Konferencja. ferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Kon

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Konferencja. ferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Kon"

Transkrypt

1 IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica ferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ko Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja ki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietet gressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Co Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressu IVKonferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica ferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ko Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyk sus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congre IV Ogólnopolska tetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Di Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica II cja Dietetyki Congressus Konferencja Dietetica III Dietetyki Congressus Dietetica III Konferen tyki Congressus Dietetica III Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Diete gressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Con Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica ferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Nr Dietetica 3 (03) 2014 III Kon Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyk sus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus III Konferencja Dietetyki Congre C Dietetica ca III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietet ferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica III Kon ISSN Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Ko nferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja Dietety yki IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopol lska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki IV Ogólnopolska Konferencja

2 organizatorzy partnerzy POLSKIE STOWARZYSZENIE DIETETYKÓW Studenckie Koło Naukowe Dietetyki Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi patronat honorowy IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki patronat medialny CONGRESSUS DIETETICA sponsor główny sponsorzy Łódź 2014

3 Polskie Stowarzyszenie Dietetyków Spis treści Congressus Dietetica rocznik naukowy Polskiego Stowarzyszenia Dietetyków Redaktor Naczelny Kamil Gwozdowski Redakcja Polskie Stowarzyszenie Dietetyków ul. Wileńska 38, Łódź Opracowanie graficzne i redakcyjne Agnieszka Gwoździńska Organizator IV. Ogólnopolskiej Konferencji Dietetyki Congresus Dieteica Polskie Stowarzyszenie Dietetyków ul. Wileńska Łódź Redakcja Kamil Gwozdowski - tel Wojciech Kosakowski - tel Wydawca Polskie Stowarzyszenie Dietetyków ul. Wileńska Łódź Łódź 2014 ISSN Komitet Naukowy... 9 Komitet Organizacyjny program konferencji abstrakty wykładowców Dorota Kozłowska Zmiany przepisów prawnych znakowania żywności Dorota Balińska-Hajduk Aktualny stan jakości żywności na polskim rynku artykułów spożywczych Józef Korczak Nowa żywność bioaktywna o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych Małgorzata Fejfer, Magdalena Człapka-Matyasik, Aleksandra Kostrzewa-Tarnowska, Joanna Mierkiewicz, Jan Jeszka Badania kliniczno-żywieniowe wśród pacjentów cierpiących na wybrane jednostki chorobowe, obejmujące interwencję żywieniową opartą o produkty o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych projekt bioaktywna żywność Richard Mithen Food and Health Research at the Norwich Research Park Cichosz Grażyna Aktywne składniki mleka w prewencji chorób dietozależnych Trzcinka Aaaaa Zdzisława Libudzisz Probiotyki i produkty probiotyczne Czernecki Tomasz, Kuzdraliński Adam Rola predyspozycji genetycznych w personalizacji żywienia Lucyna Kozłowska Znaczenie warzyw i owoców w prewencji chorób przewlekłych Ewa Ignatowicz Dieta i nowotwory: od danych epidemiologicznych do prewencji opartej na mechanizmach molekularnych Paula Ravasco Nutrition in cancer... 38

4 Marek Kunecki Kacheksja nowotworowa etiologia, przebieg kliniczny, znaczenie, leczenie żywieniowe Jarosław Szefel Żywienie immunomodulujące w prewencji i terapii nowotworów oraz przewlekłych chorób zapalnych Jan Lubiński, Katarzyna Jaworska-Bieniek, Marcin Lener, Grzegorz Sukiennicki, Magdalena Muszyńska, Katarzyna Durda, Tomasz Gromowski, Satish Gupta, Józef Kładny, Anna Wiechowska-Kozłowska, Tomasz Grodzki, Ewa Jaworowska, Jakub Lubiński, Barbara Górecka-Szyld, Grażyna Wilk, Tomasz Huzarski, Tomasz Byrski, Cezary Cybulski, Jacek Gronwald, Tadeusz Dębniak, Olgierd Ashuryk, Aleksandra Tołoczko-Grabarek, Antoni Morawski, Anna Jakubowska, Jan Lubiński Selen, żelazo i cynk jako czynniki ryzyka raka piersi Lubecka-Pietruszewska Katarzyna, Fabianowska-Majewska Krystyna Rola Roślinnych Związków Bioaktywnych w Epigenetycznej Prewencji Transformacji Nowotworowej Minta Aaaaaaaaaaaa prace własne Marta Batoryna, Agnieszka Greń, Edyta Kapusta, Kinga Kraska Wpływ stężenia alkoholu na wybrane parametry krwi Anna Brończyk-Puzoń, Aneta Koszowska, Justyna Nowak, Anna Dittfeld, Karolina Kulik Witamina D a nowotwory Grażyna Budryn, Donata Zaczyńska, Bartłomiej Pałecz, Sylwia Balica, Horacio Pérez-Sánchez Wpływ mikroenkapsulacji polifenoli ziarna kawowego na ich biodostępność w obecności preparatów białkowych Izabela Czyżyńska, Anna Drahun, Magdalena Franczyk-Żarów, Renata B. Kostogrys Wpływ diety niskowęglowodanowej wysokobiałkowej (lchp) na wybrane parametry biochemiczne surowicy krwi szczurów szczepu wistar Anna Dittfeld, Katarzyna Gwizdek, Aneta Koszowska, Justyna Nowak, Anna Brończyk-Puzoń Fitoestrogeny, a kancerogeneza Anna Drahun, Izabela Czyżyńska, Magdalena Franczyk-Żarów, Renata B. Kostogrys Wpływ diety niskowęglowodanowej i wysokobiałkowej z 1% dodatkiem cholesterolu na stłuszczenie wątroby u szczurów szczepu wistar Monika Gętek, Katarzyna Fizia, Katarzyna Walkiewicz Efekty metaboliczne stosowania Stevia Rebaudiana Joanna Grupińska, Teresa Grzelak, Marcelina Walczak, Marta Kramkowska, Krystyna Czyżewska pozytywne i negatywne skutki spożywania naturalnych zamienników sacharozy Joanna Grupińska, Teresa Grzelak, Marta Kramkowska, Marcelina Walczak, Krystyna Czyżewska Świadomość młodych konsumentów w zakresie spożywania produktów ubogoenergetycznych Łukasz Jaśkiewicz Przyszłość polskiej dietetyki sportowej w świetle ówczesnych trendów związanych z aktywnością fizyczną Dorota Kamoda, Katarzyna Śliżewska, Zdzisława Libudzisz Mikrobiota jelitowa dzieci zdrowych do drugiego roku życia Bogdan Kontek, Magdalena Szejk, Renata Kontek Ochronny wpływ ekstraktu z pestek winogron (Vitis vinifera) na peroksydację lipidów osocza ludzkiego wywołaną podaniem izomalationu Aneta Koszowska, Justyna Nowak, Anna Dittfeld, Anna Brończyk-Puzoń Epigenomika w naukach o żywności i żywieniu Aneta Koszowska, Anna Dittfeld, Anna Brończyk-Puzoń, Justyna Nowak Nutrigenetyka i nutrigenetyka - przyszłość dla nauk o żywności i żywieniu Izabela Kozieł-Kokosińska Czy natura dała nam lek na raka? Kontrowersje wokół amigdaliny Marta Kramkowska, Marcelina Walczak, Teresa Grzelak, Krystyna Czyżewska Złożoność czynników warunkujących stężenie witaminy D w ustroju człowieka Kinga Kraska, Grzegorz Formicki, Monika Schneidgenova, Magdalena Semla, Marta Batoryna Zawartość albumin w jądrach myszy wystawionych na działanie akrylamidu Krzymińska-Siemaszko Roma, Czepulis Natasza, Wieczorowska-Tobis Katarzyna Ocena wpływu wielonienasyconych kwasów omega-3 na parametry składu ciała u starszych kobiet z niską masą mięśniową wyniki wstępne Magdalena Leonkiewicz, Agata Wawrzyniak Nieprawidłowości w sposobie nawadniania się młodzieży uprawiającej sport Małgorzata Urszula Napierała, Marta Ewa Bryśkiewicz, Liliana Majkowska Czy święta sprzyjają powstawaniu otyłości? Paulina Nowicka, Aneta Wojdyło Wybrane owoce w profilaktyce przewlekłych chorób niezakaźnych Polańska Patrizia, Przeliorz Anna, Siwiec Aleksandra, Surma Karolina Poziom wiedzy diabetyków na temat aktywności fizycznej w terapii cukrzycy typu Magdalena Semla, Grzegorz Formicki, Marta Batoryna, Kinga Kraska Metale w tkankach nowotworowych jelita grubego Agnieszka Sulich, Jadwiga Hamułka, Karolina Gajda Ocena spożycia karotenoidów (β-karotenu, likopenu i luteiny) w wybranej grupie osób z nadwagą i otyłością... 81

5 Aleksandra Siwiec, Karolina Surma, Małgorzata Synowiec-Piłat, Patrizia Polańska, Anna Przeliorz Znajomość zasad diety cukrzycowej a wybór produktów żywnościowych w populacji diabetyków list otwarty organizatorów Nicola Szeja, Anna Szymkiewicz, Aleksandra Kowalska, Biruta Lenard, Anna Bulwicka Zachowania żywieniowe dziewcząt i chłopców uczęszczających do wybranych szkół na terenie górnego śląska Katarzyna Trzeciak Problemy z przestrzeganiem zaleceń żywieniowych przez osoby uczestniczące w programie dietetycznym Marcelina Walczak, Marta Kramkowska, Teresa Grzelak, Krystyna Czyżewska Udział adipokin w patogenezie zaburzeń metabolicznych towarzyszących otyłości wisceralnej IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 7

6 Komitet Naukowy Przewodniczący Komitetu Prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak Prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, Klinika Chorób Wewnętrznych i Dabetologii w Katedrze Pielęgniarstwa Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Skład Komitetu Prof. dr hab. Grażyna Cichosz Pracownik Katedry Mleczarstwa i Zarządzania Jakością na Wydziale Nauk o Żywności, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego Prof. dr hab. n. med. Jan Lubiński Kierownik Zakładu Genetyki i Patomorfologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie oraz działającego przy tej uczelni Międzynarodowego Centrum Nowotworów Dziedzicznych Prof. dr hab. Józef Korczak Kierownik Katedry Technologii Żywienia Człowieka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu Prof. dr hab. inż. Tadeusz Trziszka Prorektor Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Kierownik Katedry Technologii Surowców Zwierzęcych i Zarządzania Jakością Dr farm. Ewa Ignatowicz Katedra Biochemii Farmaceutycznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Prof. Richard Mithen Institute of Food Research (Norwich, UK), Leader of the Food and Health research programme Dr Paula Ravasco Adiunkt Żywienia, Dietetyki i Żywienia Klinicznego, Główny Badacz w Instytucie Medycyny Molekularnej, Wydział Medycyny Uniwersytetu w Lizbonie Prof. Dr hab. Zdzisława Libudzisz Dyrektor Instytutu Technologii Fermentacji i Mikrobiologii oraz kierownik Zakładu Mikrobiologii Technicznej Wydziału Biotechnologii i Nauk o Żywności Politechniki Łódzkiej Dr n. med. Marek Kunecki Kierownik Centrum Leczenia Żywieniowego w WSS im. M. Pirogowa w Łodzi 8 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 9

7 Komitet Organizacyjny Dr inż. Adam Kuzdraliński Biotechnolog, mikrobiolog żywności, genetyk, pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie >> Wojciech Kosakowski >> Aneta Antczak >> Sandra Ataniel Dr inż. Tomasz Czernecki Dietetyk, wieloletni pracownik naukowo-dydatktyczny Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie >> Kamil Gwozdowski Dr n. med. Jarosław Szefel Adiunkt Zakładu Propedeutyki Onkologii Wydziału Nauk o Zdrowiu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, specjalista chirurgii ogólnej i chirurgii onkologicznej Dorota Kozłowska Dyrektor ds. legislacji w Polskiej Federacji Producentów Żywności Związku Pracodawców Dorota Balińska-Hajduk Dyrektor Biura Kontroli Jakości Handlowej w Głównym Inspektoracie JHARS 10 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 11

8 program Konferencji 4 kwietnia 2014 r. (piątek) 5 kwietnia 2014 r. (sobota) uroczyste rozpoczęcie KONFERENCJI Zmiany przepisów prawnych znakowania żywności dorota Kozłowska Aktualny stan jakości żywności na rynku artykułów spożywczych dorota Balińska-Hajduk Projekt badawczy: nowa żywność bioaktywna o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych prof. Józef Korczak Badania kliniczno-żywieniowe wśród pacjentów cierpiących na wybrane jednostki chorobowe, obejmujące interwencję żywieniową opartą o produkty o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych - Projekt Bioaktywna Żywność prof. Jan Jeszka, Małgorzata Fejfer Obiad Gość specjalny: prof Richard Mithen Aktywne składniki mleka w prewencji chorób dietozależnych prof. Grażyna Cichosz Bioaktywne substancje jaj oraz Ich zastosowanie jako nutraceutyki prof. Tadeusz Trziszka Probiotyki i żywność probiotyczna prof Zdzisława Libudzisz Znaczenie nutrigenomiki w dietetyce dr Adam Kuzdraliński, dr Tomasz Czernecki Znaczenie warzyw i owoców w prewencji chorób przewlekłych dr hab. Lucyna Kozłowska Zakończenie pierwszego dnia konferencji 9.00 Rozpoczęcie drugiego Dnia KONFERENCJI Dieta i nowotwory: od danych epidemiologicznych do prewencji opartej na mechanizmach molekularnych dr Ewa Ignatowicz Żywienie drogą przewodu pokarmowego w trakcie leczenia onkologicznego dr Paula Ravasco Kacheksja nowotworowa - etiologia, przebieg kliniczny, znaczenie, leczenie żywieniowe dr Marek Kunecki Żywienie immunomodulujące w prewencji i terapii nowotworów oraz przewlekłych chorób zapalnych dr Jarosław Szefel sesja satelitarna Przerwa kawowa / Sesja posterowa Selen, Żelazo i Cynk jako czynniki ryzyka raka piersi prof. Jan Lubiński Rola roślinnych związków bioaktywnych w epigenetycznej prewencji transformacji nowotworowej prof. Krystyna Fabianowska-Majewska, dr Katarzyna Lubecka-Pietruszewska Psychologiczne aspekty pracy z pacjentem nowotworowym Dorota Minta obiad Sesja prac własnych uczestników Zakonczenie KONFERENCJI, rozdanie certyfikatów spotkanie integracyjne 12 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 13

9 abstrakty wykładowców 14 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 15

10 abstrakty wykładowców ZMIANY PRZEPISÓW PRAWNYCH ZNAKOWANIA ŻYWNOŚCI Dorota Kozłowska Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców Słowa kluczowe: żywność, znakowanie, oświadczenia, wielkość czcionki, etykiety W ostatnich latach nastąpiły istotne zmiany przepisów dotyczących informacji umieszczanych na etykietach produktów spożywczych. Najważniejszym nowym unijnym aktem prawnym z tego zakresu jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, które zacznie obowiązywać od 13 grudnia 2014 r. Rozporządzenie wprowadza szereg nowych wymagań m.in. nowe definicje, minimalną wielkość czcionki dla wielu obowiązkowych informacji, nowe zasady i zakres podawania informacji o wartości odżywczej, wymóg uwidaczniania informacji o alergenach, a także szereg szczegółowych zapisów zmieniających dotychczas obowiązujące zasady znakowania. Przepis ten odnosi się do wszelkich środków spożywczych przeznaczonych dla konsumenta finalnego, w tym oferowanych w zakładach żywienia zbiorowego. W przypadku stosowania w oznakowaniu produktów oświadczeń żywieniowych lub zdrowotnych, kluczowym przepisem jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1924/2006 oraz wydane na jego podstawie rozporządzenia Komisji, w tym rozporządzenie nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci. Warto również zwrócić uwagę na nowe przepisy dotyczące środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego, w tym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 609/2013 w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała. CHANGES IN LEGAL REGULATIONS CONCERNING FOOD LABELING Dorota Kozłowska Polish Federation of Food Industry Union of Employers Key words: food, labeling, claims, font size, labels The regulations concerning information provided on the labels of food products have changed significantly during the recent years. The most important legal regulation in this area is the Regulation (EU) No 1169/2011 of the European Parliament and of the Council dated 25 October 2011 on the provision of food information to consumers, which will apply from 13 December, The Regulation introduces a number of new requirements, including, among others, new definitions, minimal font size for obligatory information, new principles and scope of information concerning the nutritional value, obligatory information about allergens and many detailed provisions changing the labeling rules applicable to date. The law concerns all food products intended for the final consumer, including those offered by mass caterers. In the case of declaration of nutritional or health claims, the key regulation is the Regulation of the European Parliament and of the Council No 1924/2006 as well as the related Commission regulations, including Regulation No 432/2012 establishing a list of permitted health claims made on foods, other than those referring to the reduction of disease risk and to children s development and health. The new regulations concerning food products for special nutritional purposes, including the Regulation of the European Parliament and of the Council No 609/2013 on food intended for infants and young children, food for special medical purposes, and total diet replacement for weight control, are also noteworthy.. 16 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 17

11 abstrakty wykładowców AKTUALNY STAN JAKOŚCI ŻYWNOŚCI NA POLSKIM RYNKU ARTYKUŁÓW SPOŻYWCZYCH Dorota Balińska-Hajduk Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Słowa kluczowe: znakowanie żywności, jakość handlowa, IJHARS Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) przeprowadzając kontrole u producenta sprawdza czy wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze spełniają wymagania w zakresie jakości handlowej określone w przepisach o jakości handlowej oraz dodatkowe wymagania zadeklarowane przez producenta. Celem kontroli jest zapewnienie dostępu do rzetelnych informacji na temat żywności oraz zapobieganie praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd lub mających na celu zafałszowanie produktów przez podanie w oznakowaniu informacji niezgodnych z prawdą. Zgodnie z definicją, jakość handlowa to cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi. Inspekcja JHARS regularnie kontroluje jakość handlową produktów spożywczych zarówno pochodzenia zwierzęcego jak i roślinnego. Wyniki kontroli przeprowadzonych w 2013 roku wykazują, iż 25,1 % ogółem skontrolowanych partii produktów było nieprawidłowo oznakowanych. Najwięcej nieprawidłowości w tym zakresie stwierdzono w przypadku: makaronu, przetworów rybnych, wyrobów garmażeryjnych, a także przetworów z mięsa czerwonego i przetworów owocowych. Do produktów, w przypadku których stwierdzono najmniej błędów w zakresie znakowana należą m.in.: jaja, przetwory drobiowe i miód. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły składu, braku lub nieprawidłowego podania obowiązkowych informacji na opakowaniu, a także podania informacji wprowadzających konsumenta w błąd co do charakterystyki środka spożywczego.. 18 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 19

12 abstrakty wykładowców NOWA ŻYWNOŚĆ BIOAKTYWNA O ZAPROGRAMOWANYCH WŁAŚCIWOŚCIACH PROZDROWOTNYCH Józef Korczak Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Słowa kluczowe: żywność prozdrowotna, cukrzyca, nadciśnienie, otyłość, anemia Celem prezentowanego projektu jest opracowanie innowacyjnej technologii nowych linii prozdrowotnych produktów spożywczych wspomagających terapię lub ograniczających zachorowalność na takie choroby, jak otyłość, cukrzyca typu I, anemię związaną z nieswoistym zapaleniem jelit i nadciśnienie. Program badań rozpoczęły badania rynkowe określające preferencje konsumenckie w odniesieniu do rodzajów żywności i jej cech sensorycznych. We właściwych badaniach analizowano surowce bogate w aktywne składniki, przede wszystkim uprawiane w Polsce, poszukiwano odmian najzasobniejszych w aktywne związki. Prowadzono proces izolowania najbogatszych w składniki fragmenty roślin oraz ich ekstrakcji. Wyniki tych badań stanowiły podstawę do komponowania składu produktów finalnych. Następnie badano metody ochrony aktywnych składników przez właściwe opakowanie oraz sposoby zwiększenia ich biodostępności. Wyprodukowane pilotowe partie kilkudziesięciu nowych produktów oceniano pod względem składu, wartości odżywczej i bezpieczeństwa. Finalnym efektem badań jest weryfikacja ich cech prozdrowotnych w randomizowanych badaniach klinicznych dla poszczególnych jednostek chorobowych. Dla pozytywnie ocenionych produktów będą przygotowane wnioski o przyznanie oświadczeń zdrowotnych oraz przeprowadzone badania rynkowe najbardziej atrakcyjnych wyrobów. Rezultatem końcowym będą zgłoszenia patentowe oraz dokumentacja technologiczna przemysłowego wytwarzania nowych produktów. NEW BIOACTIVE FOOD WITH DESIGNED FUNCTIONAL PROPERTIES Józef Korczak Poznan University of Life Sciences Key words: functional food, diabetes, hypertension, obesity, anemia The aim of presented project is to develop innovative technology for the production of new line of food designed for a specific pro-healthy properties, reducing civilization diseases incidence, including hypertension, cardiovascular disease, obesity, diabetes and anemia. Main research program was preceded by the market research study and evaluation of food consumer preferences. The following step was the analysis of plant origin raw materials, mainly cultivated in Poland, which are rich source of bioactive components. Its isolation and concentration procedures were also evaluated. The results of these studies were the base for the final products composition design. Then active ingredients protection method was developed, including chemical, microbiological and enzymatic process and type of packaging. Final products are tested for their composition, safety and nutritional value. The closing stage of the project is the verification of functional characteristics of designed food in selected medical randomized clinical trials. Finally for all positively tested new products health claims application will be formulated, as well as conducting the market study of the most attractive new food products. The project outcome will be the patents and technological documentation of novel food industrial processing.. 20 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 21

13 abstrakty wykładowców Badania kliniczno-żywieniowe wśród pacjentów cierpiących na wybrane jednostki chorobowe, obejmujące interwencję żywieniową opartą o produkty o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych projekt Bioaktywna Żywność Małgorzata Fejfer, Magdalena Człapka-Matyasik, Aleksandra Kostrzewa-Tarnowska, Joanna Mierkiewicz, Jan Jeszka Zakład Dietetyki, Katedra Higieny Żywienia Człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Ocena skuteczności działania prozdrowotnego nowych produktów spożywczych oraz zebranie dowodów naukowych będących podstawą wystąpienia o przyznanie oświadczenia zdrowotnego, stanowią główny cel prowadzonych badań żywieniowo klinicznych, będących jednym z kluczowych etapów projektu Nowa żywność bioaktywna o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych. Podstawą badań jest 9-tygodniowa interwencja żywieniowa obejmująca grupę 600 pacjentów cierpiących na cukrzycę typu I, otyłość, anemię związaną z nieswoistym zapaleniem jelit oraz nadciśnienie. Produkty spożywcze wytypowane do badań mają charakter przekąskowy i nie wymagają czasochłonnej obróbki technologicznej. Pacjentom, podzielonym na dwie grupy, podana zostaje kompozycja produktów, zawierająca składniki bioaktywne ukierunkowane na wspomaganie terapii, bądź ich odpowiedniki placebo. W ramach cyklu badawczego oceniony zostaje stan odżywienia pacjenta (pomiary antropometryczne, komponenty składu ciała, badanie gęstości kośćca), sposób żywienia oraz poziom aktywności fizycznej. Jednocześnie, trzykrotnie (na początku, w środku i na końcu interwencji) oznaczane są wybrane parametry biochemiczne mocz i krwi. Badania prowadzone są w nowopowstałym Ośrodku Badań Żywieniowym, przygotowanym według najwyższych standardów medycznych i wymagań aparatury badawczej. W OBŻ znajdują się takie pomieszczenia jak: pracowania badań densytometrycznych, analizy składu ciała, pracowania antropometryczna i badań metabolicznych. Ośrodek wyposażony jest w jedyny w Polsce specjalistyczny analizator składu ciała BOD POD, precyzyjnie określający między innymi gęstość ciała i zawartość tkanki tłuszczowej metodą pletyzmografii. Badanie analizatorem jest bezpieczne, nieinwazyjne i krótkie. Obecnie BOD POD określany jest na świecie złotym standardem w ocenie składu ciała ze względu na wyjątkową dokładność i powtarzalność wyników oraz możliwość badania różnych grup ludności, również dzieci. Ośrodek Badań Żywieniowych posiada również wysokoczuły densytometr rentgenowski DEXA, który za pomocą niskich dawek promieniowania rentgenowskiego dokonuje precyzyjnego pomiaru gęstości kośćca. Urządzenie służy do oszacowania ryzyka złamań oraz stopnia zmian osteoporotycznych. Zakończenia badań kliniczno-żywieniowych zaplanowano na grudzień 2014r. Na dzień 31 stycznia 2014 r, w trakcie interwencji żywieniowej znajduje się 61 osób, a 28 osób zakończyło już cykl badań. Badania finansowane w ramach projektu Bioaktywna Żywność PO IG / IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 23

14 abstrakty wykładowców Food and Health Research at the Norwich Research Park Richard Mithen Institute of Food Research, Norwich Research Park, Norwich, UK The Norwich Research Park is a partnership between the University of East Anglia, the Norfolk and Norwich University Hospital and four independent world-renowned research institutes namely the John Innes Centre, Institute of Food Research and The Genome Analysis Centre (all strategically funded by the Biotechnology and Biological Sciences Research Council), and The Sainsbury Laboratory linked to the Gatsby Charitable Foundation. A major research focus of the NRP is the relationship between food, diet and health, within which research spans from plant and crop science and the development of novel foods, through to human dietary studies and clinical trials with patients. Research on the NRP is particularly strong on the role of secondary metabolites in fruits and vegetables in promoting health, and I will focus on this area in my presentation. The majority of evidence for the health promoting effects of diets rich in fruit and vegetables comes from prospective and retrospective epidemiological studies, combined with mechanistic studies with cell and animal models, but there is a need for experimental results in people to enable the provision of higher quality dietary advice. Firstly, I will summarise a series of recent human intervention studies undertaken at the NRP that provide evidence that flavonoid metabolites positively affect biomarkers associated with cardiovascular health, and how manipulating the types of flavonoids in tomatoes may provide us with new tools to further explore the role of these metabolites in health. Secondly, I will provide an overview of a long term programme that has developed cultivars of broccoli that have enhanced levels of glucoraphanin, the precursor of the isothiocyanate sulforaphane, and their use in a series of human intervention studies, including those with men and woman at moderate risk of cardiovascular disease and men who have localised prostate cancer. I will conclude with a consideration how the development of genomics and non-invasive technologies may enable greater insights into the role of food in maintaining and promoting health.. 24 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 25

15 abstrakty wykładowców AKTYWNE SKŁADNIKI MLEKA W PREWENCJI CHORÓB DIETOZALEŻNYCH Cichosz Grażyna Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Katedra Mleczarstwa i Zarządzania Jakością Słowa kluczowe: mleko, wapń, białka serwatkowe, tłuszcz mlekowy, antyoksydanty Wszystkie składniki mleka charakteryzują się wysoką aktywnością biologiczną. Poszczególne frakcje kazeiny, a także białka serwatkowe oraz powstające z nich biologicznie aktywne peptydy i wolne aminokwasy, oprócz właściwości odżywczych i szerokiego spektrum biologicznego działania, regulują funkcjonowanie układu immunologicznego. Również bioaktywne składniki tłuszczu mlekowego: krótkołańcuchowe nasycone kwasy tłuszczowe, naturalne izomery trans (kwas wakcenowy i skoniugowany kwas linolowy CLA), fosfolipidy, lipidy eterowe, kwas 13-metylotetradekaenowy, wspomagają endogenne systemy obronne organizmu człowieka. W zapewnieniu homeostazy pro- i antyoksydacyjnej istotne są antyoksydanty hydrofilne (białka, witaminy rozpuszczalne w wodzie) oraz lipofilne (skoniugowany kwas linolowy CLA, witaminy: A, E, D3, koenzym Q10, β- karoten). Obecne w mleku i produktach mleczarskich witaminy, związki mineralne i pierwiastki śladowe pełnią ważną rolę w regulacji metabolizmu białek, węglowodanów i lipidów w organizmie człowieka. Mleko i jego produkty są najbogatszym źródłem biodostępnego wapnia w diecie człowieka. Zwiększone spożycie mleka i produktów mleczarskich może zapobiegać, a w niektórych przypadkach nawet leczyć, dietozależne schorzenia metaboliczne: otyłość, cukrzycę typu 2, nadciśnienie, miażdżycę, nowotwory. MILK BIOLOGICALLY ACTIVE COMPONENTS IN PREVENTION OF DIET-DEPENDENT DISEASES Cichosz Grażyna University of Warmia and Mazury, Department of Dairy Science and Quality Management Key words: milk, calcium, whey proteins, milk fat, antioxidants All components of milk are characterized by high biological activity. Each fraction of casein and emerging out of them: whey proteins and biologically active peptides and free amino acids, not only serve as nutrients but also regulate function of immune system. Bioactive components of milk fat: short chain saturated fatty acids, natural trans- isomers (vaccenic acid and conjugated linoleic acid - CLA), phospholipids, ether lipids, 13-methyltetradecaneic acid, support endogenic defence systems of human organism. Lipophilic (conjugated linoleic acid, vitamins: A, E, D3, coenzyme q10, carotenoids) and hydrophilic antioxidant (proteins, water-soluble vitamins) are important in maintaining of the prooxidant - antioxidant homeostasis. Milk vitamins, minerals and trace elements play an important role in regulation of metabolism of proteins, carbohydrates and lipids in human organism. Milk and dairy products are the most abounding with calcium food. Increase of milk and dairy products consumption may protect, and sometimes even cure, the diet-depending metabolic diseases, e.g. obesity, type 2 diabetes, hypertension and cancer.. 26 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 27

16 abstrakty wykładowców Trzcinka. 28 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 29

17 abstrakty wykładowców PROBIOTYKI I PRODUKTY PROBIOTYCZNE Zdzisława Libudzisz Instytut Technologii Fermentacji i Mikrobiologii, Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności, Politechnika Łódzka Słowa kluczowe: Probiotyki, Lactobacillus, Bifidobacterium, produkty probiotyczne, procedury badań Probiotyki są szczepami mikroorganizmów, którym w badaniach klinicznych udokumentowano korzystne oddziaływanie na organizm człowieka (poprawa stanu zdrowia lub ograniczenie ryzyka zachorowania) (FAO/WHO). Do podstawowych wymagań stawianym szczepom probiotycznym należy odporność na niskie ph, na sole żółci, zdolność adherencji do błony śluzowej i/lub komórek nabłonkowych człowieka oraz aktywność antagonistyczna w stosunku do patogennych bakterii, a także korzystna aktywność metaboliczna. Szczep bakterii probiotycznych musi być zidentyfikowany w oparciu o jego budowę genetyczną. Wymagane jest także przeprowadzenie testów bezpieczeństwa ich stosowania, tj. określenie profilu antybiotykooporności, braku przenaszalnych genów na antybiotyki stosowane w leczeniu ludzi, nie powinny syntetyzować D-mleczanu oraz dekoniugować soli żółci. Ostatecznym potwierdzeniem bezpieczeństwa szczepu są badania na zwierzętach immunodefektywnych. Dopiero uzyskanie pozytywnych wyników uzasadnia celowość prowadzenia badań klinicznych na zwierzętach i następnie na ludziach. Badania te powinny być badaniami podwójnie zaślepionymi, randomizownymi z kontrolą placebo. Konieczne jest, aby obejmowały dużą grupę uczestników, tak aby określić zmienność statystyczną. Produkty probiotyczne mogą być preparatami farmaceutycznymi, najczęściej są to liofilizaty bakterii o gęstości 1010 komórek/g, lub w postaci żywności suplementowanej lub fermentowanej tymi bakteriami. Liczba żywych bakterii w 1 gramie produktu spożywczego powinna wynosić co najmniej 108 komórek. Jednak to producent w oparciu o wyniki badań klinicznych musi określić zalecaną wielkość dawki szczepów probiotycznych oraz długość stosowania preparatu lub produktu probiotycznego. PROBIOTICS AND PROBIOTIC PRODUCTS Zdzisława Libudzisz Institute of Fermentation Technology and Microbiology, Faculty of Biotechnology and Food Sciences, Technical University of Lodz Key words: Probiotics, Lactobacillus, Bifidobacterium, probiotic products, evaluation Probiotics are defined as live microorganisms which when administered in adequate amounts confer a health benefit on the host (FAO/WHO). Obtaining the status of a probiotic strain requires documentation of positive role of the given strain in clinical studies on humans. FAO/WHO documents precisely define the methods of studying and labelling probiotic products. Strain identification must be conducted by the genetic tests. Further studies include the assessment of their functional properties and also of the degree of safety of strain use. The basic functional properties which should be determined include: acid and bile tolerance, adherence ability to mucosa and/or human epithelial cells and cell lines, antagonistic activity against pathogenic bacteria, ability to limit the adhesion of pathogens to epithelial surface. Although Lactobacillus and Bifidobacterium are considered safe microorganisms and have been used in food production for a long time, conducting tests of their safety of use is required. These tests should include determination of the antibiotic resistance profile, some metabolic properties, e.g. ability to synthesise D- lactate, de-conjugation of bile salts and determination of side-effects in human studies. The final confirmation of the safety of a strain is controlled in immunodeficient animals. Only obtaining positive results in such studies justifies the purposefulness of conducting clinical studies in animals and then in humans. The strains of probiotic bacteria are used in the form of pharmaceutical products, most often in the form of freeze-dried biomass or as food additives. Content of living bacteria in freeze-dried preparations should be at least 1010 cfu/g and in food products 108cfu/g.. 30 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 31

18 abstrakty wykładowców ROLA PREDYSPOZYCJI GENETYCZNYCH W PERSONALIZACJI ŻYWIENIA Czernecki Tomasz 1,2, Kuzdraliński Adam 1,2 1. Katedra Biotechnologii, Żywienia Człowieka i Towaroznawstwa Żywności, Wydział Nauk o Żywności i Biotechnologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Lublin; 2. VitaGenum sp. z o.o., Lublin Słowa kluczowe: predyspozycje genetyczne, nutrigenomika, nutrigenetyka, żywienie spersonalizowane, nowa genetyka; Wraz z zakończeniem realizacji Projektu poznania ludzkiego genomu (ang. Human Genome Project, HUGO Project) na początku XXI wieku rozpoczęła się zupełnie nowa era badań naukowych w obszarze genetyki i genomiki człowieka. Od 2006 roku, wraz z rozwojem technik biologii molekularnej, zwiększyła się skala badań GWAS (ang. genome-wide association studies), które wykazały istnienie powiązań pomiędzy zmiennością w ludzkim genomie, a prawdopodobieństwem wystąpienia określonych predyspozycji, w tym predyspozycji do chorób. Obecny stan wiedzy umożliwia rozpoczęcie wdrażania i rozwijania idei żywienia spersonalizowanego, opartego m.in. na określaniu indywidualnych predyspozycji genetycznych organizmu. W zależności od posiadanego genotypu enzymy zaangażowane w procesy trawienia, transportu, metabolizmu poszczególnych substancji dostarczanych wraz z pożywieniem mogą wykazywać skrajnie różne cechy u poszczególnych osób. Przykładem takiego enzymu jest reduktaza metylenotetrahydrofolianowa (MTHFR), białko odpowiedzialne za przyswajanie kwasu foliowego dostarczanego organizmowi wraz z pożywieniem. U wielu osób jego aktywność może być nawet 3-krotnie niższa, co może nieść ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne, w szczególności w połączeniu z niewłaściwą dietą. Poznanie tej predyspozycji organizmu daje możliwość zindywidualizowania zaleceń żywieniowych. Szczególną grupą osób, dla których poznanie predyspozycji genetycznych np. do rozwoju otyłości, cukrzycy typu II czy też chorób układu krwionośnego, są dzieci. Wdrożenie wczesnej, celowanej profilaktyk zdrowotnej opartej na predyspozycjach genetycznych stwarza możliwość ukształtowania trwałych prozdrowotnych, optymalnych modeli zachowań, w tym zachowań żywieniowych. Wiedza naukowa uzyskana w ciągu ostatnich kilkunastu lat na temat powiązania genetyki człowieka z chorobami dietozależnymi jak np. otyłość, cukrzyca typu II, czy też zwyczajami żywieniowymi, chorobami przewlekłymi, nietolerancjami pokarmowymi i in. stwarza możliwość identyfikacji genetycznych czynników ryzyka, zanim pojawią się objawy nieprawidłowego funkcjonowania organizmu. Oznaczenie markerów genetycznych jest niezwykle użytecznym narzędziem w rękach specjalistów zaangażowanych w ochronę zdrowia. Wykorzystanie go do przygotowania postępowania dietetycznego umożliwia osiągnięcie niedostępnego do tej pory stopnia personalizacji zaleceń, co będzie przynosić wymierne, korzystne skutki zdrowotne. ROLE OF GENETIC PREDISPOSITION IN PERSONALISATION OF NUTRITION Czernecki Tomasz 1,2, Kuzdraliński Adam 1,2 1. Department of Biotechnology, Human Nutrition and Science of Food Commodities, Faculty of Food Science and Biotechnology, University of Life Sciences in Lublin; 2. VitaGenum sp. z o.o., Lublin Key words: genetic predisposition, nutrigenomics, nutrigenetics, personalised nutrition, new genetics At the beginning of the twenty-first century, with the completion of the project of human genome cognition (the Human Genome Project, HUGO Project), a new era of research in the field of human genetics and genomics has begun. The scale of GWAS studies (Genome-Wide Association Studies) has increased since 2006, with the development of molecular biology techniques. The research showed the existence of connections between variation in the human genome and the probability of occurrence of certain predispositions, including predisposition to diseases. Current state of knowledge allows to start an implementation and development of the idea of personalised nutrition, based i.a. on determination of individual genetic predisposition of the body. Depending on the genotype, the enzymes involved in digestion, transport and metabolism of individual substances provided in food can exhibit extremely different characteristics in individuals. The example of such enzyme is methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR), a protein responsible for absorption of folic acid supplied with food. For many people its activity can be up to 3 times lower which can have serious health consequences, especially in combination with improper diet. Understanding of this predisposition of the body gives the possibility to individualise dietary recommendations. Children are special group of people for whom knowledge of genetic predispositions, i.e. development of obesity, type II diabetes or cardiovascular diseases, is particularly relevant. Implementation of early, targeted preventive health care, based on the genetic predispositions, creates the possibility of formation of lasting, health-promoting and optimal models of behaviour, including eating behaviour. Scientific knowledge gained over the past several years on the relationship between human genetics and diet-related diseases (such as obesity and type II diabetes) or eating habits, chronic diseases, food intolerances and others creates the opportunity to identify the genetic risk factors, before symptoms of abnormal functioning of the body appear. Determination of genetic markers is an extremely useful tool in the hands of professionals involved in health care. Use it to prepare the dietary behaviour enables to achieve so far unavailable degree of personalisation of recommendations, which will bring measureable, beneficial health effects.. 32 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 33

19 abstrakty wykładowców ZNACZENIE WARZYW I OWOCÓW W PREWENCJI CHORÓB PRZEWLEKŁYCH Lucyna Kozłowska Słowa kluczowe: owoce, warzywa, epidemiologia, schorzenia przewlekłe Owoce i warzywa są powszechnie reklamowane, jako zdrowe. Są one cennym źródłem błonnika pokarmowego, witamin, składników mineralnych oraz aktywnych biologicznie składników, które mają korzystny wpływ na zdrowie oraz odgrywają istotną rolę w profilaktyce chorób przewlekłych. Zaleca się spożywanie do każdego posiłku zróżnicowanego asortymentu warzyw i owoców, co zapewni odpowiednią ilość wielu cennych składników pokarmowych. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że niskie spożycie warzyw i owoców jest wśród 10 największych czynników ryzyka mających wpływ na śmiertelność. Około 2,8 % zgonów na świecie jest spowodowane niskim spożyciem owoców i warzyw. Szacuje się, że niewystarczające spożycie owoców i warzyw może przyczyniać się do około 14% zgonów z powodu nowotworów przewodu pokarmowego, około 11% zgonów na skutek choroby niedokrwiennej serca i około 9% na skutek udaru mózgu. Istnieją przekonujące dowody, że owoce i warzywa zmniejszają również ryzyko rozwoju nadwagi i otyłości oraz, że prawdopodobnie zmniejszają ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Ponadto, istnieją przekonujące dowody, że owoce i warzywa mogą obniżyć ryzyko wystąpienia chorób układu sercowonaczyniowego. WHO/FAO zaleca spożycie minimum 400 g owoców i warzyw dziennie (5 porcji) mając na uwadze profilaktykę wielu chorób przewlekłych, a w tym przede wszystkim chorób serca, nowotworów, cukrzycy i otyłości. Spożywanie 100% soków owocowych lub owocowo-warzywnych (szklanka 200 ml) można uznać jako jedną z pięciu zalecanych porcji warzyw lub owoców. Program 5 porcji warzyw owoców lub soku III organizowany przez Stowarzyszenie Krajowa Unia Producentów Soków sfinansowany ze środków Funduszu Promocji Owoców i Warzyw Lucyna Kozlowska THE IMPORTANCE OF FRUITS AND VEGETABLES IN THE PREVENTION OF CHRONIC DISEASES Key words: fruits, vegetables, epidemiology, chronic diseases Fruits and vegetables are universally promoted as healthy. This group of food supply dietary fiber, vitamins, minerals and are sources of significant amounts of bioactive components which may provide desirable health benefits as well as play important roles in the prevention of chronic diseases. It is recommended to consume at each meal a varied assortment of vegetables and fruits, which provide appropriate amount of many valuable nutrients. On the other hand low intake is among the top 10 risk factors contributing to mortality, according to evidence presented in World Health Report. Approximately 2.8% of deaths worldwide are attributable to low fruit and vegetable consumption. Insufficient intake of fruit and vegetables is estimated to cause around 14% of gastrointestinal cancer deaths, about 11% of ischaemic heart disease deaths and about 9% of stroke deaths. There is convincing evidence that fruits and vegetables decrease the risk for obesity, and evidence that they probably decrease the risk of diabetes. Moreover, there is convincing evidence that fruit and vegetables lower the risk for cardiovascular disease. WHO/FAO expert consultation recommends intake of a minimum of 400 g of fruits and vegetables per day (5 servings) for the prevention of chronic diseases mainly including heart diseases, cancer, diabetes and obesity. Consumption of 100% fruit juice or fruit and vegetable products (glass 200 ml) can be considered as one of the recommended five portions of vegetables or fruit. The Program 5 servings of fruit or vegetable juice III, organized by the Association of National Union of Juice Producers financed by the Fund for the Promotion of Fruit and Vegetables. 34 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 35

20 abstrakty wykładowców Dieta i nowotwory: od danych epidemiologicznych do prewencji opartej na mechanizmach molekularnych Ewa Ignatowicz Katedra i Zakład Biochemii Farmaceutycznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu O znaczeniu diety w patogenezie wielu schorzeń, szczególnie chorób nowotworowych, świadczą dane epidemiologiczne wskazujące, że w różnych rejonach geograficznych o odmiennych sposobach odżywiania zapadalność na określone nowotwory jest zróżnicowana. W żywności mogą występować zarówno czynniki toksyczne i kancerogenne, jak i ochronne. Jadalne warzywa i owoce zawierają, oprócz mikroelementów i substancji energetycznych, biorących udział w metabolizmie, także składniki o nieznanej funkcji odżywczej. Związki te tworzą znaczącą część masy roślinnej i do niedawna uważano, że nie mają znaczenia biologicznego. Badania ostatnich 30 lat wskazują, że właśnie te substancje mogą znacząco modulować przebieg chorób degeneracyjnych, z procesem nowotworowym włącznie. W populacji ludzkiej większość nowotworów jest wywoływana przez czynniki chemiczne i fizyczne środowiska a także przez wirusy onkogenne i endogenne czynniki charakterystyczne dla przewlekłego zapalenia a ich oddziaływanie składa się na wieloetapowy i złożony przebieg procesu nowotworzenia. Na etapie inicjacji kancerogenezy pierwotne zmiany genotoksyczne, np. mutacje w specyficznych genach, w przypadku niewydolnej naprawy DNA, prowadzą do powstania komórek zainicjowanych. Uszkodzenie DNA jest skutkiem oddziaływania reaktywnych postaci kancerogenów, powstających w trakcie aktywacji metabolicznej substancji macierzystych i/lub ich niedostatecznej eliminacji z ustroju za pośrednictwem enzymów sprzęgających. Do czynników uszkadzających DNA należy także zaliczyć reaktywne formy tlenu. Na etapie promocji występują zjawiska fenotypowe w wyniku zmian ekspresji genów oraz proliferacji i obejmują one głównie zmiany w mechanizmach przekazywania sygnałów komórkowych, takie jak zmiany produkcji czynników wzrostu i ekspresji receptorów oraz zwiększona synteza czynników mitogennych i prozapalnych, np. eikozanoidów i cytokin. Kolejne zmiany genetyczne w zainicjowanych komórkach, umożliwiające im rozrost klonalny, obserwowane są na etapie progresji. Jedną z najczęściej występujących zmian na etapie progresji jest mutacja genu supresorowego p53, odpowiedzialnego m.in. za stabilność genomu. Przedstawiona sekwencja zdarzeń w indukcji kancerogenezy, obserwowana w modelach doświadczalnych, zachodzi prawdopodobnie również u człowieka. Złożoność tego wieloetapowego procesu wyjaśnia jego charakterystyczną cechę, jaką jest długi okres utajenia pomiędzy ekspozycją na inicjujace czynniki kancerogenne a rozwojem nowotworu złośliwego. Ten długi okres utajenia stwarza liczne możliwości interwencji określanych jako chemoprewencja. Nieodżywcze składniki roślin stanowią cenne źródło czynników chemoprewencyjnych zarówno w odniesieniu do nowotworów, jak i innych chorób degeneracyjnych. W niniejszym wykładzie omówione zostaną wybrane składniki jadalnych owoców i warzyw, elementów diety człowieka, o potencjalnym działaniu chemoprewencyjnym oraz mechanizmy ich oddziaływania na proces kancerogenezy.. 36 IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica 37

IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki

IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja ngressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Co tetica IV Konferencja

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska. Łódź, 10-11 kwietnia 2015r.

V Ogólnopolska. Łódź, 10-11 kwietnia 2015r. Dietetyki Congressus Dietetica V Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica V Konferencja ngressus Dietetica V Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica V Konferencja Dietetyki Co tetica V Konferencja

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka

Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka VitaGenum sp. z o.o. serdecznie zaprasza do udziału w szkoleniu pt. Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka które odbędzie się dnia 7 marca 2015 r. w godzinach 9.00 11.30 w sali konferencyjnej B Hotel Centrum

Bardziej szczegółowo

Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r.

Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r. Mlekovita największym producentem mleka w Polsce w 2015 r. 594 mln litrów mleka, czyli 20% całej polskiej produkcji tyle w ubiegłym roku wyprodukowała wysokomazowiecka spółdzielnia mleczarska. Tym samym

Bardziej szczegółowo

Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka

Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka VitaGenum sp. z o.o. serdecznie zaprasza do udziału w szkoleniu pt. Testy Genetyczne w Praktyce Dietetyka które odbędzie się dnia 24 stycznia 2015 r. w godzinach 9.00 13.00 w sali konferencyjnej zielonej

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów

Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów Materiały naukowe z konferencji Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów Krosno,

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska

Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 285 290 Waldemar Żyngiel, Magdalena Trzuskowska OCENA WARTOŚCI ODŻYWCZEJ I KALORYCZNEJ JADŁOSPISU DLA DOROSŁYCH Z CUKRZYCĄ TYPU II PROPONOWANEGO W JEDNEJ Z PORADNI

Bardziej szczegółowo

Zdr Publ 2012;122(1):90-94. Regina Wierzejska. Abstract. Keywords: foodstuffs, label, nutrition information, health claims.

Zdr Publ 2012;122(1):90-94. Regina Wierzejska. Abstract. Keywords: foodstuffs, label, nutrition information, health claims. Praca Przeglądowa Zdr Publ 2012;122(1):90-94 Review Article Regina Wierzejska Oznakowanie żywności jako element realizacji prozdrowotnej diety Labelling of foodstuffs as the element of realization pro-healthy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA*

POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY MODEL ŻYWIENIA* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 615 619 Izabela Bolesławska, Juliusz Przysławski, Marian Grzymisławski 1) POZIOM SPOŻYCIA SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W GRUPIE KOBIET STOSUJĄCYCH TRADYCYJNY I OPTYMALNY

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA

WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA RAMOWY PROGRAM KONFERENCJI WITAMINA D ELIKSIR ZROWIA WARSZAWA, 11 LIPCA 2014r. SESJA INAUGURACYJNA 09:00 9:40 Rejestracja uczestników, kawa powitalna 09: 40-10:00 OTWARCIE KONFERENCJI - Wystąpienia zaproszonych

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

NAUKA O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA. osiągnięcia i wyzwania

NAUKA O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA. osiągnięcia i wyzwania NAUKA O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA osiągnięcia i wyzwania Wydawnictwo SGGW Warszawa 2013 Spis treści CZĘŚĆ 1 ROLA ŻYWIENIA CZŁOWIEKA W ZAPEWNIENIU ZDROWIA PUBLICZNEGO 1. Planowanie spożycia na poziomie indywidualnym

Bardziej szczegółowo

Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii

Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii Zmiany w prawie europejskim dotyczące monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii Monika Trojan Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Stan obecny Rejestracja

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 240-244 Elżbieta Sygnowska, Anna Waśkiewicz OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA OSÓB W WIEKU 60-74 LAT. BADANIE WOBASZ Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Żywność dla przyszłości

Żywność dla przyszłości Żywność dla przyszłości doskonalenie metod przetwórstwa rolno-spożywczego w celu poprawienia zdrowotności uzyskanych wyrobów dla ludzi i zwierząt Renata Jędrzejczak 1, Marian Remiszewski 1, Józef Korczak

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31]

The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] The list of 20 abstracts, prepared in March 2005 CIS (994-1013) [Nr 31] 994. pracy w Polsce do standardów Unii Europejskiej : Część A. Program realizacji badań naukowych i prac rozwojowych 1.01 31.12.2002.

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Plan of Study : call for 2012/2013 and subsequent PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION YEAR I. 1. Subject to choose from (university-wide) 1 15 15

Plan of Study : call for 2012/2013 and subsequent PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION YEAR I. 1. Subject to choose from (university-wide) 1 15 15 Plan of Study : call for 0/0 and subsequent Field of study: Specialty: Type of study: System: Academic year: PUBLIC HEALTH PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION I degree full-time 0/0 and subsequent YEAR I NUMBER

Bardziej szczegółowo

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu Informacja o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy ( KIK/34) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO

OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 349 353 Agata Szkiel OCENA SPEŁNIENIA WYMAGAŃ DOTYCZĄCYCH NADZORU NAD KRYTYCZNYMI PUNKTAMI KONTROLI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA NALEŻĄCEDO ŁAŃCUCHA ŻYWNOŚCIOWEGO Katedra

Bardziej szczegółowo

Bartosz Kosmalski. Charakterystyka projektowanych jaj kurzych oraz ich technologiczne zastosowanie 1

Bartosz Kosmalski. Charakterystyka projektowanych jaj kurzych oraz ich technologiczne zastosowanie 1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Nauk o Żywności Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka Specjalność: Technologia produktów zwierzęcych Bartosz Kosmalski Charakterystyka projektowanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu

PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu ukształtowania cech, jakich wymaga zawód dietetyka: rzetelnego podejścia do pracy, uczciwości, odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18

WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 WNZZ-4052-5/2015 Poznań, 2015-06-18 Dziekan Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu ogłasza K O N K U R S na stanowisko adiunkta w Katedrze Higieny Żywienia Człowieka

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Lekarski,

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

profil ogólnoakademicki studia I stopnia

profil ogólnoakademicki studia I stopnia Opis na kierunku ŻYWIENIE CZŁOWIEKA z odniesieniem do oraz prowadzących profil ogólnoakademicki studia I stopnia Efekty NŻZ1_W01 NŻZ1_W02 NŻZ1_W03 NŻZ1_W04 WIEDZA Ma ogólną wiedzę z zakresu matematyki,

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Patient Protection in Clinical Trials

Patient Protection in Clinical Trials Patient Protection in Clinical Trials Marek Czarkowski Bioethic Committee Warsaw Chamber of Physicians Factors affecting security and rights of research participants International regulations Domestic

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu (kierunku) Pielęgniarstwo Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonarne Specjalność: Ścieżka dyplomowania: Nazwa

Bardziej szczegółowo

IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki

IV Ogólnopolska Konferencja Dietetyki Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja ngressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Congressus Dietetica IV Konferencja Dietetyki Co tetica IV Konferencja

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Nauka Przyroda Technologie

Nauka Przyroda Technologie Nauka Przyroda Technologie ISSN 1897-7820 http://www.npt.up-poznan.net Dział: Nauki o Żywności i Żywieniu Copyright Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu 2009 Tom 3 Zeszyt 4 HALINA WEKER 1,2,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22.10.2010r. Katarzyna Stoś. Instytut Żywności i Żywienia

Warszawa, 22.10.2010r. Katarzyna Stoś. Instytut Żywności i Żywienia Warszawa, 22.10.2010r. Katarzyna Stoś Instytut Żywności i Żywienia 1. Suplementy diety- źródło składników o działaniu fizjologicznym, częstość stosowania 2. Zasadność suplementacji 3. 4. 5. Poziomy witamin

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo