Praca dyplomowa licencjacka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Praca dyplomowa licencjacka"

Transkrypt

1 Instytut: Instytut Dietetyki Kierunek: Dietetyka Specjalność: Dietetyka kliniczna Praca dyplomowa licencjacka WIEDZA I NAWYKI ŻYWIENIOWE KOBIET AKTYWNYCH FIZYCZNIE Promotor: dr n med. Bogusław Bucki Autor: Iwona Wierzbicka Nysa 2012

2 Spis treści Spis treści... 2 Wstęp Prawidłowe odżywianie się i aktywność fizyczna przegląd literatury Zasady zdrowego odżywiania się Znaczenie jakości i ilości pożywienia Częstotliwość spożycia posiłków Indeks i ładunek glikemiczny Płyny i napoje Aktywność fizyczna znaczenie i wpływ na organizm człowieka Cel pracy Materiał i metoda Wyniki i omówienie Dyskusja Wnioski Streszczenie Summary Bibliografia Spis rycin Spis tabel Załączniki

3 Wstęp Z mojej codziennej praktyki jako trenera personalnego oraz instruktora fitness wynika, że około 90% osób przychodzi do klubu fitness celem schudnięcia lub poprawy sylwetki. Jednak aby ten cel zrealizować konieczna jest zmiana stylu życia polegająca nie tylko na podjęciu aktywności fizycznej ale również i na zmianie sposobu odżywiania się. Zmiany są niejako koniecznością w drodze do osiągnięcia upragnionego celu jakim jest poprawa wyglądu. 1. Prawidłowe odżywianie się i aktywność fizyczna przegląd literatury Rozwój gatunku ludzkiego oraz życie każdego człowieka nierozerwalnie związane jest z zaspakajaniem potrzeb fizjologicznych. Do podstawowych potrzeb fizjologicznych zaliczyć możemy m.in. spożywanie i przyswajanie pokarmu, wg Gawędzkiego spożywamy go około 73 tony w ciągu całego życia [1]. Spożywanie pokarmu oraz napojów, jak również aktywność fizyczna i spędzanie wolnego czasu mieszczą się w pojęciu stylu życia, który aż w 50% determinuje stan zdrowia [2]. Człowiek w swoich wyborach konsumpcyjnych kieruje się świadomością - konfrontując wiedzę i nawyki żywieniowe, oceniając skład odżywczy danego produktu, jego cenę, dostępność, możliwości ekonomiczne, zmysłami oceniając barwę, smak, wygląd, zapach oraz potrzebami metabolizmu, tzw. intuicyjna ochota spożycia danego produktu, wynikająca z bieżących potrzeb organizmu [1] Zasady zdrowego odżywiania się Celem zobrazowania w prosty i czytelny sposób zasad prawidłowego odżywiania się stworzono piramidę zdrowego żywienia. Po raz pierwszy próbę zestawienia zasad w sposób graficzny podjął się w 1992r. Amerykański Departament Rolnictwa Ministerstwa ds. Żywności i Leków. Od tamtego czasu piramida stale ewoluowała i zmieniała się, uwzględniając najnowsze doniesienia naukowe dotyczące wpływu żywności na organizm i zdrowie [3]. Piramida jest graficznym zestawieniem zaleceń żywieniowych, a jej poszczególne poziomy określają grupy produktów spożywczych w codziennej, zrównoważonej diecie, określając jednocześnie częstotliwość ich spożycia [4]. 3

4 W aktualnie obowiązującej piramidzie dla polskiego społeczeństwa, zaproponowanej przez Instytut Żywności i Żywienia (IŻŻ) w 2009 r. (ryc. 1) nowością jest przede wszystkim wprowadzenie nowego dodatkowego poziomu - aktywności fizycznej. Ruch został uznany za nieodzowny element łączący się ze zdrowiem i dlatego znalazł się u podstawy piramidy, czyli na pierwszym poziomie [5]. Piramida żywieniowa pokazuje też jak ważny jest błonnik w diecie, a co za tym idzie spożycie produktów pełnoziarnistych, małoprzetworzonych, warzyw, roślin strączkowych oraz owoców. Ze względu na niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3 uznanie znalazły oleje roślinne zimno-tłoczone, orzechy oraz ryby morskie, a jako źródło witamin oraz minerałów, jak również błonnika uwzględnione w niej zostały warzywa i owoce. Rośliny strączkowe stanowiące cenne źródło białka, fitoestrogenów oraz błonnika znalazły się obok mięsa oraz ryb. Mleko, nabiał oraz jaja są źródłem pełnowartościowego białka, a ponadto produkty pochodzenia mlecznego stanowią bogate źródło wapnia. Dużemu ograniczeniu powinny podlegać takie produkty jak mięso czerwone oraz przetworzone produkty węglowodanowe: białe pieczywo, drobne kasze, biały ryż, makaron, jak również ziemniaki w postaci przetworzonej [3]. 4

5 Rycina 1: Piramida zdrowego żywienia [6]. Wg H. Ciborowskiej piramida żywieniowa mówi nam o racjach pokarmowych jakie należy spożywać. Sugeruje grupy żywnościowe oraz ich częstotliwość i ilość 5

6 spożycia. Podstawę piramidy stanowią produkty zbożowe, które należy spożywać pięć razy dziennie (w każdym posiłku), a jedna porcja to 50g chleba (1 kromka) lub 30 g kaszy lub ryżu (liczy się wagę suchego produktu). Zawarte w tych produktach węglowodany w postaci skrobi dostarczają energii mięśniom, natomiast błonnik reguluje pracę jelit. Ponad produktami zbożowymi znajdują się warzywa, które należy spożywać w liczbie co najmniej czterech porcji dziennie. Warzywa jako produkty dostarczające witamin, minerałów oraz błonnika, a jednocześnie w większości niskokaloryczne mogą być spożywane praktycznie w nieograniczonej ilości i do każdego spożywanego w ciągu dnia posiłku. Ponad warzywami umieszczono poziom owocowy. Owoce podlegają nieco większym restrykcjom ilościowym. Zaleca się spożywanie około trzech ich porcji dziennie, jednak nie więcej niż 300g. Owoce należą do produktów bardziej kalorycznych, jak również mogą powodować wzrost poziomu glikemii poposiłkowej oraz poziomu trójglicerydów we krwi. Ponad owocami znalazło się mleko i produkty nabiałowe, takie jak sery, twarogi, jogurty, kefiry. Produkty tego typu powinny być spożywane w liczbie dwóch porcji dziennie, przy czym za porcję uznaje się około ml mleka czy produktu typu jogurt (duży kubek), 40 g sera żółtego. Przedostatni poziom piramidy to mięso, ryby, jaja oraz zamienniki białkowe (rośliny strączkowe). Należy je spożywać z umiarem, co oznacza, że możemy je jeść jeden raz dziennie, a w przypadku mięsa czerwonego oraz jaj raz lub dwa razy w tygodniu. Na samym szczycie piramidy znalazły się oleje roślinne oraz margaryny. Produktami, których należy unikać i nie ma ich w piramidzie IŻŻ to słodkości, czyli ciastka, ciasta, torty, czekolada, lody oraz alkohol. Z boku piramidy widoczna jest woda, która jest bardzo istotna w życiu codziennym z uwagi na duże znaczenie dla metabolizmu [7] Znaczenie jakości i ilości pożywienia Sposób odżywiania, jak również spożycie konkretnych produktów żywnościowych mogą być dla człowieka zarówno lekarstwem, jak i trucizną. Szkodliwy jest zarówno nadmiar jak i niedobór żywności oraz spożywanie jej w nie odpowiednich proporcjach czy też z niewłaściwą częstotliwością. Nadmiar kalorii spożytych z żywnością, czy spożywanie produktów nadmiernie przetworzonych może przyczynić się m.in. do: otyłości, miażdżycy, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, kamicy 6

7 żółciowej, a nawet chorób nowotworowych. Niedobór składników odżywczych natomiast może się przyczynić do szeregu skutków zdrowotnych i fizjologicznych, takich jak: utrata własnych białek mięśniowych, wyniszczenie, problemy z gojeniem się ran, spadek odporności organizmu. Zdrową żywnością możemy nazwać produkty, które są dla danego organizmu pełnowartościowe, bezpieczne, nie posiadają skażeń. Podstawą prawidłowego żywienia jest utrzymanie równowagi energetycznej. Ilość energii dostarczanej powinna być równa ilości energii wydatkowanej. Zapotrzebowanie energetyczne organizmu zależy od wielu czynników, m.in. od wieku, płci, stanu fizjologicznego, stanu zdrowia czy tak oczywistego parametru jak aktywność fizyczna. Nadmiar energetyczny głównie w postaci węglowodanów czy tłuszczów, ale również i białek zostanie zamieniony w zapasową tkankę tłuszczową, a to prowadzi w krótszej lub dłuższej perspektywie do otyłości [8]. Trzema podstawowymi makro-składnikami żywności są białka, tłuszcze i węglowodany. Białka pełnią rolę budulcową i powinny być dostarczane w ilości 0,57g białka pełnowartościowego (zwierzęcego) na kilogram masy ciała mężczyzny oraz 0,52g dla kobiet. W przypadku gdy w diecie występuje znaczny udział produktów roślinnych, które również są źródłem białka (zwykle niepełnowartościowego), udział białek w ogólnej puli kalorii spożywanych w ciągu dnia powinien wynosić 10-12%, co daje około 1g białka na kilogram masy ciała [9]. Najnowsze wytyczne opisane w postaci Norm Żywienia Człowieka zalecają dobowe spożycie białka na poziomie 0,8-2g/kg mc, natomiast u sportowców 1,2-1,4g z możliwością zwiększenia do 3g. Należy sobie również zdawać sprawę, iż nadmierna podaż białka w diecie prowadzić może do uszkodzenia nerek oraz wątroby [10]. Białkami pełnowartościowymi nazywamy białka jaja kurzego i mleka kobiecego oraz białka mleka, serów, mięsa oraz ryb. Cechują się wzorcowym składem, czyli zawierają wszystkie osiem egzogennych, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu aminokwasów. Białkami niepełnowartościowymi są białka pochodzenia roślinnego. Takie produkty warto łączyć z produktami zwierzęcymi w obrębie jednego posiłku celem zwiększenia biodostępności [7]. Tłuszcze są materiałem energetycznym, dostarczają ponad dwa razy więcej kalorii niż białka czy węglowodany. Ich udział w diecie człowieka powinien wynosić 25-35% udziału spożywanych kalorii. W dużym uproszczeniu możemy je podzielić na 7

8 tłuszcze nasycone (kwasy tłuszczowe nasycone), potocznie nazywane tymi złymi, które spożywane w nadmiarze powodują m.in. wzrost stężenia cholesterolu LDL (ang. low density lipoproteins), odkładanie się tkanki tłuszczowej, oraz choroby układu krążenia, a także nowotwory. Tłuszcze niezbędne nienasycone (NNKT niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe jedno- i wielo- nienasycone), potocznie nazywane tymi dobrymi. Wśród nich najbardziej znany i cieszący się dobrą sławą kwas omega 3. Kwasy tłuszczowe omega 3 hamują agregację płytek krwi, korzystnie wpływają na profil lipidowy krwi jak również na układ nerwowy i odpornościowy [11]. Tłuszcze trans (kwasy tłuszczowe typu trans), to tłuszcze roślinne poddane obróbce termicznej lub chemicznej w wyniku czego powstają szkodliwe izomery. Takie tłuszcze nie posiadają wartości biologicznych, stają się jedynie nośnikiem energii. Ponadto ich nadmierne spożycie prowadzi do chorób układu krążenia oraz zmian nowotworowych [7] [9]. Węglowodany podstawowe źródło energii dla organizmu ludzkiego, inaczej nazywane cukrowcami lub sacharydami. Dzielą się na cukry proste, dwucukry oraz wielocukry [9]. Te dwa pierwsze dostarczają stosunkowo dużo energii w krótkim okresie czasu, jednak ich spożycie może powodować negatywne skutki zdrowotne. Mają wyższy indeks glikemiczny, przez co znacznie podnoszą poziom cukru we krwi. Wpływa to na zwiększenie łaknienia, zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy oraz otyłości [12]. Węglowodany ponadto dzielą się na przyswajalne oraz nieprzyswajalne czyli błonnik. Jest to włókno roślinne, które w organizmie człowieka ma działanie regulujące. Przechodząc przez układ pokarmowy wspomaga perystaltykę jelit, przez co reguluje wypróżnianie się, zmniejsza wchłanianie tłuszczów w jelitach, ma zdolność wychwytywania toksycznych związków. Korzystnie wpływa na gospodarkę lipidową poprzez obniżanie poziomu cholesterolu (większe wydalanie tłuszczów z kałem). Ponadto odgrywa rolę w regulacji gospodarki cukrowej, gdyż produkty bogate w błonnik nie podnoszą gwałtownie glikemii poposiłkowej [7]. Najwięcej błonnika znaleźć można w otrębach pszennych [13]. Zalecana całkowita ilość węglowodanów w diecie to 50-65% zapotrzebowania energetycznego lecz nie mniej niż 100g na dobę co ma zapobiec katabolizmowi białek ustrojowych [8]. Poza makro-składnikami organizm ludzki do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje mikroskładników, jakimi są witaminy oraz minerały, które pełnią w dużej 8

9 mierze funkcję regulującą (wapń, fosfor, siarka, fluor, magnez, żelazo również i budulcową) [8]. Zgodnie z piramidą żywieniową produkty zbożowe powinny stanowić podstawę jadłospisu człowieka. Kasze, ryż, makarony oraz pieczywo zawierają duże ilości błonnika oraz witaminy i minerały. Są dobrym źródłem cynku, miedzi, żelaza, potasu, fosforu, magnezu, witamin z grupy B, a także niacyny i witaminy E [14]. Korzystna jest zamiana białego pieczywa (pszennego) na pieczywo pełnoziarniste lub żytnie razowe. Zamiast białego ryż, należy wybierać ryż dziki lub brązowy, natomiast zwykły makaron należy zastąpić makaronem razowym. Produkty te zawierają nie tylko więcej błonnika, ale również więcej witamin i minerałów, a ponadto mają niższy indeks glikemiczny. Produkty zbożowe obfitują w węglowodany, przez co są źródłem energii dla organizmu. Są to jednak głównie węglowodany złożone, które organizm trawi dłużej, gdyż wymagają one rozłożenia na węglowodany proste, zapewniając tym samym stały i stopniowy dopływ energii [15]. Na drugim i trzecim poziomie piramidy znalazły się warzywa i owoce, których wartość odżywcza polega przede wszystkim na zawartości witamin, minerałów, błonnika, łatwo przyswajalnych cukrów (jednocukry oraz dwucukry), barwników, kwasów organicznych, olejków eterycznych, bioflawonoidów [8] [16]. Warzywa i owoce ponadto dostarczają antyoksydantów - związków neutralizujących wolne rodniki, które wykazują działanie przeciwzapalne, ochronne dla układu nerwowego, przeciwnowotworowe, ponadto dowiedziono odwrotnej zależności pomiędzy chorobami serca i pobieraniem przeciwutleniaczy [17] [18]. Warzywa i owoce mają właściwości zasadotwórcze, co jest bardzo istotną informacją z punktu widzenia wiedzy żywieniowej, gdyż większość produktów spożywanych w codziennym jadłospisie to niestety produkty kwasotwórcze (mięso, ryby, jaja, produkty zbożowe). Nadmierne spożycie produktów kwasotwórczych prowadzi do zaburzenia równowagi kwasowozasadowej, skutkującej zaburzeniami w pracy organizmu. W związku z powyższym jest niezwykle ważne aby w każdym posiłku wystąpił dodatek warzywny lub owocowy celem wyrównania równowagi kwasowo-zasadowej [8]. Warzywa i owoce można podzielić na trzy grupy: obfitujące w witaminę C, która to ma zdolność neutralizowania ponad pięćdziesięciu szkodliwych substancji [16], bogate w beta-karoten (prowitaminę 9

10 A cenny antyoksydant) oraz pozostałe warzywa i owoce [8]. Spożywanie dużej ilości warzyw i owoców może pośrednio obniżyć ryzyko zawałów serca i udarów mózgu oraz zapobiec różnego rodzaju nowotworom. Zielone warzywa są ponadto źródłem kwasu foliowego, niezbędnego w prewencji wad rozwojowych cewy nerwowej u nienarodzonych dzieci. Powinny zatem stanowić znaczący składnik diety kobiet w okresie rozrodczym [19]. Większość warzyw i owoców odznacza się wysoką zawartością wody (80-90%), z czego wynika ich niska wartość kaloryczna (w przypadku owoców te o niskiej zawartości cukrów prostych) [3]. Ich dziennie spożycie powinno się kształtować na poziomie g. Warzyw i owoców nie ma możliwości zastąpienia żadnymi innymi produktami toteż w okresie jesienno-zimowym powinno się korzystać z mrożonek, kiszonek, przetworów pasteryzowanych [8]. Można również hodować w warunkach domowych kiełki warzyw w specjalnie do tego przeznaczonych kiełkownicach. Wszystkie te zalety i praktycznie brak wad sprawiły, iż dietetycy w zasadzie nie ograniczają ilości spożywania warzyw, a jedynie nieznacznie ograniczają ilość spożywania owoców, których kaloryczność jest wyższa niż warzyw, ze względu na większa zwartość cukrów prostych i dwucukrów [3]. Czwarty poziom piramidy zajmuje mleko i produkty mleczne. Są to produkty o urozmaiconym składzie zarówno substancji budulcowych jak i regulujących. Zawartość białka w produktach mlecznych waha się w od 3 do 30% (najwięcej w serach podpuszczkowych). Białko to ma wysoką wartość odżywczą jest pełnowartościowe [20]. Mleko i przetwory mleczne są ponadto źródłem wapnia, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz witamin z grupy B [3], kwasu foliowego i pantotenowego. Pasteryzacja mleka powoduje zniszczenie do 10% tych witamin, zaś proces sterylizacji UHT, do 20% [21]. Pół litra mleka zawiera około 15 gramów lekkostrawnych i wysoce wartościowych białek (około 12% dziennego zapotrzebowania człowieka). Połączenie w obrębie posiłku produktów mlecznych z roślinnymi poprawia przyswajalność białek roślinnych (np. płatki owsiane z mlekiem lub musli z jogurtem). Mleko i produkty mleczne cechują się dużą gęstością odżywczą, przy czym wszystkie składniki są dobrze przyswajane i efektywnie wykorzystywane przez organizm. Czasami wyjątek ten stanowi laktoza, która bywa źle tolerowana szczególnie przez osoby dorosłe [20]. W takiej sytuacji szczególnego znaczenia nabierają mleczne napoje fermentowane, takie 10

11 jak: jogurt, kefir, maślanka, mleko kwaśne, mleko acidofilne. Mają wyższe walory odżywcze niż mleko ze względu na większą strawność białek i tłuszczów, mniejszą zawartość laktozy, większą przyswajalność wapnia i żelaza, większą zawartość witamin z grupy B, poprawiają perystaltykę jelit, regulują skład mikroflory, obniżają poziom cholesterolu we krwi oraz hamują rozwój bakterii gnilnych w jelitach [22]. Szczególnymi walorami terapeutycznymi odznaczają się produkty zawierające probiotyki, czyli żywe kultury bakterii kwasu mlekowego, wywołujące korzystny efekt zdrowotny bezpośrednio przede wszystkim na układ pokarmowy, a pośrednio na funkcjonowanie całego organizmu [23] [24]. Wg Bujko i Bawy mleko i produkty mleczne wbrew wielu kontrowersjom wokół tematu mleka są bardzo ważnym elementem terapii przeciwosteoporozowej [25]. Przedostatnie piętro piramidy przedstawionej w 2009 roku przez IŻŻ zajmują produkty żywnościowe przede wszystkim pochodzenia zwierzęcego, lecz znalazły się tam również orzechy i warzywa strączkowe (zamienniki białkowe). Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać nielogiczne stawianie na jednym poziomie niezdrowego czerwonego mięsa ze zdrowymi rybami czy soją. Autorzy jednak świadomie przedstawili w sposób graficzny częstotliwość spożywania tych potraw oraz możliwości ich zamiany w obrębie tego piętra [26]. Mięso jest źródłem pełnowartościowego białka, a także witamin z grupy B, szczególnie B1, B12, PP oraz łatwo przyswajalnego żelaza (hemowego). Należy wybierać chude gatunki mięs (drób, cielęcina). Mięso czerwone powinno być spożywane umiarkowanie, ponieważ zawiera ono duże ilości tłuszczów nasyconych [3]. Dla porównania: kurczak 100g - 99kcal - 1,3g tłuszczu, schabowy bez panierki 100g - 174kcal - 10g tłuszczu, karczek 100g - 267kcal - 22,8g tłuszczu [14]. Zamiennie za mięso można spożywać rośliny strączkowe, które również są bogatym źródłem białka. Źródła białka roślinnego oraz zwierzęcego przedstawia tabela nr 1. 11

12 Tabela 1: Zawartość białka w 100g produktu jadalnego [14] Produkt Białko w 100g produktu Soja nasiona suche 34,3 Kurczak pierś 21,5 Kurczak tusza 18,6 Fasola biała nasiona suche 21,4 Fasola szparagowa 2,4 Wieprzowina schab 21 Wołowina pieczeń 20,9 Polędwica luksusowa 19,5 Makrela świeża 18,7 Ser twarogowy chudy 19,8 Ser twarogowy tłusty 17,7 Cielęcina 19,9 Dorsz świeży 17,7 Kasza gryczana 12,6 Kasza jęczmienna 6,9 Makaron dwujajeczny 12 Mąka pszenna typ ,5 Chleb graham 8,3 Jogurt 2% tł. 4,3 Mleko 2% tł. 3,4 Ziemniaki 1,9 Jabłko 0,4 Porzeczki czarne 1,3 Orzechy włoskie 16 Rośliny strączkowe dostarczają składniki mineralne w postaci: fosforu, potasu, wapnia, magnezu, żelaza, cynku, miedzi, manganu a ponadto witaminy z grupy B. Ryby morskie, a w szczególności: łosoś, makrela, śledź, halibut oraz tuńczyk oraz owoce morza powinny być spożywane przynajmniej dwa razy w tygodniu zamiennie za mięso. Ryby poza cennymi składnikami mineralnymi, takimi jak: fosfor, selen, magnez, wapń, jod, selen oraz witamina D3, ważna w prewencji osteoporozy, otyłości oraz sprawnej pracy układu odpornościowego oraz nerwowego dostarczają lekkostrawnego białka oraz niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega 3. Składniki odżywcze i regulujące w rybach czynią je produktem wspomagającym leczenie i prewencję chorób układu krążenia, chorób tarczycy oraz prewencję antynowotworową (selen) [3] [27]. Wg Wieczorek-Chełmińskiej jedzenie kilku orzechów dziennie ogranicza ryzyko chorób serca, ponieważ ogranicza stężenie cholesterolu we krwi. Związane to 12

13 jest z zawartością w orzechach niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz antyoksydantów, do których należą selen i witamina E. Jednakże spożywając orzechy należ zmniejszyć spożycie ilości tłuszczów, gdyż orzechy są w nie bogate [8]. Na samym szczycie piramidy znalazły się tłuszcze. Pomimo, iż tłuszcze są w organizmie niezbędne, gdyż wchodzą w skład związków organicznych, w tym wielu ważnych hormonów, należy spożywać je w ograniczonej ilości. Istotne jest również dla zdrowia jakie tłuszcze się spożywa. Należy unikać tłuszczów nasyconych pochodzenia zwierzęcego oraz tłuszczów trans powstających podczas procesu utwardzania tłuszczy roślinnych. Zalecanymi tłuszczami są natomiast tłuszcze roślinne, takie jak oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, olej lniany oraz tłuszcze znajdujące się w orzechach, migdałach oraz rybach. Tłuszcze roślinne powodują podwyższenie cholesterolu HDL zwanego dobrym cholesterolem oraz obniżenie cholesterolu LDL - złego cholesterolu zwiększającego ryzyko choroby miażdżycowej i innych chorób układu krążenia [28]. Produkty słodkie, zawierające cukier, słodycze, wyroby ciastkarskie znalazły się poza piramidą zdrowego żywienia. Stanowią źródło pustych kalorii, tzn. takich które tuczą lecz nie dostarczają wartości odżywczych. Ich spożywanie prowadzi do rozwoju nadmiernej masy ciała, wzrostu poziomu cholesterolu oraz trójglicerydów, wzrostu ryzyka zachorowania na cukrzycę, ponadto może powodować próchnicę zębów oraz pośrednio przyczyniać się do rozwoju grzybicy przewodu pokarmowego [29]. Wieczorek-Chełmińska za Trimmerem zaproponowała sześciopunktowy program racjonalizacji sposobu odżywiania się. Wg programu należy zwiększyć spożycie warzyw i owoców, przy czym co najmniej jedna trzecia z ilości spożywanej powinna być w postaci surowej. Należy zwiększyć ilość produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych. Zmniejszyć spożycie cukrów rafinowanych do 10% zapotrzebowania energetycznego. Zmniejszyć spożycie tłuszczów poprzez: zmniejszenie spożycia mięsa do 100g dziennie, wybieranie białego mięsa zamiast czerwonego, nie używanie tłuszczów do smażenia, spożywanie 2-3 razy w tygodniu ryb, zwłaszcza morskich, zmniejszenie ilości masła i margaryny, na korzyść nie oczyszczonych olejów roślinnych, unikania produktów cukierniczych, wybieranie produktów mlecznych chudych i półtłustych. Należy zmniejszyć spożycie soli, w 13

14 szczególności nie dosalać potraw. Ostatnim punktem program racjonalizacji sposobu odżywiania się jest podkreślenie konieczności pogłębiania wiedzy żywieniowej [8]. Chcąc określić zapotrzebowanie energetyczne konkretnej osoby, można skorzystać z metodyki wyliczania zapotrzebowania energetycznego. Wyliczając ze wzoru podstawową przemianę materii i mnożąc przez współczynnik aktywności (1,4-1,5 dla małej aktywności, 1,7 dla umiarkowanej, 2,0 dla dużej) uzyskamy całkowite zapotrzebowanie energetyczne konkretnej osoby [7]. Można również skorzystać z gotowych tabel norm zapotrzebowania na energię dla ludności Polski, gdzie jest ono uzależnione jest od płci, wieku, masy ciała oraz aktywności fizycznej [30]. Kolejną metodą, a jednocześnie najprostszą jest skorzystanie z piramidy prawidłowego żywienia i wzorcowych racji pokarmowych opracowanych wg średnich norm dla kobiet (1800kcal) oraz mężczyzn (2270kcal). Racje pokarmowe zostały uśrednione dla obu płci do 2000kcal [7] Częstotliwość spożycia posiłków Ze względu na lepsze wykorzystanie składników odżywczych oraz prawidłową gospodarkę cukrową w organizmie zaleca się spożywanie posiłków częściej ale o mniejszej objętości. W praktyce optymalna ilość to 4-5 posiłków rozłożonych w równych odstępach czasu w ciągu dnia. Posiłki powinny być urozmaicone jeśli chodzi o dobór produktów, mieć zachowaną równowagę kwasowo-zasadową, oraz cechować się różnorodnością kolorów oraz różnorodną obróbką termiczną [31]. Procentowy rozkład całodziennego zapotrzebowania energetycznego na poszczególne posiłki przedstawia tabela nr 2. 14

15 Tabela 2: Procentowy rozkład całodziennego zapotrzebowania energetycznego na poszczególne posiłki [31] Rodzaj posiłku Przy 3 posiłkach dziennie Przy 4 posiłkach dziennie Przy 5 posiłkach dziennie I śniadanie II śniadanie Obiad Podwieczorek Kolacja W codziennym menu powinny znaleźć się więc: śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek i kolacja. Mniejsze objętościowo posiłki są lepiej trawione i lepiej przyswajalne przez organizm, który może na bieżąco czerpać składniki odżywcze do procesów metabolicznych. Zbyt rzadkie lub nieregularne jedzenie i długie odstępy między posiłkami powodują również większy spadek poziomu glukozy we krwi, co zwiększa późniejsze odczucie głodu [32]. Badania pokazują, iż osoby spożywające posiłki chaotycznie i nieregularnie mają mniejszą termogenezę, przez co mają mniejsze zapotrzebowanie energetyczne, a tym samym są bardziej narażone na wzrost masy ciała. Kolejne badania dowodzą, że osoby nie spożywające śniadań zjadają zdecydowanie więcej kalorii w ciągu dnia niż osoby jadające śniadania. Pierwszy posiłek powinien być spożyty zaraz po wstaniu z łóżka, a ostatni na trzy godziny przed snem [33] Indeks i ładunek glikemiczny Do tej pory głównym elementem dietoprofilaktyki oraz dietoterapii otyłości, a także powikłań miażdżycy było ograniczanie spożycia tłuszczów w diecie. Jednocześnie zauważono, iż obniżenie poziomu spożywanego tłuszczu nie skutkowało zmniejszeniem się otyłości społeczeństwa, a wręcz jej wzrostem. W 1981 roku Jenkins wraz ze współpracownikami zbadał wpływ spożycia 62 popularnych produktów i cukrów prostych na wzrost poziomu cukru we krwi, czyli glikemię poposiłkową. Badania te przyczyniły się do powstania teorii Indeksu Glikemicznego IG. Na glikemię poposiłkową wpływ wywierają m.in.: struktura węglowodanów, ilość węglowodanów 15

16 w produkcie, masa produktu oraz sposób obróbki technologicznej [12]. Wg Adamskiej i Górskiej Indeks Glikemiczny określa tempo wchłaniania węglowodanów w porównaniu z wchłanianiem glukozy i definiuje się go jako pole powierzchni pod krzywą odpowiedzi glikemicznej, mierzonej przez 120 min po spożyciu 50g węglowodanów przyswajalnych zawartych w badanym produkcie i wyraża się w stosunku do odpowiedzi glikemicznej na tę samą ilość węglowodanów (50g) pochodzących z produktu referencyjnego, którym jest najczęściej glukoza (IG=100) [34]. Produkty dzieli się na te o niskimi (IG<55%), średnim (IG 55-70%) oraz wysokim (IG>50%) indeksie glikemicznym [12]. Wysokość IG produktu uzależniona jest od: ilości i rodzajów węglowodanów w danym produkcie, dojrzałości owoców czy warzyw, obróbki termicznej, długości gotowania, wielkości rozdrobnienia, formy skrobi zawartej w produkcie, a w szczególności proporcji amylozy do amylopektyny, ilości i składu błonnika oraz zawartości innych składników, typu: białka, tłuszcze, kwasy organiczne, pektyny, taniny, kwas fitynowych hamujących trawienie skrobi [34]. Ponieważ niektóre produkty w zwyczajowo przyjętej porcji zawierają niewielką ilość węglowodanów przyswajalnych zaproponowano pojęcie Ładunku Glikemicznego (ŁG). Różnica między IG a ŁG jest taka, że do oceny wysokość IG i zdolności podnoszenia glikemii poposiłkowej należałoby zjeść tak duża porcję danego produktu spożywczego aby zawierała 50g węglowodanów przyswajalnych, natomiast ŁG bierze pod uwagę zwyczajowo przyjętą do spożycia porcję i bada w niej faktyczną zawartość węglowodanów przyswajalnych. W praktyce, może to oznaczać, że produkt o wysokim IG ma jednocześnie niski ŁG co nie spowoduje gwałtownego wzrostu glikemii poposiłkowej (np. arbuz, marchew gotowana), w związku z tym jest bardziej miarodajnym wskaźnikiem wyboru produktów zalecanych w diecie [12]. Naukowcy są zgodni, iż przeważającą część w codziennej diecie powinny stanowić produkty o niskich IG i ŁG, takie jak: rośliny strączkowe, orzechy migdały, pestki i nasiona, większość owoców (z wyjątkiem bananów, winogron), mleko i jego przetwory, płatki owsiane oraz płatki musli pełnoziarniste, bez dodatku cukru i miodu, grube, nierozdrobnione kasze, makaron pełnoziarnisty, ryż brązowy, dziki lub basmati oraz chleb najlepiej żytni pełnoziarnisty i pumpernikiel, gdyż nie powodują gwałtownego wzrostu glikemii poposiłkowej, a co za tym idzie nadmiernego i gwałtownego wyrzutu insuliny. Należy również zwrócić uwagę na odpowiedni sposób przygotowania posiłku. 16

17 Produkty zbożowe, typu kasza, ryż, makaron, płatki zbożowe nie powinny być rozgotowane, warzywa i owoce najlepiej spożywać w postaci surowej, nieobranej, natomiast jeśli są gotowane najlepiej krótko, na parze (al dente), należy unikać rozdrabniania, mielenia oraz przecierania, co m.in. niszczy strukturę ścian komórkowych, zwiększając tym samym działanie enzymów trawiennych na skrobię, która staje się łatwiejsza do strawienia, a przez to szybciej wchłonięta [35] [31]. Liczne badania naukowe dowodzą niekorzystny wpływ spożywania produktów o wysokim IG oraz ŁG, poprzez wywoływanie hiperglikemii, która z kolei prowadzi do wywoływania hiperinsulinemi, a ta z kolei pośrednio oraz bezpośrednio zwiększa ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2, insulinooporności, wzrostu stresu oksydacyjnego, wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych, lipotoksyczności, ponadto wykazano związek diety o wysokim ŁG ze zwiększoną częstotliwością występowania wielu nowotworów złośliwych [34] [36]. Dieta o niskim IG i ŁG ułatwia zachowanie odpowiedniej masy ciała, niskiej proporcji tkanki tłuszczowej do suchej masy ciała, prawidłowych parametrów lipidowych krwi oraz daje uczucie sytości na kilka godzin, tym samym zmniejszając ilość zjadanego pożywienia w następnych posiłkach [29] Płyny i napoje Za Tomaszem Niemcem Woda jest substancją niezbędną do życia. Wypełnia i otacza każdą komórkę organizmu ludzkiego. Jest elementem składowym większości makromolekuł, z których zbudowane jest ciało ludzkie. Woda pełni funkcję rozpuszczalnika i nośnika substancji mineralnych, witamin, aminokwasów, glukozy i wielu innych związków organicznych i nieorganicznych. Wszystkie reakcje biochemiczne w organizmie człowieka zachodzą w środowisku wodnym a woda jest związkiem aktywnie biorącym w nich udział. Woda pełni kluczową rolę w przyswajaniu, absorpcji, transportowaniu i wykorzystaniu składników pokarmowych. Perspiracja wody przez skórę odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu stałej temperatury ciała [37]. Organizm człowieka nie ma możliwości magazynowania wody, a ponadto nieustannie traci ją wraz z moczem, drogą pokarmową, przez skórę i płuca, dlatego też konieczne jest jej regularne uzupełnianie [38] [8]. Źródłami wody dla organizmu są przede wszystkim woda, napoje ale również produkty spożywcze, które zawierają różne 17

18 ilości wody 10-90%. Najwięcej jej zawierają owoce oraz warzywa, natomiast najmniej produkty suche typu ryż, makaron, kasze, płatki zbożowe. Bilans wody zdrowego człowieka powinien wynosić zero, co w praktyce oznacza równowagę między ilością wody przyjmowanej oraz wydalanej. Nadmiar wody w organizmie prowadzi do obrzęków, nadciśnienia oraz obciąża pracę serca, nerek i wątroby, niedobór natomiast do groźnego dla zdrowia odwodnienia [8]. Poprzez wzrost osmolarności osocza, wywołany m.in. ograniczeniem przyjmowania płynów, poceniem się, spożyciem chlorku sodu dochodzi do podrażnienia hemoreceptorów wrażliwych na zmiany ciśnienia osmotycznego, czego efektem jest pojawienie się uczucia pragnienia. Jeśli płyny nie zostaną dostarczone dochodzi do zmniejszenia objętości osocza, wzrostu stężenia w nim sodu oraz wzrostu osmolarności, co z kolei inicjuje proces przemieszczania się wody z komórek do przestrzeni miedzykomórkowych w celu wyrównania stężeń, czego skutki odczuwalne są w postaci: pragnienia, suchości śluzówek, bezsenności, zaczerwienienia skóry, braku apetytu, spadku możliwości wysiłkowych i koordynacyjnych. Niedobór wody w organizmie wpływa również na wydalanie moczu o większym zagęszczeniu, co sprzyja powstawaniu warunków do tworzenia się kamieni nerkowych. Skutkiem niedostatecznej podaży płynów może być również zmniejszenie wydalania potu, co może prowadzić do udaru termicznego organizmu. Odwodnienie w granicach 2-3% m.c. obniża wydolność fizyczną organizmu, 5-8% powoduje duże zaburzenia wydolności fizycznej i psychicznej, natomiast odwodnienie w granicach 20% prowadzi do śmierci [39] [40]. Zapotrzebowanie na wodę można określić na poziomie 30cm3 na 1 kg mc lub 1cm3 na 1 kcal spożywanego pokarmu [39]. Można również skorzystać z dziennych norm spożycia wody dla populacji polskiej, gdzie zapotrzebowanie na wodę ustalono na poziomie 3700ml dla mężczyzn oraz 2700ml dla kobiet [41]. Zapotrzebowanie na wodę i pływny zwiększy się wraz ze wzrostem poziomu aktywność fizyczną i zależy bezpośrednio od jej intensywności, ale również temperatury otoczenia i wilgotności powietrza [40]. Tatoń celem uzupełnienia płynów w organizmie zaleca spożywanie wody oraz herbat, natomiast z diety należy wykluczyć takie napoje jak: alkohol, soki owocowe, colę i wszystkie słodzone napoje gdyż zawierają zbyt dużo cukru lub alkohol [42]. 18

19 1.6. Aktywność fizyczna znaczenie i wpływ na organizm człowieka Na pojęcie zdrowia składa się nie tylko brak choroby czy dolegliwości zdrowotnych ale szeroko pojęty dobrostan oraz radzenie sobie ze zmianami w otaczającym środowisku. Na styl życia, który w 50% determinuje zdrowie ma wpływ zarówno odżywianie jak i aktywność fizyczna. Współczesny człowiek posiada genom, który jest dziedziczony przez pokolenia, kształtował się i rozwijał u przodków prowadzących aktywny tryb życia. Można powiedzieć, zatem że aktywność fizyczna jest głęboko zakorzenioną potrzebą każdego ludzkiego organizmu. Bez niej organizm zapada na szereg chorób cywilizacyjnych takich jak choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2 [43]. Birch, McLaren i George definiują aktywnością fizyczną jako każdy skurcz mięśnia szkieletowego, który prowadzi do wzrostu wydatku energetycznego. Wysiłkiem fizycznym natomiast nazywają powtarzającą się aktywność fizyczną lub ruch mający na celu poprawę lub utrzymanie sprawności fizycznej lub zdrowia. Aerobik, trening siłowy i ćwiczenia na sali gimnastycznej są przykładem wysiłku fizycznego. Biorąc pod uwagę fakt, że aktywność fizyczna wiąże się z wydatkiem energetycznym można dokonać podziału poziomu aktywności fizycznej w życiu codziennym na: osoby o małej aktywności fizycznej - prowadzące siedzący tryb życia, osoby umiarkowanie aktywne podejmujące aktywność fizyczną przez 30 min w większość dni tygodnia oraz osoby bardzo aktywne aktywne fizycznie ponad 30 min praktycznie w każdy dzień tygodnia [44]. Niektóre źródła podają, że tylko wydatek energetyczny na poziomie co najmniej 2000 kcal w tygodniu w wyniku wysiłku fizycznego przynosi korzyści w postaci: uodpornienia się na choroby, a wręcz przedłużenia życia. Celem osiągnięcia tych korzyści należy uprawiać aktywność fizyczną przez cztery do pięciu godzin tygodniowo. Najlepszymi formami aktywności są chodzenie, jazda na rowerze oraz bieganie w przedziale aerobowym [45]. W przedziale aerobowym organizm ludzki pracuje gdy jego tętno mieści się w zakresie 65-75% tętna maksymalnego, a głównym substratem energetycznym stają się wtedy wolne kwasy tłuszczowe, przez co w konsekwencji zmniejsza się ilość tkanki tłuszczowej w organizmie [43] [46] [47]. Maksymalna częstość skurczów serca w trakcie wysiłku fizycznego skorelowana jest z wiekiem. Największa jest ok. 10 r.ż /min i stopniowo zmniejsza się, wynosząc dla 19

20 przykładu w wieku: lat - 193/min, lat - 176/min, lat - 162/min, lat - 145/min. Chcąc orientacyjnie wyliczyć maksymalną częstości skurczów serca w trakcie aktywności fizycznej u ludzi zdrowych stosuje się wzór dla mężczyzn: wiek w latach i 226 wiek w latach dla kobiet [48] [43]. Przykładowy wydatek energetyczny niektórych formach aktywności fizycznej przedstawia tabela nr 3. Tabela 3: Wydatki energetyczne (w kcal/godz.) u osób dorosłych podczas wykonywania różnych czynności [49] Czynność Całkowite wydatki energetyczne (kcal/godz./1kg masy ciała) Leżenie, odpoczynek w pozycji leżącej, sen 1,10 Spokojne siedzenie 1,43 Szycie ręczne 1,59 Praca biurowa 1,65 Ubieranie i rozbieranie się 1,69 Szybkie pisanie na maszynie 2,00 Zmywanie naczyń 2,06 Zmywanie podłóg 2,41 Lekkie ćwiczenia fizyczne 2,43 Powolny spacer (4km/h) 2,86 Dość forsowne ćwiczenia fizyczne 4,14 Szybki marsz (6km/h) 4,28 Schodzenie ze schodów 5,20 Forsowne ćwiczenia fizyczne 6,43 Pływanie 7,14 Bieg (8,5km/h) 8,14 Bardzo szybki marsz (ok. 8,5/h) 9,28 Wchodzenie na schody 15,8 Na wielkość wydatku energetycznego podczas aktywności fizycznej mają wpływ następujące czynniki: waga ciała, płeć, temperatura i wilgotność powietrza, rodzaj wykonywanej aktywności fizycznej oraz tętno z jakim jest wykonywana aktywność fizyczna, co w praktyce może oznaczać, że osoby rozpoczynające przygodę z aktywnością fizyczną będą spalały więcej kalorii, gdyż będą się bardziej męczyły. Efektem aktywności fizycznej wg Zahorskiej-Markiewicz są [50]: zwiększenie wydatku energetycznego i przyśpieszenie chudnięcia zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej z równoczesnym wzmocnieniem mięśni i kości 20

21 zmniejszenie dolegliwości bólowych kręgosłupa i stawów zmniejszenie ubytku beztłuszczowej masy ciała towarzyszącemu odchudzaniu ograniczeniami dietetycznymi ułatwieniu stosowania zaleceń dietetycznych i długotrwałego utrzymywania masy ciała zmniejszenie obniżania spoczynkowego wydatku energetycznego wywołanego ograniczeniami dietetycznymi zmniejszenie zaburzeń metabolicznych: obniżenie ciśnienia tętniczego poprawa tolerancji glukozy wzrost wrażliwości na insulinę i obniżenie stężenia insuliny we krwi poprawa profilu lipidowego zwiększenie wydolności i sprawności fizycznej poprawa stanu psychicznego i samopoczucia. Przyczyną 50% zgonów w Polsce są choroby układu krążenia, wynikają one ze zmian cywilizacyjnych, jakimi są: mocno przetworzona żywność oraz znaczne ograniczenie aktywności ruchowej w życiu codziennym. Górski przytacza szereg korzyści płynących dla zdrowia z uprawiania bardziej lub mniej intensywnej aktywności ruchowej. Osobom starszym, z problemami ze strony układu krążenia czy aparatu ruchu zaleca mniej intensywne ćwiczenia, natomiast osobom zdrowym bardziej intensywne celem zwiększenia wydatku energetycznego, poprawy stabilizacji sylwetki, tonusu mięśniowego oraz zwiększenia tempa podstawowej przemiany materii. Aktywność fizyczna ma pozytywne oddziałanie w szeregu chorób cywilizacyjnych takich jak wspomniane choroby układu krążenia, ale również w osteoporozie, poprzez zastosowanie ćwiczeń oporowych (siłowych) poprawiających tonus mięśniowy oraz zwiększających mineralizację kości. Ponadto w cukrzycy powodując poprawę gospodarki węglowodanowej, ale również w prewencji chorób nowotworach oraz depresji (rozładowanie napięcia nerwowego, wydzielanie endorfin) [43]. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne podkreśla, że wysiłek fizyczny powinien być integralną częścią postępowania w leczeniu cukrzycy typu 2. W niektórych sytuacjach może doprowadzić nawet do możliwości odstawienia insuliny [35]. Suliburska i Kuśnierek 21

22 również dowodzą, że aktywność fizyczna jest jedną z najskuteczniejszych broni w walce z chorobami cywilizacyjnymi, w tym także z insulinoopornością. Oczywiście wśród zaleceń zwiększenia aktywności fizycznej wymieniają zalecenia dietetyczne: ograniczenie spożycia cukrów prostych, alkoholu i tłuszczów nasyconych, zwiększenie spożycia produktów bogatych w błonnik, warzyw i owoców oraz kwasów omega 3. Ponadto wśród zaleceń znalazło się jadanie śniadań i regularne spożywanie posiłków [51]. Grabińska i Bogdański dowodzą możliwości niefarmakologicznego leczenia nadciśnienia tętniczego poprzez zastosowanie zwiększonej ilości umiarkowanej aktywności fizycznej w postaci ćwiczeń aerobowych (jazda na rowerze, pływanie, bieganie), ponadto niezwykle istotne jest aby obok aktywności fizycznej wprowadzić zasady dietetyczne takie jak: ograniczenie spożycia alkoholu, soli, tłuszczów, zwiększenie spożycia owoców i warzyw oraz zaprzestanie palenia. Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego zaleca regularny 30-45minutowy wysiłek fizyczny dziennie, przy czym nie wskazane są u osób z nadciśnieniem ćwiczenia siłowe (oporowe) [52]. Friel opisuje natomiast zmiany jakie zachodzą w organizmie osób aktywnych fizycznie pod wpływem trzytygodniowej bezczynności (bezruchu) [53]: spadek wydolności tlenowej o 8% spadek objętości wyrzutowej serca o 10% wzrost tętna submaksymalnego o 4% spadek objętości osocza krwi o 12% spadek gęstości kapilarnej krwi o 7% spadek poziomu enzymów oksydacyjnych o 29% wzrost spoczynkowego poziomu insuliny we krwi o % spadek progu mleczanowego o 7% szybkość występowania zmęczenia o 10% Inne badania przeprowadzone przez Szygułę pokazują korzystny wpływ wysiłku tlenowego (aerobowego) na różne funkcje fizjologiczne i jednocześnie cofnięcie się korzystnych zmian pod wpływem braku aktywności przez osiem tygodni [54]. 22

23 Tatoń podjął się stworzenia na wzór piramidy zdrowego żywienia, piramidy zwiększania wysiłku fizycznego, co przedstawia rycina nr 2. Rycina 2: Piramida zwiększania aktywności fizycznej - schemat dla pacjenta [42]. Według niego jeśli pacjent prowadził dotąd siedzący tryb życia, powinien zacząć od wprowadzenia w życie wskazówek zamieszczonych w dolnej części piramidy i stopniowo przechodzić do zaleceń podanych na jej wyższych piętrach. Tatoń w swoich rozważaniach nad korzystnym wpływem aktywności fizycznej w aspekcie otyłości wymienia korzyści płynące dla osób otyłych uprawiających aktywność fizyczną: zmniejszenie masy ciała, zmniejszenie insulino oporności, poprawa tkankowego zużycia glukozy i obniżenia glikemii, zmniejszenie zapadalności na chorobę wieńcową, korzyści psychologiczne. Ponadto dla osób, którym udało się 23

24 schudnąć: zwiększenie wydatku energetycznego, zmniejszenie apetytu, zwiększenie spoczynkowej przemiany materii, zwiększona termo geneza poposiłkowe, wzrost masy mięśniowej bez przyrostu tkanki tłuszczowej, hamowanie odkładania tłuszczu wisceralnego, poprawa samopoczucia [42]. Podsumowując warto przytoczyć aforyzm dr Wojciecha Oczko, nadwornego lekarza królów polskich: Ruch może zastąpić każdy lek, ale żaden lek nie zastąpi ruchu [55]. 24

25 2. Cel pracy Podstawowym celem pracy jest próba wykazania zależności, pomiędzy wiedzą a nawykami żywieniowymi kobiet aktywnych fizycznie w wieku lat uczęszczających na zajęcia do Fitness Clubu Dynamika w Opolu. Badanie ma również na celu ocenę różnic zasobach wiedzy i nawyków żywieniowych badanej grupy z uwzględnieniem następujących czynników: wiek, wykształcenie, status społeczny, częstotliwość uczęszczania na zajęcia rekreacyjno-sportowe czy czasem spędzonym każdorazowo w klubie fitness. 3. Materiał i metoda Badaniem objętych zostało 114 kobiet przychodzących w celach rekreacyjnych do Fitness Clubu Dynamika w Opolu, a jednocześnie spełniających kryteria badania, jakimi były: wiek 19-65lat oraz uczestnictwo w zajęciach rekreacyjnych co najmniej 2 razy w tygodniu. Badanie zostało przeprowadzone w II półroczu 2011 r. metodą ankietową z wykorzystaniem audytoryjnej techniki zbierania danych, za pomocą specjalnie opracowanego kwestionariusza zawierającego 43 pytania z jedną możliwą odpowiedzią do wyboru, po ostatecznej analizie kwestionariusza ankiety wykluczono z dalszej oceny odpowiedzi na dwa pytania: nr 35 i 36, gdyż sformułowane są w sposób nieprecyzyjny i została zastosowana zbyt złożona terminologia dla przeciętnego respondenta. Ankieter mógł wprowadzić osoby ankietowane w błąd, poprzez zaproponowanie w ankiecie odpowiedzi ze zbliżoną wartością węglowodanów prostych i złożonych w produktach spożywczych. Na usunięcie z dalszej analizy tych dwóch pytań miał wpływ także fakt, iż respondenci zadawali pytania dotyczące zdefiniowania pojęcia węglowodanów prostych i złożonych co świadczyło o niezrozumieniu pytań. Należałoby zapytać o potocznie uznawane za dobre i złe węglowodany, przez co nawiązano by do indeksu glikemicznego poszczególnych produktów, wymienionych w możliwych do wyboru w ankiecie odpowiedziach. W ankiecie wzięło udział 141 kobiet, z których po analizie ankiet wykluczono 27 z powodu niespełniania założeń badania, a więc: wiek poniżej 19 roku życia lub 25

26 powyżej 65, aktywność fizyczna rzadsza niż 2 razy w tygodniu, ponieważ nie można uznać takiej osoby za osobę aktywną fizycznie. Wypełnienie ankiety było dobrowolne oraz anonimowe, jednakże cała procedura zbierania odpowiedzi następowała w obecności ankietera w celu uniknięcia konsultacji pomiędzy ankietowanymi kobietami. Czas wypełnienia ankiety był nieograniczony. Pytania podzielone zostały na dwa obszary: nawyki żywieniowe respondentów oraz ich wiedza z zakresu żywienia. Kwestionariusz ankiety został stworzony na podstawie wywiadu 24-godzinnego oraz piramidy zdrowego odżywiania, według instrukcji i wytycznych opracowanych przez Instytut Żywności i Żywienia. Każde z pytań ankiety miało od jednej do czterech prawidłowych odpowiedzi, związane to było z różnorodnością nawyków żywieniowych, z których część można uznać za prawidłowe, a część za nieprawidłowe pomimo tego, iż odpowiedzi różniły się między poszczególnymi respondentkami. Podobnie w aspekcie wiedzy żywieniowej, w której to pytania miały szeroki wachlarz możliwych prawidłowych odpowiedzi i tylko niektóre z nich były nieprawidłowe. Taki sposób sformułowania ankiety miał na celu uzyskanie maksymalnie rzetelnego obrazu nawyków i wiedzy, nie sugerując respondentowi, iż tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. Respondenci mieli za zadanie zaznaczyć odpowiedź, która wg nich jest prawidłową. Oceny odpowiedzi dokonywano przez przyznanie 0 punktów za nieprawidłową odpowiedź i 1 punktu za odpowiedź prawidłową. Z części dotyczącej deklarowanych nawyków żywieniowych respondent mógł maksymalnie zdobyć 24 punkty, a w części drugiej 17 punktów za wiedzę na temat prawidłowego odżywiania się. Podstawą oceny poziomu wiedzy nt. zdrowego odżywiania się oraz oceny nawyków żywieniowych kobiet aktywnych fizycznie, była suma punktów uzyskanych za udzielenie prawidłowych odpowiedzi na pytania z poszczególnych części ankiety. Dla określenia poziomu wiedzy przyjęto następujące kryteria za Kołłajtis- Dołowy i Boniecką [56]: wysoki poziom wymagał udzielenia co najmniej 75% poprawnych odpowiedzi, dostateczny 74,9% - 50%, niski 49,90% - 25%, natomiast wiedzę znikomą miały osoby poniżej 25% dobrych odpowiedzi. Podobną skalę 26

27 zastosowano dla oceny nawyków żywieniowych; kobiety udzielające powyżej 75% poprawnych odpowiedzi uznano, iż posiadają dobre nawyki żywieniowe, 74,9% - 50% - nawyki zadowalające, 49,9% - 25% - nawyki niezadawalające, natomiast wynik poniżej 25% poprawnych odpowiedzi oznaczał nawyki złe. Ankietowane kobiety, oprócz odpowiedzi na pytania dotyczące wiedzy oraz nawyków żywieniowych, zostały poproszone również o podanie dodatkowych informacji, takich jak: wiek, wykształcenie, status społeczny, częstotliwość uczęszczania na zajęcia rekreacyjno - sportowe, przeciętny czas poświęcany na aktywność fizyczną podczas pojedynczej wizyty w fitness klubie oraz czy dana osoba praktykuje wegetarianizm czy też nie. Struktura wieku w badanej grupie kształtowała się następująco, 45% ankietowanych to kobiety w wieku od 31 do 50 lat, 39% ankietowanych była w wieku od 19 do 30 lat, natomiast kobiety w wieku od 51 do 65 lat stanowiły 16% badanej grupy. Na rycinie nr 3 przedstawiono rozkład odsetkowy kobiet aktywnych fizycznie z uwzględnieniem wieku. od 51do 65 lat 16% od 19 do 30 lat 39% od 31 do 50 lat 45% Rycina 3: Rozdział odsetkowy kobiet aktywnych fizycznie z uwzględnieniem wieku. Oprócz wieku, ankietowane kobiety zostały poproszone o podanie poziomu swojego wykształcenia. W badanej grupie 70% respondentek stanowiły kobiety z wykształceniem wyższym, 26% kobiety z wykształceniem średnim, natomiast wykształcenie podstawowe oraz zawodowe zadeklarowało 4% respondentek. 27

28 Odsetkowy rozdział ankietowanych kobiet z uwzględnieniem tej właśnie cechy przedstawia rycina nr 4. zawodowe 1% podstawowe 3% średnie 26% wyższe 70% Rycina 4: Rozdział odsetkowy kobiet aktywnych fizycznie z uwzględnieniem poziomu wykształcenia. Kolejną braną pod uwagę cechą ankietowanych kobiet był status społeczny, gdzie 74% oceniła go jako dobry, 23% bardzo dobry, natomiast 4% jako dostateczny lub niedostateczny. Rozdział odsetkowy respondentek z uwzględnieniem statusu społecznego przedstawia rycina nr 5. 28

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie 1. Jedz

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Rola produktów zbożowych w żywieniu człowieka Produkty zbożowe, czyli mąki, pieczywo, kasze, ryż, makarony

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Żywić się zdrowo powinniśmy w każdym okresie życia, ale szczególnie ważny jest sposób odżywiania dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. ZDROWE ODŻYWIANIE Zdrowe odżywianie jest to sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Istotne jest zmniejszenie ryzyka wystąpienia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia Anna Jelonek dietetyk Rola jednostek i społeczeństwa Sposób odżywiania kobiety w ciąży związany z przekarmieniem

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka

Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. mgr inż. Joanna Wierzbicka Zasady racjonalnego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym mgr inż. Joanna Wierzbicka Najczęstsze wady w żywieniu dzieci i młodzieży Do osób najbardziej narażonych na skutki nieprawidłowego żywienia

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze?

ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? ABC żywienia dzieci, czyli dlaczego jedzenie jest najważniejsze? Odżywianie jest rozumiane jako przyjmowanie pokarmu w celu zaspokojenia podstawowej potrzeby fizjologicznej każdego żywego organizmu, niezależnie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA mgr Katarzyna Liptak Nauczyciel wych. wczesnoszkolnego, Trener Wellness Co to jest ODŻYWIANIE? To proces życiowy polegający na pozyskiwaniu przez organizm ze środowiska

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań.

Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań. Czat z Anną Jelonek Dietetyk Anna Jelonek : Dzień dobry :) już jesteśmy, zapraszamy do zadawania pytań. Jaka jest różnica pomiędzy makaronami i ryżami białymi a brązowymi? Czy ma to wielkie znaczenie w

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA. mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA MŁODEGO PIŁKARZA mgr Natalia Stanecka Centrum Dietetyczne Naturhouse Dzierżoniów ZŁE NAWYKI ŻYWIENIOWEKONSEKWENCJE zmniejszona wydolność fizyczna dziecka, płaskostopie, skrzywienia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego odżywiania

Zasady zdrowego odżywiania Zasady zdrowego odżywiania Powszechnie wiadomo, że nieprawidłowy sposób odżywiania prowadzi do wystąpienia chorób tzw. dietozależnych. Racjonalna dieta stanowi podstawę ich leczenia, a także zapobiegania

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo