(73) Uprawniony z patentu: RAISION MARGARIINI OY, Raisio, FI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "(73) Uprawniony z patentu: RAISION MARGARIINI OY, Raisio, FI"

Transkrypt

1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: (22) Data zgłoszenia: (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/FI91/00139 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: , WO92/19640, PCT Gazette nr 28/92 (51) IntCl6: C07J 9/00 A61K 31/575 (54)Sposób wytwarzania substancji obniżającej poziom cholesterolu w surowicy krwi (73) Uprawniony z patentu: RAISION MARGARIINI OY, Raisio, FI (43) Zgłoszenie ogłoszono: BUP 10/94 (45) O udzieleniu patentu ogłoszono: WUP 07/95 Twórcy wynalazku: Tatu Miettinen, Espoo, FI Hannu Vanhanen, Vantaa, FI Ingmar Wester, Raisio, FI (74) Pełnomocnik: Sulima Zofia, PHZ POLSERVICE (57) 1. Sposób w ytw arzania substancji obniżającej poziom cholesterolu w surowicy krwi, stanowiącej ester kwasu tłuszczowego i β-sitostanolu lub mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych i β-sitostanolu, znamienny tym, że wolny β-sitostanol estryfikuje się estrem kwasu tłuszczowego lub m ieszaniną estrów kwasów tłuszczowych w obecności katalizatora estryflkacji wewnątrzcząsteczkowej. PL B1

2 Sposób wytwarzania substancji obniżającej poziom cholesterolu w surowicy krwi Zastrzeżenia patentowe 1. Sposób wytwarzania substancji obniżającej poziom cholesterolu w surowicy krwi, stanowiącej ester kwasu tłuszczowego i β-sitostanolu lub mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych i β-sitostanolu, znamienny tym, że wolny β-sitostanol estryfikuje się estrem kwasu tłuszczowego lub m ieszaniną estrów kwasów tłuszczowych w obecności k atalizato ra estryflkacji wewnątrzcząsteczkowej. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że reakcję prowadzi się w temperaturze około C i pod zmniejszonym ciśnieniem około (666, ,830 Pa). 3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się ester kwasu tłuszczowego zawierającego 2-22 atomów węgla lub mieszaninę estrów takich kwasów tłuszczowych. * * * Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania substancji obniżającej poziom cholesterolu w surowicy krwi. Wysoki poziom cholesterolu w surowicy krwi można skutecznie obniżyć, zmieniając metabolizm jelitowy lipidów. W tym przypadku celem może być przeszkodzenie absorpcji trójglicerydów, cholesterolu lub kwasów żółciowych. W licznych badaniach zaobserwowano, że pewne sterole roślinne, takie jak β-sitosterol, (24-etylocholesten-5-ol-3β) i jego utwardzona postać, β-sitostanol (24-etylocholestan-5α-ol-3β) obniża poziom cholesterolu w surowicy krwi, zmniejszając absorpcję z jelit cholesterolu znajdującego się w pożywieniu (1-25). Używanie steroli roślinnych można uznać za bezpieczne, gdyż sterole roślinne są naturalnymi składnikami tłuszczów i olejów roślinnych. Same sterole roślinne nie są absorbowane z jelit, lub są absorbowane w bardzo małych stężeniach. Malejąca zapadalność na chorobę wieńcową jest wyraźnie związana z obniżeniem poziomu cholesterolu w surowicy krwi, zwłaszcza cholesterolu LDL. Wysoka wartość poziomu cholesterolu w surowicy krwi jest najważniejszym, osobnym wskaźnikiem choroby wieńcowej. Stopień absorpcji cholesterolu zależy od cech dziedzicznych, fenotypu apoproteiny E. A poproteina E jest białkiem należącym do lipoprotein surowicy krwi i bierze udział w przenoszeniu cholesterolu w układzie (26). Spośród alleli związanych z syntezą apoproteiny E, to znaczy lipoproteiny wpływającej na absorpcję, znane są trzy typy, e2, e3 i e4, które przypadkowo łączą się w pary. Allele są zdolne do tworzenia w sumie sześciu różnych kombinacji. Im wyższa jest suma indeksów, tym lepsza jest absorpcja cholesterolu i tym wyższy jest poziom cholesterolu, zwłaszcza złego cholesterolu LDL, w surowicy krwi (27). Wśród czynników dziedzicznych finów allele e4 są nadreprezentatywne tak, że ich ilość jest niemal dwukrotna w porównaniu z wieloma populacjami europejskimi (28). Finowie rzeczywiście są wyjątkowo wrażliwi na niedostatki diety i na pożywienie tłuste i zawierające dużo cholesterolu (29). Poziom cholesterolu w surowicy krwi można obniżyć poprzez dietę, zwracając uwagę na ilość i rodzaj spożywanego tłuszczu i ilość wychwytywanego cholesterolu. W praktyce jednak stosowanie tych środków nie zawsze prowadzi do zadowalającego wyniku końcowego. Dlatego trzeba poszukiwać innych sposobów, odpowiednich dla całej populacji, dla osiągnięcia niższego niż obecnie poziomu cholesterolu w surowicy krwi. Zwiększanie zawartości włókien w pożywieniu jest sposobem o ograniczonej skuteczności. Efekt obniżenia poziomu cholesterolu w surowicy krwi przez rozpuszczalne włókna w pokarmie jest oparty na wiązaniu i uwalnianiu kwasów żółciowych. Ponieważ absoprcja cholesterolu ma fundam entalne znaczenie dla regulowania poziomu cholesterolu w surowicy krwi, logiczne jest ukierunkowanie na rozwijanie sposobów, dzięki którym można zapobiegać absorpcji cholesterolu lub ją zmniejszać.

