normalnych, rachunek standardowych 3. standardowych, koszty produkcji pomocniczej 4. Przyczyny zmian w

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk

Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk Rachunek kosztów pełnych vs rachunek kosztów zmiennych, Przemysław Adamek Michał Kaliszuk Klasyfikacja systemów rachunku kosztów Rachunek kosztów pełnych Rachunek kosztów zmiennych (częściowych) Polskie

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów pełnych

Rachunek kosztów pełnych Rachunek kosztów pełnych Produkty wyroby gotowe rzeczowe aktywa obrotowe wytwarzane przez przedsiębiorstwo produkcja w toku niegotowe wyroby gotowe o niezakończonym cyklu wytwarzania produkcją w toku może

Bardziej szczegółowo

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i

Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa Wprowadzenie 1.1. Rozwój rachunku kosztów i Wstęp Rozdział 1. Rachunkowość zarządcza i rachunek kosztów w systemie informacyjnym przedsiębiorstwa 1.1. Rozwój rachunku kosztów i rachunkowości zarządczej 1.2. Cel istota i zakres rachunkowości zarządczej

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów normalnych

Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych uzasadnionych Rachunek kosztów normalnych: zniwelowanie wpływu różnic w wykorzystaniu zdolności produkcyjnych w wyniku zmian w rozmiarach produkcji

Bardziej szczegółowo

Lista powtórkowa. 1. Lista płac Jank K - 5500 zł ; dokonaj odpowiednich naliczeń i zaksięguj, także po stronie pracodawcy

Lista powtórkowa. 1. Lista płac Jank K - 5500 zł ; dokonaj odpowiednich naliczeń i zaksięguj, także po stronie pracodawcy Lista powtórkowa Zadanie 1 Zadanie 2 Zadanie 3 Zadanie 4 Zadanie 5 Zadanie 6 Zadanie 7 1. Saldo początkowe Środków Trwałych 50 000 zł 2. Na stanie środków trwałych znajduje się komputer, którego wartość

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział 1. Współczesne zarządzanie Rozdział 2. Rachunkowość zarządcza Rozdział 3. Podstawy rachunku kosztów i wyników

Spis treści Rozdział 1. Współczesne zarządzanie Rozdział 2. Rachunkowość zarządcza Rozdział 3. Podstawy rachunku kosztów i wyników Spis treści Wstęp Rozdział 1. Współczesne zarządzanie (Jerzy Czarnecki) 1 1.1. Menedżer 1 1.2. Przedsiębiorstwo i biznes 3 1.2.1. Potrzeby klienta 3 1.2.2. Kombinacja zasobów 4 1.2.3. Wiedza i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA Wiktor Gabrusewicz Aldona Kamela-Sowińska Helena Poetschke RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA WYDANIE II ZMIENIONE POLSKIE WYDAWNICTWO WARSZAWA 2000 EKONOMICZNE Spis treści Wstęp 11 Wprowadzenie 1 Istota rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość finansowa

Rachunkowość finansowa WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA KATEDRA RACHUNKOWOŚCI Rachunkowość finansowa studia podyplomowe dr Beata Zyznarska-Dworczak Program zajęć I. Zakres tematyczny zajęć 1. Produkty gotowe - definicja, - wycena 2. Przychody

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / /

Rachunkowość. Amortyzacja nieliniowa 1 4/ / / / Rachunkowość 1/1 Amortyzacja nieliniowa Metody degresywne (a) metoda sumy cyfr rocznych (cena nabycia - wartość końcowa) x zmienna rata mianownik zmiennej raty: 0,5n(n+1) n - liczba okresów użytkowania

Bardziej szczegółowo

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego

Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych Koszty w ujęciu ustawy o rachunkowości Koszty z punktu widzenia podatkowego Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Plan zajęć Koszty w rachunkowości podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup.

Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup. Rachunkowość zarządcza: analiza i interpretacja, red. Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk. Wyd. 2. rozsz. i uzup. Spis treści: O autorach Od redaktorów podręcznika 1. Organizacje i rachunkowość Organizacja

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA (7)

Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA (7) Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania RACHUNEK KOSZTÓW I RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA (7) Część VII: planowanie (budżetowanie) kosztów, kontrola budżetowa Warszawa 2016 prof. dr hab. Jan Turyna Planowanie

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników

Kalkulacja lub rachunek kosztów nośników Kalkulacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne, C.H. Beck, Warszawa 2009 2) J. Matuszewicz,

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów pełnych -

Rachunek kosztów pełnych - Rachunek kosztów pełnych - kalkulacja dr Adam Chmielewski Jakie są cele rachunku kosztów? kalkulacja kosztów wycena zapasów ustalanie wyniku finansowego podejmowanie decyzji, np.: cenowych asortymentowych

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów. Rachunek Kosztów (W3) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów normalnych, Rachunek kosztów standardowych

Rachunek kosztów. Rachunek Kosztów (W3) Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Rachunek kosztów normalnych, Rachunek kosztów standardowych Plan zajęć normalnych, standardowych 1. Wpływ zmian w poziomie kosztów oraz wielkości produkcji na zniekształcanie informacji o kosztach produktów 2. Prezentacja różnych podejść do planowania rozmiarów

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja kosztów O P E R A C Y J N E I S T R A T E G I C Z N E, C. H. B E C K, W A R S Z A W A 2 0 0 9

Kalkulacja kosztów O P E R A C Y J N E I S T R A T E G I C Z N E, C. H. B E C K, W A R S Z A W A 2 0 0 9 Kalkulacja kosztów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł : 1) I. S O B A Ń S K A ( R E D. ), R A C H U N E K K O

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki)... 15

Spis treści. Wprowadzenie Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki)... 15 Wprowadzenie... 11 Rozdział 1. Organizacja jako kombinacja zasobów (Jerzy S. Czarnecki).......... 15 1.1. Koszty w zarządzaniu.... 15 1.2. Profesjonalny kierownik.... 19 1.2.1. Profesjonalizm i intuicja................................................

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów

Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztu Klasyfikacja kosztów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A Ń S K A ( R E D. ), R A C

Bardziej szczegółowo

szt. produkcja rzeczywista

szt. produkcja rzeczywista 128 000 zł 100 000 zł linia budżetu przeliczonego 10 000 szt. produkcja rzeczywista 14 000 szt. produkcja planowana Wydział przedsiębiorstwa produkcyjnego ponosi stałe koszty w wysokości 30 000 zł w miesiącu

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów

Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów Pojęcie kosztu, klasyfikacja kosztów według różnych kryteriów N I N I E J S Z A P R E Z E N T A C J A Z A W I E R A T R E Ś C I P O C H O D Z Ą C E Z N A S T Ę P U J Ą C Y C H Ź R Ó D E Ł 1) I. S O B A

Bardziej szczegółowo

Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej

Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej Controlling kosztów i rachunkowość zarządcza. praca zbiorowa pod redakcją naukową Gertrudy Krystyny Świderskiej Zarządzanie organizacją w skomplikowanym otoczeniu biznesowym nie jest możliwe bez dostępu

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów

Wykład 1 Klasyfikacja kosztów Wykład 1 Klasyfikacja kosztów dr Robert Piechota Pojęcie kosztów Wyrażone w pieniądzu celowe zużycie środków trwałych, materiałów, paliwa, energii, usług, czasu pracy pracowników oraz niektóre wydatki

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania na egzamin ustny 1TR (semestr II)

Przykładowe zadania na egzamin ustny 1TR (semestr II) Przykładowe zadania na egzamin ustny 1TR (semestr II) Zadanie 1 W spółce Alfa" wycena obrotu materiałowego prowadzona jest w cenach rzeczywistych ustalonych na poziomie ceny zakupu fakturowanej przez dostawców.

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład II dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 KALKULACJA KOSZTÓW Kalkulacja kosztów jest to czynność obliczeniowa zmierzająca do ustalenia kosztów przypadających

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING. Autor: MIECZYSŁAW DOBIJA Wstęp Rozdział I. Wartość ekonomiczna a rachunkowość 1. Wartość ekonomiczna 1.1. Wartość ekonomiczna w aspekcie pomiaru 1.2. Różne postacie

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów. Konwersatorium!!! Listy zadań. Rachunkowość Obecność obowiązkowa (odrabianie zajęć) Aktywność premiowana Kalkulatory projekt?

