ANALIZA INFRASTRUKTURY NAWIGACYJNEJ I PROCEDUR ŚRODOWISKOWYCH EUROPEJSKICH PORTÓW LOTNICZYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA INFRASTRUKTURY NAWIGACYJNEJ I PROCEDUR ŚRODOWISKOWYCH EUROPEJSKICH PORTÓW LOTNICZYCH"

Transkrypt

1 PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 80 Transport 2011 Marek Malarski Dominika Szterk Wydział Transportu Politechnika Warszawska ANALIZA INFRASTRUKTURY NAWIGACYJNEJ I PROCEDUR ŚRODOWISKOWYCH EUROPEJSKICH PORTÓW LOTNICZYCH Rękopis dostarczono, czerwiec 2011 Streszczenie: Niedostateczna sieć portów lotniczych o ograniczone przepustowości może ograniczyć ogólną konkurencyność polskie gospodarki. Konieczność rozbudowy istnieących uż portów lotniczych oraz planowanie inwestyci w nowe porty lotnicze w Polsce wskazue na potrzebę dokładne analizy i oceny konfiguraci portów lotniczych w Europie. Wynikaące stąd wnioski powinny pomóc w podemowaniu decyzi o rozwou portów lotniczych w Polsce. W artykule uwzględniono też aspekty proekologiczne (zminimalizowanie inwazyności transportu lotniczego na środowisko) oraz konieczność dobrego skomunikowania portu lotniczego z aglomeracą mieską. Słowa kluczowe: porty lotnicze, operace lotniskowe 1. WPROWADZENIE W Europie funkconue około 450 portów lotniczych. Ich infrastruktura techniczna (głównie nawigacyna) est bardzo różna. Nie wszystkie różnice daą się wytłumaczyć różnym rozwoem historycznym infrastruktury portów lotniczych. W kraach europeskich nie ma żadnych wspólnych wytycznych do proektowania nowych portów. Ciekawym est również różne podeście do problemu skomunikowania portu lotniczego z aglomeracą czy procedury antyhałasowe w różnych kraach Europy. Parametry infrastruktury europeskich portów lotniczych są porównywalne, ale różne. Wskazue to na zasadność podęcia tematu analizy infrastruktury portów lotniczych w kraach europeskich w celu poszukania uogólnień w tym zakresie. Wynikaące stąd wnioski powinny pomóc przy ustaleniu wytycznych planowania rozwou istnieących i budowie nowych portów lotniczych w Polsce. Analizy organizaci lotniczych (głównie Zrzeszenia Portów Lotniczych ACI) ustaliły, że port lotniczy generue bezpośrednio 925 miesc pracy na 1 milion odprawionych pasażerów lub 100 tysięcy ton odprawionego ładunku cargo. Dodatkowo w otoczeniu

2 76 Marek Malarski, Dominika Szterk portu lotniczego powstae miesc pracy a w regionie miesc pracy na każdy milion odprawionych pasażerów. Bliskość portu lotniczego est dla 31% firm podstawowym czynnikiem decyduącym o lokalizaci zakładów produkcynych. W przypadku usług bankowych i ubezpieczeniowych transport lotniczy zaspokaa do 50% całego zapotrzebowania na transport. 2. OBSŁUGA PASAŻERÓW W PORCIE LOTNICZYM Port lotniczy obsługue: strumień ruchu samolotów (ląduących i startuących) oraz strumień ruchu pasażerów (odlatuących, przylatuących, transferowych i tranzytowych). Głównym celem działania portu lotniczego est bezpieczne, szybkie i tanie obsłużenie obu tych strumieni. Pomiędzy uczestnikami ruchu takimi ak samoloty i pasażerowie występuą wzaemne zależności mogące skutkować zakłóceniami. W Europie przyęto podział portów lotniczych na kategorie: A duże wspólnotowe porty lotnicze ponad 10 milionów pasażerów roczne; B duże kraowe porty lotnicze 5-10 milionów pasażerów rocznie; C duże regionalne porty lotnicze 1-5 milionów pasażerów rocznie ; D małe regionalne porty lotnicze do 1 miliona pasażerów rocznie; D2 lokalne porty lotnicze do 200 tysięcy pasażerów rocznie. Wiele regionalnych portów lotniczych powstae przez stosunkowo prostą adaptacę i rozbudowę lotnisk turystycznych, sportowych lub woskowych. Dotyczy to szczególnie części portu przeznaczone do obsługi pasażerów. Rozbudowa często wykonywana est zgodnie z potrzebą chwili ograniczaąc czasami możliwość dalszego rozwou przykładowo budynków dworca lotniczego zwanego terminalem pasażerskim. Obsługa pasażerów w porcie lotniczym odbywa się głównie w budynku lub kompleksie budynków dworca lotniczego. Dla zapewnienia bezpieczeństwa transportu lotniczego, w porcie lotniczym realizowane są zadania kontroli bezpieczeństwa pasażerów, bagażu i ładunków. W przypadku obsługi lotów międzynarodowych poza granice Unii Europeskie (non-schengen) dokonywane są odprawy paszportowe, czasami kontrole celne a w wyątkowych przypadkach przeprowadzana est kontrola fitosanitarna i epidemiologiczna. W obsłudze pasażerów odlatuących stosue się różne metody obsługi, wśród których można wyróżnić: metodę podstawową, metodę uproszczoną, metodę aerobusową. Metoda podstawowa obsługi pasażerów może być realizowana ednym z trzech systemów: resowym - na każdy res wydzielane są 2-4 stanowiska obsługi bagażowo-biletowe, w których dokonywana est reestraca biletów, wydawane są karty pokładowe oraz przymowany est bagaż,

3 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 77 swobodnym (common check-in) - obsługa biletowo - bagażowa może odbywać się przy dowolnym stanowisku odprawy check-in uż na kilka godzin przed odlotem, mieszanym będącym połączeniem systemów resowego i swobodnego. System mieszany est uzupełnieniem systemu swobodnego. Jest stosowany, gdy pasażer zgłasza się na krótko przed odlotem i byłby we wspólne kolece do stanowisk odprawy za pasażerami lecącymi późnieszymi resami, więc mógłby nie zdążyć dokonać odprawy. Wydziela się wtedy na pewien czas przed zakończeniem obsługi na dany lot, dodatkowe stanowiska obsługi, pracuące według systemu resowego. Metoda uproszczona polega na reestraci lub zakupie biletu i zdaniu bagażu na płycie lub bezpośrednio przy statku powietrznym, bezpośrednio przed weściem na pokład. Taka obsługa stosowana est w małych regionalnych portach lotniczych, przy ograniczone kontroli bezpieczeństwa. Metoda aerobusowa polega na wykonaniu części wstępnych obsług pasażerskich w trakcie dowożenia pasażera specalnym środkiem transportu do portu lotniczego. Pasażerowie mogą nabyć bilet na ten środek transportu wraz z biletem na res lotniczy. Bagaż resowy / reestrowy może być również nadany środku transportu dowożącym pasażera do portu lotniczego. Ruch pasażerski w reonie portu lotniczego odbywa się głównie w budynku dworca lotniczego nazywanego często terminalem pasażerskim. Terminal pasażerski stanowi miesce obsługi pasażerów i bagażu zmieniaących środek transportu z naziemnego na lotniczy. Prawnie terminal pasażerski podzielony est na dwie części: część lotniczą i część naziemną. Podział terminala na części lotniczą i naziemną wynika z faktu ograniczenia dostępu do części lotnicze terminala tylko dla podróżnych, dopuszczonych do przewozu na podstawie odpowiednich dokumentów. Układ funkconalny terminala pasażerskiego wynika z rozmieszczenia i przepustowości dróg startowych, dróg kołowania oraz rozmieszczenia płyt postoowych. Jego fizyczne umiescowienie w porcie lotniczym musi zapewniać obsługę ruchu lotniczego, pasażerskiego i środków transportu obsługuących podróżnych przed odlotem i po przylocie. Wewnętrzny układ budynku podyktowany est w szczególności zasadami bezpieczeństwa oraz innymi zaleceniami dotyczącymi obsługi pasażerów. Aspekty architektoniczne budynku muszą gwarantować bezpieczeństwo pasażerów i statków powietrznych. Pasażer i ego bagaż powinni być poddani kontroli bezpieczeństwa (security) przed weściem na pokład statku powietrznego. Zaleca się nie mieszanie osób poddanych kontroli bezpieczeństwa z innymi osobami. Innym powodem określonych rozwiązań konstrukcynych terminali pasażerskich, są względy ułatwionego, bezkolizynego przemieszczania się pasażerów, co często skutkue rozwiązaniami dwukondygnacynymi dla oddzielenia strumieni pasażerów odlatuących i przylatuących. Główne zasady funkconowania terminali pasażerskich portów lotniczych to: terminal pasażerski est układem kilku podsystemów służących realizaci kolenych etapów obsługi, głównie: check-in, security i boarding, podsystemy terminala pasażerskiego łączone są w sposób określaący kierunek przemieszczania się pasażerów od weścia do terminala do wyścia na pokład statku powietrznego i w odwrotnym kierunku, dystans pomiędzy weściem do terminala, a statkiem powietrznym est minimalizowany z zastrzeżeniem spełnienia funkci każdego z podsystemów, zachowanie krótkich dystansów pomiędzy podsystemami ruchome chodniki,

4 78 Marek Malarski, Dominika Szterk funkconalna konstrukca budynku terminala powinna zapewniać, że pasażerowie odlatuący i przylatuący nie mogą się mieszać i nie muszą zmieniać kondygnaci podczas przemieszczania między poszczególnymi etapami obsługi, rozmieszenie podsystemów obsługi może być przeprowadzone w sposób scentralizowany lub rozproszony w zależności od funkci i ograniczeń w łączeniu obsługi różnych grup pasażerów i innych osób. W terminalu pasażerskim wykonywane są następuące czynności: identyfikaca i odprawa pasażera, dopuszczenie go do podróży i przydział miesca w samolocie, wydanie karty pokładowe skierowanie pasażera na odpowiedni res, odebranie, oznaczenie i transport bagażu na pokład samolotu wraz z odpowiednim ego rozmieszczeniem wyważenie statku powietrznego, obsługa innych potrzeb związanych z podróżą pasażera, kontrolowanie bezpieczeństwa podróży lotnicze. 3. OPERACJE STARTU I LĄDOWANIA SAMOLOTÓW operace lotniskowe (ruch lotniskowy) naziemne operace lotniskowe LOT trasowy PODEJ ŚCIE do lądowania KOŁOWANIE po lądowaniu LĄDOWANIE OBSŁUGA NAZIEMNA KOŁOWANIE przed startem START WZNOSZENIE po starcie LOT trasowy pole wzlotów droga startowa drogi kołowania płyta postoowa drogi kołowania droga startowa pole wzlotów pole manewrowe pole manewrowe pole naziemnego ruchu lotniskowego Rys. 1. Operaca lotniskowe samolotu [10] Operace samolotów wykonywane są w części lotnicze portu. Wyróżnia się pole naziemnego ruchu lotniczego (rys. 1) część portu wykorzystywaną do startów, lądowań i naziemnego ruchu samolotów. Pole ruchu naziemnego składa się z pola manewrowego oraz płyt postoowych. Pole manewrowe est częścią lotniska, wyłączaąc płyty, przeznaczoną do wykonywania operaci startów i lądowań oraz operaci kołowania samolotów. Start samolotu po uzyskaniu zezwolenia kontroli ruch lotniskowego TWR

5 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 79 poprzedzony est wyprowadzaniem na płycie postoowe i kołowaniem. Możliwe są różne warianty wyprowadzenia ze stanowiska postoowego [12]: - wykołowanie do przodu z wykorzystaniem ciągu własnych silników (taxiing), - wykołowanie do tyłu z wykorzystaniem odwróconego ciągu własnych silników (power back), wykonywane zawsze pod nadzorem Koordynatora Naziemnego Ruchu Lotniczego, - wypychanie (push back) samolotu ze stanowiska postoowego z użyciem ciągnika i sztywnego połączenia ciągnik - samolot, pod nadzorem mechanika naziemnego, - odholowanie (towed out) samolotu (statku powietrznego) ze stanowiska postoowego do hangaru lub na inne stanowisko postoowe Ruch lotniskowy obemue wszystkie operace samolotu związane z lądowaniem w porcie lotniczym i startem (rys. 1). Zasady ruchu lotniskowego reguluą odpowiednie przepisy, aneksy i podręczniki Organizaci Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego ICAO [3]. Kraowe władze lotnictwa cywilnego wydaą przepisy uściślaące dokumenty ICAO [13]. Samo lądowanie rozpoczyna się w chwili przekazania kontroli nad samolotem z kontroli zbliżania APP do kontroli lotniska TWR. Lądowanie est szeregiem operaci prześcia samolotu z lotu do operaci naziemnych. W odległości około 2 mile morskie (NM) przed punktem przyziemienia THR (threshold) samolot przy prędkości ok. 120 węzłów kts (1 kt = 1 NM / godzinę) rozpoczyna właściwą operacę lądowania. Po przyziemieniu następue dobieg po drodze startowe i redukca prędkości do ok. 30 kts (węzłów). Przy odpowiednie prędkości wykonywane est kołowanie (taxiing) po drodze kołowania na płytę postoową. Droga kołowania zapewnia połączenie między określonymi częściami lotniska, naczęście pomiędzy płytami postoowymi i miescami dostępu do drogi startowe. Odcinki dróg kołowania wyznaczone są też na części płyty postoowe, zapewniaąc dostęp do stanowisk postoowych. Specalnym rodzaem drogi kołowania est droga szybkiego zazdu z drogi startowe. Jest to droga poprowadzona pod "łagodnym" kątem do drogi startowe w celu umożliwienia opuszczenia e przy prędkości większe niż normalna prędkość kołowania. W porcie lotniczym powinny być ustalone standardowe drogi / trasy kołowania samolotów między drogami startowymi, płytami i stanowiskami postoowymi. Trasy te powinny mieć bezpośredni, nieskomplikowany przebieg i ustalone tak, aby zapobiec konfliktom w ruchu. Drogi kołowania samolotów powinny posiadać oznaczniki wyraźnie różniące się od oznaczników dróg startowych. Dodatkowe obszary na drogach kołowania mogą umożliwić ominięcie oczekuącego samolotu przez drugi samolot kierowany bezpośrednio na start. Istnienie takich obszarów minimalizue ewentualne opóźnienie startów i w konsekwenci zwiększa przepustowość portu lotniczego [12]. Do obszarów takich należą: zwielokrotnione wazdy na drogę startową, podwóne drogi kołowania lub obazdy przy równoległe drodze kołowania, zatoki oczekiwania. Na płycie postoowe wykonywana est obsługa naziemna. Dale następue ustawianie, wyłączenie silników i przystawienie pomostu do drzwi samolotu. Na kontaktowym stanowisku postoowym wyposażonym w pasażerski pomost transportowy przystawiany est taki pomost łączący samolot z budynkiem terminala pasażerskiego. Po zakończone obsłudze naziemne dowódca samolotu zgłasza do TWR gotowość do startu. Po otrzymaniu zgody (clearance) wykonywane est kołowanie (taxiing) po ustalone drodze kołowania. Następnie po uzgodnieniu z TWR otrzymue zgodę na zaęcie drogi startowe

6 80 Marek Malarski, Dominika Szterk CfLU (clear for line up) i koleno zgodę na start CfTO (clear for take off). Dale następue start i wznoszenie (climb). Czas wypychania samolotu zależy częściowo od sprawności obsługi naziemne, a czas uruchamiania silników est cechą indywidualną typów samolotów. Po osiągnięciu wysokości ft (feet - stóp) kontrola nad samolotem zostae przekazana do APP lub od razu do kontroli obszaru ACC. Standardowo samoloty powinny otrzymywać zezwolenie na wykonanie operaci startu w takie koleności, w akie zgłaszaą gotowość do te operaci. Możliwe są odstępstwa od koleności pierwszeństwa w celu maksymalizaci liczby startów i lądowań w ednostce czasu. Przebieg obemuący lądowanie, obsługę naziemną i start samolotu określamy poęciem obsługi lotniskowe samolotu. W praktyce wyróżnia się: - obsługę pełną tzw. obsługę krótką czas postou pomiędzy lądowaniem i startem est ograniczony do niezbędnego minimum przeprowadzenia obsługi naziemne (rys. 2), - obsługę po przylocie czas postou pomiędzy lądowaniem i startem est znacznie dłuższy od wymaganego do obsługi naziemne, wykonywana est tylko obsługa naziemna po przylocie, - obsługę na odlot po dłuższym postou wykonywana est tylko obsługa naziemna przed odlotem. Lądowanie Kołowanie po lądowaniu Kołowanie przed startem Start Podeście do lądowania Wznoszenie po starcie Ustawianie Obsługa naziemna Wyprowadzanie obsługa po przylocie obsługa na odlot obsługa krótka Rys. 2. Schemat operaci samolotu w obsłudze lotniskowe [12]

7 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich SYSTEMY NAWIGACJNE OPERACJI STARTU I LĄDOWANIA Głównym zadaniem nawigaci est określanie aktualnego położenia drogi do celu przemieszczaących się obiektów. Podstawowymi elementami nawigaci lotnicze są: planowanie trasy statku powietrznego, pozyconowanie statku powietrznego, prowadzenie statku powietrznego po ustalone trasie. Podstawowym elementem konwenconalne nawigaci lotnicze est radiolatarnia. Radiolatarnia est to radiostaca emituąca sygnał elektromagnetyczny o ustalone częstotliwości, ułatwiaąc nawigacę w przestrzeni powietrzne. W ruchu lotniskowym radiolatarnie funkconuą samodzielnie lub tworzą systemy nawigacyne. Podstawowe typy pomocy nawigacynych to: NDB, VOR, DME, ILS. Radiolatarnia NDB (Non Directional Beacon) to radiolatarnia generuąca sygnał bezkierunkowo i o niskie częstotliwości. Współpracue ona z pokładowym radiokompasem odbieraącym sygnały kierunkowo. Odbiornik ten wskazue kurs do radiolatarni. Radiolatarnie NDB zainstalowane są w większości polskich portów lotniczych ich głównym zadaniem est wskazywanie pomocniczo kurs ścieżki schodzenia statku powietrznego. Radiolatarnia ta ma niewielkie znaczenie we wprowadzane od lat dziewięćdziesiątych nawigaci obszarowe RNAV. Nie est więc wspierana i operatorzy usług nawigaci lotnicze ANSP (Air Navigation Service Provider) nie maą obowiązku e dalszego utrzymania. Ogólno-kierunkowa radiolatarnia wysokie częstotliwości VOR (VHF Omnidirectional Range) - to kątowy systemem radionawigacyny. VOR est systemem średniego zasięgu, emituącym sygnał pozwalaący określić azymut lecącego statku powietrznego względem północy magnetyczne. Wysyła ona dwa rodzae sygnałów: ogólno-kierunkowym sygnał odniesienia o stałe fazie - modulowany z częstotliwością 30 Hz, sygnał o zmienne fazie - wiruący z prędkością 30 obrotów/s. Odbiornik VOR zainstalowany na pokładzie statku powietrznego wydziela przesunięcie fazowe sygnału odniesienia i sygnału wiruącego. Przesunięcie to est proporconalne do wartości namiaru magnetycznego. Radiolatarnia VOR posiada dużą niezawodność i znaczną dokładność. Błąd wynosi maksymalnie 2,5º (rys. 3). Radiolatarnie VOR wykorzystue się do nawigaci krótko - i średniodystansowe, szczególnie w operacach lotniskowych. dokładność VOR 5 NM 2,5 NM ±2, NM 120 NM 2,5 NM 5 NM Rys. 3. Błąd określania namiaru w systemie VOR [opracowanie własne]

8 82 Marek Malarski, Dominika Szterk W 1990 r. Europeska Konferenca Lotnictwa Cywilnego ECAC (European Civil Aviation Coference) przyęła strategię dla kontroli ruchu lotniczego w Europie. Obęła ona swymi zapisami także wymagania dotyczące obowiązkowego wyposażenia statków powietrznych w osprzęt służący do nawigaci obszarowe RNAV. Uzgodnienia te w porozumieniu z Zrzeszeniem Międzynarodowego Transportu Lotniczego IATA (International Air Transport Association), zostały wprowadzone w życie r. Dla nawigaci obszarowe dokładność pozyconowania statku powietrznego z wykorzystaniem VOR est niewystarczaąca, błąd pozyconowania rośnie wraz ze zwiększaącą się odległością od radiolatarni (rys. 3). Radio-dalmierz elektroniczny DME (Distance Measuring Equipment) to radarowy, impulsowy, ultrakrótkofalowy system określania odległości statku powietrznego od staci naziemne. W skład system pomiaru odległości DME wchodzi nadanik i odbiornik umieszczony na pokładzie statku powietrznego oraz radiolatarnia odzewowa zlokalizowana na ziemi. Pokładowa część dalmierza wysyła pary impulsów pytaących, na które staca naziemna wysyła odpowiedź. Stosue się także przesunięcia częstotliwości w celu uniknięcia interferenci sygnałów nadawanych i odbieranych. Odpowiedź wysyłana est zawsze ze stałym opóźnieniem 50 µs, co est uwzględniane w wyliczeniu czasu. W momencie gdy sekwenca własnych impulsów zostanie zidentyfikowana, odbiornik dopasowue się do czasu, w którym odbierana est nawiększa liczba par impulsów wyznaczaąc stosunkowo precyzynie odległość samolotu od staci naziemne. Namiar odległości z dwu staci DME pozwala ustalić położenie statku powietrznego w przestrzeni. Współcześnie w Polsce certyfikaca systemów pozyconowania samolotów w operacach lotniskowych wykorzystue systemy kilku radio-dalmierzy DME. System wspomagania lądowania według wskazań przyrządów przy ograniczone widzialności ILS (Instrumen Landing System) est powszechnie stosowanym systemem precyzynego podeścia do lądowania, umożliwiaącym lądowanie statków powietrznych w warunkach widzialności poniże pewnych minimów, określonych dla poszczególnych kategorii warunków lądowania (rys. 4). Za pomocą systemu ILS załoga statku powietrznego otrzymue ciągłe informace o położeniu względem osi drogi startowe a także względem proste przechodzące skośnie przez punkt przyziemienia pod kątem odpowiednim do lądowania est to tak zwany kąt ścieżki schodzenia. Aktualnie ILS występue w kilku klasach, określaących kategorię lądowania. System ILS składa się z następuących elementów: nadanika kierunku podeścia LOC (LOCalizer), nadanika ścieżki schodzenia GP (Glide Path), markerów znacznikuących odległości do punktu przyziemienia.

9 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 83 LOC radiolatarnia kursu ft RWY 500 ft GP ft kurs ścieżka schodzenia GS LOC radiolatarnia ścieżki schodzenia GP + DME 100 ft (30 m) ft (460 m) 200 ft (60 m) RWY TH IM MM OM Rys. 4. Schemat rozmieszczenia urządzeń systemu ILS [opracowanie własne] W starszych rozwiązaniach odległość od punktu przyziemienia TH (THreshold) wyznaczały tak zwane markery umieszczone w osi drogi startowe, na ścieżce podeścia do lądowania. Były to radiolatarnie punktowe emituące sygnał prostopadle do góry w postaci wąskie pionowe wiązki, stanowiąc znacznik odległości do punktu przyziemienia na kierunku podeścia. W rozwiązaniach współczesnych, zamiast markerów, z systemem ILS współpracue radio-dalmierz elektroniczny DME. DME montowany est na antenie nadanika kierunku i wylicza na bieżąco odległość samolotu od punktu przyziemienia. Wszystkie zainstalowane w Polsce systemy ILS to Mark 10 i Mark 20A firmy Wilcox / Airsys. Zalety ILS to: duża powszechność i dostępność, stosunkowo nieduże koszty użytkowania, stosunkowo łatwa obsługa i eksploataca zarówno od strony techniczne ak i pilotażowe, wystarczaąca precyza podeścia automatyczne wg kategorii IIIC. Wady ILS to: mała odporność na zakłócenia terenowe wysokie wymagania w zakresie lokalizaci: powierzchnia gruntu i sąsiedztwo budowli ma wpływ na warunki rozchodzenia się fal radiowych, odbicia zakłócaą pracę nadanika; czasami koszt przygotowania terenu może przewyższać koszt sprzętu, mała liczba dostępnych kanałów roboczych (40): stanowi to problem w przypadku dużych aglomeraci mieskich z wieloma lotniskami, przykładowo: Nowym Jorku i Los Angeles, gdzie sygnały mogą nakładać się na siebie, wąski sektor podeścia do lądowania, można z nie korzystać tylko po proste, niemożliwe est zróżnicowanie ścieżek podeścia dla różnych kategorii statków powietrznych,

10 84 Marek Malarski, Dominika Szterk ILS poza rzadkimi przypadkami instalaci specalnych anten, nie umożliwia prowadzenia statku powietrznego po nieudanym podeściu do lądowania, System ILS pomimo swoich wad, wciąż est i będzie przez nabliższe lata napopularnieszym systemem precyzynego lądowania na świecie w szczególności ze względu na bardzo duże rozpowszechnienie. Jego dodatkowym atutem est bardzo prosty sposób użytkowania przez załogę i zapewnienie wystarczaące precyzyności podczas lądowania. 5. NORMY EKOLOGICZNE W RUCHU LOTNISKOWYM Szybki rozwó przemysłowo urbanistyczny wymusza na społeczeństwach rozwó infrastruktury transportowe, szczególnie transportu lotniczego. To edna z głównych przyczyn, dla których zaczęto dostrzegać konieczność równomiernego rozwou lotnisk oraz infrastruktury z nimi powiązane. Mimo, że wydaność paliwa lotniczego poprawiła się w okresie ostatnich czterdziestu lat o około 70%, to łączna ilość spalanego paliwa, ze względu na niezmiernie dynamiczny wzrost ruchu lotniczego, również się zwiększyła. W rezultacie coraz większy est wpływ te gałęzi transportu na środowisko [16]. Pomimo stale wzrastaące przepustowości sieci portów lotniczych, ilość oferowanych przelotów zdae się być zbyt mała. Jedną z koncepci zwiększenia przepustowości est dostosowanie rozkładu ruchu lotniczego przez wykorzystanie wolne przepustowości w mnieszych portach lotniczych lub rozbudowa innych lotnisk. Wśród ogólnych celów usprawniaących transport lotniczy wymienić należy ponadto [16]: utrzymanie bądź podniesienie poziomu bezpieczeństwa w portach lotniczych, dbałość oraz wspieranie otaczaącego porty lotnicze środowiska naturalnego, w tym ograniczenie do minimum wpływu na środowisko naturalne (hałas, emise spalin, drgania, cieki wodne itp.), stworzenie ekonomicznie opłacalnego i skutecznie działaącego transportu lotniczego, poprawa punktualności operaci lotniczych. Istotne est także ustalenie celów operacynych maących wpływ na dynamikę rozwou lotnisk i ich otoczenia. Należą do nich: poprawa systemu określania przepustowości portów lotniczych i przepływu informaci, poprawa koordynaci pomiędzy portami lotniczymi maąca na celu usprawnienie planowania w zakresie przepustowości (na poziomie całe sieci portów lotniczych), sprzyanie lepszemu wykorzystaniu innych rodzaów transportu, t. tam gdzie est to możliwe, zastępowanie transportu lotniczego transportem koleowym, uproszczenie procesu decyzynego i tworzenie zachęt dla lepszego wykorzystania istnieące infrastruktury portów lotniczych poprzez poprawę ram prawnych, działania na rzecz stosowania systemu nadzoru i kontroli akości, wsparcie finansowe z UE. Ogląd aktów prawnych i ustaleń między państwami Unii Europeskie wskazue na niezmiernie duże zainteresowanie rozwoem rynku transportu lotniczego i związane z nim infrastruktury gospodarcze. Liczba publikaci uninych dotyczących tematyki

11 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 85 zrównoważonego rozwou rynku lotniczego est znacząca. Przytaczane dokumenty nie są edynymi publikacami związanymi z ekologią w portach lotniczych. Temat ten est na bieżąco poruszany podczas rozbudowy, modernizaci czy budowie nowych portów lotniczych. W [7] zwrócono uwagę na formę partnerstwa publiczno-prywatnego. Dzięki czemu Wspólnota ma możliwość dysponowania normami prawnymi i organizacynymi przez połączenie zasobów wszystkich zainteresowanych stron w zakresie badań i rozwou w konkretne dziedzinie, zarówno z sektora publicznego aki prywatnego. Zwrócono szczególną uwagę na eden z celów, który zakłada konieczność przeprowadzania istotnych zmian technologicznych, maących skutkować do roku 2020 obniżeniem emisi CO 2 o 50%, NO 2 o 80%, a postrzeganego hałasu zewnętrznego o 50%. A także zmnieszeniem wpływu lotnictwa i cyklu życia związanych z nim produktów na środowisko naturalne. Całość funduszy inicatywy Czyste niebo przewidziano na 1,6 miliarda euro. W [10] zwrócono uwagę na wysokość kosztów akie należy ponieść w celu wdrożenia rozwiązań technicznych programu Badań nad Przyszłościowym Zarządzaniem Ruchem Lotniczym w Europie SESAR. Podkreślono, że SESAR stanowi technologiczną część inicatywy utworzenia ednolite europeskie przestrzeni powietrzne, zapoczątkowane w 2004 r. w celu zreformowania organizaci kontroli ruchu lotniczego. SESAR ma także za zadanie wprowadzenie nowych technologii łączności, kontroli i obliczeń pomiędzy służbami naziemnymi a statkami powietrznymi, które zoptymalizuą pracę kontrolerów ruchu lotniczego i pilotów statków powietrznych. Zauważono, że wprowadzenie tego rozwiązania technicznego przyczyni się do zwiększenia bezpieczeństwa transportu lotniczego (ograniczenie rozmów radiowych między pilotami kontrolerami drogą radiową) i poprawi wpływ na środowisko naturalne oraz zapewni utrzymanie przez Europę pozyci w czołówce światowego przemysłu lotniczego. W [11] zwrócono uwagę na konieczność uznania zintegrowanego charakteru międzynarodowego lotnictwa cywilnego oraz wolę utworzenia Wspólnego Europeskiego Obszaru Lotniczego opartego na wzaemnym dostępie do rynków transportu lotniczego umawiaących się stron, swobodzie przedsiębiorczości, równych warunkach konkurenci oraz poszanowaniu ednakowych zasad. Zwrócono też uwagę na konieczność wspólnego działania w dziedzinie bezpieczeństwa i zarządzania ruchem lotniczym oraz harmonizaci społeczne i ochrony środowiska naturalnego. W dokumencie zaznaczono dyrektywy maące bezpośredni wpływ na ochronę środowiska oraz na równomierny rozwó lotnictwa. W [9] zwrócono uwagę na to, że otwarcie Europeskie Przestrzeni Powietrzne będzie miało bardzo duży wpływ na zapewnienie obywatelom wysokie akości usług w przystępne cenie, świadczone w sposób ciągły i na całości terytorium oraz zwiększeniu ilości usług użyteczności publiczne, co może przyczynić się do działań na rzecz spóności ekonomiczne i społeczne oraz zrównoważonego rozwou regionów. W [8] zwrócono uwagę na zanieczyszczenie środowiska będące skutkiem rozwiaącego się transportu, a w szczególności na wzrost emisi gazów cieplarnianych o 47 milionów ton dwutlenku węgla CO 2 i tlenków azotu NO x. Międzynarodowy zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) oszacował w 1999 r., że łączny wpływ lotnictwa est obecnie 2 do 4 razy większy od odnotowanego wcześnie wpływu samych emisi CO 2. Zwrócono szczególną uwagę na konieczność działania na każdym możliwym ze szczebli politycznych, w tym także zgodnie z Ramową Konwencą Narodów Zednoczonych w sprawie Zmian Klimatycznych (UNFCCC) w celu zmnieszenia emisi gazów cieplarnianych.

12 86 Marek Malarski, Dominika Szterk W [7] umieszczono następuące informace Parlamentu Europeskiego Rady Unii Europeskie: stworzenie i rozbudowa sieci transeuropeskich przyczynia się do osiągnięcia głównych celów Wspólnoty, takich ak sprawne funkconowanie rynku wewnętrznego i zwiększenie spóności gospodarcze i społeczne, stworzenie i rozbudowa sieci transeuropeskich przez terytorium Wspólnoty ma również szczególne cele polegaące na zapewnieniu przewozów towarów i osób w nalepszych warunkach, biorąc pod uwagę aspekty społeczne, ochronę środowiska i bezpieczeństwo, oraz na integrowaniu wszystkich form transportu, z uwzględnieniem korzyści komparatywnych; tworzenie miesc pracy est edną z możliwych korzyści ubocznych rozwou sieci transeuropeskie, Biała Księga Komisi w sprawie rozwou wspólne polityki transportowe wzywa do optymalnego wykorzystania istnieących zdolności przewozowych sieci oraz do integraci wszystkich sieci związanych z różnymi formami transportu w transeuropeską sieć transportu drogowego, koleowego, śródlądowego, morskiego i lotniczego w przewozach osób i rzeczy oraz transportu kombinowanego, przewozy morskie na krótkich trasach mogą między innymi zmnieszyć tłok na trasach przewozów w żegludze śródlądowe, integraca sieci na poziomie europeskim może być progresywnie rozwiana poprzez powiązanie różnych form transportu w celu pełnieszego wykorzystania zalet właściwych dla każde z tych form, w celu osiągnięcia tych założeń konieczne est wspólnotowe działanie ustalaące wytyczne zgodnie z zasadą subsydiarności; konieczne est ustalenie generalnych wytycznych i priorytetów działań Wspólnoty proponowanych w zakresie transeuropeskich sieci transportowych, konieczna est identyfikaca proektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, które przyczynią się do osiągnięcia tych założeń i które są zgodne z priorytetami działań uż podętych; pod uwagę powinny być brane wyłącznie proekty potencalnie ekonomicznie opłacalne, przy wprowadzaniu proektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania Państwa Członkowskie muszą brać pod uwagę aspekty ochrony środowiska, poprzez przeprowadzanie analiz oddziaływania na środowisko naturalne stosownie do odpowiednich dyrektyw Rady (85/337/EWG, 92/43/EWG), zatwierdzenie poszczególnych prywatnych i państwowych proektów, które mogą mieć znaczny wpływ na środowisko naturalne powinno być finansowane wyłącznie po wstępnym oszacowaniu ich potencalnego oddziaływania na środowisko, zgodnie z przepisami obowiązuącymi we Wspólnocie, konieczna est identyfikaca proektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania, dotyczących nie tylko różnych form transportu przy multimodalnym podeściu, ale również dotyczących systemów zarządzania ruchem i informaci dla użytkowników oraz systemów ustalania pozyci i nawigaci.

13 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich MODELOWANIE PROBLEMU WIELOKRYTERIALNEGO WSPOMAGANIA DECYZJI WYBORU PORTÓW LOTNICZYCH Optymalizaca to proces, którego rezultatem est podęcie decyzi o wyborze rozwiązania nalepszego ze zbioru wariantów dopuszczalnych dla przyętego kryterium (funkci celu) [15]. Wybór nalepsze decyzi (decyzi optymalne) niekoniecznie musi oznaczać pełną realizacę celu. W wielu wypadkach zadowalaące est tylko częściowe osiągnięcie celu. W takim przypadku za optymalną uznamy tę decyzę, która umożliwia osiągnięcie danego celu w nawyższym stopniu. Struktura procesu decyzynego obemue standardowo 3 fazy [14]. rozpoznanie i sformułowanie problemu decyzynego, łącznie z określeniem celu, który ma być osiągnięty, poszukiwanie rozwiązań problemu przez opracowanie zbioru rozwiązań pozwalaących na osiągnięcie celu, podęcie decyzi poprzez dokonanie wyboru ednego rozwiązania ze zbioru rozwiązań wariantowych. Kryterium definiowane est, ako sprawdzian stopnia realizaci celu i stanowi funkcę przyporządkowuącą poszczególnym stopniom realizaci celu liczby rzeczywiste tworzące skalę z określoną ednostką miary. W modelach optymalizacynych kryterium przymue postać funkci celu (funkci kryterium). Funkca celu zdefiniowana est, ako funkca opisuąca zależność między decyzą i celem a w e skład wchodzą poszczególne zmienne decyzyne oraz uściślaące e parametry. Problem optymalizaci wielokryterialne w ogólnym sformułowaniu przedstawia się następuąco [2, 14]. Na zbiorze rozwiązań dopuszczalnych znaleźć rozwiązanie spełniaące gdzie: { : i ( ) 0, 1,..., } n RD = x g x i= m R (1) f k ( ) max x dla k = 1,, K (2) RD - zbiór przestrzeni wektorowe skończenie wymiarowe, którego elementy są rozwiązaniami dopuszczalnymi dla danego zagadnienia, f x - stopień realizaci k-tego celu przez dowolne rozwiązanie x RD, k ( ) wyrażony ako składowa funkci wektorowe F ( x) = f ( x) f ( x ) określone na zbiorze RD. 1,..., k O zbiorze RD naczęście zakłada się, że est wypukły i domknięty a o funkcach fk ( x ) i g ( x ) że są różniczkowalne. i Dla potrzeb ustalenia nalepsze infrastruktury portu lotniczego dale zdefiniowano kilka podstawowych poęć używanych w zadaniach optymalizaci wielokryterialne [4].

14 88 Marek Malarski, Dominika Szterk Rozwiązanie zadowalaące (ze względu na wartości progowe kryteriów) est rozwiązaniem, dla którego wszystkie kryteria osiągaą co namnie ustalone wartości progowe. Przy odpowiednio ustalonych wartościach progowych kryteriów, rozwiązanie zadowalaące może być ednocześnie rozwiązaniem kompromisowym problemu. Punkt odniesienia - to obraz rozwiązania wzorcowego (niekoniecznie dopuszczalnego) w przestrzeni kryteriów, podanego przez decydenta. Względem punktu odniesienia decydent chce oceniać pozostałe rozwiązania. Punkt odniesienia może być także określony bezpośrednio przez pożądane wartości poszczególnych kryteriów zwane wartościami docelowymi. Metoda funkci użyteczności W metodzie funkci użyteczności [4] do wyznaczenia rozwiązania zadania wprowadza się pewną zagregowaną funkcę określoną na zbiorze funkci kryteriów, zwaną funkcą użyteczności ( ) = ( 1 ( ),..., K ( )) U x U f x f x (3) którą się następnie maksymalizue (minimalizue), sprowadzaąc w ten sposób problem optymalizaci wielokryterialne do rozwiązania zadania ednokryterialnego max U x RD Zakłada się, że aby funkca użyteczności mogła być zastosowana, powinna ona zachowywać ścisły porządek w zbiorze cząstkowych funkci celu, co oznacza, że wzrost wartości każde funkci kryterium powodue wzrost wartości funkci użyteczności. Naczęście spotykaną w literaturze [4] funkcą użyteczności est suma ważona, wyrażaąca się zależnością K U( x) = wk fk ( x ) (5) k = 1 gdzie: w k > 0 - współczynniki wagowe. Wartości współczynników wagowych w k dobiera się proporconalnie do ważności poszczególnych kryteriów, tzn. im dane kryterium est ważniesze, tym wartość współczynnika wagowego dla tego kryterium est większa. Na ogół przymue się, że współczynniki są znormalizowane [4], tzn. spełniaą równanie ( x) (4) K wk = 1 (6) k = 1 Metoda funkci dystansowe (punktu odniesienia) Dla każdego zbioru rozwiązań zadania wielokryterialnego można wyznaczyć pewien punkt odniesienia w przestrzeni kryterialne, względem którego oceniane są poszczególne rozwiązania. Punktem tym może być punkt idealny, bądź też dowolnie wybrany inny punkt, w którym wartości poszczególnych funkci celu spełniaą oczekiwania decydenta F =,..., f,..., f. f 1 J

15 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 89 W klasyczne metodzie funkci dystansowe [4, 5] za optymalne przymue się takie rozwiązanie o RD, którego obraz w przestrzeni kryterialne F o = o,..., f o,..., f o położony est możliwie nabliże (nadale) punktu ( ) f 1 ( ) ( ) J ( ) odniesienia, tzn. odległość tego punktu od punktu odniesienia ( F ( o) ) (maksymalna) min dys p o RD ( F ( o) ) Odległość funkci dystansowe wyraża się zależnością dys p ( ( o) ) ( o) 1 = 1 p dys est minimalna p J f f F = dla p 1 (8) s gdzie: s > 0 - współczynniki zapewniaące porównywalność poszczególnych składników sumy; określone zależnością p (7) lub gdzie: f = max f ( o) o RD f = min f ( o) o RD Funkca ( F ( o) ) p s s = f dla = 1, 2,, J (9) = f f dla = 1, 2,, J (10) dys nazywana może być też funkcą strat (lub funkcą zysku), ocenia bowiem odległość w przestrzeni kryteriów między punktem odniesienia a faktycznymi wartościami poszczególnych funkci kryterium będącymi wynikiem podęcia decyzi o RD. Wartość współczynnika p określa postać, aką może przyąć funkca dystansowa. Przykładowo dla p = 1 dys 1( F( o) ) est sumą wszystkich cząstkowych odchyleń względnych J f f ( o) dys1 ( F ( o) ) = (11) s Dla p = 2 ( F( o) ) 2 = 1 dys est stratą globalną w sensie metryki przestrzeni euklidesowe ( o) 2 = 1 s 2 J f ( ( )) = f dys F o (12)

16 90 Marek Malarski, Dominika Szterk Przeprowadzone przez autorów eksperymenty obliczeniowe wykazały, że wybór współczynnika p nie ma zasadniczo wpływu na wynik wyboru infrastruktury portu lotniczego analizowany w te pracy. We wszystkich dalszych obliczeniach przyęto więc współczynnik p = 1. Z zależności definiuące funkci dystansowe dys p ( F ( o) ) wynika, że e wartość musi zawierać się w przedziale 0,1. W klasyczne metodzie funkci dystansowe im wartość ta est mniesza, tym mniesza est odległość rozwiązania od punktu odniesienia. W niektórych przypadkach na zbiorze kryteriów zadana est struktura hierarchiczna, tzn. potrafimy określić, które kryteria są dla nas ważniesze od innych. Wprowadzamy F = f 1,... takie, że odwzorowanie w, zadane na zbiorze kryteriów { } f J w + : F (13) R + gdzie wielkość w( f ) = w( ) R ma interpretacę względne ważności (wagi) -tego kryterium. Z reguły wartości wag poszczególnych kryteriów określa decydent. Wartość wagi danego kryterium est tym większa, im wyższe miesce zamue to kryterium w strukturze hierarchiczne. Po uwzględnieniu ważności poszczególnych kryteriów, funkca dystansowa przymue postać J f ( ) f x dys ( ( )) = ( ) p F x w (14) = 1 s Po wielu eksperymentach obliczeniowych do ustalenia nalepsze infrastruktury w ustalone grupie kryteriów (elementach infrastruktury nawigacyne, środowiskowe czy skomunikowania z aglomeracą portu lotniczego) wybrano metodę dialogową. Metodę zmodyfikowano w celu zapewnienia wzaemne ednoznaczności pomiędzy wartością oceny a infrastrukturą portu. Właściwie wykonana analiza planowane infrastruktury portu lotniczego musi uwzględniać: wielkość obsługiwanego ruchu lotniczego w relaci do wielkości obsługiwane aglomeraci mieskie i średnie liczby pasażerów w resie, odpowiednie procedury ochrony środowiska (antyhałasowe), odpowiednią infrastrukturę nawigacyną portu lotniczego (airside), skomunikowanie portu lotniczego z aglomeracą mieską, obsługę lotniskową pasażerów (landside). Przyęta metoda powstała przez modyfikacę i uproszczenie metody przewyższania. W klasyczne metodzie przewyższania występuą wskaźniki zgodności i niezgodności. Ze względu na własności analizowanych wskaźników cząstkowych zastąpiono wskaźniki zgodności i niezgodności przez cząstkowe macierze przewyższania o wartościach koleno rosnących zgodnie z oceną ekspertów. Wynikowa macierz przewyższania powstae na podobne zasadzie z elementów macierzy cząstkowych

17 Analiza infrastruktury nawigacyne i procedur środowiskowych europeskich 91 a Am - wariant nalepszy... - kolene warianty i = (15) A1 - wariant lepszy od nagorszego A0 - wariant nagorszy ( x, x ) Dale podano zaproponowane i przetestowane w pracy macierze przewyższania dla analizowane grupy kryteriów cząstkowych. Podane w macierzach wskaźniki oceny odpowiadaą wagom kryteriów cząstkowych. W naprostsze wersi mogą przymować wartości koleno o eden większe zgodnie z indeksem oceny. Ocena nawigacyna portu lotniczego (airside) Dostępne drogi startowe portu lotniczego podane są w tablicy 1. Tablica 1 Tablica przewyższania dla oceny układu dróg startowych portu lotniczego lds ocena 1 D1 2k D2 2r D3 więce D4 gdzie: (lds liczba dostępnych dróg startowych, 2k dwie krzyżuące się drogi startowe, 2r dwie równoległe drogi startowe) Ocena możliwości startu w ocenianym porcie lotniczym podana est w tablicy 2. Tablica 2 Tablica przewyższania dla oceny warunków organizaci operaci startu w porcie lotniczym dds [m] do ponad ldk = 1 S1 S2 S3 S4 S5 ldk = 2 S2 S3 S4 S5 S7 więce dk S3 S4 S5 S6 S8 gdzie: (ldk liczba równoległych dróg kołowania do startu na nalepszym kierunku startu, dds długość dostępne drogi startowe do startu w metrach) Ocena możliwości lądowania w ocenianym porcie lotniczym - dsz - liczba dróg szybkiego zazdu, dz - liczba dróg zazdowych podana est w tablicy 3. Tablica 3 Tablica przewyższania dla oceny warunków organizaci operaci lądowania w porcie lotniczym dsz dz ocena 0 1 Z1 0 2 Z2 1 1 Z3 2 1 Z4 2 2 Z5 więce Z6

18 92 Marek Malarski, Dominika Szterk Ocena warunków lądowania w ocenianym porcie lotniczym w różnych warunkach pogodowych podana est w tablicy 4. Tablica 4 Tablica przewyższania dla oceny warunków lądowania w porcie lotniczym przy różnych kategoriach (CAT) wyposażenia nawigacynego kategoria CAT 0 CAT 1 CAT 2 CAT 3A CAT 3B CAT 3C ocena C0 C1 C2 C3 C4 C5 7. PRZYKŁAD WYKORZYSTANIA METODY I WNIOSKI Badania przeprowadzono dla duże grupy obemuące ponad 110 portów lotniczych Europy. Przykładowe zestawienie parametrów nawigacynych wybranych portów lotniczych kategorii B przedstawiono tablicy 5. Podczas badań uwzględniono także wpływ innych czynników takich aki skomunikowanie z aglomeracą mieską, bliskość do miast czy odległość od nabliższego portu lotniczego. Wszystkie te dodatkowe kryteria mogą też mieć wpływ na ocenę infrastruktury portu lotniczego. Otrzymane wyniki analizy nie są ednoznaczne. Analiza portów lotniczych w Europie wykazue dużą różnorodność przyętych rozwiązań infrastruktury nawigacyne. Podęto więc dalsze badania w celu ustalenie kilku przykładowych modeli rozwiązań mogących mieć zastosowanie w konkretnych grupach wielkości aglomeraci mieskie.

19 Przykładowa tablica parametrów nawigacynych portów lotniczych kategorii B lotnisko Liczba dróg startowych (lds) GIRONNA, SPAIN (LEGE) 1 BRISTOL, UK (EGGD) 1 GLASGOW, UK (EGPF) 2K WARSZAWA, POLAND (EPWA) 2K EDINBURGH, UK (EGPH) 2K BIRMINGHAM, UK (EGGB) 1 LONDON Louton, UK (EGGW) ALICANTE, SPAIN (LEAL) 1 1 Kierunek ds długość ds [m] TODA [m] TORA [m] równoległe drogi kołowania do startu operace na przemian kategoria lądowania (kds) LDA [m] drogi zazdowe CAT CATI CATI CATII CATIIIA CATIIIA CAT CAT CATII CAT CAT CATII CATIIIA CATIIIA CAT CAT CATII CATII CATIIIA CATIIIA CATI CAT L CAT0 3 2 drogi szybkiego zazdu LAS PALMAS Gran Canaria, SPAIN (GCLP) 2R 21R 0 CAT R CATI L 0 CATI 2 0 Tablica 5 stanowiska postoowe

20 94 Marek Malarski, Dominika Szterk Bibliografia 1. Ambroziak T.: Modelowanie procesów technologicznych w transporcie, OWPW, Prace Naukowe, Transport, z.40, Warszawa Galas Z., Nykowski I., Żółkiewski Z.: Programowanie wielokryterialne, PWE, Warszawa ICAO Doc OPS/611: Procedures for Air Traffic Services - Aircraft Operations, Montreal Kasprzak T. (red.): Systemy wspomagania decyzi wielokryterialnych, Wydawnictwa UW, Warszawa Konarzewska-Gubała E.: Programowanie przy wielorakości celów, PWN, Warszawa Decyza nr 1692/96 Parlamentu Europeskiego i Rady z dnia 23 lipca 1996r. w sprawie wspólnotowych wytycznych dotyczących rozwou transeuropeskie sieci transportowe. w: ( ). 7. KE: Dokument roboczy Służb Komisi SEK(2007) 774 towarzyszący Wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia Rady ustanawiaącego wspólne przedsięwzięcie Czyste niebo. w: ( ). 8. KE: Komunikat Komisi do Rady, Parlamentu Europeskiego, Komitetu Ekonomiczno Społecznego oraz Komitetu Regionów nr COM (2005) 459 oraz SEC(2005) w: ( ). 9. KE: Komunikat Komisi - Wytyczne wspólnotowe dotyczące finansowania portów lotniczych i pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przedsiębiorstw lotniczych oferuących przeloty z regionalnych portów lotniczych - DU C312, 09/12/2005 P w: ( ). 10. KE: Opinia Europeskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady w sprawie utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa w celu realizaci europeskiego systemu zarządzania ruchem lotniczym nowe generaci (SESAR) nr dokumentu COM (2005) 602. w: ( ). 11. KE: Wielostronna Umowa między Wspólnotą Europeską i e państwami członkowskimi, w sprawie ustanowienia Wspólnego Obszaru Lotniczego - DU L 285, 16/10/2006 P w: ( ). 12. Malarski M.: Inżynieria ruchu lotniczego, OW PW, Warszawa MI: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury (MI) z dnia 11 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych technicznych przepisów ruchu lotniczego (Dz. U. Nr 44, Poz. 414). 14. Roy B.: Wielokryterialne wspomaganie decyzi, WNT, Warszawa Seidler J., Badach A., Molisz W.: Metody rozwiązywania zadań optymalizaci, WNT, Warszawa Szterk D, Malarski M.: Norma ekologiczna, ako narzędzie systemu zarządzania środowiskowego dla Portu Lotniczego Modlin, materiały TRANSKOMP 2007, str ANALYSIS OF THE NAVIGATION INFRASTRUCTURE AND ENVIRONMENTAL PROCEDURES OF EUROPEAN AIRPORTS Summary: Insufficient airport network with limited bandwidth can reduce the overall competitiveness of the Polish economy. The need for expansion of existing airports and the planning of investment in new airports in Poland demonstrates the need for multi-criteria analysis and evaluation of the configuration of airports in Europe. The resulting proposals should assist in the sustainable development of the network of airports in Poland. This paper also includes the ecological aspects (to minimize the invasiveness of transport and pollution of the environment coming from it) and the need to communicate a good airport with urban area. Keywords: airports, airport operations Recenzent: Jacek Skorupski

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do SIWZ OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest usługa polegająca na wykonywaniu okresowej kontroli z powietrza lotniczych urządzeń naziemnych NAV i VAN funkcjonujących na

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11

Spis treści. Przedmowa... 11 Spis treści Przedmowa.... 11 Nowe trendy badawcze w ruchu lotniczym. Zagadnienia wstępne... 13 I. Ruch lotniczy jako efekt potrzeby komunikacyjnej pasażera.... 13 II. Nowe środki transportowe w ruchu lotniczym....

