zdrowia Diagnostyka w stomatologii Zbadaj kręgosłup s. 9 ratuje życie s. 18 s. 6 Magazyn Pacjentów Centrów Medycznych Grupy LUX MED

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "zdrowia Diagnostyka w stomatologii Zbadaj kręgosłup s. 9 ratuje życie s. 18 s. 6 www.luxmed.pl Magazyn Pacjentów Centrów Medycznych Grupy LUX MED"

Transkrypt

1 kwartalnik nr 1/63 rok XVII, 2015 bliskoissn zdrowia Magazyn Pacjentów Centrów Medycznych Grupy LUX MED C Zbadaj kręgosłup s. 9 P ratuje życie s. 18 Diagnostyka w stomatologii nie do przecenienia s. 6

2 W NUMERZE S A AL N ŚCI 3 Nagrody i wyróżnienia 3 LUX MED teraz także nad Wisłokiem i w mieście Kopernika 4 Zapraszamy do Centrum Medycyny Estetycznej 4 Nasze aplikacje w gronie najlepszych w 2014 i 2015 roku 4 Medycyna dla sportu i aktywnych skorzystaj już dziś! 4 Wideoporadnik dla przyszłych mam 4 Łatwiej, szybciej, przyjaźniej nowa odsłona Portalu Pacjenta 5 Dbanie o kręgosłup to prosta rzecz 5 Rozdaliśmy nagrody laureatom konkursu Chodźmy razem dla zdrowia 5 Warsztaty z leczenia żylaków z udziałem specjalistów LUX MED 5 Uczymy, jak udzielać pierwszej pomocy TEMAT NUMERU 6 Diagnostyka w stomatologii nie do przecenienia 7 Leczenie kanałowe krok po kroku S PI AL 9 Boli Cię kark? Zbadaj kręgosłup 10 Na ratunek chrapiącym N NA I A 11 Zagrożony układ moczowo-płciowy P A NI 12 Dbajmy o właściwe żywienie osób starszych 13 Niewypowiedziany kłopot 14 Karmienie piersią dlaczego warto? 15 Wysoki cholesterol w rodzinie 16 Gdy dziecko walczy z rotawirusem Zmiana zależy od Ciebie S PI AL s. 10 Chrapanie to przypadłość, która zakłóca wypoczynek rodzinie i znajomym. Co gorsza, może współistnieć z obturacyjnym bezdechem sennym (OBS). Na szczęście są skuteczne metody radzenia sobie z tą przypadłością. TEMAT NUMERU s. 7 Leczenie endodontyczne pozwala zachować ząb, chroniąc go przed ostatecznym usunięciem. Najczęściej związane jest ono ze stanem zapalnym miazgi, czyli nerwu znajdującego się w kanale korzenia zębowego. RADA NAUKOWA 18 Pomiar ciśnienia ratuje życie NASI SPECJALIŚCI 19 W rytmie brazylijskiej samby Ad res re dak cji: ul. Postępu 21c, War sza wa, tel.: , e -ma il: xmed.pl Wydawca: LUX MED Sp. z o.o. z siedzibą: ul. Postępu 21c, Warszawa Projekt redakcyjny, graficzny i realizacja: Mediapolis Sp. z o.o., tel.: , Foto w numerze: archiwum LUX MED, Shutterstock. Foto na okładce: Shutterstock. Data wydania: marzec 2015 roku. P A NI s. 14 Karmienie piersią to naturalny sposób zapewnienia noworodkom oraz niemowlętom składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju i wzrostu organizmu. Mama, która przystawia dziecko do piersi, również na tym korzysta! 2 blisko zdrowia 1/2015

3 A ALN ŚCI NA I NIENIA J Już po raz siódmy zostaliśmy uhonorowani prestiżową Gwiazdą Jakości Obsługi. Tytuł ten jest bardzo cenny, ponieważ przyznają go Pacjenci, którzy co roku dzielą się swoją opinią. Miano to zdobywają firmy, które zdaniem osób oddających głosy w ramach Polskiego Programu Jakość Obsługi najbardziej dbają o jakość obsługi Klienta. Cieszymy się, że nasza troska o satysfakcję Pacjentów jest systematycznie doceniana. S Na początku roku organizacja Superbrands przyznała nam tytuł jednej z najlepszych polskich marek. W dziewiątej edycji projektu otrzymaliśmy trzy wyróżnienia w kategorii opieka medyczna : Superbrands dla najsilniejszych marek w Polsce, Created in Poland Superbrands dla najsilniejszych marek stworzonych w Polsce, Business Superbrands dla najsilniejszych marek biznesowych w Polsce. Na przyznanie nagrody mają wpływ liczba głosów konsumentów oraz ocena Rady Marek złożonej z niezależnych ekspertów, m.in. marketingu, reklamy i PR-u. Superbrands to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień dotyczących wizerunku marki. N C C L LUX MED przy ul. 17 Stycznia 39 w Warszawie otrzymał Certyfikat Centrum Medycyny Lotniczej wydany przez Urząd Lotnictwa Cywilnego. Dokument został przyznany na podstawie pozytywnego wyniku audytu potwierdzającego realizację wymogów Unii Europejskiej. Jesteśmy tym samym pierwszym Centrum Medycznym w Polsce, które spełnia unijne wytyczne dotyczące m.in. badań lotniczo-lekarskich w lotnictwie cywilnym. Dzięki temu możemy wykonywać badania i wydawać orzeczenia lotniczo- -lekarskie pasjonatom wszystkich specjalności lotniczych. LUX MED teraz także nad Wisłokiem i w mieście Kopernika Rzeszów Na mapie naszych placówek pojawiły się dwa nowe Centra Medyczne LUX MED. 1 stycznia w toruńskim Kościuszko Business Point przy ul. Kościuszki 71 otworzyliśmy pierwszą placówkę w mieście Kopernika. Z kolei od 1 lutego do dyspozycji Pacjentów jest też Centrum Medyczne LUX MED w Rzeszowie pierwsza nasza placówka w województwie podkarpackim. W nowych obiektach zapewniamy opiekę wielu specjalistów i przeprowadzamy badania diagnostyczne. P L E Podczas uroczystej gali z okazji 9 -lecia Polskiego Komitetu Olimpijskiego zostaliśmy docenieni za wsparcie Polskiego Ruchu Olimpijskiego i szerzenie ducha sportu. Statuetkę z rąk Prezesa PKOl Andrzeja Kraśnickiego odebrała Prezes Anna Rulkiewicz. Wyróżnienie dostaliśmy m.in. za zaangażowanie w promocję idei i wartości olimpijskich. Jako Główny Partner Medyczny PKOl od lipca 2014 roku opiekujemy się polskimi olimpijczykami i działaczami sportowymi. C C I A C E Szpital ortopedii i medycyny sportowej Carolina Medical Center, będący częścią Grupy LUX MED, jako druga placówka medyczna na świecie i jedyna w Polsce został wyróżniony przez Międzynarodową ederację Piłkarską I A certyfikatem I A Medical Clinic of E cellence. Akredytację otrzymują centra medyczne, które zdaniem federacji najlepiej odpowiadają potrzebom zawodowych piłkarzy. Podczas uroczystego otwarcia toruńskiej placówki Zastępca Prezydenta miasta Pan Andrzej Rakowicz wręczył list gratulacyjny Prezes Grupy LUX MED Annie Rulkiewicz. Symboliczne przecięcie wstęgi odbyło się w obecności m.in. przedstawicieli biznesu i środowiska medycznego z regionu Pomorza oraz Kujaw. 1/2015 blisko zdrowia 3

4 A ALN ŚCI skorzystaj już dziś! Zapraszamy do C E W marcu pod jedną z marek Grupy LUX MED PRO EMED rozpoczęło działalność Centrum Medycyny Estetycznej, które mieści się na I piętrze hotelu Marriott w Warszawie. Zespół PRO EMED Medycyna Estetyczna to lekarze medycyny estetycznej, kosmetolodzy, specjaliści akupunktury, osteopatii, fizjoterapii, masażu, a także psychoterapeuci, psychodietetycy, psychoseksuolog oraz wizażystka i brafitterka. W placówce można skorzystać z kompleksowej analizy kondycji skóry za pomocą aparatu ISIA, która pomoże zaplanować odpowiednie zabiegi i ocenić efekty terapii. Centrum oferuje Klientom usługi pozwalające m.in. zadbać o twarz, ujędrnić ciało, usunąć znamiona, zlikwidować nadpotliwość lub zmarszczki, odmłodzić się laserowo, dobrać bieliznę korygującą czy kupić specjalistyczne kosmetyki. Dla Klientów przygotowana została również minibiblioteczka z poradnikami. Więcej informacji na N Nasze aplikacje mobilne Pierwsza pomoc oraz Portal Pacjenta zostały wyróżnione w rankingu Najlepsze aplikacje 201 magazynu Top Apps pisma poświęconego aplikacjom mobilnym przygotowywanego przez redakcję ogólnopolskiego miesięcznika PC ormat. Pierwsza pomoc zajęła szóste miejsce, a Portal Pacjenta siódmą pozycję wśród aplikacji z kategorii medycyna. ącznie w rankingu znalazło się 200 aplikacji mobilnych na smartfony i tablety dostępnych w Google Play, Apple AppStore oraz Windows Phone. Pierwsza Pomoc została doceniona także w rankingu Najlepsze aplikacje roku 2014 na Androida przygotowanym przez portal internetowy AntyApps.pl, który wyróżnił w sumie 17 najbardziej funkcjonalnych aplikacji. Jako Grupa chcemy wspierać Polaków w aktywnym trybie życia i dbać o to, aby uprawiali sport bezpiecznie. Od lat intensywnie rozwijamy swoje kompetencje w zakresie medycyny sportowej. Wykorzystując bogate doświadczenia sportowców i najlepszych lekarzy specjalizujących się w tym obszarze, przygotowaliśmy wyjątkowy i nowoczesny program Medycyna dla sportu i aktywnych, nad którym czuwa czterokrotny mistrz olimpijski Robert Korzeniowski. Za standardy medyczne odpowiadają dr Robert migielski, Prezes Carolina Medical Center i światowej sławy ortopeda, oraz dr Arkadiusz Tatar, Dyrektor Departamentu Medycznego LUX MED. Program obejmuje kompleksową opiekę z zakresu medycyny sportowej od kwalifikacji P P Nowoczesny interfejs i przyjazna nawigacja to atuty nowej wersji Portalu Pacjenta wdrożonej w ostatnim czasie. Teraz każdy użytkownik może ułatwić sobie obsługę portalu poprzez ustawienie swoich preferencji wyszukiwania: miasta, placówki, do uprawiania aktywności sportowej (orzecznictwo sportowe), poprzez ocenę sprawności i wydolności, trening funkcjonalny i motoryczny, konsultacje specjalistyczne, aż do leczenia i przywrócenia pełnej sprawności dzięki rehabilitacji. Program realizowany będzie m.in. w CMC i placówkach PRO EMED. Pierwsza z nich już działa przy ul. Bobrowieckiej 1 w Warszawie, a pięć następnych planujemy uruchomić do 2017 roku. Więcej informacji na ołożne LUX MED w trosce o przyszłe mamy przygotowały specjalny wideoporadnik dla kobiet w ciąży. P Przedstawiamy w nim praktyczne wskazówki, jak zadbać o siebie w czasie ciąży i w jaki sposób przygotować się na powitanie malucha. W poradniku znajdziecie informacje m.in. na temat zdrowej diety, pielęgnacji ciała, podróżowania samolotem czy aktywności fizycznej. Dowiecie się też, jak często powinny odbywać się wizyty kontrolne oraz na co zwrócić uwagę, wybierając szpital do porodu. Nie brakuje tam również wskazówek dotyczących opieki nad noworodkiem. Wideoporadnik można znaleźć na naszym kanale outube. z której usług najczęściej korzysta, wybranych specjalizacji lekarskich, a nawet nazwiska konkretnego lekarza. Przewodnik po wszystkich rozwiązaniach Portalu Pacjenta przygotowaliśmy w formie nowoczesnych animacji, które można znaleźć na naszym kanale outube. 4 blisko zdrowia 1/2015

5 A ALN ŚCI styczniu w ramach akcji edukacyjnej Zdrowie Prosta W Rzecz dla naszych Pacjentów zorganizowaliśmy e enty prozdrowotne. W wybranych placówkach pod okiem fizjoterapeutów Grupy LUX MED chętni mieli okazję przekonać się m.in., jak bezpiecznie podnosić ciężkie przedmioty, która pozycja jest najlepsza podczas prasowania czy też jak siedzieć przy biurku. E enty były okazją do promocji bezpłatnej aplikacji Zdrowie Prosta Rzecz na smartfony i tablety, którą przygotowaliśmy wspólnie z firmą Orange. Zachęcamy do jej za- instalowania i codziennego dbania o kręgosłup. Bezpłatna aplikacja Zdrowie Prosta Rzecz jest dostępna w Google Play, Apple App- Store oraz Windows Phone. z udziałem specjalistów LUX MED Zespół chirurgów i internistów Grupy LUX MED uczestniczył w warsztatach dotyczących leczenia żylaków kończyn dolnych nowoczesną, małoinwazyjną metodą radiofalową enefit. Zabieg ten polega na wprowadzeniu specjalnego cewnika do zmienionej chorobowo żyły, dzięki któremu zostaje ona podgrzana. Pod wpływem temperatury naczynie kurczy się i trwale zamyka. Podczas spotkania o całej procedurze opowiedział lek. med. Jarosław Rosochacki, specjalista w zakresie chirurgii ogólnej i chirurgii żył. Uczestnicy mogli też przyjrzeć się przeprowadzonej przez doktora operacji. Warsztaty odbyły się w Szpitalu LUX MED przy ul. Puławskiej 4 w Warszawie. Uczymy, jak udzielać C Specjalna statuetka Zdrowa irma oraz medale wraz z dyplomami uznania to nagrody, które otrzymali zwycięzcy konkursu Chodźmy razem dla zdrowia. Został on zorganizowany dla naszych Klientów w ramach Ground Miles Challenge globalnej akcji Bupa, której częścią jest LUX MED, i wiatowej ederacji Serca. Najlepszym chodziarzom drużynie IS Challengers wyróżnienia wręczyli czterokrotny złoty medalista igrzysk olimpijskich Robert Korzeniowski, Menedżer projektu Medycyna dla sportu i aktywnych LUX MED, oraz Grzegorz Juszczyk, Dyrektor Działu Profilaktyki Korporacyjnej Grupy LUX MED. Dzięki spacerom załogi z firmy IS Technology Ser ices Poland przekażemy 10 tys. zł darowizny dla fundacji Serce Dziecka im. Diny Radziwiłłowej, która pomaga przede wszystkim dzieciom z wadami i chorobami serca. Ponad 400 uczniów ze szkół ponadgimnazjalnych w Trójmieście wzięło udział w kolejnej edycji akcji edukacyjnej Umiem pomóc. Jak wynika z przeprowadzonych przez nas badań, przed warsztatami ponad połowa nastolatków wyrażała obawę przed udzielaniem pierwszej pomocy z lęku, że mogłaby zaszkodzić poszkodowanym. Podczas warsztatów młodzi ludzie mogli dowiedzieć się od ekspertów Akademii Ratownictwa LUX MED, jak pomóc innym w nagłych wypadkach, oraz na fantomach przećwiczyć poszczególne etapy resuscytacji krążeniowo-oddechowej, w tym użycie automatycznego defibrylatora zewnętrznego. Wierzymy, że dzięki wiedzy i umiejętnościom, które przekazaliśmy podczas szkoleń, młodzież będzie wiedziała, jak się zachować w sytuacji zagrożenia życia. Jak dotąd w ramach Umiem pomóc przeszkoliliśmy prawie 3 tys. uczniów z 39 szkół w miastach w Polsce. 1/2015 blisko zdrowia

6 TEMAT NUMERU lek. stom. Monika Bednarek, Dyrektor Medyczny Stomatologii Grupa LUX MED Diagnostyka w stomatologii nie do przecenienia Przychodząc do gabinetu stomatologicznego, oczekujemy miłej i fachowej pomocy. Profesjonalne podejście lekarza do Pacjenta oraz komfortowe warunki podczas wizyty są równie ważne jak wywiad i odpowiednia diagnostyka. Wstomatologii możemy rozróżnić dwa etapy diagnozowania Pacjenta. Pierwszy to wywiad połączony z badaniem lekarskim wewnątrzustnym przeprowadzanym za pomocą lusterka i zgłębnika, drugi obejmuje badanie radiologiczne. Ocena stanu jamy ustnej Podczas pierwszego etapu wprawne oko stomatologa ocenia zmiany próchnicowe (caries dentium), ich stadium oraz położenie powierzchniowe. Niezwykle trudno rozpoznać zmiany próchnicowe w ich początkowym stadium oraz te, które umiejscowione są na powierzchniach stycznych zębów i w głębokich bruzdach zębów tylnych. Najczęściej diagnozuje się próchnicę już w stadium rozwiniętym i nieodwracalnym, przez co konieczne jest wdrożenie leczenia zachowawczego. Warto podkreślić, że lekarz stomatolog podczas oceniania stanu jamy ustnej nie tylko rozpoznaje ogniska próchnicowe. Zwraca również uwagę na stan A IE IE Panorama to najczęściej wykonywany rodzaj zdjęcia stomatologicznego. Przedstawia ono szczękę i żuchwę wraz ze wszystkimi strukturami, tj. zatokami, stawami skroniowo-żuchwowymi oraz kośćmi. Powinno się je wykonywać raz na 2 3 lata lub częściej, jeśli są ku temu wskazania medyczne. Warto gromadzić takie zdjęcia, gdyż są skarbnicą wiedzy o zmianach, które zachodzą w naszej jamie ustnej. błony śluzowej jamy ustnej, dziąseł i przyzębia, szuka niepokojących zmian, które mogą być ogniskiem nowotworowym. Dodatkowo sprawdza stan węzłów chłonnych, gdyż często toczące się stany zapalne zębów objawiają się zmianami w ich anatomii. P Drugi etap diagnozowania wszelkich niepokojących zmian w jamie ustnej to badanie radiologiczne. Stosuje się je w celu zobrazowania pojedynczego zęba, kości twarzoczaszki, tkanek kostnych szczęki i żuchwy. Dzięki diagnostyce obrazowej można także szczegółowo przeanalizować układ zębów (to ważne w leczeniu ortodontycznym, protetycznym i implantologicznym), zmiany patologiczne (torbiele, ziarniniaki, nowotwory), jak również wykryć próchnicę na powierzchniach stycznych zębów. Próchnica na zdjęciu radiologicznym uwidacznia się jako swoiste przejaśnienie na tkankach twardych zęba. Wyróżniamy dwa typy zdjęć radiologicznych wewnątrzustne (przylegające i zgryzowe) i zewnątrzustne. Zdjęcia wewnątrzustne przylegające obrazują jedynie niewielką część przestrzeni w jamie ustnej do trzech zębów. Z kolei zdjęcie zgryzowe uzyskuje się poprzez umieszczenie kliszy w powierzchni zgryzowej zębów, dzięki czemu można zdobyć wiedzę o wadach zgryzu, zmianach chorobotwórczych różnego typu, kamieniach tworzących się w śliniankach oraz niewidocznych zębach. Zdjęcia zewnątrzustne to zdjęcie panoramiczne, tomografia komputerowa CT (computed tomography), tomografia wiązki stożkowej CBTC (cone beam computed tomography), badanie 3D. Nie należy bać się diagnostyki radiologicznej. Poziom promieniowania stosowany przez specjalistyczne urządzenia do efektywnej ekspozycji jest niski. Samo badanie nie jest dla Pacjenta uciążliwe, a pozwala uzyskać precyzyjne zdjęcie w bardzo krótkim czasie. Diagnostyka stomatologiczna umożliwia postawienie pełnej i prawidłowej diagnozy dotyczącej stanu zdrowia jamy ustnej Pacjenta. Zastosowanie nowoczesnych technik wiąże się z kosztami, jednak dzięki profilaktyce możemy uniknąć znacznie większych wydatków w przyszłości. 6 blisko zdrowia 1/2015

7 T E M AT N U M E R U lek. stom. Anna Klukowska, Dyrektor Stomatologii, Grupa LUX MED Leczenie krok po kroku Pojawia się silny ból zęba i podczas wizyty u stomatologa okazuje się, że konieczne jest leczenie kanałowe. Brzmi to dosyć dramatycznie, pamiętajmy jednak, że takie leczenie pozwala zachować ząb, chroniąc go przed ostatecznym usunięciem. L eczenie kanałowe, czyli endodontyczne, przeprowadza się z kilku powodów. Najczęściej związane jest ono ze stanem zapalnym miazgi, czyli nerwu znajdującego się w kanale korzenia zębowego, stąd ten silny ból. Zapalenie miazgi może być różnego stopnia, po długotrwałym drażnieniu miazga w kanale może nawet obumrzeć i w zgorzelinowym rozpadzie spowodować powstanie zmian okołowierzchołkowych. Jak wygląda leczenie kanałowe? Lekarz znieczula silny ból, otwiera ząb i usuwa zmienioną zapalnie miazgę. Następnie opracowuje kanał oraz wypełnia go najczęściej materiałem zwanym gutaperką i pastą, tzw. uszczelniaczem. Kolejny krok to założenie wypełnienia do zęba, które kończy cały proces leczenia. Może się wydawać, że to proste, nieskomplikowane i szybkie postępowanie, jednak nie zawsze tak jest. Czasem po drodze napotykamy na przeszkody wynikające z różnych przyczyn, np. anatomicznych. Nie zawsze ząb szósty u nas jest taki sam jak u innego Pacjenta. U nas może mieć trzy kanały, a w innym przypadku cztery lub nawet pięć. Takie anatomiczne uwarunkowania wpływają na długość procesu leczenia i na jego przebieg. Pamiętając o tym, nie porównujmy liczby naszych wizyt z przypadkami znajomych, tylko zaufajmy dentyście, który ratuje nasz ząb przed usunięciem. Kolejną przyczyną wpływającą na przebieg leczenia jest kształt kanału. W zębach wielokanałowych bardzo często jest tak, że jeden lub dwa kanały są cien- E AP LEC ENIA ANA E Lekarz otwiera ząb, by dostać się do kanału korzeniowego. Usuwa miazgę i toksyny bakteryjne, przepłukuje kanał, osusza go, a później wypełnia materiałami biozgodnymi. Ostatni krok to wypełnienie zęba. kie, zakrzywione. Sprawia to ogromną trudność w opracowaniu kanału w takim stopniu, aby korzeń go zawierający był pełnowartościowym podparciem dla uzupełnienia protetycznego w przyszłości. Oprócz anatomicznych nieprawidłowości przyczyną powodującą wydłużenie procesu leczniczego jest często indywidualne odczucie Pacjenta. Oznacza to w praktyce utrzymujące się długotrwale dolegliwości bólowe, zwłaszcza już po wypełnieniu kanału. Mimo że ząb został umartwiony, to jego korzeń tkwi w tkance żywej i w okolicy wierzchołka korzenia może dojść do procesu, który będzie skutkować lekkim bólem lub pulsowaniem. Leczenie pod mikroskopem Bardzo ważna w leczeniu endodontycznym jest kontrola radiologiczna. Po wypełnieniu zęba należy obowiązkowo wykonać zdjęcie punktowe, aby skontrolować wygląd kanału. Również w trakcie leczenia warto posiłkować się tego typu diagnostyką pomoże nam ona w zdobyciu wiedzy o długości kanału i jego topografii. Metody leczenia ka- nałowego są wystandaryzowane usunięcie miazgi, opracowanie kanału, tzn. jego poszerzenie i udrożnienie do samego wierzchołka narzędziami ręcznymi lub mechanicznymi, płukanie kanału, np. podchlorynem sodu, i jego wypełnienie. Nowością w tej dziedzinie jest wykorzystanie mikroskopu w przebiegu leczenia. Dzięki niemu cały proces może przebiegać szybciej, dokładniej i w bardziej komfortowych warunkach. Mikroskop ma jednak swoje wymagania. Narzędzia kanałowe używane do takiego leczenia są ze zdecydowanie wyższej półki niż narzędzia używane w leczeniu kanałowym tzw. ręcznym. Czas wizyty jest najczęściej wydłużony, gdyż zazwyczaj kanały są opracowywane, przepłukiwane i wypełniane podczas jednej wizyty. Takie kompleksowe leczenie jest możliwe tylko wtedy, gdy nie występują żadne powikłania. Leczenie kanałowe jest bardzo ważne i cenne, ponieważ pozwala nam zachować własne uzębienie. Nie zapominajmy jednak, że jest ono warunkowe rozpoczynając je, nigdy nie mamy pewności, że uda się wyleczyć ząb w 100%. 1/2015 blisko zdrowia 7

8

9 SZPITAL Boli Cię kark? neurochirurg kierujący Centrum Leczenia Chorób Kręgosłupa Carolina Medical Center Zawroty głowy, sztywność i ból karku, drętwienie rąk te sygnały mogą świadczyć o chorobach odcinka szyjnego kręgosłupa. Jak je leczyć? Kiedy konieczna jest operacja? Rozmawiamy na ten temat z profesorem Mirosławem Ząbkiem, neurochirurgiem z Carolina Medical Center w Warszawie. P - - Objawy są różne w zależności od tego, do jakich deformacji doszło. Kręgosłup, szczególnie w odcinku szyjnym, jest bardzo ruchomy, przez co szybko się zużywa, więc dolegliwości mogą zacząć się nawet w młodym wieku. Są to zmiany zwyrodnieniowe, które mogą przerodzić się w poważne schorzenia, z uszkodzeniem rdzenia kręgowego czy spondylozą na czele. Najczęściej zmiany są mniejsze. Należą do nich przeciążeniowe bóle kręgosłupa, zmiany mięśniowo-ścięgniste, zaburzenia nerwowo-mięśniowe, przykurcze mięśni przykręgosłupo- wych. Powodują one m.in. bóle okolicy potylicznej i karku, sztywność szyi. Często pojawiają się bóle pochodzące ze stawów międzykręgowych kręgi, gdy ulegają deformacjom, wycierają znajdującą się pomiędzy nimi chrząstkę. Może też dojść do zwyrodnienia dysku tarczy międzykręgowej, a w konsekwencji jej pęknięcia, co powoduje przemieszczenie masy dyskowej do kanału kręgowego. Wówczas dysk wysuwa się do boku i uciska korzenie nerwowe, dochodzi do dyskopatii. Czasem objawia się to silnym bólem ramion, inni Pacjenci skarżą się na drętwienie rąk czy poranną sztywność karku. Także zaburzenia zmysłów, np. wzroku i równowagi, mogą świadczyć o chorobach odcinka szyjnego kręgosłupa. Przyczyn nienaturalnego napięcia mięśni i ucisków jest więcej, dlatego należy uważnie je przeanalizować. C - Na pewno należy pilnować prawidłowej postawy podczas pracy przy komputerze, czyli ustawić monitor tak, aby móc na niego patrzeć bez zadzierania bądź opuszczania głowy. Warto też stosować ćwiczenia izometryczne, które łagodzą napięcia mięśniowe. Często jednak to czynniki genetyczne powodują choroby odcinka szyjnego, więc niewiele można zrobić. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, najlepiej wybrać się do specjalisty, który przeprowadzi wywiad i zleci wykonanie zdjęcia RTG. Obraz pokaże, jaka jest kondycja struktur kostnych. Czasem warto uzupełnić diagnostykę badaniem rezonansem magnetycznym. C P Mamy całą gamę możliwości terapeutycznych leczenie farmaceutyczne, zabiegi rehabilitacyjne i fizjoterapeutyczne, masaże. Wybór, co zastosować, jest uzależniony od konkretnego schorzenia. Pamiętajmy też, że terapia wymaga cierpliwości efekty mogą się pojawić dopiero po kilku miesiącach. Większość Pacjentów nie wymaga leczenia operacyjnego. Zdarza się jednak, że bólu czy uporczywego drętwienia rąk nie udało się wyeliminować nieinwazyjnymi metodami i wówczas trzeba rozważyć wykonanie zabiegu. Nie wolno jednak podejmować pochopnych decyzji. Specjalista, neurochirurg albo ortopeda, który decyduje o kwalifikacji do zabiegu, musi skalkulować możliwe zyski i straty. Ta decyzja wymaga dużego rozsądku lekarskiego. Leczenie nie może być bardziej ryzykowne niż naturalny przebieg choroby. W skrajnych przypadkach, gdy nie da się naprawić zdeformowanej części kręgosłupa, pozostają leki przeciwbólowe, ale można je naprawdę skutecznie dobrać, aby zniwelować ból do minimum lub całkowicie go uśmierzyć. C - Szanse na powodzenie są bardzo duże, o ile właściwie określono wskazania i rozpoznanie. J Zależy, co chcemy naprawić. W Centrum Leczenia Chorób Kręgosłupa w Carolina Medical Center w przypadku zespołu stawów międzykręgowych stosujemy odnerwienie stawów, a w poważniejszym stadium tej choroby może okazać się niezbędne wszczepienie jednego lub wielu sztucznych dysków. Operacja polega na usunięciu zdeformowanego krążka kręgowego i wszczepieniu w jego miejsce dysku ruchomego lub nieruchomego. Obie metody są stosowane, choć wydaje się, że ta pierwsza, czyli artroplastyka, ma pewną przewagę kręgosłup zachowuje pełną ruchomość. Oczywiście ma to sens w przypadku tych krążków, które są naturalnie ruchome. Operacje szyjnego odcinka kręgosłupa, a w szczególności dyskopatii, są spektakularne, bo Pacjent od razu odczuwa wyraźną poprawę. Dodatkowo zabiegi trwają dość krótko, a po dwóch trzech tygodniach można wrócić do pracy. Oczywiście Pacjent musi jeszcze przebyć terapię uzupełniającą. 1/2015 blisko zdrowia 9

10 SZPITAL dr Krzysztof Cecherz, laryngolog, Szpital LUX MED Puławska Warszawa Na ratunek chrapiącym Chrapanie to przypadłość, która zakłóca wypoczynek rodzinie i znajomym. Co gorsza, może współistnieć z obturacyjnym bezdechem sennym (OBS). Na szczęście są skuteczne i małoinwazyjne metody radzenia sobie z tą uciążliwą przypadłością. Czym właściwie jest chrapanie? To akustyczny objaw, który pojawia się wskutek drgania miękkich tkanek gardła środkowego. Z powodu powstałych przewężeń powietrze nie może swobodnie przedostać się do dolnych dróg oddechowych i wprawia je w wibracje. Problem ten dotyczy większości polskiej populacji, przede wszystkim mężczyzn, i może sprawiać naprawdę duże kłopoty otoczeniu. Niektóre osoby chrapią bardzo głośno dźwięk może osiągać poziom nawet 70 decybeli wyjaśnia dr Krzysztof Cecherz, laryngolog Szpitala LUX MED Puławska w Warszawie. Chrapanie ma ścisły związek z budową i drożnością nosa oraz gardła środkowego. Jego występowanie może być spotęgowane takimi czynnikami, jak nadwaga i otyłość, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu oraz środków nasennych czy spożywanie obfitych posiłków po godz Do najczęstszych schorzeń laryngologicznych, które bezpośrednio wpływają na pojawienie się chrapa- nia, zaliczamy np. polipy nosa, anomalie w obrębie małżowin nosowych, skrzywienie przegrody nosowej, przerośnięte migdałki podniebienne i migdałek gardłowy, a także nadmiernie długi języczek z wiotkością podniebienia miękkiego. Alergia wziewna, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia hormonalne i nerwice mogą dodatkowo nasilać chrapanie. Z tego względu, chcąc poznać przyczynę chrapania, potrzebna jest niekiedy diagnoza wielu specjalistów laryngologa, alergologa, pulmonologa, psychiatry, dietetyka i lekarzy innych specjalności. Chrapanie samo w sobie nie jest schorzeniem, które otoczenia, trzeba przeprowadzenia zabiegu. Na szczęście z chrapaniem można sobie skutecznie poradzić. Jedną z metod leczenia jest wszczepienie od trzech do pięciu implantów (Pillar) w struktury podniebienia miękkiego. W efekcie usztywnione zostaje podniebienie miękkie. Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu miejscowym i trwa około 20 min. Po pół godzinie Pacjent może udać się do domu, a już po kilku dniach nie odczuwa skutków zabiegu. Zmniejszenie (redukcja) chrapania następuje po kilku tygodniach tłumaczy dr Krzysztof Cecherz. Są też inne metody, np. termoablacja za pomocą fal radiowych. Posługujemy się wówczas specjalną elektrodą, która niszczy białka w ściśle określonym obszarze w obrębie podniebienia miękkiego i języczka. Po kilku tygodniach w tym miejscu powstaje tkanka łączna bliznowata, która skutkuje usztywnieniem. Ten zabieg również można wykonać w znieczuleniu miejscowym, ale Pacjent nieco dłużej odczuwa dyskomfort niż przy zastosowaniu implantów. Są jeszcze inne możliwości, np. laser diodowy. Wszystkie dostępne sposoby postępowania omawiam z Pacjentem podczas wizyty, a następnie dobieramy najwłaściwsze rozwiązanie. Niekiedy, aby uzyskać jeszcze lepszy efekt, stosujemy leczenie skojarzone. Oczywiście przed podjęciem terapii trzeba przeprowadzić pełną diagnozę dotyczącą przyczyny chrapania, bo samo usztywnienie podniebienia może nie wystarczyć informuje ekspert. Kiedy powinniśmy wdrożyć odpowiednie leczenie? Chrapanie samo w sobie nie jest schorzeniem, które należy leczyć, jednak gdy sytuacja staje się uciążliwa dla naszego otoczenia, trzeba rozważyć możliwość przeprowadzenia zabiegu, który pomoże zlikwidować ten problem. Trzeba też bezwzględnie pamiętać, że chrapanie może doprowadzić do spłycenia oddechu, a nawet przerodzić się w obturacyjny bezdech senny, czyli wielokrotne zatrzymania oddychania w czasie snu. Gdy pojawi się bezdech, interwencja jest wręcz konieczna podkreśla dr Krzysztof Cecherz. 10 blisko zdrowia 1/2015

11 układ moczowo-płciowy Często nie dają żadnych objawów, a ich wykrycie bywa całkowicie przypadkowe, przy okazji przeprowadzania innych badań. Zdiagnozowanie nowotworów układu moczowo-płciowego we wczesnym stadium zwiększa szanse na całkowity powrót do zdrowia, dlatego pamiętajmy o systematycznych badaniach profilaktycznych. lek. med. Daniel L chirurg, urolog, Szpital LUX MED Puławska Warszawa Najczęściej występujące nowotwory układu moczowo-płciowego to rak prostaty, nerki, pęcherza i jąder. Nowotwór prostaty Jest drugim co do częstości występowania i trzecim pod względem przyczyny zgonów u mężczyzn. W chorobie tej bardzo ważne są systematyczne badania profilaktyczne, gdyż we wczesnych stadiach nie daje ona żadnych ku zbyt późnego wykrycia choroby lub współistnienia u Pacjenta innych ciężkich chorób, które uniemożliwiają leczenie radykalne, stosowane są leczenie hormonalne i chemioterapia. Nowotwór nerki W pierwszych stadiach nie daje żadnych objawów, a wykrywany jest najczęściej w wyniku kontrolnego USG lub jako tzw. znalezisko przypadkowe w USG wykonywanym z innych powodów albo też podczas diagnostyki objawów. Nowotwór może współistnieć bólów brzucha. Aby potwierdzić początkowo z łagodnym przerostem rozpoznanie, przeprowadza prostaty i problemami z oddawaniem się tomografię komputerową, a w przypadku badania PSA i per rectum, czyli przez stwierdzenia nowotworu moczu, a do jego rozpoznania służą odbyt. Odchylenie w wynikach nie standardem jest leczenie musi oznaczać nowotworu jest to operacyjne. W diagnosty- tylko sygnał do zaostrzenia kontroli lub pogłębienia diagnostyki. W razie stwierdzenia nieprawidłowości w wymienionych badaniach rozstrzygająca jest biopsja prostaty. Na- mężczyzn powyżej Rak prostaty atakuje 45. roku życia i jest leży zaznaczyć, że PSA jest jednym z najczęściej czynnikiem zbyt czułym i często ulega fałszywym podwyższe- nowotworów w tej występujących niom, dlatego nie powinno się grupie. podejmować decyzji o biopsji na podstawie jednorazowego podwyższe-- nia tego wskaźnika. Biopsja prostaty jest jedynym badaniem, które może potwierdzić chorobę, i wyłącznie na jej podstawie można podjąć decyzję o leczeniu radykalnym Pacjenta. Tylko systematyczne powtarzanie badań w wyznaczonych odstępach czasu po-zwala rozpoznać raka prostaty we wcze-- snym stadium rokującym całkowite zlikwidowanie choroby po podjęciu odpowiedniego leczenia. Obecnie uzna-- nymi metodami leczenia radykalnego są operacja i radioterapia. W przypad-- ce nowotworu nerki nie wykonuje się biopsji wynik tomografii potwierdzający nowotwór wystarcza do zakwalifikowania do operacji. W przeszłości w przypadku stwierdzenia nowotworu usuwano nerkę, obecnie gdy warunki anatomiczne sprzyjają, a stopień zaawansowania nie jest duży wycina się sam guz. Coraz częściej wykrywany jest dzięki kontrolnemu USG, jednak nadal najczęstszym niepokojącym objawem zwracającym uwagę na niepra- widłowości w pracy pęcherza jest krwiomocz, szczególnie jeśli nie towarzyszą mu objawy zapalenia (ból przy oddawaniu moczu i częste jego oddawanie). Wątpliwości rozstrzyga cystoskopia. Należy pamiętać, że krwiomocz często towarzyszy zapaleniu pęcherza u młodych kobiet (ostre krwotoczne zapalenie pęcherza). Trzeba również rozróżniać krwiomocz (krew widoczna w moczu gołym okiem) i krwinkomocz (podwyższona ilość krwinek czerwonych w badaniu mikroskopowym osadu moczu, kiedy wizualnie mocz jest zupełnie prawidłowy erytrocyturia). Oba przypadki wymagają mniej intensywnej diagnostyki, co nie znaczy, że można je bagatelizować. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowych zmian w pęcherzu moczowym wykonywane jest przezcewkowe wycięcie zmienionych tkanek, które przekazuje się do badania histopatologicznego. Jego wynik daje ostateczną odpowiedź, czy mamy do czynienia z nowotworem, a jeżeli tak, to o jakim stopniu złośliwości i zaawansowania. To pozwala zaplanować dalsze postępowanie. N Występują najczęściej u mężczyzn w wieku lat, wyczuwalne są jako wyraźne zgrubienia jąder. Pacjenci najczęściej zgłaszają się do lekarza z wykrytymi samodzielnie nieprawidłowościami. Zdecydowanie rzadziej zdarza się, że nowotwór jądra jest wykrywany przypadkowo w USG wykonanym z innego powodu. Należy zaznaczyć, że leczenie nowotworów jąder jest wyjątkowo skuteczne. Pierwszym krokiem jest usunięcie ogniska pierwotnego jądra zajętego procesem nowotworowym. Dalsze leczenie zależne jest od wyników badań wykonanych przed operacją i po niej. Często zabieg kończy kurację i pozostaje tylko systematyczna kontrola. 1/2015 blisko zdrowia 11

12 PORADNIK Marta S dietetyk, Ośrodek Opiekuńczo- -Rehabilitacyjny Tabita Dbajmy o właściwe Przeciętny czas życia społeczeństw wydłuża się. W wieku senioralnym ryzyko niesamodzielności znacznie wzrasta, dlatego zagwarantowanie właściwej opieki osobom w podeszłym wieku to jedno z najistotniejszych wyzwań starzejących się państw. Odpowiednie żywienie jest bardzo ważnym jej elementem. Szacuje się, że w latach Polska stanie się najstarszym europejskim państwem mamy największy przyrost osób w wieku senioralnym w stosunku do całej populacji. Wraz z procesem starzenia nasilają się demencja starcza, apatia, depresja, które mogą skutkować zaniedbywaniem posiłków lub całkowitym ich pomijaniem. I Może wystąpić niedożywienie ilościowe i jakościowe, które związane jest z niewystarczającą podażą mikro- i makroskładników w codziennej diecie. Ryzyko niedożywienia jakościowego u osób w podeszłym wieku jest duże, gdyż zmiany fizjologiczne w przewodzie pokarmowym wpływają na zmniejszenie wchłaniania wielu składników pokarmowych. Pamiętajmy, że powszechnie przyjmowane leki, oprócz wpływu na łaknienie, mogą również ograniczać przyswajanie niektórych składników odżywczych. Już sam ubytek uzębienia powodujący trudność w gryzieniu i żuciu pokarmów może wywoływać niechęć do jedzenia lub wykluczenie z diety istotnych ze względów odżywczych składników pokarmów. Bardzo istotne jest więc kontrolowanie zarówno jakości, jak i ilości pożywienia spożywanego przez osobę starszą. Już kilkudniowe ograniczenie spożycia stwarza prawdopodobieństwo wystąpienia niedożywienia, a co za tym idzie, osłabienia siły mięśniowej, gorszej odporności, większego ryzyka powstania odleżyn. By ocenić ryzyko niedożywienia, przeprowadza się ocenę stanu odżywienia. Od 2012 roku jest ona obowiązkowym badaniem, któremu powinien być poddany każdy Pacjent przyjmowany do szpitala. Wykonując proste obliczenia, sami możemy sprawdzić, czy starsza osoba przebywająca pod naszą opieką jest zagrożona niedożywieniem. Bardzo cenne w rozpoznawaniu stopnia niedożywienia będą też wyniki badań biochemicznych, np. poziom albumin, transferryny i prealbuminy. W przypadku stwierdzenia niedożywienia trzeba zidentyfikować jego przyczyny oraz podjąć natychmiastową interwencję żywieniową. Może ona uwzględniać jedynie poprawę jakości i ilości posiłków bądź wymagać wprowadzenia doustnych suplementów pokarmowych (gotowych diet przemysłowych) lub rozpoczęcia leczenia żywieniowego drogą inną niż doustna. CENA A NIE IENIA 1 2 Lekkie niedożywienie: utrata masy ciała 1 >5% w ciągu 3 miesięcy lub spożycie 50 75% ilości pożywienia należnej w ostatnim tygodniu Średnie niedożywienie: utrata masy ciała >5% w ciągu 2 miesięcy lub BMI 2 na poziomie 18,5 20,5 z pogorszeniem stanu ogólnego, lub spożycie 25 50% ilości pożywienia należnej w ostatnim tygodniu Ciężkie niedożywienie: 3 utrata masy ciała >5% w ciągu miesiąca (>15% w ciągu 3 miesięcy) lub BMI <18,5 z pogorszeniem stanu ogólnego, lub spożycie 0 25% ilości pożywienia należnej w ostatnim tygodniu 1 Procentowa utrata masy ciała = 2 masa ciała [kg] BMI = (wzrost [m]) 2 aktualna masa ciała [kg] *100 normalna masa ciała [kg] 12 blisko zdrowia 1/2015

13 PORADNIK A neurologopeda, LUX MED Warszawa moooo-mmooo-tor paaaa -pppa-parrraa-sol fffoo-kkkaa N kłopot Mówienia uczymy się tak jak chodzenia, siadania czy liczenia. Jednym przychodzi ono z łatwością, innych kosztuje więcej wysiłku. Gdy trudności z porozumiewaniem się utrwalają, warto skorzystać z pomocy specjalisty. Jąkanie jest wadą wymowy polegającą na zaburzeniu płynności na skutek występowania mimowolnych skurczów mięśni biorących udział w artykulacji. Częstotliwość występowania jąkania ocenia się na 1 1, % populacji ogólnej. Specjaliści twierdzą, że w 9 % tego typu wada wymowy pojawia się przed 10. rokiem życia, najczęściej w wieku przedszkolnym. Zaburzeniem tym dotknięte jest prawie % społeczeństwa, a spośród nich 1% jąka się przez całe życie. Początki schorzenia są zazwyczaj trudne do zauważenia obejmują wiele miesięcy, podczas których epizodyczne, niezauważalne objawy niepłynności stają się problemem długotrwałym. S Podczas rozwoju sprawności mówienia przeciąganie i powtarzanie głosek jest stanem naturalnym. Zjawisko to określa się jako rozwojową niepłynność mowy. Dziecko w okresie rozwoju mowy między 2. a. rokiem życia powtarza sylaby, słowa albo zwroty. Zazwyczaj jest to około 40 0 wyrazów na Podczas mówienia maluch może też robić pauzy w nieodpowied- nich momentach albo wydłużać dźwięki. Rozwojowa niepłynność mowy zazwyczaj ustępuje wraz z nabywaniem przez dziecko umiejętności językowych i nie powinna być powodem zmartwień rodziców. S O jąkaniu można mówić, gdy powtarzanie głosek i trudności w komunikacji się utrzymują. Na zaburzenie to mają wpływ zarówno czynniki zewnętrzne, jak i wewnętrzne. Jąkanie może być wynikiem wstrząsu emocjonalnego lub ma swoje podłoże w układzie nerwowym. Występowanie wady wymowy nie przekłada się na poziom inteligencji, może mieć jednak dotkliwy wpływ na funkcjonowanie i stan emocjonalny osoby jąkającej się. Zazwyczaj niesie ono ze sobą lęk, niską samoocenę, nerwowość i stres, co utrudnia odnalezienie się w społeczeństwie. Z tego względu w procesie leczenia jąkania oprócz neurologopedy powinien uczestniczyć psycholog. Połączone działania obu specjalistów przynoszą lepsze efekty. Lekarze uczą technik pozwalających zapanować nad mimowolnym skurczem mięśni poprzez kontrolę oddechu, fonacji i artykulacji. Efekty przynosi także uczenie Pacjenta sposobów relaksacji. Wszystko to pozwala zmniejszyć nasilenie jąkania do pewnego stopnia, indywidualnego dla każdego przypadku. W jąkaniu można wyróżnić fazy. Pierwsza, najlżejsza, objawia się w swobodnym powtarzaniu głosek, sylab, potem słów. Następnie pojawia się napięcie mięśniowe, które w trakcie takich powtórzeń nasila się do tego stopnia, że mowa bywa na chwilę przerywana. W każdym przypadku jąkania u dziecka rodzice bądź opiekunowie muszą wykazać się dużą dozą cierpliwości i zrozumienia. Należy słuchać, co dziecko mówi, a nie jak mówi, nie należy też ponaglać malucha ani kończyć za niego zdania. Jąkanie traktujemy tak, jakby go w ogóle nie było. Małe dziecko nie ma świadomości, że jego mowa odbiega w jakimś stopniu od normy po kilku miesiącach okaże się, czy zaburzenie jest objawem nerwicy, czy etapem w rozwoju. W terapii jąkania szczególnie osób nastoletnich i dorosłych stosowane są różnego rodzaju urządzenia elektroniczne. Jednym z nich jest DA (Delayed Auditory eedback), który wykorzystuje sprzężenie zwrotne z opóźnieniem sygnału. Pacjent, słysząc swój głos w zwolnionym tempie, zaczyna mówić bardziej płynnie. Warto także wspomnieć, że istnieją grupy wsparcia dla osób jąkających się zwane Klubami J, które działają w kilku miastach, np. w Warszawie, we Wrocławiu czy w Szczecinie. Z ich pomocy najczęściej korzystają osoby dorosłe i młodzież. Nie istnieje lekarstwo na jąkanie. Można jednak podnieść jakość życia osób mających tego typu zaburzenia, pomagając im w akceptacji samych siebie oraz wady wymowy. 1/2015 blisko zdrowia 13

14 PORADNIK Adriana położna LUX MED dlaczego warto? Karmienie piersią to naturalny sposób zapewnienia noworodkom oraz niemowlętom składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego rozwoju i wzrostu organizmu. Mama, która przystawia dziecko do piersi, również na tym korzysta! Ogromną zaletą karmienia piersią jest budowanie więzi między matką a noworodkiem. Kontakt skóra do skóry daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, pozytywnie wpływa na jego rozwój emocjonalny, odgrywa ważną rolę w profilaktyce zdrowotnej oraz zapewnia ochronę immunologiczną. Zmniejsza też ryzyko atopowego zapalenia skóry, zachorowania na astmę i cukrzycę oraz korzystnie wpływa na prawidłowy rozwój szczęki i podniebienia. Karmienie piersią obniża również ryzyko nagłej śmierci łóżeczkowej u niemowląt (SIDS), zapobiega powstaniu otyłości, miażdżycy naczyń krwionośnych, nadciśnienia tętniczego. Kontakt z dzieckiem poprzez karmienie piersią to także wiele korzyści dla mamy. Przede wszystkim skraca przebieg połogu 2 Umyj ręce oraz ułóż się w odpowiedniej pozycji (siedzącej lub leżącej), tak by być rozluźnioną i zrelaksowaną. Podtrzymaj pierś czterema palcami od spodu, ułóż kciuk na górze (chwyt C). Twoje palce nie powinny dotykać otoczki ani uciskać piersi. W czasie karmienia ułóż dziecko w taki sposób, by jego brzuszek przylegał do Twojego ciała. Pamiętaj, by twarz maluszka była skierowana do piersi, a jego głowa znajdowała się w osi kręgosłupa i nie zginała się (ucho, ramię, biodro dziecka tworzą linię prostą). macica szybciej się obkurcza, a krwawienie z dróg rodnych trwa krócej. Jest to także duży wysiłek dla organizmu, co pomaga w odzyskaniu figury sprzed ciąży (produkcja mleka pochłania około 700 kcal w ciągu jednej doby karmienia piersią). Warto też wiedzieć, że jest to ochrona przed nowotworami piersi, jajników i osteoporozą. U dziecka odruch ssania wykształca się około 34. tygodnia ciąży. W ciągu jednej dwóch godzin po porodzie dziecko samo szuka piersi, dlatego to najlepszy moment, by podjąć pierwszą próbę karmienia. wiatowa Organizacja Zdrowia oraz międzynarodowe grupy ekspertów zalecają wyłączne karmienie piersią przez pierwsze sześć miesięcy życia (minimum cztery miesiące). W tym czasie niemowlę powinno otrzymywać jedynie mleko matki, dlatego nie 3 1 należy podawać innych płynów wody, soków, mieszanek. Wyjątek stanowią witaminy lub leki. Takie postępowanie daje szanse na rozpoczęcie wprowadzania nowych pokarmów w żywieniu dziecka pod osłoną mleka matki. Przeciwwskazaniami do karmienia piersią nie są ostra choroba infekcyjna u matki, wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu A u matki, WZW typu B u matki, WZW typu C u matki, zakażenie wirusem cytomegalii (CM ) u matki, Herpes simple (wyjątek karmienie z piersi, na której obecne są zmiany), aricella-zoster (karmienie dopiero po okresie zakaźnym), zakażenie wirusem Epsteina-Barr u matki. 4 S P J C E AJE P A Wydzielina przedporodowa powstaje od około 16. tygodnia ciąży, jest wynikiem zmian, w dużej mierze hormonalnych, zachodzących w organizmie kobiety. Mleko początkowe siara wydzielana przez jedną dwie doby po porodzie. To kaloryczne, gęste mleko o żółtym zabarwieniu, występujące w niewielkiej ilości. Stanowi skoncentrowane bogactwo składników odżywczych: wody, witamin, soli mineralnych, białka, tłuszczy, laktozy oraz składników odpornościowych zabezpieczających dziecko przed infekcjami. Mleko przejściowe (mieszanka siary i mleka dojrzałego), produkowane przez około dwa tygodnie do wytworzenia ostatniego rodzaju pokarmu. Mleko dojrzałe. Drażnij brodawką wargi dziecka, dzięki temu maluch będzie dość szybko i szeroko otwierał buzię. Zadbaj o to, by buzia dziecka była szeroko otwarta, a jego wargi wywinięte na pierś. Czubek nosa i broda muszą dotykać piersi, w buzi powinna znajdować się brodawka i znaczna część otoczki. Pamiętaj o bardzo ważnej zasadzie: przystawiamy dziecko do piersi, a nie pierś do dziecka! 6! 5 Powinnaś czuć wypływ pokarmu z piersi i słyszeć łykanie pokarmu przez dziecko. Jeśli masz wątpliwości, czy prawidłowo karmisz piersią, zapraszamy do gabinetów LUX MED. Nasze położne udzielą rad i wskazówek. 14 blisko zdrowia 1/2015

15 PORADNIK Medycyna Rodzinna Piaseczno w rodzinie Niektóre choroby możemy dziedziczyć po naszych rodzicach. Tak jest z hipercholesterolemią rodzinną. Mamy z nią do czynienia, gdy uszkodzony receptor nie radzi sobie z wychwytywaniem złego cholesterolu. Hipercholesterolemia rodzinna (HR) to zaburzenie genetyczne charakteryzujące się wysokim poziomem cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL oraz prawidłowym lub nieznacznie podwyższonym poziomem trójglicerydów. Choroba wiąże się z wysokim ryzykiem rozwoju przedwczesnej choroby niedokrwiennej serca i występowaniem udarów mózgu. HR występuje w dwóch postaciach heterozygotycznej, gdy odziedziczyliśmy gen od jednego z rodziców, i homozygotycznej, kiedy otrzymaliśmy po jednym genie tej choroby od obojga rodziców. Postać heterozygotyczna jest najczęstszą chorobą genetyczną występującą w Polsce. Szacuje się, że choruje na nią od 70 do nawet 130 tys. osób. Z kolei postać homozygotyczna występuje bardzo rzadko i w naszym społeczeństwie można się spodziewać około 40 0 osób z tym rozpoznaniem. Jedynymi objawami klinicznymi stwierdzanymi w czasie badania, charakterystycznymi dla tej choroby, są żółtaki, tj. grudkowate, żółtawo- -brunatne zmiany skórne występujące na powiekach, w obrębie ścięgien (najczęściej ścięgna Achillesa), a także w okolicy dłoni, stóp, kolan i łokci. W badaniach laboratoryjnych poziom cholesterolu całkowitego waha się od 3 0 do 00 mg% w postaci heterozygotycznej i od 700 do 1200 mg% w postaci homozygotycznej. Podczas wywiadu Pacjenci z HR wskazują na występowanie wysokiego poziomu cholesterolu i przedwczesnej choroby wieńcowej pod postacią zawałów serca i nagłych zgonów u osób z najbliższej rodziny. W przypadku postaci homozygotycznej objawy mogą pojawiać się już w pierwszym drugim roku życia. Osoby te, o ile nie będą wcześniej zdiagnozowane i leczone, zwykle umierają przed ukończeniem 30 lat. W postaci heterozygotycznej pierwsze objawy chorób serca pojawiają się u mężczyzn już przed 0. rokiem życia, u kobiet zwykle około 10 lat później. Chorobę rozpoznaje się obecnie przede wszystkim na podstawie poziomu cholesterolu LDL oraz wywiadu rodzinnego. Istnieje również możliwość wykonania badań genetycznych, którymi można je potwierdzić. Nie są one jednak niezbędne do rozpoznania choroby - najważniejsze jest wczesne i intensywne leczenie. Wskazane jest, aby u osób z HR, które nie mają objawów choroby wieńcowej, poziom cholesterolu LDL był poniżej 100 mg%, z kolei u osób z chorobą wieńcową po zawale lub udarze mózgu poniżej 70 mg%. J W leczeniu hipercholesterolemii rodzinnej stosuje się środki farmakologiczne oraz niefarmakologiczne. Leczenie niefarmakologiczne obejmuje dietę z ograniczeniem cholesterolu, tzw. śródziemnomorską, której celem jest znaczne zmniejszenie spożywania tłuszczów zwierzęcych na korzyść tłuszczów roślinnych. Leczenie farmakologiczne jest zależne od poziomu cholesterolu LDL, jednak u większości Pacjentów z HR jest ono niezbędne, nawet jeśli Pacjent prawidłowo się odżywia. W przypadku ciężkiej hipercholesterolemii rozpoczyna się je już nawet u dzieci w 10. roku życia. Leki podstawowe stosowane w leczenia HR to tzw. statyny, które w dawkach maksymalnych mogą obniżyć poziom cholesterolu LDL nawet o 0 70%. W wybranych przypadkach używany jest także preparat ezetymib. Hipercholesterolemia rodzinna w sytuacji wczesnego rozpoznania i prawidłowego leczenia nie skraca życia ważne jest, by wykonywać badania poziomu cholesterolu, także u dzieci, a w przypadku nieprawidłowego wyniku zgłosić się do lekarza. 1/2015 blisko zdrowia 15

16 PORADNIK dr n. med. Joanna Brett- C pediatra diabetolog Gdy dziecko walczy Dzieci mogą go złapać wszędzie w żłobku, przedszkolu, w piaskownicy wśród rówieśników. Rotawirus bywa bezwzględny wywołuje bóle brzucha, biegunkę i wymioty. Jak wspomóc dziecko w tej nierównej walce z drobnoustrojem? Rotawirusy są najpowszechniejszym czynnikiem wywołującym ostre zapalenie jelit u niemowląt i dzieci. Odpowiadają za około 0% wszystkich biegunek u najmłodszych. Prawie każde dziecko do lat ulega zakażeniu rotawirusem, a blisko połowa hospitalizacji dzieci do 3 miesięcy związana jest z leczeniem takiej infekcji. Drobnoustroje atakują najczęściej w miesiącach zimowych i wczesną wiosną. Do zakażenia wirusem dochodzi najczęściej poprzez kontakt z osobą chorą, zanieczyszczonymi przedmiotami bądź drogą kropelkową. Rotawirus jest bardzo oporny na powszechnie stosowane środki odkażające może nawet kilka dni utrzymywać się na przedmiotach czy powierzchniach, dlatego tak łatwo dochodzi do szerzenia się zakażenia wśród pozostałych członków rodziny. Przebieg infekcji rotawirusowej bywa różny od bezobjawowego, poprzez lekki, aż do ciężkiego odwodnienia wymagającego leczenia w szpitalu. Rotawirusy namnażają się głównie w nabłonku jelita cienkiego i w ciągu 24 4 godzin doprowadzają do rozwoju choroby. Klasyczne objawy zakażenia to często bardzo gwałtowne, trwające około dwóch dni wymioty, gorączka do 40 stopni, wodniste stolce utrzymujące się do ośmiu dni. Najczęściej zakażenie rotawirusem występuje u dzieci między. a 24. miesiącem życia. Leczenie malucha może odbywać się w domu, pod warunkiem że przyjmuje on płyny, a jego organizm jest odpowiednio nawodniony. Około 1/3 Pacjentów wymaga jednak hospitalizacji ze względu na powikłania lub znaczne odwodnienie spowodowane wymiotami i biegunką. Celem pobytu w szpitalu jest uzupełnianie niedoborów płynów i elektrolitów oraz leczenie powikłań spowodowanych rozprzestrzeniającym się wirusem rota i jego toksynami. Najczęstszym powikłaniem zakażenia rotawirusem są zaburzenia trawienia i wchłaniania, które mogą prowadzić do rozwoju przewlekłej biegunki objawiającej się wodnistymi kwaśnymi stolcami oraz wzdęciami brzucha. Często występują też zmiany skórne pod postacią wyprzeń (stanów zapalnych) w okolicy pośladków i odbytu. Dziecko staje się niespokojne, apatyczne, niechętnie pije mleko lub pokarm matki, chudnie. Wydłuża to czas hospitalizacji nawet do 10 dni. Kolejnym powikłaniem infekcji rotawirusowej mogą być zakażenia dróg oddechowych pod postacią zapalenia oskrzeli czy płuc, zapalenie wątroby, drgawki w przebiegu zakażenia ośrodkowego układu nerwowego czy zaburzenia he- matologiczne. Rzadko występującym, ale groźnym powikłaniem jest wgłobienie jelit (wsunięcie się jednego odcinka jelita w drugi). S Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania chorobie jest szczepienie przeciwko rotawirusom. W Polsce, zgodnie z rekomendacjami WHO, szczepienia zaleca się wszystkim niemowlętom. Od 200 roku są dostępne dwie szczepionki, które zawierają żywe, atenuowane wirusy. Ogromną zaletą szczepionek jest wygoda ich podawania przyjmuje się je doustnie i są dobrze tolerowane przez organizm. Pierwszą dawkę należy podać między. a 12. tygodniem życia, a całkowity cykl szczepienia składający się z dwóch lub trzech dawek w zależności od szczepionki należy zakończyć do 24. tygodnia życia w przypadku schematu dwudawkowego oraz 32. tygodnia życia w przypadku podawania trzech dawek. Odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami powinny być przynajmniej czterotygodniowe. W wielu krajach Europy, Ameryki Północnej, rodkowej i Południowej oraz Australii szczepienie przeciwko rotawirusom jest refundowane przez państwo, a więc jest bezpłatne dla Pacjentów. W związku z tym odsetek zaszczepionych dzieci jest wysoki i wynosi powyżej 90%. W Polsce lekarze zalecają szczepienie, jednak ciągle pozostaje ono nierefundowane, co przekłada się na małą liczbę zaszczepionych dzieci. Najciężej infekcję rotawirusową przechodzą niemowlęta. W ich przypadku szczególnie zaleca się podanie szczepionek, które w skuteczny sposób chronią przed ciężkim przebiegiem choroby, hospitalizacją i powikłaniami. 16 blisko zdrowia 1/2015

17 PORADNIK P psycholog, psychoterapeuta, PROFEMED Medycyna Estetyczna Z M I A N A zależy od Ciebie Zmiana jest integralną częścią życia. Bez względu na wiek, wykształcenie czy osobowość każdy z nas jej doświadcza. I choć jest ona nieodłączną częścią naszego świata, to często trudno nam się na nią otworzyć. Kiedy życie stawia nas w sytuacji zmiany, pojawiają się wątpliwości, napięcie i niechęć. Najchętniej zostalibyśmy tam, gdzie jesteśmy z tym, co już mamy. Jesteśmy ludźmi, a człowiek to zorganizowana istota, która dąży do przewidywalności i harmonii. Z drugiej strony mnóstwo w nas ciekawości, pasji i ambicji. I tu pojawia się konflikt interesów. P Różne są rodzaje zmian. Inaczej przechodzi się przez proces zmiany, do którego jesteśmy zmuszani i gdy brakuje nam motywacji wewnętrznej, inaczej przeżywamy te wynikające z naszych osobistych wyborów. Co innego czujemy w sytuacji, kiedy oceniamy zmianę negatywnie, a co innego kiedy mamy świadomość, że doprowadzi nas ona do czegoś wspaniałego. Jednak jest pewna ogólna skłonność w przechodzeniu przez ten proces, która ujawnia się bez względu na wspomniane czynniki. Człowiek przed wejściem w proces zmiany, nawet jeśli chciałby, żeby niektóre kwestie wyglądały lepiej czy inaczej, żyje w złudzeniu, że wystarczy bar- dziej się starać, a dotychczasowymi metodami osiągnie się lepszy efekt. Jednak żeby zmienić coś w swoim życiu, trzeba... naprawdę zmienić coś w swoim życiu! Bez akceptacji i przyjęcia odpowiedzialności za zmianę nie pójdziemy dalej. Często jest to krok milowy w całym przedsięwzięciu, bo pozwala otworzyć się na proces przy rezygnacji z komfortu i bezpieczeństwa, które daje nam status uo. Załóżmy jednak, że przyznaliśmy się przed sobą, że potrzebujemy zmiany, rozpisaliśmy nawet plan działań, jesteśmy pełni zapału i wiary w sukces, ale po pierwszym zrywie optymizmu wszystko jest przeciwko nam. W sumie po co mi to? zadajemy sobie pytanie, po czym za chwilę stwierdzamy, że tyle lat żyliśmy tak jak przedtem i nie było źle. I jakoś tak się dzieje, że cięż-ko nam być konsekwentnym, zrezygnować z tego, co znane i bezpieczne. Trudno przekroczyć własne słabości. Opór przed zmianą rodzi tysiące usprawiedliwień. Nawet kupiliśmy karnet na siłownię i profesjonalne buty do biegania, tylko niewiele się zmieniło... Pamiętaj! A gdyby tak następnym razem podjąć decyzję o zmianie bardziej świadomie? Wiedząc już o oporze, który jak zły głos będzie nam szeptał do ucha Nie uda się, Daj sobie spokój, spróbować oddzielić go od motywacji i wejść z nim w dialog? Nie jest to łatwe zadanie, ale za każdym razem, kiedy stoczymy tę wewnętrzną walkę o siebie i wyjdziemy z niej zwycięsko, nagrodą będzie poczucie satysfakcji i coraz większa wiara w sukces. Również cel, który na samym początku był tak nieosiągalny, zacznie być coraz bliżej. Tylko jak tego dokonać? Przede wszystkim najlepiej jak możemy przygotujmy się do walki z wrogiem, czyli oporem. Warto odpowiedzieć sobie na dwa podstawowe pytania co uczyni nas szczęśliwszymi, spełnionymi, zadowolonymi z siebie, oraz równie ważne czy jesteśmy w stanie to osiągnąć. I planujmy... Snujmy wizję, wyobrażajmy sobie siebie na szczycie naszego celu, ale też w bardzo realny sposób budujmy konkretne cele, które będą nas do tego marzenia przybliżać. Im więcej w nas myśli na tak, tym trudniej przebić się pesymizmowi i zniechęceniu. A jeśli nawet czasem się pojawią, dużo łatwiej wejść z nimi w polemikę na silne argumenty. Nie poddawaj się. Zmiany nie przychodzą łatwo. Na sukces trzeba ciężko zapracować. Walcz z przyzwyczajeniami i oporem za pomocą pozytywnego nastawienia. Ciesz się z małych sukcesów. Trwaj przy swoim i działaj. S I tak przychodzi czas eksperymentowania. To etap, w którym będziemy musieli jeszcze kontrolować w sobie negatywne myśli od czasu do czasu odzywające się pod wpływem zmęczenia lub, co gorsza, złych doradców. Kolejne, nawet małe efekty naszej pracy będą nas napędzać ku rozwojowi. Jeden kilogram mniej to znak, że się da, a pozytywne informacje napływające z otoczenia typu świetnie wyglądasz, odmłodniałeś poprawiają samopoczucie i samoocenę. To ważne cegiełki budujące naszą motywację, by trwać i działać. W końcu pewnego dnia zapomnimy o codziennej walce samych ze sobą, a nasze działania staną się wymarzoną rutyną. Zniknie bez śladu codzienny rytuał ważenia się i wpisywania w kalendarz bieganie teraz nie wyobrażamy sobie dnia bez joggingu! Co więcej, staliśmy się ekspertami. Ludzie pytają nas o radę, chcą pobiegać z nami. A my zastanawiamy się, kiedy to się stało. I uświadamiamy sobie, że dzieje się to każdego dnia, kiedy walczymy o siebie, stawiając małe kroki, które pojedynczo nie znaczą nic, ale w procesie prowadzą na szczyt. 1/2015 blisko zdrowia 17

18 RADA NAUKOWA prof. Zbigniew Gaciong, Kierownik Kliniki, Warszawski Uniwersytet Medyczny Pomiar ciśnienia Przez długi czas rozwija się w ukryciu, a w najmniej oczekiwanym momencie uderza ze zdwojoną siłą. To nadciśnienie tętnicze podstępna choroba układu krążenia, ujawniająca się dopiero poprzez groźne dla życia powikłania. Na szczęście można ją kontrolować, a nawet się z niej wyleczyć. Czym właściwie jest nadciśnienie tętnicze? Nasz organizm, aby żyć, musi otrzymać wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Transportuje je krew, która płynie przez naczynia krwionośne z określoną siłą, co można łatwo zaobserwować, sprawdzając swój puls. Zdarza się, że krew ciśnie ze zbyt dużą siłą, przez co uszkadza naczynia, co w konsekwencji może prowadzić do powikłań sercowo- -naczyniowych, takich jak choroba wieńcowa, a nawet zawał serca, udar mózgu czy ciężka niewydolność nerek wyjaśnia prof. Zbigniew Gaciong, Kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. prawdę zdrowy tryb życia. Na jej rozwój mają wpływ także czynniki genetyczne, może również wystąpić jako objaw innych schorzeń, m.in. przewlekłej choroby nerek i nadnerczy lub chorób mózgu, ale to pojedyncze przypadki w ogólnej skali zachorowań. Zwykle nie udaje się wykryć przyczyny. N Nadciśnienie tętnicze to epidemia XXI wieku i to nie tylko w naszym A IE IE kraju, ale na całym świecie. W Polsce cierpi na to schorzenie 32% dorosłych, czyli ponad 10 mln ludzi. Niepokojące jest to, że choruje coraz więcej młodych osób. Z badań, które jakiś czas temu realizowaliśmy w warszawskich szkołach, wynika, że 9% maturzystów miało zbyt wysokie ciśnienie. Kiedyś była to choroba osób starszych, teraz już nie, co ewidentnie pokazuje, że nawet styl życia młodych może być zabójczy. Jeśli nie zaczniemy dbać o siebie, to za 20 lat będzie dwa razy więcej osób chorych niż obecnie alarmuje ekspert. Szacuje się także, że 1/3 osób z nadciśnieniem tętniczym w ogóle nie wie, że dotyczy jej ten problem. Dzieje się tak, bo to złudna i podstępna choroba, która przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Bywa, że ludzie dowiadują się o niej dopiero, gdy trafią do szpitala z powodu zawału serca czy udaru mózgu. Tymczasem gdyby wiedzieli, że nie są zdrowi, i leczyli się odpowiednio, mogliby tych groźnych powikłań uniknąć. Dlatego ważne jest, aby profilaktycznie raz w roku zmierzono nam ciśnienie krwi. Wynik 140/90 mmhg oznacza, że powinniśmy zacząć się leczyć tłumaczy nasz rozmówca z WUM-u. Zabija nas lenistwo U większości osób, u których wykryto zbyt duże ciśnienie krwi, nie da się określić bezpośredniej przyczyny pojawienia się tej choroby. Wiadomo jednak, że ryzyko zachorowania wiąże się ze stylem życia i wzrasta, gdy mało się ruszamy, jesteśmy otyli, niezdrowo się odżywiamy i palimy papierosy. Dlaczego tak się dzieje? W przypadku zbyt dużej wagi wzrasta aktywność hormonalna tkanki tłuszczowej trzewnej, która powoduje wzrost ciśnienia krwi. Podobny efekt wywołuje nikotyna, a także spożywanie dużych ilości żywności przetworzonej, bogatej w sól, czy alkoholu. Na rozwój choroby wpływa też stres, ale w mniejszym stopniu. Nieprawdą jest natomiast, że kawa podnosi ciśnienie podkreśla profesor. Choroba może się jednak pojawić u osób, które prowadzą na- Około 10,5 mln dorosłych Polaków choruje na nadciśnienie tętnicze. 3,1 mln chorych jest nieświadoma tego zaburzenia. Obserwuje się ponad dwukrotną poprawę skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego (od 12% w 2002 roku do 26% w 2011 roku). Źródło: badanie NATPOL 2011 ( Ogólnopolskie badanie rozpowszechnienia czynników ryzyka chorób układu krążenia ), główni realizatorzy: Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed oraz Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku. S Terapia polega przede wszystkim na przyjmowaniu leków obniżających ciśnienie. Obecnie stosuje się bardzo bezpieczne medykamenty, które dają niewiele działań niepożądanych. Ważna jest też zmiana stylu życia. Zawsze namawiam swoich Pacjentów, aby zaczęli żyć bardziej aktywnie, wyeliminowali ze swojej diety szkodliwe składniki i spróbowali schudnąć. Zastosowanie się do zasad zdrowego trybu życia potrafi dać znakomite rezultaty, łącznie z ustąpieniem choroby. Jeśli ograniczymy walkę z nadciśnieniem tętniczym do samej farmakoterapii i pozostaniemy przy starych nawykach, to z czasem będziemy zmuszeni przyjmować coraz większe dawki leków, a sama choroba będzie dużo trudniejsza do opanowania przestrzega profesor. 18 blisko zdrowia 1/2015

19 NASI SPECJALIŚCI CURRICULUM VITAE Anna Dyrektor Stomatologii, Grupa LUX MED W rytmie Anna Klukowska nigdy nie miała wątpliwości, że chce być stomatologiem. Na co dzień spełnia się, pracując z Pacjentami oraz zarządzając pionem stomatologii Grupy LUX MED. W wolnym czasie podróżuje i gra w karty. J To pragnienie tkwiło we mnie, odkąd pamiętam. Nie wiem, dlaczego akurat ten temat tak mnie zafascynował. Zaczęło się już w dzieciństwie koleżanki bawiły się w dom, a ja leczyłam zęby lalkom i misiom. Ta pasja we mnie pozostała. Nigdy nie miałam wątpliwości, jaką pracę chcę w życiu wykonywać. C - Zdecydowanie, szczególnie tak było na początku mojej kariery. Po obronie dyplomu rozpoczęłam pracę w firmie, w której przyjmowałam 20 Pacjentów dziennie. Nie miałam doświadczenia, a pracy było dużo, w tym wiele trudnych przypadków. To była prawdziwa szkoła życia, ale na szczęście miałam wokół siebie ludzi, którzy mnie wspierali. Z perspektywy czasu pozytywnie oceniam ten okres, bo zdobyłam bezcenną wiedzę. N Nigdy. Choć bywało trudno, nie pojawiały się myśli, aby takie życie porzucić. Uwielbiam tę pracę, lubię też kontakt z ludźmi i poczucie, że mogę im pomóc. P - L E P P Oczywiście, że tak, ale spełniam się w tym, co robię obecnie. Zawód dentysty zawsze będzie mi bliski, jednak przychodzi taka chwila w życiu, że potrzeba odmiany. Było już dla mnie zbyt statycznie, potrzebowałam nowych wyzwań. Teraz realizuję mnóstwo ciekawych projektów i to mnie bardzo pochłania. Pamiątkowe zdjęcie z karnawału w Rio de Janeiro. J P Uwielbiam podróżować. Miałam możliwość odwiedzania wielu ciekawych zakątków. Zaczęło się już w dzieciństwie, bo tata miał pracę, która zmuszała go do częstych wyjazdów. Nie przeszkadzało mi to wręcz przeciwnie, szybko się adaptowałam do nowych warunków. Najmilej wspominam kraje Ameryki Południowej, a najbardziej Brazylię. Urodziłam się w Rio de Janeiro, może dlatego tak mnie ciągnie w tamte regiony. Sentyment jest tak wielki, że nie wyobrażam sobie, aby choć raz w roku tam nie pojechać. L - - Nie przepadam za opalaniem się, wolę aktywny wypoczynek, dlatego dużo zwiedzam. Przeważnie wyjeżdżam z większą grupą ludzi, a ze względu na to, że znam ten kraj dobrze, często zostaję przewodnikiem. Nie muszę nikogo specjalnie na taką podróż namawiać. - Kradzieże czy napady zdarzają się wszędzie, jednak nigdy żadna przykrość mnie nie spotkała, a przecież nie stronię od wycieczek po mieście i poruszania się tamtejszą komunikacją miejską. To piękny i fascynujący kraj. Jeśli przyjedziemy w okresie karnawału, to niezapomniane przeżycia gwarantowane. Przejście się ulicą w pochodzie poruszającym się w gorącym rytmie samby to coś, co pozostaje w pamięci na zawsze. W 1991 roku uzyskała dyplom Wydziału Lekarsko-Dentystycznego Akademii Medycznej w Warszawie (obecnie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego). W latach pracowała w kilku firmach jako lekarz dentysta. W 2002 roku rozpoczęła pracę jako lekarz stomatolog w LUX MED. Od 2007 roku jest Dyrektorem Stomatologii Grupy LUX MED. Pewnie! Jak każde zresztą gdzie otaczają cię życzliwi ludzie. Kocham Brazylię, ale nie jestem osobą, dla której duże znaczenie ma miejsce, w którym się mieszka. W Polsce na razie czuję się świetnie, może na emeryturze zmienię zdanie. P P Niestety nie da się ciągle podróżować, a w kraju także potrzebuję relaksu. Dla mnie najlepszym sposobem na spędzanie wolnego czasu jest gra w karty. Uwielbiam brydża. Regularnie spotykam się z rodziną i przyjaciółmi na partyjki. Uwielbiam tę grę karcianą, bo każda rozgrywka jest inna, przez co nigdy się nie nudzi. 1/2015 blisko zdrowia 19

20

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY

DZIENNIK PRAKTYK PRAKTYCZNE NAUCZANIE KLINICZNE KIERUNEK LEKARSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK PRKTYCZNE NUCZNIE KLINICZNE KIERUNEK LEKRSKO-DENTYSTYCZNY DZIENNIK PRKTYK kierunek lekarsko-dentystyczny Imię i nazwisko studenta PESEL Numer albumu zdjęcie Nazwa uczelni Data wystawienia

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Rodzaje zębów Zęby (łac. dens ząb, l.mn. dentes) złożone, twarde twory anatomiczne w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia i służą do rozdrabniania

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY

2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Załącznik nr 2 RAMOWY PROGRAM STAŻU PODYPLOMOWEGO LEKARZA DENTYSTY Cel stażu: pogłębienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie i utrwalenie praktycznych umiejętności z zakresu promocji zdrowia oraz zapobiegania,

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

PRESSPACK. Dr B A R O N. Dr Baron Centrum Stomatologii Estetycznej ul. Kościuszki 30/2, 45-062 Opole tel.: 77 453 65 90 mail: rejestracja@drbaron.

PRESSPACK. Dr B A R O N. Dr Baron Centrum Stomatologii Estetycznej ul. Kościuszki 30/2, 45-062 Opole tel.: 77 453 65 90 mail: rejestracja@drbaron. Dr B A R O N CENTRUM ST OMA T O L OGII ESTET Y CZN E J PRESSPACK Dr Baron Centrum Stomatologii Estetycznej ul. Kościuszki 30/2, 45-062 Opole tel.: 77 453 65 90 mail: rejestracja@drbaron.pl www.drbaron.pl

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Czym jest dyskopatia? Jest to szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM WZÓR PROFILAKTYCZNEGO BADANIA PACJENTA W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM Przedstawiamy badanie w kierunku raka jamy ustnej zamieszczone na stronach Państwowego Instytutu Dentystycznego i Twarzowo-Czaszkowego

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

ABONAMENTOWA OPIEKA MEDYCZNA Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie!

ABONAMENTOWA OPIEKA MEDYCZNA Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! ABONAMENTOWA OPIEKA MEDYCZNA Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! 24-h INFOLINIA MEDYCZNA Całodobowy dostęp do infolinii umożliwia: uzyskanie informacji na temat zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych,

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

Warianty Opieki Medycznej oferta współpracy dla Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN z dnia 05.05.2015r.

Warianty Opieki Medycznej oferta współpracy dla Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN z dnia 05.05.2015r. Medica Polska Sp. z o.o. ul. Śląska 21 (City Arcade) 81-319 Gdynia tel. (+4858) 662 07 77 fax (+4858) 662 07 78 24h infolinia 801 600 999 e-mail: office@medicapolska.pl www.medicapolska.pl Warianty Opieki

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Powodzenie leczenia kanałowego definiują najczęściej

Powodzenie leczenia kanałowego definiują najczęściej ENDODONCJA W PRAKTYCE CBCT w diagnostyce powikłań jatrogennych i przyczyn niepowodzeń terapeutycznych CBCT in the diagnosis of iatrogenic complications and causes of therapeutic failures lek. dent. Monika

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów

Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów Profilaktyka próchnicy u kobiet ciężarnych zalecenia dla lekarzy stomatologów W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS)

Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Czym jest funkcjonalna (czynnościowa) chirurgia zatok przynosowych (FESS) Operacja zatok metodą endoskopową jest alternatywą dla tradycyjnej metody charakteryzującej się dużą inwazyjnością. Obecnie w laryngologii

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie!

Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! Abonamentowa opieka medyczna Już dziś rozpocznij bieg po zdrowie! 24-h INFOLINIA MEDYCZNA Całodobowy dostęp do infolinii umożliwia: uzyskanie informacji na temat zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych,

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Szybki dostęp do usług medycznych

Szybki dostęp do usług medycznych Ubezpieczenie Moje Zdrowie Szybki dostęp do usług medycznych Wiemy, co się liczy! Z Tobą od A do Z Zdrowie przede wszystkim Troszczysz się o nie na co dzień. Starasz się zapobiegać, ale czasem konieczne

Bardziej szczegółowo

z dnia 26 czerwca 2015 r.

z dnia 26 czerwca 2015 r. UCHWAŁA Nr 98/15/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 26 czerwca 2015 r. w sprawie przyznania dotacji na organizację doskonalenia zawodowego Na podstawie art. 35 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII. Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa

MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII. Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa MEDYCYNA SPORTOWA NA LEGII Centrum Medyczne ENEL-MED: Partner Medyczny Legii Warszawa Rozwój ENEL-MED w latach 1993-2014 ENEL-MED: kompleksowy zakres usług Konsultacje lekarskie Diagnostyka Stomatologia

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Katar, bóle głowy i zębów, ból w okolicy oczodołów

Katar, bóle głowy i zębów, ból w okolicy oczodołów Wpływ zębów na zatoki lek. stom. Barbara Urbanowicz-Śmigiel, tech. radiolog Jakub Baran, inż. fizyki medycznej, tech. radiolog Rozalia Kołodziej Katar, bóle głowy i zębów, ból w okolicy oczodołów mogą

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru

Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru Jak można zapobiec udarowi? 1 / 6 Jednym ze sposobów jest jak najszybsze rozpoznanie udaru. Jeśli to udar niedokrwienny to istnieje szansa podania leków trombolitycznych

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów

rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów rezonans magnetyczny informacje dla pacjentów MR 1 najważniejsze jest zdrowie Dla wygody naszych pacjentów stworzyliśmy portal Wyniki Online, gdzie, bez wychodzenia z domu, można odebrać wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO DANE ŚWIADCZENIOBIORCY: Imię i nazwisko..... Podpis świadczeniobiorcy WYWIAD PIELĘGNIARSKI I ZAŚWIADCZENIE

Bardziej szczegółowo

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl Coraz większa liczba pacjentów zgłasza się do fizjoterapeutów z problemami bólowymi w obrębie kręgosłupa. Często postawiona diagnoza dyskopatia, wywołuje niepokój o własne zdrowie i wątpliwości w jaki

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU

PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU PROGRAM FIRMA BEZ BÓLU Szanowni Państwo. Troska, o jakość życia każdego człowieka, która umożliwia funkcjonowanie na najwyższym poziomie funkcjonowania w życiu prywatnym i zawodowym doprowadziła do powstania

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW

NZOZ CENTRUM UŚMIECHU www.centrum-usmiechu.pl WYBIELANIE ZĘBÓW WYBIELANIE ZĘBÓW bezpieczna metoda pełna opieka PRZYCZYNY PRZEBARWIEŃ ZĘBÓW Stosowanie antybiotyków z grupy tetracyklin Przedawkowanie fluoru Niektóre choroby ogólnoustrojowe (choroby endokrynologiczne,

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie

ANOREKSJA. Quod me nutrit me destruit - co mnie żywi niszczy mnie ANOREKSJA Quod me nutrit me destruit" - co mnie żywi niszczy mnie Najbardziej charakterystyczne dla anoreksji jest pragnienie posiadania skrajnej szczupłości ciała, usilne dążenie do zrealizowania założonych

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Terapia vectorowa bezbolesny powrót przyzębia do zdrowia W terapii tej wykorzystujemy najlepszą dostępną technologię Vector Paro, która gwarantuje delikatne i bezbolesne leczenie przyczynowe oraz podtrzymujące,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O WYKONYWANYCH BADANIACH RTG RTG kręgosłupa lędźwiowego

INFORMACJE O WYKONYWANYCH BADANIACH RTG RTG kręgosłupa lędźwiowego ...... RTG kręgosłupa lędźwiowego Badanie RTG kręgosłupa lędźwiowego jest krótkie i bezbolesne. Na badanie należy zgłosić się ze skierowaniem od lekarza i dokumentem tożsamości. Przygotowanie pacjenta

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW SUTKA

PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW SUTKA PROGRAM PROFILAKTYKI NOWOTWORÓW SUTKA cel: wczesne wykrycie raka piersi u kobiet, zwiększenie udziału operacji oszczędzających program kierowany jest: do kobiet w wieku 35-49 lat i 60-70 lat obejmuje następujące

Bardziej szczegółowo