Rachunek kosztów. Konwersatorium!!! Listy zadań. Rachunkowość Obecność obowiązkowa (odrabianie zajęć) Aktywność premiowana Kalkulatory projekt? Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Rachunek kosztów Konwersatorium!!! Listy zadań Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

1. WYZNACZANIE CELÓW 2. OCENA (KONTROLA) EFEKTÓW DZIAŁALNOŚCI

1. WYZNACZANIE CELÓW 2. OCENA (KONTROLA) EFEKTÓW DZIAŁALNOŚCI Planowanie i kontrola w organizacjach zdecentralizowanych Agenda 1. Budowa systemu planowania i kontroli w organizacji zdecentralizowanej 2. System ośrodków odpowiedzialności 3. owanie Dr Marcin Pielaszek

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład III dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 KALKULACJA KOSZTÓW Kalkulacja kosztów jest to czynność obliczeniowa zmierzająca do ustalenia kosztów przypadających

Bardziej szczegółowo

Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej

Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej Ewidencja i rozliczanie kosztów działalności pomocniczej Działalność pomocnicza działalność, której celem jest świadczenie usług na rzecz innych wydziałów/jednostek w przedsiębiorstwie usługi/świadczenia

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu. 5. Wycena zobowiązań

Plan wykładu. 5. Wycena zobowiązań Plan wykładu 1. Wycena rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych 2. Wycena nieruchomości inwestycyjnych Wybrane zagadnienia z zakresu wyceny aktywów i zobowiązań Dr Marcin Pielaszek

Bardziej szczegółowo

Podstawy finansów. dr Sylwia Machowska - Okrój

Podstawy finansów. dr Sylwia Machowska - Okrój Podstawy finansów dr Sylwia Machowska - Okrój 1 Wykład na podstawie: Rachunkowość zarządcza, red. naukowa Dorota Dobija, Małgorzata Kucharczyk, wyd. Oficyna, 2014, rozdział 3 2 Koszty i pojęcia bliskoznaczne

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja podziałowa

Kalkulacja podziałowa Kalkulacja podziałowa stosowana w przedsiębiorstwach wytwarzających jednorodny i nieskomplikowany produkt polega na podzieleniu sumy kosztów danego okresu przez liczbę wyprodukowanych jednostek efektem

Bardziej szczegółowo

Systemy rachunku kosztów (i wyników)

Systemy rachunku kosztów (i wyników) Systemy rachunku kosztów (i wyników) System rachunku kosztów sposób patrzenia na koszty w przedsiębiorstwie i ujmowania i kalkulowania; model kosztów Podział systemów zorientowane na maksymalizowanie zysku

Bardziej szczegółowo

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej.

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej. Budżetowanie Budżetowanie to: Proces ciągłego analizowania, programowania, realizowania i pomiaru wykonania zadań właściwych poszczególnym komórkom organizacyjnym, mający na celu efektywną kontrolę nad

Bardziej szczegółowo

dr hab. Marcin Jędrzejczyk

dr hab. Marcin Jędrzejczyk dr hab. Marcin Jędrzejczyk Do zapasów zaliczyć należy: (1) materiały, czyli przedmioty pracy nabyte w celu całkowitego zużycia w jednym cyklu produkcyjnym lub zużycia na inne potrzeby, na przykład konserwacji

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kosztami i wynikami. Prowadzący: dr Robert Piechota

Zarządzanie kosztami i wynikami. Prowadzący: dr Robert Piechota Zarządzanie kosztami i wynikami Prowadzący: dr Robert Piechota Literatura 1. A. Jarugowa, W.A. Nowak, A. Szychta: Rachunkowość zarządcza. Koncepcje i zastosowania. Wyd. Absolwent, Łódź 2001. 2. R. Piechota:

Bardziej szczegółowo

Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów

Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów Pojęcie kosztu Rachunek kosztów Klasyfikacja kosztów Niniejsza prezentacja zawiera treści pochodzące z następujących źródeł: 1) I. Sobańska (red.), Rachunek kosztów. Podejście operacyjne i strategiczne,

Bardziej szczegółowo

Kapitał zapasowy Udzielone pożyczki długoterminowe Materiały Towary 400 Zysk netto 300 Należności z tytułu 400

Kapitał zapasowy Udzielone pożyczki długoterminowe Materiały Towary 400 Zysk netto 300 Należności z tytułu 400 Polityka rachunkowości Łukasz Szydełko Lista 4 Zad.1 Bilans spółki Ewa na dzień 1 stycznia 2006 r. (w zł) Aktywa Pasywa Środki trwałe 4 000 Kapitał zapasowy 6 100 Udzielone pożyczki długoterminowe Materiały