3 P olak wykazał, że spożyty sterol roślinny obniża u ludzi poziom cholesterolu w surowicy krwi (1). To samo zaobserwowano wcześniej u zwierząt doświadczalnych (2, 3). W licznych badaniach zaobserwowano, że duże dawki steroli roślinnych obniżają poziom cholesterolu w surowicy krwi, w najlepszym przypadku o 10-20% (4, 5). W doświadczeniach tych stosowano duże ilości, do 24 g/dzień β-sitosterolu w postaci krystalicznej (6). W niektórych doświadczeniach poziom cholesterolu w surowicy krwi ulegał znacznemu obniżeniu nawet przy niższych dawkach (7), chociaż niewielka ilość rozpuszczalnego sitosterolu, podawanego w postaci estrów kwasów tłuszczowych nie wydaje się obniżać bardzo skutecznie poziomu cholesterolu w surowicy krwi (8). Preparaty siatosterolu na ogół były dobrze tolerowane przy długotrwałym stosowaniu (9). Naturalne sterole roślinne przypominają budową cholesterol. Różnice pomiędzy cząsteczką cholesterolu a cząsteczką sterolu roślinnego występują przede wszystkim w budowie łańcucha bocznego podstawowej struktury. Zwykła dieta zawiera sterole roślinne w ilości mg/dzień. Większość steroli roślinnych w diecie stanowi β-sitosterol, a około trzecią część stanowi kampesterol. W pożywieniu występują także niewielkie ilości nasyconych 5α-sitostanoli. Zwykle stężenia kampesterolu w surowicy krwi w szczególności odzwierciedlają stopień absorpcji cholesterolu (10, 11, 12). Zmiana ilości steroli roślinnych w diecie wpływa na poziom cholesterolu w surowicy krwi, ale jest to obszar dotychczas niezbyt dokładnie zbadany. Sterole roślinne są źle absorbowane z jelit. Sterole roślinne, które są niewystarczająco absorbowane do układu, (poniżej 10% steroli) (30, 31, 32), są wydalane do żółci i przez to w stolcu. Obecnie łatwo jest oznaczać poziom sterolu w próbkach pożywienia, surowicy krwi lub stolca metodą chromatografii gazowej. Poziom sterolu w surowicy krwi częściowo zależy od ilości steroli roślinnych pochodzących z diety, a częściowo od skuteczności absorpcji steroli. Zwykle poziom steroli roślinnych w surowicy krwi pozostaje poniżej 1/300 poziomu cholesterolu w surowicy krwi, gdyż frakcja zaobserwowanego sterolu roślinnego jest ekstrahow ana z układu w żółci. Nawet duże spożywane dawki steroli roślinnych nie objawiają się w poziomie steroli roślinnych w surowicy krwi. Wartości pozostają na normalnym poziomie, gdyż u człowieka zdolność absorpcji steroli roślinnych zostaje szybko nasycona. Poziom steroli roślinnych w surowicy krwi wzrasta do określonego poziomu w przypadku kilku rzadkich schorzeń, takich jak żółtakowatość mózgowo-ścięgnowa i sitosterolemia (33, 34, 35), w porównaniu z którymi choroba wieńcowa jest powszechna. Zapadalność na te choroby wynosi maksymalnie kilka przypadków na jeden milion populacji. Ani jednego przypadku tych chorób nie odnotow ano w Finlandii. Wysokie wartości poziomu steroli roślinnych obserwuje się czasem u pacjentów cierpiących na pewne schorzenia wątroby (36). Badania metabolizmu cholesterolu wykazały, że sitosterol inhibituje absorpcję z jelit zarówno cholesterolu endogenicznego jak i pochodzącego z diety (1 3, 14). W wyniku tego wzrasta wydalanie neutralnych steroidów w stolcu, co prowadzi do braku cholesterolu w wątrobie i przez to do obniżenia poziomu cholesterolu w surowicy krwi. Z drugiej strony, sitosterol nie wpływa na absorpcję kwasów żółciowych (13). Na podstawie doświadczeń na zwierzętach wydaje się, że działanie sitosterolu jest oparte na jego zdolności do zajmowania miejsca cholesterolu z diety w micelach kwasów żółciowych (15, 16, 17). Podobne wyniki uzyskano także u ludzi (37). Wykazano, że różne sterole roślinne wpływają w różny sposób na absorpcję cholesterolu (19, 38). Wcześniejsze badania, prowadzone na zwierzętach doświadczalnych pozostawiły wrażenie, że najskuteczniejszym inhibitorem absporpcji cholesterolu jest sitostanol (38), który sam niemal nie ulega absporcji. Co więcej, nie sprawdzane badania na sześciu pacjentach wykazały, że wolny sitostanol (1,5 g/dzień) obniża poziom cholesterolu w surowicy krwi (głównie cholesterolu LDL) w ciągu czterech tygodni aż o 15%. Podczas dwutygodniowej przerwy, wartość poziomu cholesterolu wraca do poprzedniego poziomu (20). Większość preparatów steroli roślinnych zawiera pewną liczbę różnych steroli roślinnych. Wpływ mieszaniny steroli roślinnych na absorpcję cholesterolu jest zmienny, tak jak i ich absorpcji (21, 22, 23). Dotychczas prow adzone badania koncentrowały się głównie na badaniu, jak postać (krystaliczna, zawiesina, granulat), w której dawkowane są sterole roślinne, wpływa na ich skuteczność w obniżaniu poziom u cholesterolu w surowicy krwi. Krystaliczne sterole roślinne nie

4 rozpuszczają się w znaczącym stopniu w fazie miceli w przewodzie pokarmowym, i dlatego nie są zdolne skutecznie inhibitować absorpcję cholesterolu. Oleje i tłuszcze tylko w ograniczonym stopniu są zdolne do rozpuszczania wolnych steroli. Sterole inhibitują absorpcję cholesterolu tylko w postaci rozpuszczonej. Według Heinemanna i współpracowników (24), sitostanol inhibitował w doświadczeniu infuzyjnym absorpcję cholesterolu w 82%, podczas gdy sitosterol odpowiednio inhibitował absporcję w 50%. W niektórych doświadczeniach stosowano estry kwasów tłuszczowych sitosterolu, takie jak octan lub oleinian sitosterolu lub oleinian stigm asterolu rozpuszczone w tłuszczu. W doświadczeniach na szczurach olej" tego rodzaju, o stężeniu sterolu do 8%, zmniejszał absorpcję cholesterolu o 20-40% (22). Podczas diety o dużej zawartości cholesterolu (500 mg/dzień), oleinian sitosterolu (2 g/dzień) rozpuszczony w tłuszczu obniżał absorpcję cholesterolu u pacjentów poddawanych próbie średnio o 33% (25). W tej samej próbie, sitosterol zmieszany z pożywieniem i w niższej dawce (1 g/dzień) obniżał absorpcję cholesterolu o 42%. Patent niemiecki (Niemiecki Urząd Patentowy, opublikowany opis zgłoszenia patentowego Offenlegungschrift (28 styczeń 1971) dotyczy dodawania estrów kwasów tłuszczowych steroli roślinnych do olejów jadalnych w celu obniżenia poziomu cholesterolu w surowicy krwi u ludzi. W patencie tym zaproponowano zastosowanie do estryflkacji wolnych steroli, który to sposób w żadnej mierze nie spełnia wymagań wytwarzania produktu o dobrej jakości. Według tego patentu, estryfikację prow adzi się pom iędzy wolnym sterolem a bezwodnikiem kwasu tłuszczowego, z kwasem nadchlorowym działającym jako katalizator. Katalizator ten i reagent nie mogą być zaakceptowane w procesie wytwarzania produktu spożywczego. Ponadto, patent ten dotyczy estrów kwasów tłuszczowych tylko rodzimych steroli roślinnych. Do wytwarzania estrów kwasów tłuszczowych steroli stosowano wiele reagentów, których nie można zaakceptować jako produkty spożywcze lub produkty przeznaczone jako dodatki do produktów spożywczych. Powszechne jest używanie, np., chloru (39), bromu (40), chlorku tionylu (41) lub pochodnych bezwodników kwasów tłuszczowych. Spośród wcześniej opatentowanych sposobów, tylko sposób Baltesa (Niemiecki Urząd Patentowy, opublikowany opis zgłoszenia patentowego Offenlegungschrift / 11 kwietnia 1974) estryflkacji steroli obecnych w oleju i tłuszczach przez chemiczną estryfikację wewnątrzcząsteczkową spełnia kryteria wytwarzania produktów spożywczych. Według tego patentu, wolny sterol i nadmiar estrów kwasów tłuszczowych dodaje się do mieszaniny oleju lub tłuszczu, po czym całą mieszaninę tłuszczową estryfikuje się wewnątrzcząsteczkowo w sposób znany w technice estryfikowania wewnątrz cząsteczkowego. Wynalazek dotyczy zastosowania sterolu całkiem innego rodzaju do obniżenia poziomu cholesterolu w surowicy krwi. Stosuje się estry kwasów tłuszczowych 5α-nasyconych steroli, zwłaszcza estry kwasów tłuszczowych sitostanolu (siatostanol = 24-etylo-5α-cholesterol-3β), które, jak zaobserwowano, szczególnie skutecznie obniżają poziom cholesterolu w surowicy krwi. Estry te można wytwarzać i stosować jako takie, lub można je dodawać do pożywienia, zwłaszcza do tłuszczowej części pożywienia. Mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych sitostanolu wytwarza się przez utwardzanie dostępnej w handlu mieszaniny β-sitosterol (sitosterol = 24-etylocholesten-5- ol-3β). β-sitosterol można wytwarzać znanym wcześniej sposobem utwardzania cholesterolu, utwardzając β-sitosterol za pomocą katalizatora Pd/C w organicznym rozpuszczalniku (43). Mieszanina ta uzyskała akceptację FDA (Cytellin, Eli Lilly). W reakcji tej osiąga się stopień utwardzenia powyżej 99%. Katalizator stosowany do utwardzenia usuwa się za pomocą filtra przeponowego, a otrzymany β-siatostanol krystalizuje się, przemywa i suszy. Zgodnie z wynalazkiem, mieszaninę β-sitostanolu, zawierającą około 6% kampestanolu, estryfikuje się różnymi mieszaninami estrów kwasów tłuszczowych znanym sposobem chemicznej estryflkacji wewnątrzcząsteczkowej (44, 45, 46). W reakcji można stosować mieszaninę estru metylowego kwasów tłuszczowych dowolnego oleju roślinnego. Jednym z przykładów jest mieszanina oleju rzepakowego i estru metylowego, ale przydatne są dowolne kwasy tłuszczowe zawierające w przybliżeniu 2-22 atomów węgla. Sposób według wynalazku wytwarzania estrów kwasów tłuszczowych stanolu prowadzi się korzystnie w temp. około C i pod zmniejszonym ciśnieniem około 666, , 830 Pa/5-15m mhg, i różni się korzystnie od wcześniej opatentowanych sposobów tym, że w reakcji estryflkacji nie stosuje się żadnych innych substancji, innych niż wolny stanol, ester kwasu tłuszczowego lub mieszanina estrów kwasów tłuszczowych, i

5 katalizator. Stosowany katalizator może być dowolnym znanym katalizatorem reakcji estryflkacji wewnątrzcząsteczkowej, takim ja k etylan sodowy. Należy także zauważyć, że w sposobie stosowanym w naszym zgłoszeniu, w przeciwieństwie do wspomianego wyżej sposobu Baltesa, sam tłuszcz nie ulega estryflkacji wewnątrzcząsteczkowej. W tym przypadku tłuszczowa część preparatu tłuszczowego lub jakiegoś innego pożywienia zachowuje swoje naturalne właściwości. Należy ponadto zauważyć, że zestryfikowaną wewnątrzcząsteczkowo mieszaninę można dodawać bezpośrednio do pożywienia zawierającego tłuszcz, lub stosować ją jako taką. Ponieważ część stanolowa mieszaniny jest nieabsorbowalna, zawartość energii w mieszaninie estru kwasu tłuszczowego stanolu wynosi tylko 20-40% zawartości energii konwencjonalnego oleju lub tłuszczu, w zależności od składu kwasów tłuszczowych. Tak więc, mieszaniny te można korzystnie stosować także jako substancje obniżające wartość energetyczną pożywienia. Wcześniej nie badano działania estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu na absorpcję cholesterolu i na poziom cholesterolu w surowicy krwi. W badaniach, na których oparto to zgłoszenie badano, jak na stężenia steroli roślinnych w surowicy krwi wpływa sitostanol (skład: β-sitostanol 94% i kampestanol 6%), utwardzona postać sitosterolu, rozpuszczony w oleju rzepakowym, zarówno a) w postaci wolnej jak i b) w postaci estru kwasu tłuszczowego. Układ prób w badaniach przedstawiono na diagramie i w załączniku 1. Pierwszym etapem we wszystkich grupach była interwencja olejem rzepakowym (50 g/d), dla grupy kontrolnej interwencja olejem rzepakowym przez czas trwania próby, a dla innych grup związkiem zgodnie ze schematem układu prób, dodanym do oleju rzepakowego. Tabela 1 w załączniku 2 wskazuje, że wzrost stężenia β-sitostanolu w pożywieniu obniża stężenie zarówno β-sitosterolu jak i kampesterolu w surowicy krwi, ale nie powoduje wyraźnej zmiany w stężeniu β-sitostanolu w surowicy krwi. Wyniki wskazują także, że wychwytywanie β-sitostanolu w postaci rozpuszczalnej - to znaczy w postaci estrów kwasów tłuszczowych - zmniejszało absorpcję steroli roślinnych skuteczniej niż czynił to wolny sitostanol w takiej samej dawce. Jeśli chodzi o estry kwasów tłuszczowych β-sitostanolu, dodatkowo obserwowano wyraźną dawkę wywołującą odpowiedź. Jest to ewidentne, że β-sitostanol także inhibituje absorpcję β- sitostanolu i kampesterolu, co m ożna obserwować jako spadek ich stężenia. Mierzono także, odpowiednio, zmiany powodowane dodatkami stanolu w całkowitym stężeniu cholesterolu i w stężeniu cholesterolu LDL w surowicy krwi. Grupa kontrolna spożywała zwykły olej rzepakowy bez dodatków stanolu. Tabela 2 w załączniku 3 pokazuje, że absorpcja cholesterolu była skutecznie zm niejszana przez mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych β- sitostanolu (27,4%) nawet gdy wychwytywanie stanolu było stosunkowo małe, 895 mg/dzień. Absorpcja cholesterolu w grupie kontrolnej nie ulegała zmianie. Działanie wolnego β-sitostanolu i mieszaniny estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu na stężenie cholesterolu w surowicy krwi, w porównaniu z grupą kontrolną, pokazano w tabeli 3 w załączniku 4. Mieszanina estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu zmniejszała zarówno całkowite stężenie cholesterolu jak i stężenie cholesterolu LDL w surowicy krwi bardziej skutecznie niż to czynił wolny β-sitostanol. Mieszanina estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu rozpuszczonych w oleju rzepakowym (3,2 g β- sitostanolu/dzień) zmniejszała całkowite stężenie cholesterolu o 9,5% bardziej, a stężenie cholesterolu LDL o 11,6% bardziej niż sam olej rzepakowy. Odpowiednio, znacznie wzrastał stosunek cholesterol HDL/cholesterol LDL, z 0,32 do 0,52. Prowadzone badania wyraźnie wskazują, że przez dodanie estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu do, np. tłuszczów spożywczych, można uzyskać znaczne korzyści zarówno w odżywianiu ludności jaki i w leczeniu hipercholesterolemii, gdyż 1) mieszanina obniża wartości poziomu cholesterolu w surowicy krwi, 2) mieszanina nie zwiększa stężenia steroli roślinnych w surowicy krwi, 3) mieszaninę można stosować codziennie jako substytut tłuszczu podczas przygotowania normalnego pożywienia nawet w dużych dawkach (0,2-20 g/d), dzięki czemu zmniejsza się pobór energii pochodzącej z tłuszczu. Zmiany lipidów powodowane przez estry kwasów tłuszczowych β-stanolu, obserwowane podczas badań, należy uznać za wysoce znaczące z punktu widzenia zdrowia. Znaczenie tych wyników podkreśla możliwość stosowania tego związku podczas przygotowania pożywienia jako części zwykłego gotowania i zwykłej diety. Wyniki badań wskazują, że podczas diety interwencyj-

6 nej poziom stanolu w surowicy krwi nie wzrasta, a poziomy innych steroli roślinnych w surowicy krwi maleją. Tak więc wspomniana mieszanina estru β-stanolu jest bezpieczna także dla tych kilku osobników, którzy łatwo absorbują wszelkie sterole lub mających zaburzenia w wydawaniu sterolu. Co więcej, codzienne zastępowanie tłuszczu zmniejsza dostawy energii osobnikom, gdyż skutecznie działający związek stanolowy nie ulega absorpcji, to znaczy działa on jako część tłuszczu nie produkującego energii. Nie ma dowodów na to, aby wspomniana mieszanina estru β-stanolu tłumiła absorpcję witamin rozpuszczalnych w tłuszczach lub zmniejszała poziom witamin w surowicy krwi. Użycie mieszaniny estrów kwasów tłuszczowych sitostanolu jako części różnych tłuszczów i olejów w produktach zawierających tłuszcz jest szerokie, gdyż właściwości fizyczne mieszaniny można łatwo modyfikować przez zmianę składu kwasów tłuszczowych w mieszaninie. Oprócz tego, skład kwasów tłuszczowych mieszaniny estrów kwasów tłuszczowych β-stanolu można tak dobrać, aby zawierała ona duże ilości monoenów i polienów, zwiększając przez to jej skuteczność w obniżaniu poziomu cholesterolu w surowicy krwi. Ponieważ mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych β-sitostanolu wytwarza się, stosując surowce stanowiące normalne pożywienie i procesy produkcyjne stosowane generalnie w przemyśle spożywczym, nie ma przeszkód, aby wytwarzać i stosować ten związek. Przykład I. Sporządzano mieszaninę estru β-sitostanolu w skali pilotowej, 6 kg β- sitostanolu, suszonego przez noc w temperaturze 60 C estryfikowano 8,6 kg mieszaniny estru metylowego oleju rzepakowego. Estryfikację prowadzono następująco: Mieszaninę β-sitostanolu i estru metylowego kwasów tłuszczowych z oleju rzepakowego ogrzewano w naczyniu reakcyjnym w temperaturze C i pod zmniejszonym ciśnieniem 5-15mmHg (666, ,830Pa). Suszenie kontynuowano przez godzinę, dodano 12g etylanu Na, i reakcję kontynuowano w ciągu około 2 godzin. Rozkładano katalizator przez dodanie do mieszaniny wody. Po rozdzieleniu faz, fazę olejową suszono pod zmniejszonym ciśnieniem. W reakcji osiągnięto konwersję 98%. Otrzymaną mieszaninę estrów można stosować jako taką jako dodatek do tłuszczów. Zamiast mieszaniny estrów kwasów tłuszczowych oleju rzepakowego można stosować w reakcji ester metylowy lub mieszaninę estrów metylowych kwasów tłuszczowych dowolnego oleju roślinnego, zwłaszcza kwasów tłuszczowych zawierających około 2-22 atomów węgla. Przykład II. Przed przedmuchaniem oleju rzepakowego parą, dodano do niego mieszaninę estru β-sitostanolu otrzymaną w przykładzie 1 w ilości 3,6 i 13% wagowych. Sporządzono majonez zawierający tę mieszaninę tłuszczową w ilości 65%. Majonez % mieszanina tłuszczowa 65,0 środek zagęszczający 2,0 sól 1,0 cukier 3,0 ocet (10% wagowo) 3,0 gorczyca 2,0 woda 24,0 razem 100,0 Majonez sporządzono przez homogenizację w znany sposób, stosując homogenizator Koruma. Nie było trudności ze sporządzeniem majonezów, a ich właściwości badane organoleptycznie nie różniły się od właściwości majonezów znanych. Przykład III. Przed przedmuchaniem go parą, do oleju rzepakowego dodano mieszaninę estru β-sitostanolu otrzymaną w przykładzie I, w ilości 3 i 6% wagowych. Olej rzepakowy, do którego dodano mieszaninę estrów pozostwał klarowny w temperaturze pokojowej i nie zaobserwowano jego trwałego zmętnienia, gdy przechowywano go w temperaturze zam rażarki. Przykład IV. W produktach wytwarzanych jak w przykładach II i III można także stosować ja k o olej inne oleje, takie jak olej słonecznikowy, olej sojowy, olej z oliwek i olej kukurydziany.

7 Przykład V. Do tłuszczowej części znanej miękkiej m argaryny (skład: częściowo utwardzony olej sojowy 35%, olej kokosowy 5%, olej rzepakowy 60%) przed przedmuchaniem mieszaniny tłuszczowej parą dodano mieszaninę estru β-sitostanolu sporządzoną w przykładzie I, w ilości 10 i 20% wagowych. Badano temperaturę kropienia (DP) i NMR mieszaniny 1) mieszaniny jako takiej, 2) mieszaniny + mieszaniny estru w ilości 10%, 3) mieszaniny + mieszaniny estru w ilości 20%. Wartości NMR (%) DP mieszaniny ( C) 10 C 20 C 30 C 35 C 40 C 45 C 1 ) 31,9 2) 30,4 3) 29,6 24,2 11,6 2,7 0,7 0,0 0,0 21,4 10,0 1,8 0,2 0,0 0,0 25,4 9,2 2,0 0,6 0,0 0,0 W znany sposób wytworzono margarynę o zawartości tłuszczu 80%. Właściwości fizyczne i organoleptyczne margaryny odpowiadały właściwościom znanych margaryn. Tabela 1 Zmiany (%) powodowane przez dodanie β-sitostanolu do oleju rzepakowego w okresie eksperymantalnym w poziomie steroli roślinnych w surowicy krwi, i podczas okresu kontynuacji w odniesieniu do estru β-sitostanolu (3150 m g/d) Stanol dodany do oleju rzepakowego (m g/d) Zmiana (%) spowodowana dodatkiem1 Kampesterol β-sitosterol β-sitostanol β-sitostanol (895) -18,4X -13,0X -0,6 ester β-sitostanolu (895)2-28,4X -23,4X -10,3 ester β-sitostanolu (3150)2-51,7X -43,3X -10,3 1) = Zmiany w tabeli skorygowano o % zmiany w grupie kontrolnej, otrzymującej olej rzepakowy, 2) = ilość w wolnym stanolu, x) = zmiana jest znacząca w porównaniu ze zmianą w grupie kontrolnej, p<0,05. Tabela 2 Wpływ oleju rzepakowego i rozpuszczonego w nim estru β-sitostanolu na absorpcję cholesterolu Grupa (mg/d) Absorpcja cholesterolu w okresie interwencyjnym początek koniec Zmiana Kontrola olej rzepakowy 29,4 olej rzepakowy 30,4-3,4 ester β-sitostanolu Olej rzepakowy 29,2 Olej rzepakowy + ester β-sitostanolu 21,2XT -27,4 x) = zmiana jest znacząca, p<0,05, t) = zmiana jest znacząca w porównaniu ze zmianą w grupie kontrolnej, p<0,05. 1) = ilość w wolnym stanolu. Tabela 3 Wpływ β-sitostanolu dodanego do oleju rzepakowego na poziom cholesterolu w surowicy krwi Stanol dodany do oleju rzepakowego (m g/d) β-sitostanol (895) ester β-sitostanolu (3150) Zmiana (%) spowodowana dodatkiem1 pełnego cholesterolu cholesterolu LDL -2,1-6,4-9,5XT -11,6T 1) = Zmiany skorygowano o % zmiany w grupie kontrolnej, otrzymującej olej rzepakowy, x) = zmiana jest znacząca, p<0,05, t) = zmiana jest znacząca w porównaniu ze zmianą w grupie kontrolnej, p<0,05.

8 ) Pollak, O. J., Reduction o f blood cholesterol in man. Circulation, 7, , (1953). 2)Peterson, D. W., Effect of soybean sterols in the diet on plasma and liver cholesterol in chicks, Pric. Soc. Exp. Biol. Med., 78, ,(1951). 3) Pollak, O. J., Succesful prevention of experimental hypercholesterolemia and cholesterol atheroscleroses in the rabbit, Circulation, 7, , (1953). 4) Farquhar, J. W. i Sokolow, M., Response of serum lipids and lipoproteins of man to beta-sitosterol and safflower oil -A longterm study, Circulation, 17, 890, (1956). 5) Grundy, S. M., Ahrens, E. H. Jr., i Davignon, J., The interaction of cholesterol absorption and cholesterol synthesis in man, J. Lipid Res., 10, 304, (1969). 6) Oster, P., Schlierf, G., Heuck, C. C., Greten, H., Gundert-Remy, U., Haase, W., Klose, G., Nothelfer, A., Raetzer, H., Schellenberg, B. i Schmidt-Gayk, H., Sitosterin bei familiaren Hyperlipoproteinamie Typ II. Erne randomisierte gekreuzte Doppelblindstudie, Dtsch. Med. W schr., 101, , (1976). 7) Grundy, S. M., Dietary and drug regulation of cholesterol metabolism in m an, pp in Lipid Pharmacology, Vol 11, Eds: Paoletti, R and Glueck, C. J., Academic Press, New York, ) Lees, A. M., M ok, H. Y. I., McCluskey, M. A., Grundy, S. M., Plant sterols as cholesterol lowering agents: clinical trials in patients with hypercholesterolemia and studies of sterol balance, Atherosclerosis, 28, , (1977). 9) Schwartzkopf, W. i Jantke, H.-J., Dosiswirksamkeit von Beta-sitosterin ber Hypercholesterinemien der Typen II A und II B, Munch. Med. Wschr., 120, 1575, (1969). 10) Tilvis, R. S., M iettinen, T. A., Serum plant sterols and their relation to cholesterol absorption, Am. J. Clin. Nutr., 43, 92-97, (1986). 11) Miettinen, T. A., Tilvis, R. S., Kesaniemi, Y. A., Serum plant sterols and cholesterol precursors reflect cholesterol absorption and synthesis in volunteers of a randomly selected male population, Am. J. Epidem., 131, (1), 20-31, (1990). 12) Farkkila, M. A., Tilvis, R. S., Miettinen, T. A., Regulation of plasma plant sterols levels in patients with gut resections, Scand. J. Clin. Lab. Invest., 48, , (1988). 13) Grundy, S. M., M ok, H. Y. I., Effects of low dose phytosterols on cholesterol absorption in man, pp in Lipoprotein metabolism". Ed. Greten, H., Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, ) Kudchodkar, B. J., Horlick, L., Sodhi, H. S., Effects of plant sterols on cholesterol metabolism in man, Atherosclerosis, 23,239, (1976). 15) Ikeda, I, Tanaka, K., Sugano, M., Vahounv, G. V, Gallo I. L., Inhibition of cholesterol absorption in rats by plant sterols, J. Lipid Res., 29, , (1988). 16) Ikeda, I., T anaka, K., Sugano, M., Vahounv, G. V., Gallo, I. L., Discrimination between cholesterol and sitosterol for absorption in rats, J. Lipid Res., 29, , (1988). 17) Ikeda, I., Tanabe, Y. i Sugano, M., Effects of sitosterol and sitostanol on micellar solubility of cholesterol, J. Nutr. Sci. Vitaminol., 35, , (1989). 18) Ikeda, I., Sugano, M., C om parison of absorption and metabolism of beta-sitosterol and beta-sitostanol in rats, Atherosclerosis, 30,277,(1978). 19) Sugano, M., M arioka, H. i Ikeda, I., A comparison of hypocholesterolemic activity o f β-tosterol and β-sitostanol in rats, J, Nutr., 107, , (1977). 20) Heinemann, T., Leiss, O., von Bergman, K., Effects of low-dose sitostanol on serum cholesterol in patients with hypercholesterolemia, Atherosclerosis, 61, , (1986). 21) Lees, R. S., Lees, A. M., Effects of sitosterol therapy on plasma lipids and lipoprotein concentrations, pp in Lipoprotein metabolism". Ed: Greten, H., Berlin, Heidelberg, New York. Springer-Verlag, (1976). 22) Mattson, F. H., Volpenhein, R. A. i Erickson, B. A.. Effect of plant sterol esters on the absorption of dietary cholesterol, J. Nutr., 107, , (1977). 23) Heinemann, T., Pietruck, B., Kullak-Ublick, G., von Bergman, K., Comparison of sitosterol and sitostanol on inhibition of intestinal cholesterol absorpiton, Agents Actions (Suppl), 26, , (1988). 24) Heinemann, T., Kullak-Ublick, G-K., Pietruck, B., von Bergmann, K., Mechanisms of action of action of plant sterols on inhibition of cholesterol absorption, Eur. J. Clin. Pharmacol., 40 Suppl. 1, S50-S63, (1991). 25) M attson, F. H., G rundy, S. M., Crouse, J. R., Optimizing the effect of plant sterols on cholesterol absorption in man, Am. J. Clin. Nutr., 35, , (1982). 26) Kesaniemi, Y. A., Ehnholm, C., M iettinen, T. A., Intestinal cholesterol absorption effeciency in man is related to apoprotein E phenotype, J. Clin. Invest., 80, , (1987). 27) Kesaniemi, A. A., Miettinen, T. A., Metabolic epidemiology of plasma cholesterol, Ann. Clin. Res., 20, 26-31, (1988). 28) Ehnholm, C., et al., A polipoprotein polymorphism in the Finnish population: gene frequencies and relation to lipoprotein concentrations, J. Lipid. Res. 27, , (1986). 29) Miettinen, T. A., Gylling, H., Vanhanen, H., Serum cholesterol response to dietary cholesterol and apoprotein E phenotype, Lancet, 2, 1261, (1988). 30) Gould, G., Absorbability of beta-sitosterol, Trans. N. Y. Acad. Sci., 2, 129, (1955). 31) Gould, R G., Jones, R. J., LeRoy, G. W., Wissler, R. W., Taylor, C. B., Absorbability of β-sitosterol in humans, Metabolism, 18, , (1969). 121 Salen. G., Ahrens, E. J., G rundy, S. M., Metabolism of β-sitosterol in man, J. Clin. Invest., 49, (1970). 33)Salen, G., Kwiterowich, P. O. Jr, Shefer, S., Tint, G. S., Horak, I., Shore, V.,D ayal,b., H orak,e., Increased plasma cholestanol and 5α-saturated plant sterol derivatives in subjects with sitosterolemia and xanthomatosis, J. Lipid Res., 26, , (1985). 34) Salen, G., Shore, V.,T int, G. S., Forte, T., Shefer, S., Horak, I., Horak, E., Dayal, B., Nguyen, L., Batta, A. K., Lindgren, F. T. and Kwiterowich, P. O., Jr, Increased sitosterol absorption, decreased removal and expanded body pools compensate for reduced cholesterol synthesis in sitosterolemia with xanthomatosis. J. Lipid Res., 30, , (1989). 35) Miettinen, T. A. Phytosterolem ia, xanthomatosis and premature atherosclerosis desease: a case with high plant sterol absorption, impaired sterol elimination and low cholesterol synthesis, Eur. J. Clin. Invest., 10, 27-35, (1980). 36) Nikkila, K., M iettinen, T. A., Serum cholesterol precursors, cholestanol and plant sterols in PBC, Scand. J. Gastroenterl., 23, , (1988). 37) Miettinen, T. A., Siurala, M., Bile salts, sterols, asterol esters, glycerides and fatty acids in micellar and oil phases of intestinal contents during fat digestion in man, Z. Klin. Chem. Biochem., 9, 47-52, (1971). 38) Hassan, A. S., Ram pone, A. J., Intestinal absorption and lymphatic transport of cholesterol a n d β-sitostanol in the rat, J. Lipid Res., 20, ,(1979). 39) Kuksis, A., Beveridge, J. M. R., J. Org. Chem, , (1960). 40) Saroja, M., Kaimal, T. N. B., A convienent method of estenfication of fatty acids. Preparation of alkyl esters, sterol esters, wax esters and trialcylglycerols, Synthetic communications, 16, , (1986). 41) Prabhudesai, A. V., A simple method for the preparation of cholesteryl esters, Lipids, 12, , (1977). 42) Lentz, B. R., Barenholz, Y., Thompson, T. E., A simple method for the syntesis od cholesterol esters in high yield, Chemistry and Physics of Lipids, 15, , (1975). 43) Augustine, R. L. i Reardon Jr., E. J., The palladium catalyzed hydrogenation of cholesterol, Organic preparations and procedures 1(2), , (1969). 44) Sreenivasan, B., Interestenfication of fats, J. Am. Oil Chemists' Soc., 55, , (1978). 45) Lo, Y. C. i Handel, A. P., Physical and chemical properties of randomly interesterified blends of soybean oil and tallow for use as margarine oils, J. Am. Oil Chemists' Soc., 60, , (1983). 46) Chobanov, D., C hobanova, R., Alterations in glyceride composition during interesterification of mixtures of sunflower oil with lard and tallow, J. Am. Oil Chemists' Soc., 54, (1977). Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 1,00 zł.

(86) Data 1 numer zgłoszenia międzynarodowego. 08.07.1994, PCT/AT94/00088

(86) Data 1 numer zgłoszenia międzynarodowego. 08.07.1994, PCT/AT94/00088 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 181344 (21) Numer zgłoszenia: 312565 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia 08.07.1994 (86) Data 1 numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ROLA I ZNACZENIE STEROLI ROŚLINNYCH W ŻYWIENIU CZŁOWIEKA

ROLA I ZNACZENIE STEROLI ROŚLINNYCH W ŻYWIENIU CZŁOWIEKA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 1, str. 1 9 Juliusz Przysławski, Marta Stelmach ROLA I ZNACZENIE STEROLI ROŚLINNYCH W ŻYWIENIU CZŁOWIEKA Katedra i Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

OPTIMA CARDIO nowa margaryna funkcjonalna

OPTIMA CARDIO nowa margaryna funkcjonalna Backgrounder OPTIMA CARDIO nowa margaryna funkcjonalna Ryzyko chorób układu krążenia a sterole roślinne Podwyższony poziom cholesterolu we krwi jest znanym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej

Bardziej szczegółowo

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06

PL 198188 B1. Instytut Chemii Przemysłowej im.prof.ignacego Mościckiego,Warszawa,PL 03.04.2006 BUP 07/06 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 198188 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 370289 (51) Int.Cl. C01B 33/00 (2006.01) C01B 33/18 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań

ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE. mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań ESTRY METYLOWE POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO JAKO PALIWO ROLNICZE mgr inż. Renata Golimowska ITP Oddział Poznań Początek biodiesla w Polsce 2004/2005 uruchamianie Rafinerii Trzebinia 2006 otwieranie się kolejnych

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I PROZDROWTNE WŁAŚCIWOŚCI STEROLI ROŚLINNYCH

CHARAKTERYSTYKA I PROZDROWTNE WŁAŚCIWOŚCI STEROLI ROŚLINNYCH ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 3 (76), 5 14 ANETA KOPEĆ, ESTERA NOWACKA, EWA PIĄTKOWSKA, TERESA LESZCZYŃSKA CHARAKTERYSTYKA I PROZDROWTNE WŁAŚCIWOŚCI STEROLI ROŚLINNYCH S t r e s z c z e n

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

adiutant olejowy OSZCZĘDZAJ SWOJE PIĘNIADZE I ŚRODOWISKO!

adiutant olejowy OSZCZĘDZAJ SWOJE PIĘNIADZE I ŚRODOWISKO! adiutant olejowy OSZCZĘDZAJ SWOJE PIĘNIADZE I ŚRODOWISKO! Zakład Produkcyjno-Handlowy AGROMIX ul. Mokra 7, 32-005 Niepołomice tel: (012) 281-1008; fax: 012) 281-1453 agromix@agromix.com.pl www.agromix.com.pl

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397 (21) Numer zgłoszenia: 331516 (13) B1 (22) Data zgłoszenia: 11.08.1997 ( 86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2124961. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.03.2008 08787851.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2124961. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.03.2008 08787851. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2124961 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 26.03.08 0878781.8

Bardziej szczegółowo

PL 204536 B1. Szczepanik Marian,Kraków,PL Selmaj Krzysztof,Łódź,PL 29.12.2003 BUP 26/03 29.01.2010 WUP 01/10

PL 204536 B1. Szczepanik Marian,Kraków,PL Selmaj Krzysztof,Łódź,PL 29.12.2003 BUP 26/03 29.01.2010 WUP 01/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204536 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 354698 (22) Data zgłoszenia: 24.06.2002 (51) Int.Cl. A61K 38/38 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania?

Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do. prania? 1 Co ma wspólnego ludzka dwunastnica z proszkiem do prania? Czas trwania zajęć: 45 minut Potencjalne pytania badawcze: 1. Czy lipazy zawarte w proszku do prania rozkładają tłuszcze roślinne? 2. Jaka jest

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Lipasterix, 1000 mg, kapsułki, miękkie 2. SKŁAD JAKOSCIOWY I ILOŚCIOWY Każda kapsułka miękka zawiera 1000 mg omega-3 kwasów estry etylowe

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM DZIAŁANIA FITOSTEROLI W OBNIŻANIU POZIOMU CHOLESTEROLU LDL WE KRWI

MECHANIZM DZIAŁANIA FITOSTEROLI W OBNIŻANIU POZIOMU CHOLESTEROLU LDL WE KRWI ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 47-51 DARIUSZ WŁODAREK MECHANIZM DZIAŁANIA FITOSTEROLI W OBNIŻANIU POZIOMU CHOLESTEROLU LDL WE KRWI THE MECHANISMS OF BLOOD LDL-CHOLESTEROL LOWERING BY PHYTOSTEROLS A REVIEW

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 13.12.1999,PCT/EP99/09864 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 13.12.1999,PCT/EP99/09864 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 202483 (21) Numer zgłoszenia: 349335 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 13.12.1999 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (75) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (75) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187703 (57) Numer zgłoszenia: 323204 (22) Data zgłoszenia: 17.11.1997 (13) B1 (51) IntCl7: A01K 53/00 A23K

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to:

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to: Cholesterol Wprowadzenie Cholesterol jest lipidem (tłuszczem). Jest wytwarzany w wątrobie z pokarmów zawierających tłuszcz; organizm potrzebuje go do normalnego funkcjonowania. Cholesterol znajduje się

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

... ...J CD CD. N "f"'" Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09

... ...J CD CD. N f' Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)212766 (13) 81 (21) Numer zgłoszenia 385072 (51) Int.CI 801D 53/04 (2006.01) C01C 1/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

(54) Sorbent do pozaustrojowego usuwania lipoprotein o niskiej gęstości z krwi lub osocza

(54) Sorbent do pozaustrojowego usuwania lipoprotein o niskiej gęstości z krwi lub osocza RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 167750 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 293642 Urząd Patentowy (22) Data z głoszenia: 28.02.1992 Rzeczypospolitej Polskiej (51) IntCl6: B01J 20/24 B01J

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187464

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187464 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 187464 (21 ) Numer zgłoszenia: 331012 (22) Data zgłoszenia. 29.04.1998 (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185228 (21) Numer zgłoszenia: 331212 ( 13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 04.07.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

PL 175488 B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175488 (13) B1. (22) Data zgłoszenia: 08.12.1994

PL 175488 B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175488 (13) B1. (22) Data zgłoszenia: 08.12.1994 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175488 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 306167 (22) Data zgłoszenia: 08.12.1994 (51) IntCl6: G01K 13/00 G01C

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 09.08.2001, PCT/DE01/02954 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 09.08.2001, PCT/DE01/02954 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 199888 (21) Numer zgłoszenia: 360082 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 09.08.2001 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 06.07.2004 04740699.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 06.07.2004 04740699. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1658064 (13) T3 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 06.07.2004 04740699.6 (51) Int. Cl. A61K31/37 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL. (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 28.09.1995, PCT/DK95/00388

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL. (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 28.09.1995, PCT/DK95/00388 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (21) Numer zgłoszenia: 319401 (22) Data zgłoszenia: 28.09.1995 (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego:

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 183565 PL 183565 B1. (54) Mechanizm przekładni w maszynie do ćwiczeń z obciążeniem narządów ruchu

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 183565 PL 183565 B1. (54) Mechanizm przekładni w maszynie do ćwiczeń z obciążeniem narządów ruchu RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 183565 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 3 1 9 9 1 6 (22) Data zgłoszenia: 09.05.1997 (5 1) IntCl7: A63B 21/06

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1879609. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 04.05.2006 06742792.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1879609. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 04.05.2006 06742792. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1879609 (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 04.05.2006 06742792.2 (13) (51) T3 Int.Cl. A61K 38/17 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem zawału serca i udaru mózgu. Wysoki poziom cholesterolu 1 / 16

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik

Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Diety do żywienia medycznego do podaży przez zgłębnik Dieta kompletna pod względem odżywczym, gotowa do użycia, zawierająca DHA/EPA, bezresztkowa, przeznaczona do stosowania przez zgłębnik Wskazania: okres

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en) 12284/14 ADD 1 DENLEG 138 AGRI 520 SAN 304 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 24 lipca 2014 r. Do: Sekretariat Generalny

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) L 331/8 PL 18.11.2014 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1228/2014 z dnia 17 listopada 2014 r. w sprawie udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia na niektóre oświadczenia zdrowotne dotyczące żywności i odnoszące

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku

Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku Wartośćodżywcza wybranych gatunków ryb na polskim rynku dr inż. Joanna Szlinder-Richert Morski Instytut Rybacki-Państwowy Instytut Badawczy w Gdyni Gdańsk, 24 maj 2013 Dlaczego zaleca sięjedzenie ryb Strawne

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA

OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA Dr Rodney Gray DSM Nutritional Lipids (a Division of DSM Nutritional Products LLC) 6 lipca 2012 r. NFU 786 OLEJ Z MIKROGLONÓW SCHIZOCHYTRIUM BOGATY W DHA I EPA Szanowny Panie, pragnę poinformować o rozpatrzeniu

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 20.10.2000, PCT/US00/28979 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: 20.10.2000, PCT/US00/28979 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203084 (21) Numer zgłoszenia: 349173 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 20.10.2000 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

Konferencja NEUF. Jak nie wylać dziecka z kąpielą - zrównoważona polityka w sprawie OZE. 18 czerwca 2010. Warszawa

Konferencja NEUF. Jak nie wylać dziecka z kąpielą - zrównoważona polityka w sprawie OZE. 18 czerwca 2010. Warszawa Jak nie wylać dziecka z kąpielą - zrównoważona polityka w sprawie OZE Konferencja NEUF 18 czerwca 2010 Warszawa Krzysztof Nosal Dyrektor d/s Srodowiska Arizona Chemical Polityka dotycząca odnawialnych

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS TIENS POLSKA PRZEDSTAWIA NOWĄ SERIĘ PRODUKTÓW PLUS 5000 lat chińskiej tradycji i wiedzy połączone z najnowszą technologią z Europy PRODUTY PLUS FIRMY

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum Dział 1. WĘGLOWODORY rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne,

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO SOLUVIT N, proszek do sporządzania roztworu do infuzji 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNYCH 1 fiolka zawiera: Substancje

Bardziej szczegółowo

www.kulturystyka.sklep.pl

www.kulturystyka.sklep.pl SWANSON Razberi-K - Ketony z malin Suplement diety ze Stanów stworzony, by pomóc ci walczyć ze zbędnymi kilogramami! Silny i skuteczny środek na odchudzanie zawiera wyłącznie naturalny wyciąg z malin -

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (21) N um er zgłoszenia: 312204 (2 2 ) D ata zgłoszenia: 22.06.1994 (86) D ata i num er zgłoszenia m iędzynarodow

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Nnkt omega-3 niezbędny element zdrowej diety - czy ilości i źródła mają znaczenie

Nnkt omega-3 niezbędny element zdrowej diety - czy ilości i źródła mają znaczenie Nnkt omega-3 niezbędny element zdrowej diety - czy ilości i źródła mają znaczenie dr n. med. Tomasz Stępieo Dział Nauki, Badao i Rozwoju Marinex International www.clinicaltrial.gov Omega-3, fish oil, n-3

Bardziej szczegółowo

PL 189448 B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189448 (13) B1. (51) IntCl7 A63F 9/08. (54) Łamigłówka. (73) Uprawniony z patentu:

PL 189448 B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189448 (13) B1. (51) IntCl7 A63F 9/08. (54) Łamigłówka. (73) Uprawniony z patentu: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189448 (21) Numer zgłoszenia: 338426 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 14.07.1998 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE?

DLACZEGO JESTEŚMY SZCZĘŚLIWE? CATOSAL: SKŁAD Per ml: Butafosfan Witamina B12 WSKAZANIA 100 mg ] Źródło aktywnego fosforu ] 0,050 mg ] Składniki Dodatek witaminowy aktywne Zaleca się stosowanie preparatu przy zaburzeniach przemiany

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Diety wegetariańskie. Klinika Pediatrii IP CZD, Carolina Medical Center

Diety wegetariańskie. Klinika Pediatrii IP CZD, Carolina Medical Center Diety wegetariańskie Małgorzata Desmond Klinika Pediatrii IP CZD, Carolina Medical Center Białko Spożycie białka g bia ałka/kg mas sy ciała Białko zwierzęce Białko roślinne Zalecane spożycie białka dla

Bardziej szczegółowo

Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna)

Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna) Iwona Grabowska-Broda Konspekt lekcji z chemii, klasa III gimnazjum Temat: Tłuszcze i ich właściwości. (lekcja dwugodzinna) Zagadnienia dotyczące tłuszczy będą realizowane na dwóch godzinach lekcyjnych.

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

(57) 1. Sposób wymywania krochmalu z (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 162707 (13) B1 PL 162707 B1. (45) O udzieleniu patentu ogłoszono: C08B 30/04

(57) 1. Sposób wymywania krochmalu z (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 162707 (13) B1 PL 162707 B1. (45) O udzieleniu patentu ogłoszono: C08B 30/04 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 162707 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 284695 (51) IntCl5: C08B 30/04 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 07.04.1990 Sposób

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL I TŁUSZCZE. Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż

CHOLESTEROL I TŁUSZCZE. Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż CHOLESTEROL I TŁUSZCZE Cholesterol to słowo, które nie jednemu z nas spędza sen z powiek, gdyż uważa się go za główną przyczynę miażdżycy a więc i chorób sercowo naczyniowych, wylewów czy udarów, w związku

Bardziej szczegółowo

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej

PL 178509 B1 (13) B1. (51) IntCl6: C23C 8/26. (54) Sposób obróbki cieplno-chemicznej części ze stali nierdzewnej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 178509 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305287 (22) Data zgłoszenia: 03.10.1994 (51) IntCl6: C23C 8/26 (54)

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania

Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Doświadczenia firmy Unilever w zakresie stosowania oświadczeń zdrowotnych odnośnie tłuszczów do smarowania Paweł Badowski Regulatory Affairs Manager Unilever Polska Oświadczenia zdrowotne w teorii i praktyce

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu zasadowej transestryfikacji oleju roślinnego, wstępne oczyszczenie uzyskanych

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo