CUKRZYCA SAMOKONTROLA NA CO DZIEŃ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CUKRZYCA SAMOKONTROLA NA CO DZIEŃ"

Transkrypt

1 CUKRZYCA SAMOKONTROLA NA CO DZIEŃ materiał przygotowała i opracowała mgr Sylwia Rodak pielęgniarka oddziałowa Centrum Dializa sp. z o.o. Stacja Dializ Sopot Cukrzyca (diabetes mellitus) to bardzo podstępna choroba, wymagająca niezwykłego zaangażowania ze strony pacjenta i jego najbliższej rodziny. Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, spowodowaną zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek. Przyczyną tych zaburzeń jest defekt wydzielania insuliny i/lub nieefektywność jej działania. Na cukrzycę typu 2 choruje około 95% wszystkich diabetyków. Liczba nowych przypadków cukrzycy jest tak duża, że określa się ją mianem epidemii XXI wieku. W Polsce na cukrzycę choruje ponad 2 mln osób i uważa się że liczba ta będzie w najbliższych latach szybko wzrastać. Bezobjawowy, czasem kilkuletni okres choroby sprawia, że u połowy diabetyków cukrzyca nie została jeszcze rozpoznana. Każdego roku przybywa chorych na cukrzycę typu 2, której sprzyjają zła dieta i niedobór ruchu, a w ślad za nimi nadwaga - ta, która zależy od stylu naszego życia i warunków środowiskowych. W cieniu tej plagi pozostawała cukrzyca typu 1, zwana też dziecięcą lub młodzieńczą, bo objawia się w tym wieku. Eksperci niedawno podnieśli jednak alarm. Z niewyjaśnionych przyczyn, w tempie od trzech do pięciu procent rocznie, przybywa chorych na cukrzycę typu 1, zwłaszcza wśród najmłodszych, do piątego roku życia. Cukrzyca typu 1 i 2 to właściwie dwie różne choroby. Łączy je utrata przez organizm zdolności utrzymywania - poprzez regulowanie dawek wydzielanej przez niego insuliny - odpowiedniego poziomu cukru we krwi, dzielą - źródła pochodzenia. Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną. Organizm, z niewyjaśnionych do końca powodów, atakuje własne komórki beta trzustki, których produkowana jest insulina, aż do całkowitego ich zniszczenia. Insulina przestaje być uwalniana i jedynym ratunkiem pozostaje systematyczne dostarczanie jej z zewnątrz, za pomocą zastrzyków. W cukrzycy typu 2,objawiającej się na ogół między czterdziestym a pięćdziesiątym rokiem życia, tkanki które potrzebują insuliny, aby przyjąć glukozę (np. wątroba, mięśnie czy tłuszcz), stają się odporne na jej obecność. W odpowiedzi komórki wytwarzające insulinę przegrzewają się, produkując początkowo większą ilość hormonu niż normalnie, w końcu jednak nie dają sobie rady z pdwyższonym poziomem glukozy we krwi. U niektórych pacjentów w ogóle zanika zdolność do produkcji insuliny. Głównym celem leczenia cukrzycy jest kontrola gospodarki węglowodanowej, normalizacja

2 zaburzeń lipidowych, ciśnienia tętniczego krwi oraz redukcja masy ciała u chorych z nadwagą i otyłością. Podstawą leczenia cukrzycy typu 2 są doustne leki lub łączenie leków doustnych z insuliną. Prawidłowo zbilansowana dieta powinna zawierać takie produkty, które w pełni pokrywają całodobowe zapotrzebowanie człowieka na energię, białko, węglowodany, tłuszcze, witaminy i składniki mineralne. Węglowodany są głównym elementem energetycznym diety, gdyż powinny pokrywać w 55-65% dobowego zapotrzebowania na energię. Glukoza to główny cukier prosty, wykorzystywany przez organizm ludzki. Poziom glukozy we krwi wzrasta po spożyciu posiłku zawierającego węglowodany. Zjawisko to jest natychmiastowym bodźcem do komórek beta trzustki do wydzielenia insuliny, hormonu odpowiedzialnego za prawidłowe utrzymanie glikemii. Insulina przyspiesza transport glukozy do tkanek i nasila jej zużycie w tkankach. Insulina zwiększa również utlenianie czyli spalanie glukozy oraz zwiększa syntezę tłuszczów i białek. Cukrzyca jest chorobą, z którą można prowadzić długie, dobre życie. Trzeba jednak wiedzieć jak to robić konsekwentna, właściwa samokontrola, znajomość zasad zdrowego odżywiania, aktywność fizyczna, to tylko kilka ważnych kwestii, które determinują jakość życia diabetyka i możliwość radzenia sobie z chorobą w codziennym życiu. Jest to choroba przewlekła, objawiająca się wysokim poziomem cukru we krwi. Jest on dlatego wysoki, ponieważ organizm produkuje za mało insuliny hormonu produkowanego przez trzustkę. Jej działanie polega na obniżaniu poziomu cukru we krwi. Drugą natomiast przyczyną podwyższonego poziomu cukru jest oporność komórek na insulinę, czyli mimo że insulina jest obecna, nie powoduje spadku cukru. Zazwyczaj w cukrzycy występują obydwa te zaburzenia. Z jednej strony jest za mało insuliny, z drugiej nie działa ona prawidłowo na komórki. Wysoki poziom cukru we krwi po pewnym czasie prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych w nerkach, a to powoduje przedostawanie się białka do moczu. Na początku są to małe cząsteczki białka albuminy, w bardziej zaawansowanym stadium dochodzi do białkomoczu. Nefropatia cukrzycowa przebiega podstępnie, bo bez wyraźnych objawów (pierwszym objawem może być niewielki wzrost ciśnienia tętniczego krwi), jednak może doprowadzić do niewydolności nerek i konieczności poddawania się dializom. Każdy pacjent potrzebuje indywidualnego podejścia do swojej choroby. Możemy mu to zapewnić poprzez częste rozmowy na temat pojawiających się problemów. Źle leczona cukrzyca może być przyczyną różnych powikłań. Dlatego tak ważna jest samokontrola i prawidłowe wyrównanie choroby. O dobrym wyrównaniu cukrzycy świadczy brak subiektywnych dolegliwości charakterystycznych dla tej choroby, utrzymanie należnej masy ciała, prawidłowe wartości glikemii, ciśnienia tętniczego, cholesterolu oraz trójglicerydów. Każdy pacjent chorujący na cukrzycę doskonale zna pojęcia hiperglikemii oraz

3 hipoglikemii. My również jako pielęgniarki powinnyśmy uświadamiać naszym pacjentom jakie są tego objawy oraz co robić by poprawić stężenie cukru we krwi. Hiperglikemia to wysoki poziom cukru we krwi. Powstaje, gdy z jakiegoś powodu brakuje organizmowi insuliny. Objawami są: uczucie senności, większe pragnienie (czasem większy apetyt niż zwykle), częste oddawanie moczu (również w nocy), sucha i swędząca skóra, większe zmęczenie, nieostre widzenie, bardzo wolno gojące się rany. Z rozmów z pacjentami wnioskuję, iż nie każdy z nich odczuwa objawy hiperglikemii i wtedy pewnym sposobem jej wykrycia jest oznaczenie poziomu cukru we krwi. W takiej sytuacji możemy choremu zalecić ograniczenie spożywania posiłków, stosowanie więcej ruchu czy picie wody. Ponadto każdy z pacjentów powinien prowadzić sumiennie zeszyt samokontroli poziomów cukru i jeżeli problem pojawia się często, konieczna jest wizyta u diabetologa lub dietetyka. Powinniśmy również pamiętać, iż przy poziomie cukru ponad 180 mg%, dochodzi do przekroczenia tzw. progu nerkowego i wtedy przedostaje się on do moczu, natomiast gdy przekracza 300 mg% może spowodować śpiączkę cukrzycową stan zagrożenia życia. Hipoglikemia to inaczej niedocukrzenie. W tym stanie poziom glukozy spada poniżej 55 mg/dl (3,0 mmol/l). Najczęstszymi przyczynami są: niezjedzony lub zbyt mały posiłek, nieprawidłowa dawka insuliny czy nadmierne spożycie alkoholu przy zbyt małej podaży węglowodanów. Dodatkowo sprzyjają temu choroby nerek, wątroby, zastoinowa niewydolność krążenia czy niedobory endokrynologiczne (niedoczynność tarczycy, przysadki czy nadnerczy). Objawami są: potliwość, zimne poty, drżenie i osłabienie, drętwienie ust, głód, zaburzenia widzenia, rozdrażnienie, zdenerwowanie, złość, niezdolność koncentracji, bladość, senność (a w konsekwencji utrata przytomności).

4 Stosunkowo łagodną reakcję spadku poziomu cukru we krwi można opanować, np. szklanką słodkiego soku lub coca-colą. Należy jednak pamiętać, że napoje te zamiast cukru zawierają zwykle sztuczny słodzik więc są na dłuższy okres czasu bezużyteczne. Warto zatem mieć przy sobie produkty zawierające szybko wchłaniające się węglowodany - cukierki bądź biszkopty. Chorzy i ich rodziny szczególnie obawiają się, że napad hipoglikemii może wystąpić w nocy i sprawić, że chory już się nie obudzi. Objawy spadku poziomu glukozy we krwi prawdopodobnie obudzą chorego, a często zdarza się,że chory przesypia ciężką hipoglikemię a potem się budzi. W odpowiedzi na obniżanie się poziomu glukozy organizm mobilizuje różne hormony, które korygują patologię, pobudzając uwalnianie rezerw cukru. Po takim epizodzie człowiek budzi się z bólem głowy i innymi objawami przypominającymi ciężkiego kaca. Jeśli chory często budzi się ze złym samopoczuciem tego rodzaju, powinien kilkakrotnie sprawdzić poziom cukru w nocy, aby przekonać się, czy nie miewa nocnych hipoglikemii o których nie wie. Powinien wówczas przedyskutować z lekarzem ewentualną korektę wieczornej dawki lub zmianę rodzaju insuliny. Bardzo ważna jest zatem samokontrola, czyli aktywny udział w terapii osoby chorej na cukrzycę, na który składa się wiele decyzji i czynności wykonywanych samodzielnie lub przez najbliższe otoczenie, np. rodzinę. Celem jest ocena wyrównania metabolicznego cukrzycy i jej powikłań oraz umiejętność modyfikacji swojej terapii. Polega ona na: oznaczaniu stężenia glukozy we krwi; pomiarze ciśnienia tętniczego; pomiarze masy ciała; kontroli stężenia acetonu i glukozy w moczu; kontroli stanu stóp; prowadzeniu dzienniczka samokontroli; umiejętności samodzielnego podejmowania decyzji w zależności od uzyskanych wyników. Samokontrola jest integralną częścią leczenia cukrzycy. Chorzy leczeni metodą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny lub przy użyciu ciągłego podskórnego wlewu insuliny powinni na co dzień wykonywać dobowy profil glikemii, obejmujący oznaczenia stężenia glukozy: rano na czczo, przed i minut po każdym głównym posiłku oraz przed snem. Częstość i pory dodatkowych oznaczeń należy dobierać indywidualnie.

5 Zasady rozpoznawania zaburzeń gospodarki węglowodanowej Glikemia przygodna - oznaczona w próbce Glikemia na czczo - oznaczona w próbce krwi krwi pobranej o dowolnej porze dnia, niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku 200 mg/dl - cukrzyca (gdy występują objawy hiperglikemii: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie) pobranej 8-14 godzin od ostatniego posiłku mg/dl - prawidłowa glikemia na czczo mg/dl - nieprawidłowa glikemia na czczo 126 mg/dl - cukrzyca Tab.1. Zasady rozpoznawania zaburzeń gospodarki węglowodanowej W: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2011 Źle leczona cukrzyca może być przyczyną różnych powikłań. O jej dobrym wyrównaniu świadczy brak subiektywnych dolegliwości charakterystycznych dla tej choroby oraz - o czym wspomniałam wcześniej - utrzymanie należnej masy ciała, prawidłowe wartości glikemii, ciśnienia tętniczego, cholesterolu oraz trójglicerydów. Utrzymywanie bowiem prawidłowych wartości stężenia glukozy we krwi znacząco wpływa na zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań cukrzycowych. Ważne jest, aby sprawdzać poziom cukru również wtedy, gdy jest gorsze samopoczucie, gdy pacjent jest chory, dokucza mu przeziębienie lub jakaś inna infekcja. Każda z osób chorujących na cukrzycę powinna zostać przeszkolona w zakresie oznaczania glikemii i obsługi glukometru przez pracowników służby zdrowia. Pomiar stężenia glukozy we krwi przy użyciu glukometru polega na nakłuciu palca z opuszki, następnie wypływającą kroplę krwi nakłada się na pole testowe znajdujące się na pasku testowym. To, co badamy, to ogólne stężenie glukozy we krwi i jeśli chcemy otrzymać prawidłowy i wiarygodny wynik należy się upewnić, czy glukometr eliminuje wpływ substancji zakłócających. Niektóre substancje znajdujące się w organizmie lub przyjmowane leki (szczególnie na przeziębienie) mogą zawyżać wynik pomiaru. Dzieje się tak dlatego, że glukometry które nie mają funkcji eliminowania substancji zakłócających, rozpoznają te substancje jako cząsteczki glukozy i dodają do wyniku pomiaru. Przed pomiarem stężenia glukozy we krwi pobranej z opuszki palca należy umyć ręce mydłem i ciepłą wodą. Następnie opłukać i wytrzeć dokładnie dłonie, sprawdzając czy ręcznik jest czysty i nie zanieczyszczony słodyczami. Nie należy używać kremu do rąk przed wykonaniem pomiaru a gdy chcemy poprawić ukrwienie palców i zapobiec wyciskaniu próbki krwi, należy rozmasować dłonie w kierunku opuszek palców. Ważne jest również sprawdzenie, czy próbka nie jest wyciskana, ponieważ wyciskając krew sprawiamy, że na palcu pojawia się więcej płynu, czyli osocza. Należy również zwrócić uwagę, czy próbka nie jest zanieczyszczona brudem z palców czy resztkami jedzenia, gdyż wtedy wynik będzie

6 nieprawidłowy. Dla wielu chorych na cukrzycę, szczególnie w początkowym stadium choroby, samodzielne pobieranie do badania własnej kropli krwi za pomocą nakłucia palca jest dużym wyzwaniem. Jednak nowoczesne nakłuwacze posiadają cieniutkie sprężynowe ostrze, dzięki któremu można nastawić ukłucie na pożądaną głębokość. Zdjęcie 1. Pomiar glikemii 1h po posiłku wykonany glukometrem Accu Chek Active (zdjęcie własne). Leczenie dietetyczne cukrzycy nie polega na rygorystycznym przestrzeganiu bardzo uciążliwej diety, lecz na odżywianiu się zdrowo i racjonalnie. Należy pamiętać, że poziom glukozy o wiele łatwiej utrzymać w normie regularnie spożywając posiłki, dlatego zaleca się zjadać coś pożywnego co 3 lub 4 godziny, a podczas pracy nocnej może być potrzebny dodatkowy posiłek. Osobom ze świeżo rozpoznaną cukrzycą często radzi się, by schudły. Wiemy dobrze, że człowiek chudnie tylko wtedy, gdy zjada mniej pożywienia niż wymaga tego zwykła jego aktywność.

7 PRAWIDŁOWY JADŁOSPIS ŚNIADANIE GŁOWNY POSIŁEK * mleko chude lub półtłuste * powinien zawierać produkty skrobiowe, np. * słodzik zamiast cukru pieczywo, ziemniaki, makaron, ryż * płatki zbożowe bogate w błonnik (owsiane * co najmniej dwa rodzaje warzyw lub z otrębami) * niewielka porcja chudego mięsa bądź ryby, * pełnoziarnisty lub razowy chleb najlepiej nie smażonej; wszelki tłuszcz należy * do smarowania pieczywa produkt wielo- lub odkroić jednonasycony bądź niskotłuszczowy * owoce świeże lub z puszki, bezcukrowa * dżem lub niskosłodzona marmolada galaretka owocowa lub budyń * owoce * jogurt naturalny lub odtłuszczony PRZEKĄSKA MIĘDZY POSIŁKAMI/KOLACJA * pieczywo, makaron, ziemniaki w mundurkach * powinno się jeść niewiele, np. same owoce oraz niskotłuszczowe dodatki, np. z chudego * kanapka lub grzanka z niskotłuszczowym mięsa, duszonej fasoli, chudego sera lub ryby z dodatkiem puszki * płatki zbożowe bądź owsianka * owoce świeże bądź z puszki * bułka * warzywa, sałatka Zdrowa dieta oznacza spożywanie właściwych i urozmaiconych produktów, a ograniczenie tych, które przynoszą więcej szkody niż pożytku. Przy każdym posiłku należy zachować następujące proporcje: dwie piąte porcji powinny stanowić węglowodany złożone, najlepiej bogatoresztkowe - chleb razowy, ryż, razowy makaron; dwie piąte porcji powinny stanowić warzywa lub owoce; pozostałą jedną piątą powinno stanowić źródło białka, np. mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe bądź sery. Poniżej chcę zaprezentować najważniejsze elementy diety cukrzycowej: 1. Organizm rozkłada węglowodany do glukozy, z której czerpie energię. Są dwa rodzaje węglowodanów: proste i złożone. Węglowodany proste: Są to między innymi cukier, cukierki, czekolada, ciastka, desery i napoje gazowane. Trzeba ich unikać, gdyż zawarta w nich glukoza dostaje się do krwiobiegu bardzo szybko i może spowodować gwałtowny wzrost glikemii. Do słodzenia zamiast cukru można używać sztucznych słodzików. Węglowodany złożone: Są to np. chleb, ziemniaki, makaron, ryż, płatki zbożowe i owoce.

8 Rozkładają się wolniej i są dobrym źródłem energii, tak więc należy jeść je regularnie, najlepiej dodając niewielkie ilości do każdego posiłku. 2. Nie jest również obojętne dla zdrowia, jakie spożywamy tłuszcze. Są dwa główne rodzaje tłuszczów: nasycone i nienasycone. Nasycone tłuszcze (zwierzęce) znajdują się np. w tłustych produktach mięsnych, pełnym mleku, maśle i smalcu. Mogą przyczyniać się do chorób układu krążenia i należy spożywać je z umiarem. Nienasycone tłuszcze - dzielą się na dwie grupy: wielonasycone (znajdują się np. w oleju słonecznikowym, roślinnym, kukurydzianym i w margarynach słonecznikowych) i jednonasycone (znajdują się w oliwie z oliwek, oleju rzepakowym). Pamiętać trzeba, że każdy tłuszcz jest wysokokaloryczny i spożywany w nadmiarze prowadzi do nadwagi. 3. Błonnik (resztki pokarmu roślinnego) jest bardzo ważny dla prawidłowej pracy jelit i ułatwia utrzymanie glikemii w normie, a także zapobiega wzrostowi poziomu cholesterolu. Bogate w błonnik są potrawy z fasolą, grochem, soczewicą oraz zawierające owies, a także chleb razowy lub z pełnego przemiału, warzywa i owoce ze skórką oraz niełuskany ryż, razowy makaron i inne produkty mączne. 4. Odpowiednie białko jest niezbędne do prawidłowego rozwoju dzieci i regeneracji tkanek i powinno u dorosłych pokrywać 15-20% ich dziennego zapotrzebowania energetycznego. Można je czerpać z produktów roślinnych (chleb, produkty zbożowe, ryż, makaron, mąka) lub zwierzęcych (mięso, ryby, jaja i nabiał). Białkowe produkty zwierzęce są wysokokaloryczne i zawierają dużo tłuszczu, natomiast nie zawierają węglowodanów. Planując jadłospis, trzeba to wziąć pod uwagę. 5. Nadmiar soli w pożywieniu nie służy zdrowiu człowieka i może prowadzić do nadciśnienia. Chorzy na cukrzycę powinni używać jej niewiele do przygotowywania posiłków i nie dosalać ich już później, przy jedzeniu. Smak potraw można wzbogacić np. ziołami. 6. Jeżeli jadłospis jest prawidłowo skomponowany, to nie powinna zaistnieć potrzeba uzupełniania go preparatami mineralnymi. Najlepiej więc odżywiać się w sposób urozmaicony, a wówczas wraz z innymi substancjami odżywczymi dostarczymy organizmowi potrzebne mu witaminy i składniki mineralne.!!! Spożycie węglowodanów najlepiej kontrolować stosując wymienniki węglowodanowe (WW).

9 1 WW to taka ilość produktu, która zawiera 10g węglowodanów przyswajalnych!!! PRODUKTY WSKAZANE I PRZECIWWSKAZANE W DIECIE CUKRZYCOWEJ PRODUKTY ZBOŻOWE Wskazane jest pieczywo ciemne i jasne, a także w ograniczonej ilości makarony (polecane szczególnie z mąki razowej), kasze i ryż. Unikać należy chałek, strucli, bułek maślanych, rogali, pieczywa półfrancuskiego, chleba razowego na miodzie. Z kasz wybierać trzeba raczej grube, jak gryczana i pęczak. Musli najlepiej przygotować samemu, bez cukru, miodu i czekolady. OWOCE W diecie codziennej powinno się znaleźć g owoców w kilku porcjach. Owoce zawierają głównie glukozę i fruktozę, dlatego zjedzone jednorazowo w dużych ilościach znacznie podnoszą poziom glukozy we krwi. Nie powinno się zjadać więcej niż 3 wymienniki owocowe dziennie. Najmniej węglowodanów dostarczają np. grejpfruty (szczególnie zielone), poziomki, truskawki, maliny. Owoce o średniej zawartości węglowodanów to: agrest,arbuzy, brzoskwinie, czereśnie, jagody, jabłka, gruszki, kiwi, morele, mandarynki, pomarańcze, porzeczki czerwone, wiśnie. Dużo węglowodanów zawierają czarne porzeczki, winogrona, banany i ananasy z puszki. Należy jeść różne owoce, lecz np. grejpfrutów i truskawek można zjeść więcej niż winogron czy bananów. Trzeba znacznie ograniczać spożycie owoców suszonych i koniecznie wyeliminować syropy owocowe, dżemy, powidła, marmoladę. Bardzo rzadko można sobie pozwolić na odrobinę dżemu niskosłodzonego. Tyle samo węglowodanów (10g = 1 WW) zawiera np.: 120g arbuza, średnie jabłko (140 g), ok. 18 czereśni (80 g), 20 średnich truskawek (200 g), pół małego banana (50 g), 3 płaskie łyżeczki dżemu niskosłodzonego. WARZYWA Należy je spożywać codziennie, w każdym posiłku, łącznie około 500g, przynajmniej połowę na surowo. Najmniej węglowodanów dostarczają: cykoria, kalafior, brokuły, kapusta pekińska, kapusta kiszona, ogórki świeże i kiszone, pomidory, rzodkiewki, sałata zielona, szparagi, szpinak, cukinia,seler naciowy i korzeniowy, papryka zielona, grzyby. Więcej buraki, cebula, fasolka szparagowa, wszelkie rodzaje kapusty, marchew, pietruszka, papryka czerwona, pory. Warzywa o dużej zawartości węglowodanów to: suche nasiona roślin strączkowych, bób, groszek zielony, groszek konserwowy, soczewica, kukurydza, soja, ziemniaki. Warzyw zawierających małe ilości węglowodanów można zjeść więcej, bogatszych w węglowodany, odpowiednio mniej. Znacznie trzeba ograniczyć spożycie suchych nasion roślin strączkowych. Nie należy z nich jednak rezygnować całkowicie, gdyż są one dobrym źródłem błonnika

10 rozpuszczalnego, który zwalnia wchłanianie węglowodanów i ma wpływ na obniżenie poziomu cholesterolu we krwi. Są również dobrym źródłem białka, które jest polecane w diecie osób chorych na cukrzycę. Warzywa przyrządza się z niewielką ilością tłuszczu. Do surówek dodaje się olej słonecznikowy, sojowy lub kukurydziany. Śmietanę powinno się zastąpić zsiadłym mlekiem, kefirem lub jogurtem naturalnym. Do warzyw gotowanych trzeba dodać trochę margaryny lub masła. Ziemniaki należy jeść z umiarem, najlepiej ugotowane lub upieczone bez dodatku tłuszczu. Lepiej jest jeść ziemniaki ugotowane w całości. Ziemniaki ubite, w postaci puree bardzo szybko podnoszą poziom cukru we krwi (mają wysoki indeks glikemiczny). Z placków ziemniaczanych powinno się zrezygnować. Tradycyjne, smażone frytki powinno się zastąpić mrożonymi, przeznaczonymi do pieczenia. NAPOJE Najbardziej wskazana jest zwykła woda przegotowana lub mineralna nie gazowana. Soki owocowe dostarczają dużo cukrów, należy więc pić je w bardzo małych ilościach i rozcieńczone, przy czym najbardziej wskazane są: grejpfrutowy, pomarańczowy i jabłkowy. Winogronowego i porzeczkowego należy unikać. Soki warzywne zawierają mniej cukrów niż owocowe, ale nie mogą zastąpić ani owoców, ani warzyw. Cukrzycy powinni zrezygnować ze słodkich napojów gazowanych, zawierają bowiem dużo cukru, a nie dostarczają żadnych wartościowych składników. Z umiarem można je pić, gdy są słodzone aspartamem. Pół szklanki soku grejpfrutowego zawiera tyle samo węglowodanów przyswajalnych, co 1 szklanka soku wielowarzywnego lub 2 szklanki soku pomidorowego (10g = 1 WW). JAJA Prawie nie zawierają węglowodanów. Jednak ze względu na dużą zawartość cholesterolu w żółtku powinno się jadać nie więcej niż 2 3 tygodniowo. Białka jaj nie mają cholesterolu, można więc właśnie ich użyć do jajecznicy, sałatek, majonezu, klusek. MLEKO I PRZETWORY MLECZNE Jednorazowo nie można pić dużych ilości mleka, kefiru i jogurtu naturalnego, gdyż zawierają one laktozę (cukier mleczny), która stosunkowo szybko podnosi poziom glukozy we krwi. W ciągu dnia można wypić ok. 300 ml mleka, najlepiej w kilku porcjach. Bardziej wskazany jest kefir, jogurt, czy maślanka niż mleko słodkie. Najlepiej wybierać produkty o najwyżej 2 % zawartości tłuszczu. Przeciwwskazane są jogurty owocowe, słodkie twarożki i desery mleczne. 1 szklanka mleka - 200ml (1 WW) zawiera tyle cukru, co 170ml jogurtu naturalnego 2% tłuszczu, lub 150 ml jogurtu naturalnego 0,1 % tłuszczu, lub 130 ml jogurtu owocowego 1,5 % tłuszczu. Wszystkie sery zawierają mało cukru mlecznego. Z twarogowych najlepiej wybierać chude i półtłuste. Do przygotowania twarożków wskazane jest używać zsiadłego mleka, kefiru lub jogurtu

11 naturalnego. Sery żółte są dosyć tłuste i dlatego trzeba ograniczyć ich spożycie do kilku plasterków tygodniowo (z serów żółtych najlepiej wybierać tłuste niż pełnotłuste, a z topionych tłuste niż kremowe). MIĘSO I JEGO PRZETWORY Należy wybierać tylko chude gatunki. Najbardziej polecane: drób (kurczak, indyk), cielęcina, młoda wołowina, w ograniczonej ilości chudy schab. Drób powinno się jeść bez skóry. Ograniczyć należy spożycie baraniny, wieprzowiny, mięsa kaczki i gęsi oraz podrobów. Z wędlin najbardziej wskazane są drobiowe, unikać należy tłustych (np. parówek, serdelków, szynki wieprzowej, kiszek, salcesonów i pasztetów) oraz konserw. Wskazane jest częste spożywanie ryb, zwłaszcza morskich. Zaleca się je spożywać 2 3 razy w tygodniu. Dla osób otyłych najbardziej wskazane są ryby chude np. dorsz, flądra, morszczuk, płastuga, kargulena, pstrąg. Ci, którzy nie mają kłopotów z nadwagą, mogą spożywać również tłuste gatunki ryb takie jak: halibut, makrela, śledź, tuńczyk. Cukrzycy powinni w zasadzie jeść tylko mięso gotowane albo pieczone w specjalnych foliach lub na ruszcie, a jeśli smażone, to na patelni nie wymagającej stosowania tłuszczu. Jeżeli jednak czasem użyje się tłuszczu, najlepiej, by była to oliwa z oliwek lub olej rzepakowy. TŁUSZCZE Należy jeść z dużym umiarem, a osoby otyłe wyraźnie muszą je ograniczyć. Wykluczyć z diety należy słoninę, boczek i smalec. Masła można używać w ograniczonych ilościach, a lepiej zastąpić je margaryną miękką. Śmietanę lepiej zastąpić jogurtem naturalnym lub kefirem. ZUPY I SOSY Powinno się przyrządzać bez zasmażek, tylko na chudych wywarach warzywnych albo mięsnych. Można zagęszczać je odrobiną mąki rozprowadzoną wodą lub mlekiem. Osoby wymagające redukcji masy ciała mogą stosować zupy czyste lub zamiast zupy soki warzywne. CUKIER, MIÓD, CIASTA I SŁODYCZE Najlepiej zupełnie z nich zrezygnować. Cukier lepiej zastąpić słodzikami zawierającymi substancję słodzącą o nazwie ASPARTAM. Należy je jednak stosować z umiarem, a najlepiej przyzwyczaić się do picia gorzkich napojów. Słodzików z aspartamem nie mogą stosować osoby chore na fenyloketonurię. Tylko przy objawach niedocukrzenia ( hipoglikemii ) osoba chora na cukrzycę musi natychmiast spożyć trochę cukru buraczanego, glukozy, miodu lub wysoko słodzonego dżemu (jednak nie więcej niż 2-3 łyżeczki), po czym powinien zjeść kanapkę. Wyjątkowo rzadko i najlepiej po konsultacji z lekarzem można pozwolić sobie na małą porcję czegoś słodkiego, ale w tym przypadku należy zrezygnować z odpowiedniej ilości produktów węglowodanowych np. pieczywa.

12 Ciasta i desery przeznaczone dla chorych na cukrzycę powinny zawierać bardzo mało cukru, tłuszczu i żółtek. Mogą to być ciasta drożdżowe, biszkoptowe ptysiowe lub ucierane (ewentualnie obsypane słodzikiem). Z deserów poleca się bezcukrowe galaretki, kisiele, budynie (mogą być z dodatkiem słodziku). Do ciast i deserów można dodać owoce. Należy też ograniczyć spożywanie orzechów i migdałów, gdyż zawierają dużo tłuszczu. Tak zwane słodycze dla cukrzyków również podnoszą poziom glukozy we krwi, choć wolniej niż tradycyjne wyroby cukiernicze, natomiast zawierają podobne ilości tłuszczu. W ograniczonych porcjach mogą je spożywać tylko osoby szczupłe, z uregulowaną cukrzycą, ale wliczając je do dziennej puli wymienników węglowodanowych. POWIKŁANIA CUKRZYCY Należy zdawać sobie sprawę, że sama cukrzyca nie oznacza nieuchronności powikłań. Gdy choroba jest wyrównana, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia dodatkowych problemów. Narządy najczęściej dotknięte powikłaniami to: oczy (naczynia krwionośne zaopatrujące siatkówkę), nerki, nerwy obwodowe kończyn górnych i dolnych, skóra oraz duże naczynia krwionośne. W dalszej części artykułu postaram się krótko scharakteryzować powikłania i wyjaśnić jak ważna jest profilaktyka oraz codzienna obserwacja własnego ciała. 1. OCZY Tylna część gałki ocznej, zwana siatkówką jest odżywiana przez liczne i drobne naczynia krwionośne, natomiast cukrzyca upośledza nasz narząd wzroku na różne sposoby - na początku jest to zakłócona ostrość widzenia a następnie retinopatia, czyli uszkodzenie wrażliwej na światło siatkówki oka. ZABURZENIA OSTROŚCI WIDZENIA - na początku leczenia cukrzycy bardzo często chorzy mają wrażenie, że widzą jak przez mgłę. Przyczyną jest odwodnienie soczewek w gałkach ocznych, powstałe na początku choroby i szybki napływ płynów do oka na skutek podjętego leczenia. Problem ten jest przemijający i po kilku miesiącach bez żadnego leczenia ustępuje. ZAĆMA - chorzy z długoletnią cukrzycą są bardziej narażeni na rozwój zaćmy ze względu na nagromadzenie cukrów w soczewce. Soczewka wówczas traci przejrzystość, co zakłóca przemieszczanie światła do siatkówki z tyłu gałki ocznej i jest szczególnie dokuczliwe w jasnym świetle dziennym. Schorzenie to jest leczone za pomocą prostego zabiegu. RETINOPATIA - cukrzyca uszkadza wyspecjalizowaną strukturę z tyłu gałki ocznej, zwanej siatkówką. Jej część centralna, plamka żółta pozwala na widzenie kolorów oraz drobnych szczegółów, zaś część obwodowa wychwytuje obraz czarno-biały i odpowiada za widzenie w ciemności.

13 Cukrzyca dotyka maleńkich naczyń krwionośnych zaopatrujących siatkówkę. Przyczyną jest prawdopodobnie nagromadzenie glukozy i innych cukrów w ich ściankach przez co stają się słabsze. Mogą tworzyć niewielkie pęcherzyki lub mikrotętniaki, które pękając wywołują krwawienia. Czasami występuje przesięk z naczyń krwionośnych, w wyniku czego na powierzchni siatkówki gromadzi się płyn, który następnie tworzy twarde złogi. Gdy retinopatia wkroczy w stadium zaawansowane w miejsce starych powstają nowe naczynia, które są kruche, łatwo pękają i krwawią. Mogą bardzo upośledzić wzrok. Regularne badania okulistyczne pozwalają wykryć uszkodzenie narządu wzroku (retinopatię cukrzycową), zanim jeszcze dojdzie do nieodwracalnego uszkodzenia siatkówki. Główne leczenie tego schorzenia polega na laserowym zamykaniu nieprawidłowych naczyń, zapobiegającym przesączaniu się płynu przez ich osłabione, nieszczelne ścianki. U osób starszych, z długoletnią cukrzycą rozwija się ciężka postać retinopatii zwana zwyrodnieniem plamki żółtej i polega na upośledzeniu ukrwienia centralnej części siatkówki, co poważnie zaburza widzenie kolorów i szczegółów obrazu. Zmiany w oku rozwijają się wprost proporcjonalnie do długości trwania cukrzycy oraz jej typu - po 20 latach choroby retinopatię stwierdza się u prawie wszystkich chorych na cukrzycę typu 1 oraz u 60% chorych z cukrzycą typu NERKI Nerki to filtry krwi, których głównym zadaniem jest usuwanie nadmiaru wody i zbędnych produktów przemiany materii. Cukrzyca bardzo często powoduje uszkodzenie tych filtrów, również wskutek nagromadzenia glukozy w bardzo małych naczynkach krwionośnych, które stanowią główny element budowy nerki. Substancje które powinny być zatrzymywane, przedostają się do moczu. jedną z nich jest białko - stąd też każdy chory leczący się w poradni diabetologicznej powinien na każdej wizycie mieć zbadany mocz pod kątem obecności białka. Obecność jego bowiem w moczu może świadczyć o uszkodzeniu nerek, a nieleczony białkomocz może prowadzić do niewydolności nerek i w konsekwencji do leczenia dializami. Wczesne stadia uszkodzenia nerek (nefropatii cukrzycowej) przebiegają właściwie bezobjawowo. Objawy pojawiają się zazwyczaj dopiero przy rozległym uszkodzeniu nerek. Zaliczymy do nich: obrzęki kostek, stóp i dłoni, zadyszkę, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, splątanie lub trudności w koncentracji, utratę apetytu, nudności i wymioty, suchość i świąd skóry oraz zmęczenie. 3. NERWY Cukrzyca upośledza ukrwienie nerwów a każde jego uszkodzenie nosi nazwę neuropatii. Organizm ludzki zawiera gęstą i skomplikowaną sieć nerwów, które zapewniają łączność między

14 mózgiem a mięśniami, skórą i wszystkimi innymi narządami. Za pośrednictwem nerwów nasz mózg odbiera bodźce zmysłowe, sprawuje kontrolę nad ruchami dowolnymi i kieruje procesami automatycznymi, takimi jak oddychanie czy trawienie. Nerwy są jednak delikatne i podatne na uszkodzenia, a jednym z czynników który działa na nie bardzo niekorzystnie jest wysokie stężenie glukozy we krwi. Nadmiar glukozy osłabia bowiem cienkie ścianki drobnych naczyń włosowatych (kapilar) zaopatrujących nerwy w tlen i substancje odżywcze. Konsekwencje neuropatii zależą od tego, który z trzech rodzajów nerwów zostanie dotknięty chorobą. NERWY RUCHOWE - przekazują informację z mózgu do mięśni pobudzając je do skurczu. Uszkodzenie tego typu nerwów nazywane jest neuropatią motoryczną (ruchową) i prowadzi do upośledzenia aktywności drobnych mięśni stóp i dłoni. NERWY CZUCIOWE - rejestrują ból, dotyk, temperaturę oraz inne wrażenia i przesyłają informacje do mózgu. Neuropatia sprawia, że stopy stają się początkowo nadwrażliwe i bardzo bolesne, a z czasem drętwieją i tracą wrażliwość na doznania zmysłowe, również na ból. NERWY WEGETATYWNE - odpowiadają za czynności automatyczne, takie jak ruchy jelit czy skurcze pęcherza. Jest to dość rzadkie schorzenie, ale bardzo kłopotliwe, gdyż jej skutkiem są zaburzenia funkcji jelit i pęcherza, pojawiają się naprzemiennie zaparcia, biegunki, bardzo uporczywe wymioty, natomiast u mężczyzn występuje obniżenie sprawności seksualnej. 4. SPRAWNOŚĆ SEKSUALNA U mężczyzny zdolność do erekcji zależy od dobrego ukrwienia tętniczego prącia oraz dobrze fukcjonującego unerwienia obkurczającego wychodzące żyły. Cukrzyca upośledza zarówno ukrwienie, jak i unerwienie, stąd częste problemy z erekcją. Należy jednak mieć świadomość tego, że wszystkie rodzaje męskiej impotencji należy leczyć. 5. SKÓRA Niewielka grupa chorych na cukrzycę ma problemy skórne spowodowane uszkodzeniem drobnych naczyń krwionośnych. Objawia się to zaczerwieniem skóry na goleniach. 6. MIAŻDŻYCA TĘTNIC I CHOROBA NIEDOKRWIENNA SERCA Cukrzyca powoduje zwiększone ryzyko miażdżycy dużych tętnic, czego konsekwencją może być zawał mięśnia sercowego i udar, a także upośledzenie krążenia w nogach. Ryzyko zwiększają dodatkowo palenie papierosów oraz nadwaga. Natomiast wysokie poziomy glikemii prowadzą do uszkodzenia śródbłonka - wewnętrznej warstwy tętnic, zarówno drobnych jak i dużych, zaopatrujących najważniejsze narządy. Dlatego tak ważne jest postępowanie zapobiegawczo-lecznicze obejmujące: zdrową dietę, odpowiednio dawkowaną aktywność fizyczną,

15 rzucenie palenia, kontrolę i ewentualną redukcję masy ciała oraz skrupulatną kontrolę poziomów glukozy we krwi. Aby zapobiec skutkom tego powikłania cukrzycy należy przede wszystkim: prowadzić aktywny tryb życia, nie dopuszczać do nadwagi, prowadzić stały pomiar ciśnienia tętniczego krwi oraz stosować dietę ubogą w sól i tłuszcze nasycone. Szczególną ostrożność należy zachować wychodząc z ciepłego pomieszczenia na zewnątrz, gdzie panuje bardzo niska temperatura. Może to doprowadzić do nagłego skurczu naczyń krwionośnych, bólu w klatce piersiowej i trudności w oddychaniu. Kolejnym skutkiem powikłań cukrzycy mogą być choroby naczyniowe mózgu, będące bezpośrednią przyczyną udarów mózgu. 7. STOPY Cukrzyca stwarza dwa potencjalne zagrożenia dla stóp: uszkadza nerwy czuciowe i zmniejsza przepływ krwi. Uszkodzenie sieci nerwów czuciowych w obrębie stóp zmniejsza odczucie bólu, tak więc otarcie naskórka, pęcherz czy drobna ranka mogą zostać niezauważone. A zaburzenia unerwienia i ukrwienia utrudniają gojenie się takich drobnych urazów. Aby tego uniknąć, należy bardzo skrupulatnie wykonywać codzienne zabiegi pielęgnacyjne. BADANIE STÓP - należy codziennie badać stan stóp oglądając je. Badanie takie ma na celu wykrycie ewentualnych pęcherzy, ranek, ognisk pęknięcia, łuszczenia się lub marszczenia skóry, zaczerwienienia i obrzęków oraz zmian zabarwienia i ucieplenia całej stopy. HIGIENA STÓP - należy codziennie myć stopy w letniej wodzie. Stopy myje się delikatnymi masującymi ruchami miękką myjką lub gąbką z użyciem łagodnego mydła. Ważna jest również właściwa technika osuszania stóp: zamiast energicznego wycierania należy ograniczyć się do przykładania ręcznika. Szczególnej uwagi wymaga osuszanie przestrzeni między palcami, gdzie łatwo rozwija się grzybica. NAWILŻANIE SKÓRY - następstwem uszkodzenia nerwów może być zmniejszone wydzielanie potu, a więc i nadmierna suchość skóry. Dotyczy to szczególnie stóp i jest zjawiskiem niekorzystnym, zwiększającym ryzyko pęknięć i innych urazów a w konsekwencji zakażenia. Aby temu zapobiec należy regularnie smarować stopy kremem nawilżającym - godnym polecenia jest Alantandermoline krem ochronny półtłusty z witaminami A+E. DOBÓR SKARPETEK - należy szukać tworzyw dobrze wchłaniających pot. Należy unikać zbyt dopasowanych, elastycznych, które uciskają skórę i utrudniają swobodne krążenie krwi, jak i zbyt luźnych i za grubych, opadających i drażniących skórę podczas chodzenia. OBCINANIE PAZNOKCI - po wymoczeniu stóp w ciepłej wodzie i starannym wyczyszczeniu okolic płytek paznokciowych można przystąpić do obcięcia paznokci. Obcinamy je

16 prosto, tak aby linia cięcia przebiegała poprzecznie i równolegle do zakończenia palca. Ostre brzegi trzeba opiłować pilniczkiem żeby nie kaleczyły sąsiednich palców. Wszystkie te manipulacje grożą urazem i wymagają wielkiej ostrożności. Zauważone zaczerwienienia i zgrubienia skóry wokół paznokci muszą być szybko zgłaszane lekarzowi. 8. ZWIĘKSZONE RYZYKO ZAKAŻEŃ Wysokie poziomy glukozy we krwi upośledzają układ immunologiczny, który ma za zadanie ochraniać nasz organizm przed drobnoustrojami, czego następstwem jest wzrost podatności na zakażenia. Dotyczą one przede wszystkim jamy ustnej (zwłaszcza dziąseł), górnych dróg oddechowych i płuc, skóry (szczególnie stóp), cewki moczowej i pęcherza oraz zewnętrznych narządów płciowych. Objawy infekcji zależą przede wszystkim od jej umiejscowienia. W większości przypadków pojawia się niewielka gorączka. Zakażenie dziąseł może powodować ich zaczerwienienie, obrzęk i skłonność do krwawień. Zakażenie pęcherza moczowego objawia się najczęściej częstym oddawaniem moczu oraz bólem, pieczeniem, zwiększonym parciem na mocz. Typowym objawem zakażenia pochwy są upławy i świąd. Zakażona rana na stopie daje o sobie znać zaczerwienieniem, obrzękiem i ropną wydzieliną. Zakażenie bakteryjne wymaga zastosowanie antybiotyku w celu eliminacji odpowiedzialnych za nie drobnoustrojów, najlepiej na podstawie posiewu i antybiogramu, czyli określenia wrażliwości danego szczepu na poszczególne antybiotyki. JAK MOŻNA ZMNIEJSZYĆ PRAWDOPODOBIEŃSTWO POWIKŁAŃ ZWIĄZANYCH Z CUKRZYCĄ Prowadząc skrupulatną kontrolę poziomu glukozy we krwi i utrzymując poziomy cukru we krwi na prawidłowym poziomie, możemy zapobiec rozwojowi, a przynajmniej opóźnić wystąpienie powikłań cukrzycy. Ważne są również regularne badania kontrolne przeprowadzane przez osoby doświadczone w leczeniu cukrzycy. Jeśli powikłania cukrzycy zostań wcześnie rozpoznane, będzie można wcześniej rozpocząć ich leczenie. Dlatego pacjenci nie mogą zapominać o podstawowych kontrolach, do których należą: badanie okulistyczne które pozwoli wykryć zmiany w oku, konsultacje u specjalisty który rozpozna zmiany w obrębie stóp: upośledzenie krążenia krwi, utratę czucia, zranienia stóp. Nie można zapomnieć również o regularnych kontrolach ciśnienia krwi oraz badaniach moczu na obecność białka. W zapobieganiu powikłaniom cukrzycy ważne jest również unikanie czynników ryzyka, dlatego pacjenci chorzy na cukrzycę powinni: zdrowo się odżywiać, regularnie ćwiczyć, nie palić

17 tytoniu oraz starać się utrzymać prawidłową dla swojego wzrostu masę ciała. Jednak wszystkim powikłaniom cukrzycy można zapobiec dzięki dobrej opiece medycznej, samodyscyplinie i skrupulatnej kontroli poziomu cukru. Powikłania nie są nieuniknione i w dużej mierze zależy to od samego chorego. Bibliografia: Agatha Thrash, Calvin Thrash, Phyllis Austin, Leczenie domowe cz.2, Fundacja Źródła Życia, Mszczonów 2008 Jan Tatoń, Anna Czech, Małgorzata Bernas, Poradnik dietetyczny dla osób z cukrzycą, Towarzystwo Edukacji Terapeutycznej, Warszawa 2007 Maria Collazo-Clavell (red.), Co radzi lekarz- cukrzyca, Świat Książki, Warszawa 2006 Peter J. Watkins MD FRCP, ABC cukrzycy, BMJ Publishing Group, Gdańsk 1999 Rudy W. Bilous, Poradnik medyczny cukrzyca, Wydawnictwo Wiedza i Życie, Warszawa 2000 Wiktor B. Szostak, Aleksandra Cichocka, Dieta 1200 kcal dla chorych na cukrzycę typu 2, VIA MEDICA, Gdańsk 2010 Wiktor B. Szostak, Aleksandra Cichocka, Dieta 1800 kcal dla chorych na cukrzycę typu 2, VIA MEDICA, Gdańsk 2010 Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka

PRZEZ ŻOŁĄDEK DO MÓZGU. odżywianie a sprawność umysłowa dziecka Obecny styl życia i towarzyszące mu zmiany, także w naszym sposobie odżywiania się, zmniejszają zdolność uczenia się, sprzyjają przemęczeniu psychicznemu i fizycznemu, powodują drażliwość a nawet agresję.

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych

Cukrzyca ciężarnych. Algorytm diagnostyczny cukrzycy ciężarnych Cukrzyca ciężarnych to stan nietolerancji węglowodanów prowadzący do hiperglikemii o różnym nasileniu, który pojawia się lub zostaje po raz pierwszy rozpoznany w czasie ciąży. wg. WHO 1999 Występuje u

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Aneta Wiśniewska

Opracowanie Aneta Wiśniewska Opracowanie Aneta Wiśniewska 1. Zdrowe, racjonalne żywienie jako warunek prawidłowego wzrostu i rozwoju 2. Zasady racjonalnego żywienia 4 U 3. Przykłady wielkości porcji do Piramidy Żywienia 4. Zalecane

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/76/11/09 Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze,

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący

Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy. Przez żołądek do zdrowego serca. kwestionariusz kwalifikujący Program redukcji czynników ryzyka choroby wieńcowej i miażdżycy Przez żołądek do zdrowego serca kwestionariusz kwalifikujący I. Informacje ogólne Imię i nazwisko: Telefon: Email: Data urodzenia: Płeć:

Bardziej szczegółowo

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora.

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora. Lista zamienników 140g cukinii 100g bakłażana 80g dyni 70g kabaczka 80g papryki czerwonej 100g ogórka 50g papryki czerwonej 100g pomidora 100g rzodkiewek 100g dyni 200g cukinii 130g kalafiora 100g brokuła

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem

DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA. Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic. przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem DIETA PRZECIWMIAZDZYCOWA Cholesterol krążący w Twojej krwi przenika do ściany tętnic przyczyniając się do ich zwężenia. Może to być powodem zawału serca i udaru mózgu. Wysoki poziom cholesterolu 1 / 16

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko

Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko Odżywiamy się zdrowo! Filip Batko KATEGORIE ŻYWIENIOWE WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA WIERSZE NA ZDROWIE

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Nr referencyjny nadany sprawie przez Zamawiającego:.../2008 1

Nr referencyjny nadany sprawie przez Zamawiającego:.../2008 1 CHARAKTERYSTYKA DIET SPECJALNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PRAWA OPCJI 1) Dieta lekkostrawna Obejmuje posiłki nie obciążające przewodu pokarmowego. Dieta wyklucza produkty wzdymające, zawierające dużo błonnika,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności od rodzaju diety

Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności od rodzaju diety Zakład Higieny i Dietetyki Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Kraków Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Żywienie w cukrzycy typu 1

Żywienie w cukrzycy typu 1 Żywienie w cukrzycy typu 1 Tabela wymienników węglowodanowych Zalecenia ogólne Właściwe odżywianie jest jednym z najważniejszych czynników mających wpływ na wyniki leczenia Twojej choroby. Leczenie dietetyczne

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia CUKRZYCA Produkty zalecane - dozwolone Pełnoziarniste pieczywo razowe, żytnie, pumpernikiel Kasze: gryczana i jęczmienna, płatki owsiane, dziki i brązowy ryż mleko niskotłuszczowe, kefir, jogurt light

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

TABELE KALORYCZNOŚCI

TABELE KALORYCZNOŚCI chleb biały chleb żytni razowy (na miodzie) 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 porcja(w kcal) 100g 50 108 216 60 118 197 1 kromka grubość ok. bułka paryska 1,5cm 20 45 226 kajzerka

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty:

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty: ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1 Pakiet nr 1 - Dostawa drobiu Pakiet/L p. Produkt Orientacyjna ilość zamawiana w ciągu roku I Drób 2. Filet drobiowy 800 kg 2 dni 3. Podudzia drobiowe 180 kg 2 dni 4. Skrzydła

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 1 kcal Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 1 kcal jest dietą bardzo nisko kaloryczną przeznaczoną do odchudzania ludzi młodych, zdrowych, nie mających niedoborów żywieniowych (np. anemii

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS DLA DZIECKA

JADŁOSPIS DLA DZIECKA JADŁOSPIS DLA DZIECKA Hania, 8 lat, uczennica Prawidłowo zbilansowana dieta zapewnia dziecku wszystkie niezbędne składniki do prawidłowego rozwoju fizycznego, jak i umysłowego. Średnia wartość energetyczna:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

REKOMENDACJE DLA BLOGERÓW

REKOMENDACJE DLA BLOGERÓW 1 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ REKOMENDACJE DIETA CUKRZCYOWA REKOMENDACJE DLA BLOGERÓW 2 KOALICJA NA RZECZ WALKI Z CUKRZYCĄ Ułożenie posiłków dla cukrzyków diabetyków nie musi być trudne. Nie ma

Bardziej szczegółowo

Najbardziej rozpowszechnione błędy żywieniowe: nieregularność spożywania posiłków; niespożywanie pierwszego śniadania przed wyjściem do szkoły oraz drugiego w szkole; nieprawidłową częstość konsumpcji

Bardziej szczegółowo

Różne rodzaje diet- produkty zalecane

Różne rodzaje diet- produkty zalecane Zakład Higieny i Dietetyki Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Kraków Różne rodzaje diet- produkty zalecane Prof. dr hab. Emilia Kolarzyk Mgr Teresa Krzeszowska-Rosiek DIETA CIELĘCINA WOŁOWINA

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejsze tematy: Węglowodany Cukier Indeks i Ładunek Glikemiczny Węglowodany są ważne! są źródłem szybko przyswajalnej energii, odżywiają bezpośrednio komórki mózgowe,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia NADMIERNE BMI Produkty zalecane - dozwolone duża ilość warzyw owoce w niewielkiej ilości woda mineralna niegazowana chude mięso odłuszczone lub niskotłuszczowe produkty mleczne pieczywo pełnoziarniste

Bardziej szczegółowo