Bardziej szczegółowo

Ustalanie kosztów procesów, produktów i usług z programem ADONIS. Zbigniew Misiak Daria Świderska - Rak Jolanta Rutkowska

Ustalanie kosztów procesów, produktów i usług z programem ADONIS. Zbigniew Misiak Daria Świderska - Rak Jolanta Rutkowska Ustalanie kosztów procesów, produktów i usług z programem ADONIS Zbigniew Misiak Daria Świderska - Rak Jolanta Rutkowska Metody rachunku kosztów Kalkulacja kosztów wytworzenia produktów A i B metodą tradycyjną

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności działań logistycznych

Ocena efektywności działań logistycznych Wydział Ekonomiczno-Rolniczy - SGGW Dr Mariusz Maciejczak LOGISTYKA Ocena efektywności działań logistycznych Opracowanie na podstawie: materiałów z konferencji Zarządzanie Dystrybucją i Magazynowaniem,

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów normalnych

Rachunek kosztów normalnych Rachunek kosztów normalnych *zgodnie z ustawą o rachunkowości (UoR art. 28 ust. 3) Uzasadniona część kosztów pośrednich - definicja zmienne pośrednie koszty produkcji część stałych pośrednich kosztów produkcji,

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK KOSZTÓW. dr Tomasz Wnuk-Pel, Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki 1

RACHUNEK KOSZTÓW. dr Tomasz Wnuk-Pel, Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki 1 RACHUNEK KOSZTÓW 3. Która z poniżej przedstawionych informacji o kosztach jest najbardziej użyteczna z punktu widzenia podejmowania decyzji długookresowych: a) informacja o kosztach wg rodzaju, b) kształtowanie

Bardziej szczegółowo

Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Zajęcia nr 1. Sprawozdawczy rachunek kosztów. Miejsce rachunku kosztów w systemie informacyjnym organizacji

Marcin Pielaszek. Rachunek kosztów. Zajęcia nr 1. Sprawozdawczy rachunek kosztów. Miejsce rachunku kosztów w systemie informacyjnym organizacji Zajęcia nr 1 Sprawozdawczy rachunek 1. Podstawowe definicje 2. Cele rachunku 3. Sprawozdawczy rachunek Marcin Pielaszek a) Prezentacja informacji o kosztach w sprawozdaniu finansowym b) Etapy sprawozdawczego

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów zmiennych

Rachunek kosztów zmiennych Rachunek kosztów zmiennych Rachunek kosztów zmiennych (ang. variable costing) pozwala podejmować decyzje krótkookresowe będące reakcją na bieżące zmiany w wielkości popytu i sprzedaży dzieli koszty na

Bardziej szczegółowo

O czym będziemy. się uczyć

O czym będziemy. się uczyć 1-1 O czym będziemy się uczyć Rachunkowość zarządcza spełnia dwie role: dostarcza informacji do podejmowania decyzji i kontroli Projektowanie i wykorzystywanie rachunku kosztów Rola specjalisty z zakresu

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość finansowa przykładowa praca kontrolna / zadania. Zadanie 1 / wprowadzenie do rachunkowości

Rachunkowość finansowa przykładowa praca kontrolna / zadania. Zadanie 1 / wprowadzenie do rachunkowości 1 Zadanie 1 / wprowadzenie do rachunkowości Firma X ma m.in. następujące składniki majątku i źródła ich finansowania: należności od odbiorców z tytułu sprzedanych produktów prawo do znaku towarowego zakupione

Bardziej szczegółowo

Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie

Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie Jak w praktyce księgować takie usługi? Pytanie Spółka z o.o. wykonuje usługi kamieniarsko-posadzkarskie. Spółka prowadzi magazyn materiałów, które zużywa na bieżąco wystawiając WZ jako wydanie i zużycie

Bardziej szczegółowo

TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO

TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO TEST Z RACHUNKOWOSCI PRZEDSIĘBIORSTW KLASA IV LICEUM EKONOMICZNEGO. CHARAKTERYSTYKA TESTU. Test osiągnięć szkolnych sprawdzający wielostopniowy, nieformalny, nauczycielski, pisemny. Test obejmuje sprawdzenie

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów dla inżyniera

Rachunek kosztów dla inżyniera Rachunek kosztów dla inżyniera Wykład 3: Rachunek kosztów systematyczny; problemowy; kryteria i podział kosztów; wzorce zachowania się kosztów. Zofia Krokosz-Krynke, Dr inż., MBA zofia.krokosz-krynke@pwr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6)

Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6) Koszty (zespół nr 4, 5), RMK (zespół nr 6) układy ewidencyjne kosztów: - układ rodzajowy, - układ funkcjonalny warianty ewidencji kosztów rozlicznie kosztów w czasie (RMC, RMB) RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową.

Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową. Zadania_Klasyfikacje kosztów Zadanie_1 Zakwalifikuj podane pozycje kosztów według właściwych układów klasyfikacyjnych w przedsiębiorstwie szyjącym odzież sportową. Ubezpieczenie transportu zakupionych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. O autorze. Wstęp

Spis treści. O autorze. Wstęp Spis treści O autorze Wstęp Rozdział 1. Controlling w praktyce krajów zachodnich 1.1. Wprowadzenie 1.2. Geneza i istota controllingu - obszar angloamerykański 1.3. Controlling w obszarze niemieckojęzycznym

Bardziej szczegółowo

Polityka rachunkowości Łukasz Szydełko. Lista 1

Polityka rachunkowości Łukasz Szydełko. Lista 1 Polityka rachunkowości Łukasz Szydełko Lista 1 Zad.1 W polityce rachunkowości piekarni Ela Sp. z o.o. przyjęto, że wartość materiałów bezpośrednio po zakupie odpisywana jest w koszty. W celu ustalenia

Bardziej szczegółowo

Analiza odchyleń jako narzędzie kontroli wykonania budżetu

Analiza odchyleń jako narzędzie kontroli wykonania budżetu Analiza odchyleń jako narzędzie kontroli wykonania budżetu Budżetowanie przygotowanie planów finansowych 1/2 W procesie budżetowania, plany operacyjne przedsiębiorstwa są wyrażane w pieniądzu, co pozwala

Bardziej szczegółowo

Ocena efektywności działań logistycznych

Ocena efektywności działań logistycznych Dr Mariusz Maciejczak Ocena efektywności działań logistycznych Opracowanie na podstawie: materiałów z konferencji Zarządzanie Dystrybucją i Magazynowaniem, zorganizowanej przez Deloitte&Touche. Warszawa

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie materiału z Rachunkowości finansowej studia podyplomowe

Powtórzenie materiału z Rachunkowości finansowej studia podyplomowe Powtórzenie materiału z Rachunkowości finansowej studia podyplomowe Zadanie 1 Zadekretuj poniższe zdarzenia gospodarcze oraz określ rodzaj operacji. Przykład: 1) WB - Otrzymano 5-letni kredyt bankowy przelewem

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA Edward Radosiński 1. SYSTEM WYTWARZANIA CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA 1.1. Produkcja: a) przedsiębiorstwo - zaliczane do branży przemysłu spożywczego - może jednocześnie wytwarzać trzy asortymenty

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zalządcza

Rachunkowość zalządcza Mieczysław Dobija Rachunkowość zalządcza ~ Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 1995 Spis treści Wstęp......................... 9 Rozdział I. Wartość ekonomiczna a rachunkowość. 13 1. Wartość ekonomiczna............

Bardziej szczegółowo

Sposób ustalania wyniku finansowego zależy m.in. od momentu i celu jego ustalania i nie ma wpływu na jego wysokość.

Sposób ustalania wyniku finansowego zależy m.in. od momentu i celu jego ustalania i nie ma wpływu na jego wysokość. 1 Zasady ustalanie wyniku finansowego IV moduł Ustalenie wyniku finansowego z działalności gospodarczej jednostki Wynik finansowy jest różnicą między przychodami dotyczącymi okresu sprawozdawczego a kosztami

Bardziej szczegółowo

Zużycie surowców, materiałów i opakowao na podstawie dokumentów RW

Zużycie surowców, materiałów i opakowao na podstawie dokumentów RW Etap I Bezpośrednie odniesienie kosztów rodzajowych do funkcji (wiersze 1-4) Zużycie surowców, materiałów i opakowao na podstawie dokumentów RW Wynagrodzenia na podstawie list płac obejmujących narzuty

Bardziej szczegółowo

Temat 1: Budżetowanie

Temat 1: Budżetowanie Temat 1: Budżetowanie Zadanie 1.1 Zakupy towarów w przedsiębiorstwie NW w poszczególnych miesiącach wynoszą: luty 2000 zł, marzec 4000 zł, kwiecień 3000 zł. Towary zakupione w danym miesiącu są sprzedawane

Bardziej szczegółowo

Rachunek zysków i strat

Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat informuje o strukturze wyniku finansowego netto oraz o źródłach jego powstawania. Pozwala ustalić 5 kategorii wyniku finansowego:

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ĆWICZENIA: 1. KOSZTY I PRZYCHODY W FIRMIE 2. MAJĄTEK PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH

RACHUNKOWOŚĆ ĆWICZENIA: 1. KOSZTY I PRZYCHODY W FIRMIE 2. MAJĄTEK PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH RACHUNKOWOŚĆ ĆWICZENIA: 1. KOSZTY I PRZYCHODY W FIRMIE 2. MAJĄTEK PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH KOSZTY I PRZYCHODY W FIRMIE ZADANIE 1 Proszę podać definicję przychodu oraz sposób obliczania przychodów (można

Bardziej szczegółowo

Tradycyjne podejście do rachunku kosztów

Tradycyjne podejście do rachunku kosztów Metoda ABC Prosta produkcja Złożona produkcja Koszty bezpośrednie: 1000 PLN Koszty bezpośrednie: 1000 PLN Tradycyjne podejście do rachunku kosztów Koszty pośrednie do alokacji: 200 PLN Klucz podziałowy:

Bardziej szczegółowo

RZECZOWE AKTYWA OBROTOWE

RZECZOWE AKTYWA OBROTOWE RZECZOWE AKTYWA OBROTOWE Rzeczowe aktywa obrotowe - Zapasy 2 Aktywa, w stosunku do których oczekuje się, że zostaną przeznaczone do zużycia lub sprzedaży w toku normalnego cyklu działalności operacyjnej

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość finansowa

Rachunkowość finansowa WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA KATEDRA RACHUNKOWOŚCI Rachunkowość finansowa 1. Koszty w układzie funkcjonalno-kalkulacyjnym 2. Ewidencja materiałów i towarów dr Beata Zyznarska-Dworczak Program zajęć Zakres tematyczny

Bardziej szczegółowo

kontrolowane przez jednostkę rzeczowe zasoby majątkowe, które powinny w przyszłości spowodować wpływ korzyści do jednostki

kontrolowane przez jednostkę rzeczowe zasoby majątkowe, które powinny w przyszłości spowodować wpływ korzyści do jednostki MATERIAŁY TOWARY Materiały kontrolowane przez jednostkę rzeczowe zasoby majątkowe, które powinny w przyszłości spowodować wpływ korzyści do jednostki zużywają się jednorazowo w danym cyklu produkcyjnym

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail Wydanie: z 0 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon/Fax Strona internetowa NIP PESEL E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Kobieta jest właścicielem lub współwłaścicielem:

Bardziej szczegółowo

Rola rachunkowości zarządczej

Rola rachunkowości zarządczej Rola rachunkowości zarządczej Rachunkowość finansowa: zajmuje się pomiarem i ewidencją majątku przedsiębiorstwa, operacji gospodarczych oraz przygotowywaniem na tej podstawie raportów finansowych Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY. dr Marek Masztalerz UKŁAD FUNKCJONALNO-KALKULACYJNY

PRODUKTY. dr Marek Masztalerz UKŁAD FUNKCJONALNO-KALKULACYJNY PRODUKTY dr Marek Masztalerz UKŁAD FUNKCJONALNO-KALKULACYJNY DZIAŁALNOŚCI PODSTAWOWEJ WYDZIAŁOWE koszty bezpośrednio związane z podstawową działalnością jednostki (produkcyjną, handlową lub usługową) koszty

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład IX dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 Ach, ta nomenklatura!... planowanych... przyszłościowych... apriorycznych... postulowanych Rachunek kosztów......