Bardziej szczegółowo

EURO 2012 - wyzwania i perspektywy. Port Lotniczy y Warszawa im. F. Chopina. Konferencja Airports 2008 Warszawa, 17-18

EURO 2012 - wyzwania i perspektywy. Port Lotniczy y Warszawa im. F. Chopina. Konferencja Airports 2008 Warszawa, 17-18 EURO 2012 - wyzwania i perspektywy Michał Marzec Naczelny Dyrektor P.P. Porty Lotnicze Dyrektor PL Warszawa im. F. Chopina Konferencja Airports 2008 Warszawa, 17-18 18 września 2008 Spis treści: 1. Stan

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA

KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA POLITECHNIKA KRAKOWSKA Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej Studia stacjonarne I stopnia kierunek TRANSPORT KARTA CHARAKTERYSTYKI PROFILU DYPLOMOWANIA Nazwa profilu: Transport lotniczy Specyfika profilu:

Bardziej szczegółowo

Sektor Lotniczy a Pakiet Klimatyczny. Ruch lotniczy i Przestrzeń Powietrzna

Sektor Lotniczy a Pakiet Klimatyczny. Ruch lotniczy i Przestrzeń Powietrzna Sektor Lotniczy a Pakiet Klimatyczny Ruch lotniczy i Przestrzeń Powietrzna Warszawa 06.05.2010 PAŻP Agencja jest państwową osobą prawną powołaną od 01.04.2007 r. na bazie ustawy określającej zadania. Misja

Bardziej szczegółowo

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju

I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna I FORUM INNOWACJI TRANSPORTOWYCH - dobre praktyki na rzecz zrównoważonego rozwoju Badania i innowacje

Bardziej szczegółowo

Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego

Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego Przygotowania do EURO 2012 w zakresie lotnictwa cywilnego Główne obszary działań w zakresie EURO 2012 Organizacja przez Polskę turnieju finałowego Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 spowoduje

Bardziej szczegółowo

LOTNICZEGO 1. WPROWADZENIE. Marek Malarski, PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ

LOTNICZEGO 1. WPROWADZENIE. Marek Malarski, PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 110 Transport 2016 Marek Malarski, LOTNICZEGO : 2016 Streszczenie: dlowe: ludzi i frachtu lotniczego. Podstawowe parametry oceny landside airside). Chwi- airside

Bardziej szczegółowo

Polski sektor lotniczy w nowej perspektywie finansowej UE 2014-2020

Polski sektor lotniczy w nowej perspektywie finansowej UE 2014-2020 Polski sektor lotniczy w nowej perspektywie finansowej UE 2014-2020 Perspektywa 2014-2020 nowa edycja Programu Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) W perspektywie 2014-2020 w zakresie transportu lotniczego

Bardziej szczegółowo

Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego

Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego Lotnictwo a ochrona klimatu globalnego Co mogą zrobić uczestnicy rynku lotniczego? Konferencja Lotnictwo a Ochrona Klimatu Globalnego Warszawa, 6 października 2008 Port Lotniczy im. F. Chopina w Warszawie

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA INCYDENTU LOTNICZEGO

PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA INCYDENTU LOTNICZEGO 12. PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH Warszawa, dnia 25 listopada 2014 roku Nr ewidencyjny zdarzenia lotniczego 579/14 1. Data i czas zaistnienia incydentu: 10.05.2014 r. godz. 11.01 UTC 2.

Bardziej szczegółowo

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego

Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego RADA INFRASTRUKTURY INFORMACJI PRZESTRZENNEJ Stan opracowania metadanych zbiorów i usług danych przestrzennych dla tematu sieci transportowe w zakresie transportu lotniczego Źródło Autorstwo dokumentu

Bardziej szczegółowo

Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie

Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie Cennik udostępniania urządzeń i powierzchni lotniska oraz użytkowania scentralizowanej infrastruktury Lotniska Chopina w Warszawie Obowiązuje od 01.11.2015 Tabela 1: Opłaty za dostęp do urządzeń i powierzchni

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 20.11.2012 COM(2012) 697 final 2012/0328 (COD) Wniosek DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY wprowadzająca tymczasowe odstępstwo od dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu

Bardziej szczegółowo

Jak się do tego zabrać?

Jak się do tego zabrać? Jak się do tego zabrać? Kontekst Problem inżynierski Literatura (ogólna i szczegółowa) Projekt inżynierski Metody i narzędzia Eksperymenty Wnioski Beata Płanda: Analiza wpływu organizacji ruchu lotniczego

Bardziej szczegółowo

Jednolita Europejska Przestrzeń Powietrzna. Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012

Jednolita Europejska Przestrzeń Powietrzna. Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012 Sesja INFORMS - Warszawa 18.09.2012 Geneza i przyczyny powstania inicjatywy Lata 1975 2000 - ruch lotniczy zwiększył się prawie trzykrotnie Lata 1997-1999 - Komisja Europejska rozpoczęła analizy wzrostu

Bardziej szczegółowo

OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN

OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN Załącznik ogłoszenia nr 4 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 17 grudnia 2012 r. OPŁATY LOTNISKOWE PORT LOTNICZY LUBLIN 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE I DEFINICJE 1.1 Opłaty lotniskowe pobiera się za wykonywanie

Bardziej szczegółowo

NAWIGACJA OBSZAROWA ORAZ OSIĄGI SYSTEMÓW GNSS/EGNOS JAKO PODSTAWA DO POPRAWY POZYCJONOWANIA, SEPARACJI ORAZ WZROSTU POJEMNOŚCI LOTNISKA

NAWIGACJA OBSZAROWA ORAZ OSIĄGI SYSTEMÓW GNSS/EGNOS JAKO PODSTAWA DO POPRAWY POZYCJONOWANIA, SEPARACJI ORAZ WZROSTU POJEMNOŚCI LOTNISKA Krzysztof Banaszek Polska Agencja Żeglugi Powietrznej NAWIGACJA OBSZAROWA ORAZ OSIĄGI SYSTEMÓW GNSS/EGNOS JAKO PODSTAWA DO POPRAWY POZYCJONOWANIA, SEPARACJI ORAZ WZROSTU POJEMNOŚCI LOTNISKA Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy ustalony ostatecznie po rozpatrzeniu poprawek Senatu. USTAWA z dnia 29 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze 1)

Tekst ustawy ustalony ostatecznie po rozpatrzeniu poprawek Senatu. USTAWA z dnia 29 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze 1) Tekst ustawy ustalony ostatecznie po rozpatrzeniu poprawek Senatu USTAWA z dnia 29 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze 1) Art. 1. W ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

Program rozwoju infrastruktury. w województwie mazowieckim. 24 czerwca 2015

Program rozwoju infrastruktury. w województwie mazowieckim. 24 czerwca 2015 Program rozwoju infrastruktury lotnictwa cywilnego w województwie mazowieckim 24 czerwca 2015 Podejście przyjęte do opracowania Programu 2 Podejście kompleksowe uwzględniające popyt, podaż, decyzje inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 20 października 2014 r. Poz. 1420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 11 września 2014 r.

Warszawa, dnia 20 października 2014 r. Poz. 1420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 11 września 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 października 2014 r. Poz. 1420 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 11 września 2014 r. w sprawie warunków eksploatacji

Bardziej szczegółowo

Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD

Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD Asystent Lądowania ILS (ang. Instrument Landing System) jest systemem wspierającym bezpieczne i precyzyjne lądowanie modelem w warunkach

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo Państwowe "Porty Lotnicze" Kompleksowa Analiza Przepustowości Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie Podsumowanie Wyników

Przedsiębiorstwo Państwowe Porty Lotnicze Kompleksowa Analiza Przepustowości Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie Podsumowanie Wyników Przedsiębiorstwo Państwowe "Porty Lotnicze" Kompleksowa Analiza Przepustowości Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie Wyników Issue 9 sierpnia 2011 Ove Arup & Partners International Ltd Sp.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87. z dnia 14 grudnia 1987 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87. z dnia 14 grudnia 1987 r. ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 3976/87 z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie stosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do pewnych kategorii porozumień i praktyk uzgodnionych w sektorze transportu lotniczego RADA

Bardziej szczegółowo

ZMIANY STRUKTURALNE W PORTACH REGIONU MORZA BAŁTYCKIEGO W LATACH 2000-2010. STUDIA PRZYPADKÓW

ZMIANY STRUKTURALNE W PORTACH REGIONU MORZA BAŁTYCKIEGO W LATACH 2000-2010. STUDIA PRZYPADKÓW Marek Grzybowski Katedra Ekonomii i Zarządzania, Akademia Morska w Gdyni ZMIANY STRUKTURALNE W PORTACH REGIONU MORZA BAŁTYCKIEGO W LATACH 2000-2010. STUDIA PRZYPADKÓW Rękopis dostarczono, wrzesień 2011

Bardziej szczegółowo

Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Dr Katarzyna Śledziewska. Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego

Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Dr Katarzyna Śledziewska. Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wspólne Polityki wykład 13, semestr 2 Polityki JRE. Wspólne polityki w sferze transportu i przemysłu Dr Katarzyna Śledziewska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Cele polityki transportowej

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1

Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1 Streszczenie przepisów dotyczących praw pasażerów podróżujących drogą morską i drogą wodną śródlądową 1 Z dniem 18 grudnia 2012 r. zacznie obowiązywać rozporządzenie (UE) nr 1177/2010 o prawach pasażerów

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Udział Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w różnego rodzaju działaniach stabilizacyjno-bojowych w odległych rejonach świata oraz realizacja zobowiązań sojuszniczych w ramach

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. Poz. 31 OGŁOSZENIE Nr 11 PREZESA URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO z dnia 9 czerwca 2015 r. w sprawie opłat lotniskowych na lotnisku

Bardziej szczegółowo

Przygotowania Polskich Portów Lotniczych do UEFA EURO 2012 TM. Tytuł prezentacji Tomasz SZYMCZAK Krajowy Koordynator ds. lotnisk

Przygotowania Polskich Portów Lotniczych do UEFA EURO 2012 TM. Tytuł prezentacji Tomasz SZYMCZAK Krajowy Koordynator ds. lotnisk Przygotowania Polskich Portów Lotniczych do UEFA EURO 2012 TM Tytuł prezentacji Tytuł prezentacji Tomasz SZYMCZAK Krajowy Koordynator ds. lotnisk Miejscowość, Miejscowość, DD DD MM MM RRRR RRRR Podmiotowy

Bardziej szczegółowo

(5) W celu zapewnienia płynnego przejścia oraz uniknięcia zakłóceń należy zapewnić odpowiednie środki przejściowe.

(5) W celu zapewnienia płynnego przejścia oraz uniknięcia zakłóceń należy zapewnić odpowiednie środki przejściowe. L 106/18 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2015/640 z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie dodatkowych specyfikacji zdatności do lotu dla danego rodzaju operacji oraz zmieniające rozporządzenie (UE) nr 965/2012

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. 1. Opis projektu stan obecny i zakres proponowanych zmian.

Załącznik 1. 1. Opis projektu stan obecny i zakres proponowanych zmian. Załącznik 1 1. Opis projektu stan obecny i zakres proponowanych zmian. W chwili obecnej dolna granica sektora A LTMA EPKK oraz sektora A EPKT wynosi 560m (1837ft) AMSL. Ze względu na zróżnicowanie ukształtowanie

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Marzec 2015 Wersja 1

Marzec 2015 Wersja 1 Wytyczne do postępowania w przypadku podejrzenia naruszenia, o którym mowa w art. 14 ust. 5 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 95/93 Marzec 2015 Wersja 1 1. Wstęp Art. 14 ust. 5 rozporządzenia Rady (EWG) Nr

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OPŁAT LOTNISKOWYCH

REGULAMIN OPŁAT LOTNISKOWYCH REGULAMIN OPŁAT LOTNISKOWYCH Część I: Opłaty za lądowanie 1. Postanowienia ogólne 1.1. Właściciele lub piloci statków powietrznych obowiązani są do uiszczenia opłaty za lądowanie w wysokości określonej

Bardziej szczegółowo

Prawa pasażerów w UE - jak bezpiecznie dojechać, dolecieć a może dopłynąć do celu?

Prawa pasażerów w UE - jak bezpiecznie dojechać, dolecieć a może dopłynąć do celu? Prawa pasażerów w UE - jak bezpiecznie dojechać, dolecieć a może dopłynąć do celu? Ośrodek Debaty Międzynarodowej MSZ Warszawa, 15 stycznia 2014 r. Zawartość prezentacji Omówienie głównych obszarów regulacji

Bardziej szczegółowo

Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe

Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe Wszechstronna analiza możliwości przekształcenia lotniska sportowego w Gliwicach w lotnisko biznesowe Anna Włodarczak Miasto Gliwice Konferencja końcowa projektu, Wrocław, 4 października 2011 www.viaregiaplus.eu

Bardziej szczegółowo

PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych.

PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych. PAŻP - Warszawa 19 grudnia 2011 r. Okres 1-11. 2011, liczba obsłużonych operacji, ruch GA oraz możliwości operacyjne lotnisk regionalnych. Pomimo pojawiających się spadków ruchu lotniczego w Państwach

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Regionalne lotnisko......globalne możliwości! facebook.com/ieg.epzg NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 13.04.2010 r. Województwo Lubuskie założyło spółkę Lotnisko Zielona Góra/Babimost

Bardziej szczegółowo

Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT.

Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT. GPWS Ground Proximity Warning System Cel działania: redukcja ryzyka kolizji z ziemią. Opracowany w latach 70-tych pod wpływem dużej liczby wypadków typu CFIT. Zasada działania: GPWS wykorzystuje wskazania

Bardziej szczegółowo

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost

Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Port Lotniczy Zielona Góra/Babimost Regionalne lotnisko......globalne możliwości! facebook.com/ieg.epzg NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA 13.04.2010 r. Województwo Lubuskie założyło spółkę Lotnisko Zielona Góra/Babimost

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze. (druk nr 387)

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze. (druk nr 387) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 14 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo lotnicze (druk nr 387) USTAWA z dnia 3 lipca 2002 r. PRAWO LOTNICZE (Dz. U. z 2012

Bardziej szczegółowo

Lotnisko Chopina w otoczeniu lokalnym

Lotnisko Chopina w otoczeniu lokalnym Lotnisko Chopina w otoczeniu lokalnym Obszar Ograniczonego Użytkowania dla Lotniska Chopina Warszawa, 27 listopada 2012 O Lotnisku Chopina 1. Na warszawskim Okęciu Lotnisko Chopina funkcjonuje od 78 lat.

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA INCYDENTU LOTNICZEGO

RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA INCYDENTU LOTNICZEGO Warszawa, dnia 18 marca 2015 roku Nr ewidencyjny zdarzenia lotniczego 1336/14 RAPORT KOŃCOWY Z BADANIA INCYDENTU LOTNICZEGO 1. Data i czas lokalny zaistnienia incydentu: 9 sierpnia 2014 r. godz.14:50 LMT.

Bardziej szczegółowo

Poznao, 27 października 2010

Poznao, 27 października 2010 Poznao, 27 października 2010 Strategiczne założenia projektu inwestycyjnego Rozbudowa Portu Lotniczego Poznao - Ławica PORT LOTNICZY POZNAŃ - ŁAWICA DZISIAJ Infrastruktura Portu DROGA STARTOWA długość

Bardziej szczegółowo

12. Zakres wsparcia Projekt dotyczy typów inwestycji określonych w stosownym programie pomocowym dla transportu intermodalnego.

12. Zakres wsparcia Projekt dotyczy typów inwestycji określonych w stosownym programie pomocowym dla transportu intermodalnego. Załącznik do Uchwały nr 36/2015 Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014 2020 z dnia 22 września 2015 r. w sprawie przyjęcia sektorowych kryteriów wyboru projektów dla

Bardziej szczegółowo

Nawigacyjne zabezpieczenie lotnisk cywilnych, rozwiązania konwencjonalne i satelitarne

Nawigacyjne zabezpieczenie lotnisk cywilnych, rozwiązania konwencjonalne i satelitarne Nawigacyjne zabezpieczenie lotnisk cywilnych, rozwiązania konwencjonalne i satelitarne Ruch lotniczy w 2011 r. i prognozy na kolejne lata. Nałęczów, 24.02.2012 r. Zagadnienia 1. Nawigacyjne zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE TRANSPORTOWE

ZAGADNIENIE TRANSPORTOWE ZAGADNIENIE TRANSPORTOWE ZT jest specyficznym problemem z zakresu zastosowań programowania liniowego. ZT wykorzystuje się najczęściej do: optymalnego planowania transportu towarów, przy minimalizacji kosztów,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO

DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO DZIENNIK URZĘDOWY URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO Warszawa, dnia 29 października 2015 r. Poz. 59 OGŁOSZENIE Nr 24 PREZESA URZĘDU LOTNICTWA CYWILNEGO z dnia 28 października 2015 r. w sprawie opłat lotniskowych

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska Poznań-Ławica w Poznaniu

Obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska Poznań-Ławica w Poznaniu Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego Obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska Poznań-Ławica w Poznaniu Wizyta Studyjna Grupy Roboczej ds. Hałasu Poznań, dnia 2-4 kwietnia 2014 r. Obszar

Bardziej szczegółowo

2. ZAKRES PROPONOWANYCH ZMIAN:

2. ZAKRES PROPONOWANYCH ZMIAN: KONSULTACJE SPOŁECZNE PROJEKT REORGANIZACJI STRUKTUR PRZESTRZENI POWIETRZNEJ W REJONIE LOTNISKA RADOM-SADKÓW W ZWIĄZKU Z UTWORZENIEM NOWEGO CYWILNEGO PORTU LOTNICZEGO RADOM 1. CEL Celem przedmiotowej zmiany

Bardziej szczegółowo

1.4. Uwarunkowania komodalności transportu... 33 Bibliografia... 43

1.4. Uwarunkowania komodalności transportu... 33 Bibliografia... 43 SPIS TREŚCI Przedmowa................................................................... 11 1. Wprowadzenie............................................................. 17 1.1. Pojęcie systemu logistycznego

Bardziej szczegółowo

PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009

PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009 PAŻP wobec wyzwań EURO 2012 na tle ruchu lotniczego w latach 2007/2008/2009 Zagadnienia 1. EURO 2012 z perspektywy PAŻP, 2. Obszary działań PAŻP w kontekście EURO 2012, 3. Cele PAŻP w kontekście EURO 2012,

Bardziej szczegółowo

1. Typ projektów (A): transport morski: 1.1 Dodatkowe kryteria formalne dla wszystkich typów projektów (A):

1. Typ projektów (A): transport morski: 1.1 Dodatkowe kryteria formalne dla wszystkich typów projektów (A): Załącznik do Uchwały nr 25/2015 Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014 2020 z dnia 2 lipca 2015 r. w sprawie przyjęcia sektorowych kryteriów wyboru projektów dla wybranych

Bardziej szczegółowo

LOKALNE PROCEDURY EPWA

LOKALNE PROCEDURY EPWA LOKALNE PROCEDURY EPWA Procedury odlotu/przylotu SID 29 33 15 11 Kierunek Odlotu BAMSO 5G 4K 5D 4A E/NE EVINA 6G 3K 5D 4A S/SW LOLSI 6G 4K 6D 5A W OLILA 5G 4K 5D 5A N/NW SOXER 6G 4K 6D 5A W XIMBA 6G 3K

Bardziej szczegółowo

Pomoc publiczna w sektorze lotniczym:

Pomoc publiczna w sektorze lotniczym: Pomoc publiczna w sektorze lotniczym: Nowe wytyczne Komisji Europejskiej Jacek P. Krawczyk Przewodniczący Grupy Pracodawców Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 20 marca 2014 Sektor lotniczy

Bardziej szczegółowo

Porozumienie SLA. Data zawarcia SLA: Załącznik nr 2. Numer porozumienia: [numer]/[rok] Pomiędzy

Porozumienie SLA. Data zawarcia SLA: Załącznik nr 2. Numer porozumienia: [numer]/[rok] Pomiędzy Załącznik nr 2 Numer porozumienia: [numer]/[rok] Data zawarcia SLA: Porozumienie SLA Pomiędzy [podmiot dostarczający dane] a [instytucja zapewniająca służby informacji lotniczej] 1. ZAKRES POROZUMIENIA

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 4 Potrzeby inwestycyjne w istniejących portach lotniczych

ZAŁĄCZNIK 4 Potrzeby inwestycyjne w istniejących portach lotniczych w mln zł. Wyszczególnienie 2007-2013 Warszawa Integracja Terminala 1 z Terminalem 2 150 Modernizacja Terminala Etiuda 6,2 System Paliwowy " Hydrant" 120,2 Modernizacja dróg startowych 92 Modernizacja nawierzchni

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Operacyjne Inwestycje lotnicze INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH

Regionalne Programy Operacyjne Inwestycje lotnicze INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH INWESTYCJE LOTNICZE W REGIONALNYCH PROGRAMACH OPERACYJNYCH Lp. Województwo Wyszczególnienie Zaprogramowane wykorzystanie wkładu EFRR w RPO (w EUR) 1 1. Dolnośląskie - brak - 2. Kujawsko-Pomorskie Projekt

Bardziej szczegółowo

Zestawienie tematów prac inżynierskich

Zestawienie tematów prac inżynierskich Zestawienie tematów prac inżynierskich Klaudia Adamowicz (250018) Temat: Analiza metod umożliwiających ocenę obciążenia pracą kontrolera ruchu lotniczego a) Analiza zadań realizowanych przez kontrolera

Bardziej szczegółowo

Opłaty lotniskowe dla lotniska Warszawa/Modlin data wejścia w życie 17 grudnia 2013

Opłaty lotniskowe dla lotniska Warszawa/Modlin data wejścia w życie 17 grudnia 2013 Opłaty lotniskowe dla lotniska Warszawa/Modlin data wejścia w życie 17 grudnia 2013 1. Definicje: 1.1. Maksymalna masa startowa statku powietrznego (MTOM) - maksymalna masa statku powietrznego dopuszczalna

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE I ROZWIĄZANIA STOSOWANE W WOJSKOWEJ SŁUŻBIE RUCHU LOTNICZEGO. płk Paweł BRATKOWSKI

TECHNOLOGIE I ROZWIĄZANIA STOSOWANE W WOJSKOWEJ SŁUŻBIE RUCHU LOTNICZEGO. płk Paweł BRATKOWSKI TECHNOLOGIE I ROZWIĄZANIA STOSOWANE W WOJSKOWEJ SŁUŻBIE RUCHU LOTNICZEGO płk Paweł BRATKOWSKI SINGLE EUROPEAN SKY Inicjatywa Single European Sky (SES) docelowo ma doprowadzić do utworzenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014. Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 21.11.2013 2013/0165(COD) PROJEKT OPINII Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji

Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji Wstęp do polityki UE dot. infrastruktury transportowej i jej rewizji 28 lutego 2012 1 Podstawa prawna Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r., Nr. 90, poz. 864/30) Art. 3 cel UE to wspieranie spójności

Bardziej szczegółowo

Wielokryterialna ocena wojskowych samolotów transportowych. gen. bryg. pil. Tadeusz MIKUTEL POZNAŃ, 17 września 2012r.

Wielokryterialna ocena wojskowych samolotów transportowych. gen. bryg. pil. Tadeusz MIKUTEL POZNAŃ, 17 września 2012r. Wielokryterialna ocena wojskowych samolotów transportowych gen. bryg. pil. Tadeusz MIKUTEL POZNAŃ, 17 września 2012r. PLAN WYSTAPIENIA 1. Wprowadzenie; 2. Cel i zakres pracy; 3. Sformułowanie problemu

Bardziej szczegółowo

ZASADA LOKALNA EPWA 1

ZASADA LOKALNA EPWA 1 ZASADA LOKALNA EPWA 1 PROCEDURY POZYSKANIA (PRZYDZIELANIA) SLOTÓW DLA OPERACJI PLANOWANYCH NA PORĘ NOCY, OPÓŹNIONYCH, PRZYSPIESZONYCH, ORAZ W OKRESACH WOLNYCH OD PRACY KOORDYNATORA 1. Wprowadzenie 3 2.

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o drogach publicznych 1)

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o drogach publicznych 1) Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o drogach publicznych 1) Art. 1. W ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115, z późn. zm. 2) ) wprowadza się następujące

Bardziej szczegółowo

Wpływ implementacji systemów GNSS na lotniskach regionalnych i lokalnych na rozwój rynku samolotów GA i System Transportu Małymi Samolotami.

Wpływ implementacji systemów GNSS na lotniskach regionalnych i lokalnych na rozwój rynku samolotów GA i System Transportu Małymi Samolotami. Wpływ implementacji systemów GNSS na lotniskach regionalnych i lokalnych na rozwój rynku samolotów GA i System Transportu Małymi Samolotami. Jarosław Paszyn Samoloty.pl System Transportu Małymi Samolotami

Bardziej szczegółowo

Prof. Ing. Alica Kalašová, PhD. Katedra Transportu Drogowego i Miejskiego Wydział Eksploatacji i Ekonomiki Transportu i Łączności

Prof. Ing. Alica Kalašová, PhD. Katedra Transportu Drogowego i Miejskiego Wydział Eksploatacji i Ekonomiki Transportu i Łączności Prof. Ing. Alica Kalašová, PhD. Katedra Transportu Drogowego i Miejskiego Wydział Eksploatacji i Ekonomiki Transportu i Łączności Zdefiniowanie problemu System Transportowy Człowiek Środowisko Środki transportu

Bardziej szczegółowo

Dz.U. z 2004 r. Nr 110, poz. 1168

Dz.U. z 2004 r. Nr 110, poz. 1168 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej użytkowników statków powietrznych, przewoźników i innych przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI

PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI PRAWA PASAŻERA LINII LOTNICZYCH UNIJNY FORMULARZ SKARGI NA NINIEJSZYM FORMULARZU MOŻNA ZŁOŻYĆ SKARGĘ DO PRZEWOŹNIKA LOTNICZEGO LUB DO KRAJOWEGO ORGANU WYKONAWCZEGO Prawa pasażera w przypadku odmowy przyjęcia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego AIRLAW.PL Stan prawny 16.01.2013 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie zezwoleń na wykonywanie przewozu lotniczego Na podstawie art. 202 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego

Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego I. Założenia Kodeksu II. System planowania przestrzennego III. Proces inwestycyjny - etapy IV. Inwestycje publiczne V. Realizacja inwestycji

Bardziej szczegółowo

Oferta transportu lotniczego dla biznesu. Sky Poland Changing the way You travel. www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21

Oferta transportu lotniczego dla biznesu. Sky Poland Changing the way You travel. www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21 Oferta transportu lotniczego dla biznesu Sky Poland Changing the way You travel www.skypoland.pl HOT LINE 24 h (+48) 665 21 21 21 Sky Poland Witamy Paostwa w świecie lotnictwa dyspozycyjnego Sky Poland!

Bardziej szczegółowo

Projekt inwestycji dot. wdrożenia elementów Inteligentnego Systemu Transportu wraz z dynamiczną informacją pasażerską oraz zakupem taboru autobusowego

Projekt inwestycji dot. wdrożenia elementów Inteligentnego Systemu Transportu wraz z dynamiczną informacją pasażerską oraz zakupem taboru autobusowego II Regionalne Seminarium Mobilny Śląsk Projekt inwestycji dot. wdrożenia elementów Inteligentnego Systemu Transportu wraz z dynamiczną informacją pasażerską oraz zakupem taboru autobusowego Katowice, dn.

Bardziej szczegółowo

NIEPOTRZEBNE GENEROWANIE INCYDENTÓW

NIEPOTRZEBNE GENEROWANIE INCYDENTÓW 00-848 Warszawa, skr. poczt. 125, ul. Żelazna 59. Tel./fax: +48 22 520 73 54, tel.: +48 22 520 73 55 NIEPOTRZENE GENEROWNIE INCYDENTÓW Zadaniem kontrolerów ruchu lotniczego jest separowanie samolotów między

Bardziej szczegółowo

taryfa opłat lotniskowych

taryfa opłat lotniskowych taryfa opłat lotniskowych w Międzynarodowym Porcie Lotniczym im. Jana Pawła II Kraków-Balice 1. Definicje: Użyte w cenniku określenia oznaczają: 1.1. maksymalna masa startowa statku powietrznego (MTOW)

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin

Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Dokumentacja dotycząca wykonywania lotów w rejonie TMA i CTR Lublin Wykaz dokumentów Porozumienia i operacyjne INOP TWR Lublin AIP Polska Porozumienia operacyjne: Porozumienie o współpracy operacyjnej

Bardziej szczegółowo

L 75/60 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 22.3.2005

L 75/60 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 22.3.2005 L 75/60 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 22.3.2005 DECYZJA NR 2/2004 KOMITETU DS. TRANSPORTU LĄDOWEGO WSPÓLNOTA/SZWAJCARIA z dnia 22 czerwca 2004 r. zmieniająca załącznik 1 do porozumienia między Wspólnotą

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013 Wersja Jednostka realizująca Typ Poziom Program Profil Blok Grupa Kod Semestr nominalny Język prowadzenia zajęć Liczba punktów ECTS Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów Liczba

Bardziej szczegółowo

Agenda. Uwarunkowania rynkowe i prognoza ruchu. 2 Koncepcja biznesowej strategii rozwoju lotniska w Modlinie. Wybrane aspekty techniczne

Agenda. Uwarunkowania rynkowe i prognoza ruchu. 2 Koncepcja biznesowej strategii rozwoju lotniska w Modlinie. Wybrane aspekty techniczne Prezentacja wybranych aspektów Planu Strategicznego opracowanego przez Ernst & Young Corporate Finance Sp. z o.o. dla Przedsiębiorstwa Państwowego Porty Lotnicze w związku z realizacją projektu uruchomienia

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIS408 Ochrona środowiska w transporcie Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji Naziemne systemy nawigacyjne Wykorzystywane w nawigacji Systemy wykorzystujące radionamiary (CONSOL) Stacja systemu Consol składała się z trzech masztów antenowych umieszczonych w jednej linii w odległości

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO. na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. dotyczący

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO. na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. dotyczący KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2015 r. COM(2015) 7 final 2013/0105 (COD) KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dotyczący

Bardziej szczegółowo

VFR SUP 64/14 (AD 4 EPKT)) Obowiązuje od / Effective from 18 SEP 2014 Obowiązuje do / Effective to 30 JUN 2015 EST

VFR SUP 64/14 (AD 4 EPKT)) Obowiązuje od / Effective from 18 SEP 2014 Obowiązuje do / Effective to 30 JUN 2015 EST POLSKA AGENCJA ŻEGLUGI POWIETRZNEJ SŁUŻBA INFORMACJI LOTNICZEJ 02-147 Warszawa, ul. Wieżowa 8 AIS HQ: +48-22-574-5610, Fax: +48-22-574-5619, AFS: EPWWYOYX NOTAM Office: +48-22-574-7174, Fax: +48-22-574-7179,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 30 kwietnia 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY. z dnia 30 kwietnia 2004 r. AIRLAW.PL Stan prawny 2012-01-01 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej użytkowników statków powietrznych,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

Licznik energii typu KIZ z zatwierdzeniem typu MID i legalizacją pierwotną. Instrukcja obsługi i instalacji

Licznik energii typu KIZ z zatwierdzeniem typu MID i legalizacją pierwotną. Instrukcja obsługi i instalacji Licznik energii typu KIZ z zatwierdzeniem typu MID i legalizacją pierwotną Instrukcja obsługi i instalacji 1 Spis treści: 1. Ważne wskazówki. 2 1.1. Wskazówki bezpieczeństwa....2 1.2. Wskazówki dot. utrzymania

Bardziej szczegółowo

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie

ug geoinformacyjnychnych na przykładzie Małgorzata Gajos Rozwój j usług ug geoinformacyjnychnych na przykładzie geoportalu Zakopane 25-28.09.2007 Geoinformacja Informacja uzyskiwana w drodze interpretacji danych geoprzestrzennych (dotyczących

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 27/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 31 października 2013 r.

ZARZĄDZENIE Nr 27/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. z dnia 31 października 2013 r. Szefostwo Służby Ruchu Lotniczego Warszawa, dnia 31 października 2013 r. Poz. 280 ZARZĄDZENIE Nr 27/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 31 października 2013 r. w sprawie organizacji i szczegółowych zasad

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie

Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie Kodeks Dobrego Postępowania Przy Obsłudze Naziemnej Osób Niepełnosprawnych oraz Osób z Ograniczoną Sprawnością Ruchową na Lotnisku Chopina w Warszawie 1. Wprowadzenie 1.1. Rozporządzenie WE nr 1107/2006

Bardziej szczegółowo

Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli?

Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli? Dodatek Solver Teoria Dodatek Solver jest częścią zestawu poleceń czasami zwaną narzędziami analizy typu co-jśli (analiza typu co, jeśli? : Proces zmieniania wartości w komórkach w celu sprawdzenia, jak

Bardziej szczegółowo

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU

Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU Priorytety i działania transportowe w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 MINISTERSTWO TRANSPORTU ŚRODKI UNIJNE PRZEZNACZONE NA GAŁĘZIE TRANSPORTU W RAMACH PO IiŚ Gałęzie

Bardziej szczegółowo