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja systemów rachunku kosztów

Klasyfikacja systemów rachunku kosztów Klasyfikacja systemów rachunku kosztów Systemy rachunku kosztów generalnie są klasyfikowane według kryterium hierarchiczności czasowej procesów zarządzania. Według tego kryterium wyróŝnia się dwie podstawowe

Bardziej szczegółowo

Kalkulacja podziałowa prosta. gdzie: KC koszt całkowity x wg ilość wyprodukowanych wyrobów gotowych k j koszt jednostkowy

Kalkulacja podziałowa prosta. gdzie: KC koszt całkowity x wg ilość wyprodukowanych wyrobów gotowych k j koszt jednostkowy Rachunek kosztów Paweł Łagowski Zakład Zarządzania Finansami Instytut Nauk Ekonomicznych Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Kalkulacja podziałowa prosta gdzie: KC koszt całkowity

Bardziej szczegółowo

Krytyka tradycyjnego budżetowania i koncepcje alternatywne

Krytyka tradycyjnego budżetowania i koncepcje alternatywne Krytyka tradycyjnego budżetowania i koncepcje alternatywne Tradycyjne budżety krótkookresowy, zadaniowy, kontrolny charakter szerokie grono pracowników zaangażowane w tworzenie budżetu tradycyjne metody

Bardziej szczegółowo

Proces tworzenia wartości w łańcuchu logistycznym. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik 2014/2015

Proces tworzenia wartości w łańcuchu logistycznym. prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik  2014/2015 Proces tworzenia wartości w łańcuchu logistycznym prof. PŁ dr hab. inż. Andrzej Szymonik www.gen-prof.pl 2014/2015 Proces Proces def: 1. Uporządkowany w czasie ciąg zmian i stanów zachodzących po sobie.

Bardziej szczegółowo

Główne cele które postawiliśmy sobie przymierzając się do wdrożenia systemu controllingu obejmowały:

Główne cele które postawiliśmy sobie przymierzając się do wdrożenia systemu controllingu obejmowały: Controlling Główne cele które postawiliśmy sobie przymierzając się do wdrożenia systemu controllingu obejmowały: dostarczenie informacji dla zarządu w kontekście planowanych budżetów oraz ich realizacji,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych 1. Pojęcie i rodzaje benchmarkingu 2. Wady i zalety stosowania outsourcingu 3. Metoda zarządzania KAIZEN 4. Rynek pracy i bezrobocie 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

RACHUNEK KOSZTÓW - EGZAMIN

RACHUNEK KOSZTÓW - EGZAMIN dr Tomasz Wnuk-Pel Katedra Rachunkowości Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki STUDIA PODYPLOMOWE RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA I CONTROLLING RACHUNEK KOSZTÓW - EGZAMIN imię i nazwisko... należy rozwiązać test

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13

Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 SPIS TREŚCI Rozdział 1 RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA W SYSTEMIE INFORMACJI EKONOMICZNEJ... 13 1.1. Istota i zakres systemu informacji ekonomicznej... 13 1.2. Rachunkowość jako podstawowy moduł w systemie informacji

Bardziej szczegółowo

Rozliczenie zakupu Materiały Koszty działalności , , ,3 310, ,8 FIFO 502,8

Rozliczenie zakupu Materiały Koszty działalności , , ,3 310, ,8 FIFO 502,8 Rachunkowość IV sem Rachunkowość 1/6 20.02.2006 p Rachunkowość 2/6 06.03.2006 p Rachunkowość 3/6 23.03.2006 p15/27 4. zasada identyfikacji każdej partii o ile cechy danej dostawy są takie specyficzne,

Bardziej szczegółowo

Zadania pochodzą z Małkowska D., Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej, ODDK, Gdańsk 2013. Lista zadań nr 2

Zadania pochodzą z Małkowska D., Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej, ODDK, Gdańsk 2013. Lista zadań nr 2 Zadania pochodzą z Małkowska D., Rachunek kosztów w rachunkowości finansowej, ODDK, Gdańsk 2013 Lista zadań nr 2 zadanie nr 1 Zespól 4 - brak zapasów Spółka jawna WEGA prowadzi działalność usługową, zwolnioną

Bardziej szczegółowo

Bieżący Przyszły. IV I II Wpływy ze sprzedaży bieżącego kwartału * *** Wpływy ze sprzedaży w kwartale poprzednim ** ****

Bieżący Przyszły. IV I II Wpływy ze sprzedaży bieżącego kwartału * *** Wpływy ze sprzedaży w kwartale poprzednim ** **** Zestaw I Zadanie 1. Firma CP jest dystrybutorem profesjonalnych środków czystości. Dane o sprzedaży i zakupach materiałów firmy CP zostały przedstawione w poniższej tabeli: Rok Bieżący Przyszły Kwartał

Bardziej szczegółowo

Założenia powinny być napisane przejrzyście z podziałem na podpunkty:

Założenia powinny być napisane przejrzyście z podziałem na podpunkty: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej Temat jest zawarty w pracy egzaminacyjnej. Można go odnaleźć po słowach "Opracuj..." np.: "Opracuj projekt realizacji prac obejmujących sporządzenie dokumentów dotyczących

Bardziej szczegółowo

Koszty w cyklu życia produktu. prowadzenie: dr Adam Chmielewski

Koszty w cyklu życia produktu. prowadzenie: dr Adam Chmielewski Koszty w cyklu życia produktu prowadzenie: dr Adam Chmielewski Koszty w cyklu życia produktu faza planowania i projektowania produktu obejmuje: badania rynkowe, projektowanie produktu, projektowanie produkcji

Bardziej szczegółowo

Time-Driven Activity Based Costing. Zarządzanie rentownością przy wykorzystaniu Rachunku Kosztów Działań Opartego Na Czasie

Time-Driven Activity Based Costing. Zarządzanie rentownością przy wykorzystaniu Rachunku Kosztów Działań Opartego Na Czasie Time-Driven Activity Based Costing Zarządzanie rentownością przy wykorzystaniu Rachunku Kosztów Działań Opartego Na Czasie Drastyczne zmiany w otoczeniu Zmiany w strukturze kosztów Koszty pośrednie Materiały

Bardziej szczegółowo

20-02-2008. Wprowadzenie. Procesy

20-02-2008. Wprowadzenie. Procesy 4. Typowy obieg dokumentów w przedsiębiorstwie produkcyjnym Wprowadzenie Procesy Wprowadzenie czynniki wpływające na zakres funkcjonalny Główne czynniki wpływające na zakres funkcjonalny systemu ERP: rodzaj

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów dla inżyniera

Rachunek kosztów dla inżyniera Rachunek kosztów dla inżyniera Wykład 11. Produkcja pomocnicza koszty produkcji pomocniczej, rozliczanie kosztów produkcji pomocniczej, ceny transferowe Zofia Krokosz-Krynke, Dr inż., MBA zofia.krokosz-krynke@pwr.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych. Dr Marcin Pielaszek

Rachunkowość zarządcza. Zespół Katedry Rachunkowości Menedżerskiej SGH 1. Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych. Dr Marcin Pielaszek Wykorzystanie rachunku kosztów zmiennych 1. Zmienność kosztów w długim i krótkim okresie Rachunek kosztów zmiennych i analiza koszty rozmiary produkcji zysk 2. Podejmowanie decyzji w krótkim okresie 1.

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ

PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ KSENIA CZUBAKOWSKA WIKTOR GABRUSEWICZ EDWARD NOWAK PODSTAWY, RACHUNKOWOSCI ZARZ1\DCZEJ Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2006 SPIS TREŚCI Wstęp....................... 9 CZĘŚĆ I RACHUNEK KOSZTÓW

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość zarządcza

Rachunkowość zarządcza Rachunkowość zarządcza Dorota Kuchta www.ioz.pwr.wroc.pl/pracownicy/kuchta/dydaktyka.htm 1 Podstawowa literatura Gabrusewicz W., Kamela-Sowińska A., Poetschke H., Rachunkowość zarządcza, PWE, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Ilość produkowanych komponentów

Ilość produkowanych komponentów Zad. 1 Przedsiębiorstwo produkcyjne posiada zmechanizowany Zakład będący samodzielnym ośrodkiem kosztów. W ostatnim miesiącu z zakupionych komponentów w zakładzie wykonywane były 2 zlecenia produkcyjne.

Bardziej szczegółowo

Należy obliczyć rzeczywista wartość środków trwałych oraz wartość środków pieniężnych na rachunku bankowym przedsiębiorstwa KAMA.

Należy obliczyć rzeczywista wartość środków trwałych oraz wartość środków pieniężnych na rachunku bankowym przedsiębiorstwa KAMA. Zadanie 1. Przedsiębiorstwo państwowe ENERGETYK nabyło urządzenie do produkcji przewodów elektrycznych za kwotę 300000 zł. Przewidywany okres użytkowania urządzenia to 5 lat. Szacowana wartość urządzenia

Bardziej szczegółowo