pod redakcją prof. dr. hab. med. Piotra Podolca dr. med. Grzegorza Kopcia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "pod redakcją prof. dr. hab. med. Piotra Podolca dr. med. Grzegorza Kopcia"

Transkrypt

1 LEPIEJ ZAPOBIEGAĆ NIŻ LECZYĆ Miniencyklopedia profilaktyki chorób układu krążenia pod redakcją prof. dr. hab. med. Piotra Podolca dr. med. Grzegorza Kopcia

2 Zalecenia przedstawione w opracowaniu oparto na wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia Opracowanie powstało przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego w ramach Programu zdrowotnego w zakresie prewencji i wykrywania chorób układu krążenia w populacji mieszkańców województwa małopolskiego (0 08) pod patronatem: KRAKOWSKI SZPITAL SPECJALISTYCZN Y IM. JANA P AWŁA II

3 spis treści Część I. Czynniki ryzyka chorób układu krążenia Rozdział. Definicja i klasyfikacja Rozdział. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego 6 Rozdział. Nadciśnienie tętnicze 9 Rozdział. Hipercholesterolemia Rozdział. Cukrzyca 9 Rozdział 6. Palenie papierosów Rozdział 7. Nadwaga i otyłość Rozdział 8. Mała aktywność fizyczna 9 Rozdział 9. Nieprawidłowe odżywianie Rozdział 0. Psychospołeczne czynniki ryzyka Rozdział. Przyśpieszona częstotliwość rytmu serca 7 Rozdział. Grypa 0 Część II. Zawał serca Część III. Farmakoterapia prewencyjna

4 Czynniki ryzyka DEFINICJA chorób I KLASYFIKACJA układu krążenia Część I. Czynniki ryzyka chorób układu krążenia Rozdział. Definicja i klasyfikacja Nieprawidłowy styl życia prowadzi do rozwoju chorób sercowo naczyniowych Występowanie chorób sercowo-naczyniowych, czyli chorób układu krążenia rozwijających się na podłożu miażdżycy, takich jak choroba niedokrwienna serca, zawał serca, miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych czy udar mózgu, jest związane z nieprawidłowym stylem życia, a zwłaszcza paleniem tytoniu, niezdrowymi nawykami żywieniowymi, brakiem aktywności fizycznej, otyłością i stresem. Wymienione tu czynniki ryzyka u osób predysponowanych genetycznie prowadzą do rozwoju nadciśnienia tętniczego, hipercholesterolemii i cukrzycy, a w konsekwencji chorób sercowo-naczyniowych. Czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych dzielimy na modyfikowalne, czyli takie, na które mamy wpływ, oraz niemodyfikowalne, czyli takie, które są od nas niezależne Przykłady modyfikowalnych i niemodyfikowalnych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych przedstawiono w tabeli. Modyfikowalne i niemodyfikowalne czynniki ryzyka chorób sercowo naczyniowych Czynniki ryzyka Modyfikowalne Niemodyfikowalne Przykłady Palenie papierosów Nieprawidłowe nawyki żywieniowe Mała aktywność fizyczna Stres Nadwaga i otyłość Nadciśnienie tętnicze Cukrzyca Wysokie stężenie cholesterolu Zespół metaboliczny Grypa Spoczynkowa częstotliwość rytmu serca Wiek Płeć męska Choroby sercowo-naczyniowe w rodzinie

5 Czynniki ryzyka DEFINICJA chorób I KLASYFIKACJA układu krążenia Warto wiedzieć Czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych to cechy indywidualne oraz elementy stylu życia zwiększające ryzyko wystąpienia tych chorób. Choroby sercowo naczyniowe to choroby spowodowane zwężeniem lub zamknięciem naczynia przez blaszkę miażdżycową. Należą tu: choroba niedokrwienna serca, nazywana też chorobą wieńcową udar mózgu, choroba tętnic obwodowych, np. miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych tętniak aorty brzusznej. Zapamiętaj! Jeśli chcesz zachować zdrowie: nie pal papierosów i nie przebywaj w pomieszczeniach, w których palą inni zadbaj o odpowiednią aktywność fizyczną co najmniej 0 min w tygodniu odżywiaj się zdrowo zachowaj prawidłową masę ciała zadbaj o prawidłowe ciśnienie tętnicze (<0/90 mm Hg) i stężenie cholesterolu we krwi (< mmol/l) unikaj stresu lepiej zapobiegać niż leczyć

6 OCENA RYZYKA SERCOWO-NACZYNIOWEGO Rozdział. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego 6 Ryzyko sercowo naczyniowe oznacza prawdopodobieństwo wystąpienia u danej osoby choroby sercowo naczyniowej w określonym czasie Na podstawie wielu badań każdą osobę można przypisać do jednej z następujących grup ryzyka:. bardzo dużego pacjenci z: rozpoznaną chorobą sercowo naczyniową cukrzycą i dodatkowymi czynnikami ryzyka lub powikłaniami cukrzycy ciężką przewlekłą chorobą nerek 0-letnim ryzykiem zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych obliczonym za pomocą tablic SCORE 0%. dużego pacjenci z: znacznie nasilonym pojedynczym czynnikiem ryzyka, np. bardzo wysokimi wartościami ciśnienia tętniczego ( 80/0 mm Hg) lub cholesterolu LDL ( 6 mmol/l) cukrzycą bez dodatkowych czynników ryzyka i powikłań cukrzycy umiarkowaną przewlekłą chorobą nerek 0-letnim ryzykiem zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych obliczonym za pomocą tablic SCORE % ale <0%. umiarkowanego osoby z 0-letnim ryzykiem zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych obliczonym za pomocą tablic SCORE % ale <%. małego osoby z 0-letnim ryzykiem zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych obliczonym za pomocą tablic SCORE <%

7 OCENA RYZYKA SERCOWO-NACZYNIOWEGO TABLICA SCORE DLA POLSKI wiek % i powyżej 0% % % 9% % % % % <% 0-letnie ryzyko zgonu sercowego Instrukcja korzystania z tablic SCORE. W tablicy SCORE znajdź odpowiedni kwadrat uwzględniający płeć, wiek oraz fakt palenia papierosów przez badanego pacjenta. W znalezionym kwadracie wyszukaj miejsce, w którym krzyżują się wartości skurczowego ciśnienia tętniczego krwi i stężenia cholesterolu całkowitego badanego. Odczytaj ryzyko 7

8 OCENA RYZYKA SERCOWO-NACZYNIOWEGO Tablice SCORE służą do oceny indywidualnego ryzyka zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych w ciągu następnych 0 lat Ryzyko obliczone na podstawie tablic SCORE to tzw. ryzyko ogólne. Jego ocena opiera się na głównych czynnikach ryzyka chorób sercowo naczyniowych takich jak: wiek, płeć, palenie tytoniu, ciśnienie tętnicze skurczowe, cholesterol całkowity. Ryzyko odczytane z tablicy SCORE wyrażone jest w procentach. W niektórych sytuacjach tablice SCORE nie są przydatne do oceny ryzyka zgonu z powodu chorób układu krążenia Dotyczy to pacjentów, u których ryzyko jest duże lub bardzo duże bez względu na wynik otrzymany na podstawie tablicy SCORE. Do tej grupy należą pacjenci z rozpoznaną chorobą sercowo naczyniową, ze znacznie nasilonym pojedynczym czynnikiem ryzyka, z cukrzycą lub przewlekłą chorobą nerek. Warto wiedzieć U niektórych pacjentów tablica SCORE nie odzwierciedla w pełni ryzyka zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych, np. u pacjentów otyłych, prowadzących siedzący tryb życia, z małym stężeniem cholesterolu HDL, o niskim statusie socjoekonomicznym lub z chorobami sercowo naczyniowymi w rodzinie rzeczywiste ryzyko może być większe niż odczytane z tablic. Oszacowanie ryzyka sercowo naczyniowego pomaga lekarzowi w określeniu sposobu postępowania u pacjenta z nadciśnieniem tętniczym i hipercholesterolemią. Zapamiętaj! U pozornie zdrowych osób występowanie kilku czynników ryzyka jednocześnie może powodować, że rzeczywiste ryzyko zgonu z powodu chorób sercowo naczyniowych jest duże Jeśli rozpoznano u Ciebie jeden czynnik ryzyka, należy poszukiwać, czy nie występują również inne Zmień styl życia, a zredukujesz swoje ryzyko sercowo naczyniowe Porozmawiaj ze swoim lekarzem, jeśli masz wątpliwości lepiej zapobiegać niż leczyć 8

9 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Rozdział. Nadciśnienie tętnicze Nadciśnienie tętnicze to stan, w którym długotrwale utrzymują się wysokie wartości ciśnienia tętniczego Ciśnienie tętnicze to siła, jaką krew wywiera na ścianę naczynia. Wartość ciśnienia tętniczego oznacza się dwiema liczbami, z których większa oznacza ciśnienie skurczowe, a mniejsza ciśnienie rozkurczowe. ciśnienie skurczowe 0/80 ciśnienie rozkurczowe Kiedy rozpoznajemy nadciśnienie tętnicze? Jeśli ciśnienie tętnicze zmierzone w trakcie co najmniej dwóch wizyt jest wyższe lub równe 0 mm Hg dla ciśnienia skurczowego lub 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego, lekarz rozpoznaje nadciśnienie tętnicze (należy przyjąć średnią z co najmniej dwóch pomiarów podczas jednej wizyty). 9

10 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Ciśnienie tętnicze klasyfikuje się jako: optymalne, prawidłowe, wysokie prawidłowe i nadciśnienie tętnicze Klasyfikacja ta opiera się na wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Klasyfikacja ciśnienia tętniczego Ciśnienie skurczowe (mm Hg) Ciśnienie rozkurczowe (mm Hg) Rozpoznanie 0 80 Ciśnienie optymalne Ciśnienie prawidłowe Ciśnienie wysokie prawidłowe 0 90 Nadciśnienie tętnicze Nadciśnienie tętnicze występuje u / dorosłych Polaków Rozpowszechnienie nadciśnienia zwiększa się z wiekiem. Jak przedstawiono na rycinie, większość osób po 6. roku życia choruje na nadciśnienie tętnicze. 60% 0% % 9% 0% 0% % % >6 wiek Zasady prawidłowego pomiaru ciśnienia tętniczego Pomiar ciśnienia tętniczego powinien być wykonany w spoczynku. Przed pomiarem odpocznij co najmniej minut. Nie wykonuj pomiaru po intensywnym wysiłku. Na ok. 0 minut przed pomiarem nie jedz obfitych posiłków, nie pij kawy ani alkoholu, nie pal papierosów. Mierz ciśnienie w pozycji siedzącej. 0

11 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Mankiet aparatu załóż na ramię tak, aby znajdował się na poziomie serca. Rękę oprzyj np. na stole. Wykonaj przynajmniej dwa pomiary oddzielone -minutową przerwą, jeśli ich wyniki znacznie się różnią, wykonaj kolejne pomiary, jako ostateczny wynik przyjmij średnią arytmetyczną z pomiarów. Ciśnienie tętnicze należy mierzyć na tym ramieniu, na którym ciśnienie tętnicze jest wyższe Wartości ciśnienia tętniczego na obu ramionach mogą się różnić dlatego podczas pierwszej konsultacji lekarskiej należy wykonać pomiar ciśnienia na lewym i prawym ramieniu. Prawidłowo różnica ciśnień po obu stronach dla ciśnienia skurczowego nie powinna przekraczać 0 mm Hg, a dla ciśnienia rozkurczowego 0 mm Hg. W przypadku większej różnicy ciśnień należy skonsultować się z lekarzem. U większości pacjentów rozpoznaje się samoistne nadciśnienie tętnicze, które wynika zwykle z niezdrowego stylu życia Samoistne nadciśnienie tętnicze jest spowodowane skłonnościami genetycznymi (częste występowanie nadciśnienia w rodzinie) oraz niezdrowym stylem życia, na który składają się: mała aktywność fizyczna, nadmierne spożycie soli i tłuszczów, otyłość, nadużywanie alkoholu, stres, palenie tytoniu. U pacjentów na 00 udaje się znaleźć jedną konkretną przyczynę nadciśnienia tętniczego. Rozpoznajemy wówczas tzw. wtórne nadciśnienie tętnicze. Najczęstsze przyczyny wtórnego nadciśnienia tętniczego to: choroby nerek, choroby endokrynologiczne, np. nadczynność tarczycy, zespół Cushinga, stosowanie niektórych leków, np. doustnych środków antykoncepcyjnych, leków sterydowych, leków przeciwbólowych, narkotyków. Nadciśnienie tętnicze, które nie jest odpowiednio leczone, prowadzi do poważnych powikłań Należą do nich: zawał serca, udar mózgu, niewydolność serca, niewydolność nerek, otępienie, ślepota. Nadciśnienie tętnicze jest również jedną z najczęstszych przyczyn zgonów.

12 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Leczenie nadciśnienia tętniczego zmniejsza ryzyko powikłań oraz zgonu z powodu chorób układu krążenia W leczeniu nadciśnienia tętniczego stosuje się metody niefarmakologiczne i farmakologiczne. Leczenie niefarmakologiczne obowiązuje wszystkich pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Leczenie farmakologiczne lekarz włącza niezwłoczne u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym stopnia, jak również z nadciśnieniem tętniczym lub stopnia i dużym lub bardzo dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym; u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym stopnia i i z umiarkowanym ryzykiem sercowo-naczyniowym lekarz może opóźnić wdrożenie leczenia farmakologicznego o kilka tygodni, a u pacjentów z nadciśnieniem stopnia bez żadnych innych czynników ryzyka o kilka miesięcy pod warunkiem, że pacjent zadeklaruje chęć intensywnej modyfikacji stylu życia. Leczenie niefarmakologiczne nadciśnienia tętniczego polega na przestrzeganiu zasad zdrowego stylu życia Zaprzestaniu palenia papierosów Zmniejszeniu masy ciała Ograniczeniu nadmiernego spożycia alkoholu: mężczyźni: <0 g etanolu/dobę ( małe piwa, kieliszki wina, kieliszki mocnego alkoholu) kobiety: <0 g etanolu/dobę ( małe piwo, kieliszek wina, kieliszek mocnego alkoholu) Zwiększeniu aktywności fizycznej Ograniczeniu spożycia soli kuchennej do < g na dobę ( g soli to jedna łyżeczka stołowa) taka ilość soli występuje naturalnie w produktach spożywczych, dlatego podstawową zasadą jest niedosalanie potraw Zwiększeniu spożycia warzyw i owoców Zmniejszeniu spożycia tłuszczów zwierzęcych Jeśli wartości ciśnienia tętniczego są duże lub zmiana stylu życia jest nieskuteczna, lekarz przepisuje choremu leki obniżające ciśnienie tętnicze, tzw. leki hipotensyjne Wyróżnia się pięć podstawowych grup leków hipotensyjnych: Leki moczopędne (diuretyki) Beta blokery Inhibitory konwertazy angiotensyny Blokery kanału wapniowego Antagoniści receptora angiotensyny O wyborze leku, po uwzględnieniu wywiadu medycznego i badania pacjenta, decyduje lekarz.

13 NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Warto wiedzieć Wartość 0/90 mm Hg lub wyższa upoważnia do rozpoznania nadciśnienia tętniczego u każdej osoby bez względu na wiek. Nadciśnienie tętnicze nie boli. Rzadko objawia się w postaci bólu głowy, uczucia kołatania serca, uderzeń gorąca (wypieki na twarzy), zawrotów głowy, duszności. W celu wczesnego wykrywania nadciśnienia tętniczego konieczny jest regularny pomiar ciśnienia tętniczego. Zaleca się, aby ciśnienie tętnicze było mierzone u każdej dorosłej osoby przynajmniej raz w roku. Celem leczenia nadciśnienia tętniczego jest zmniejszenie wartości ciśnienia tętniczego poniżej 0/90 mm Hg, a także modyfikacja wszystkich innych czynników ryzyka występujących u danego pacjenta. Zapamiętaj! Regularnie mierz ciśnienie tętnicze Nie pal Nie nadużywaj alkoholu Schudnij, uprawiaj sport Ogranicz sól kuchenną Nie przerywaj leczenia na własną rękę Porozmawiaj ze swoim lekarzem, jeśli masz wątpliwości lepiej zapobiegać niż leczyć

14 HIPERCHOLESTEROLEMIA Rozdział. Hipercholesterolemia Cholesterol jest naturalnym składnikiem organizmu Cholesterol to substancja tłuszczowa, niezbędna do budowy komórek organizmu. Służy do produkcji niektórych hormonów oraz witaminy D w organizmie. Źródłami cholesterolu są przede wszystkim wątroba, która produkuje cholesterol, oraz w mniejszym stopniu żywność pochodzenia zwierzęcego. Cholesterol krąży we krwi w dwóch postaciach jako tzw. dobry i zły cholesterol W połączeniu z białkami tworzy cząstki zwane lipoproteinami. W zależności od wielkości i budowy wyróżnia się: lipoproteiny o dużej gęstości, w skrócie HDL, tzw. dobry cholesterol, lipoproteiny o małej gęstości, w skrócie LDL, tzw. zły cholesterol. Cholesterol HDL chroni przed rozwojem miażdżycy, ponieważ zabiera cholesterol ze ściany naczynia i transportuje go do wątroby. Cholesterol LDL przyczynia się do rozwoju miażdżycy, ponieważ transportuje cholesterol do ściany naczynia, prowadząc do powstania blaszki miażdżycowej oraz zwężenia naczynia. Duże stężenie cholesterolu LDL i małe stężenie cholesterolu HDL zwiększają ryzyko zachorowania oraz zgonu z powodu chorób sercowo-naczyniowych.

15 HIPERCHOLESTEROLEMIA Badaniem umożliwiającym ocenę stężeń we krwi substancji tłuszczowych (lipidów) jest lipidogram W skład lipidogramu wchodzą stężenia: cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL, triglicerydów. Nieprawidłowy wynik lipidogramu (małe stężenie cholesterolu HDL, duże stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL lub triglicerydów) pozwala na rozpoznanie dyslipidemii. Zwiększone stężenie cholesterolu całkowitego lub cholesterolu LDL nazywane jest hipercholesterolemią. Zwiększone stężenie triglicerydów nazywane jest hipertriglicerydemią. Przed pobraniem krwi do oceny lipidogramu pacjent powinien pozostawać na czczo Oznacza to, że aby wyniki badania były wiarygodne, krew powinna być pobrana 9 godzin od ostatniego posiłku. Krew pobiera się zwykle rano. Przed pobraniem krwi można wypić wodę lub niesłodzoną herbatę. Leki zalecone przez lekarza należy przyjąć zgodnie z dotychczasowym harmonogramem. Prawidłowe stężenie cholesterolu LDL różni się w zależności od ryzyka sercowo naczyniowego pacjenta Zalecane stężenie cholesterolu LDL w zależności od ryzyka sercowo-naczyniowego Grupa ryzyka Ryzyko małe lub umiarkowane Ryzyko duże Ryzyko bardzo duże Zalecane stężenie cholesterolu LDL < mmol/l, tj. < mg/dl <, mmol/l, tj. <00 mg/dl <,8 mmol/l, tj. <70 mg/dl U pacjenta z nieprawidłowym wynikiem lipidogramu przed włączeniem leczenia lekarz poszukuje możliwych przyczyn zaburzeń lipidowych Należą do nich: niedoczynność tarczycy, żółtaczka zastoinowa, pierwotna marskość wątroby, przewlekła choroba nerek, alkoholizm,

16 HIPERCHOLESTEROLEMIA cukrzyca, otyłość, szpiczak mnogi, jadłowstręt psychicznym, bulimia, stosowanie diuretyków tiazydowych, kortykosteroidów, cyklosporyny, estrogenów, progestagenów, retinoidów i inhibitorów proteazy. Redukcja stężenia cholesterolu LDL zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych Wykazano, że każde obniżenie stężenia cholesterolu LDL o,0 mmol/l prowadzi do zmniejszenia ryzyka zawału serca i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 0 %. Zmiana stylu życia jest zalecana u każdego pacjenta z dyslipidemią Wpływ modyfikacji stylu życia na stężenie lipidów Zmniejszenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, zastępowanie ich nienasyconymi kwasami tłuszczowymi, zmniejszenie spożycia, cholesterolu, spożycie produktów wzbogaconych w sterole lub stanole roślinne Ograniczenie spożycia węglowodanów, szczególnie łatwo przyswajalnych oraz alkoholu Zwiększenie aktywności fizycznej Zmniejszenie masy ciała Abstynencja alkoholowa Zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL Zmniejszenie stężenia triglicerydów Zmniejszenie stężenie triglicerydów, zwiększenie stężenie cholesterolu HDL Zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL, triglicerydów, zwiększenie stężenia cholesterolu HDL Zwiększenie stężenia cholesterolu HDL W leczeniu farmakologicznym hipercholesterolemii stosuje się statyny Statyny zmniejszają produkcję cholesterolu LDL w wątrobie oraz korzystnie działają na ścianę naczynia, zapobiegając tworzeniu się blaszek miażdżycowych. Jeśli u pacjenta blaszki miażdżycowe już występują, to statyny mogą zmniejszać ich objętość; dodatkowo zapobiegają ich pękaniu. Rzadko stosowanym lekiem u pacjentów z hipercholesterolemią jest ezetymib, który zmniejsza wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego. Dodaje się go do statyny, jeśli za jej pomocą nie osiąga się zalecanego zmniejszenia stężenia cholesterolu LDL. 6

17 HIPERCHOLESTEROLEMIA Statyny różnią się skutecznością w obniżaniu stężenia cholesterolu LDL W jakim stopniu poszczególne statyny zmniejszają stężenie cholesterolu LDL Redukcja cholesterolu LDL (%) Atorwastatyna Fluwastatyna Lowastatyna Prawastatyna Rozuwastatyna Simwastatyna mg 0 mg 0 mg mg mg 0 mg 0 mg 0 mg mg 80 mg 0 mg 0 mg mg 0 mg 0 0 mg 80 mg 80 mg 0 mg 0 mg mg 0 0 mg 80 mg 0 80 mg 0 mg mg Lekarz dobiera rodzaj i dawkę statyny indywidualnie dla każdego pacjenta, kierując się ogólnym ryzykiem oraz stężeniem cholesterolu LDL. Skuteczność zastosowanego leczenia hipercholesterolemii wymaga systematycznej kontroli Zaleca się kontrolę lipidogramu przed rozpoczęciem terapii, po 8 tygodniach jej stosowania oraz w takich samych odstępach czasu po zmianie leczenia aż do osiągnięcia zalecanego stężenia cholesterolu LDL. Następne kontrole powinny odbywać się co 6 miesięcy. Podczas leczenia statynami mogą wystąpić efekty uboczne Należą tutaj: zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych takich jak transaminaza alaninowa (ALT) oraz miopatia (objawiająca się osłabieniem mięśni) i rabdomioliza (rozpad mięśni objawiający się bólem). ALT powinna być oceniona przed rozpoczęciem terapii, następnie po 8 tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki leku, a potem co roku, jeśli poziom ALT wynosi < górna granica normy. Jeśli stężenie ALT przekracza górną granicę normy ponad -krotnie, zaleca się odstawienie statyny lub zmniejszenie jej dawki i ponowne badanie po 6 tygodniach. Nie wyklucza to próby ostrożnego włączenia innej statyny po normalizacji aktywności enzymu. Ryzyko miopatii zwiększają podeszły wiek oraz niektóre leki i stany chorobowe. Zalecane jest oznaczenie stężenia kinazy kreatyny (CK) przed rozpoczęciem terapii statyną i niestosowanie jej, jeśli CK > górna granica normy. 7

18 HIPERCHOLESTEROLEMIA Pojawienie się ostrego bólu mięśni lub wzrost CK > górnej granicy normy jest wskazaniem do odstawienia statyny i pilnego kontaktu z lekarzem. Małe stężenie cholesterolu HDL oraz zwiększone stężenie triglicerydów również może wymagać leczenia farmakologicznego Lekarza rozważa włączenie terapii zwykle, gdy stężenie cholesterolu HDL wynosi <,0 mmol/l (0 mg/dl) u mężczyzn i <, mmol/l ( mg/dl) u kobiet, a triglicerydów >,7 mmol/l (0 mg/dl). W leczeniu stosuje się fibraty, niacynę oraz oleje rybne (kwasy tłuszczowe omega-). Warto wiedzieć Pacjenci z rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca lub po zawale serca otrzymują statyny bez względu na stężenie cholesterolu Przeciwwskazaniem do włączenia statyn jest ciąża, okres karmienia piersią i czynna choroba wątroby Jeśli stężenie triglicerydów przekracza 0 mmol/l (900 mg/dl), istnieje zagrożenie ostrym zapaleniem trzustki. Należy wówczas oprócz zastosowania leków bezwzględnie zaprzestać spożywania alkoholu. Zapamiętaj! Wykonuj badania profilaktyczne Zastąp tłuszcze zwierzęce roślinnymi Jedz więcej warzyw i owoców Schudnij, uprawiaj sport Porozmawiaj ze swoim lekarzem, jeśli masz wątpliwości lepiej zapobiegać niż leczyć 8

19 CUKRZYCA Rozdział. Cukrzyca Cukrzyca to przewlekła choroba, charakteryzująca się zwiększonym stężeniem cukru (glukozy) we krwi Przyczyną cukrzycy jest niedobór lub nieprawidłowe działanie insuliny, czyli hormonu produkowanego w trzustce, który umożliwia wykorzystanie przez komórki organizmu człowieka cukrów i tłuszczów dostarczonych w pokarmie, a następnie przetwarzanie ich w energię niezbędną do pełnienia wszystkich funkcji ustroju. W przypadku braku insuliny lub jej niedoboru komórki organizmu człowieka nie zużywają glukozy, dlatego jej stężenie we krwi rośnie. Wyróżnia się dwa typy cukrzycy: cukrzyca typu rozwija się zwykle w młodym wieku, a jej przyczyną jest uszkodzenie komórek trzustki produkujących insulinę, cukrzyca typu rozwija się zwykle w wieku dojrzałym, charakteryzuje się zmniejszoną wrażliwością komórek na insulinę, w późniejszym okresie choroby dochodzi do wyczerpania zapasów insuliny. Cukrzyca często rozwija się w wyniku nieprawidłowego stylu życia Do najważniejszych przyczyn rozwoju cukrzycy typu należą: nadwaga i otyłość, szczególnie typu brzusznego, brak aktywności fizycznej, nadmiernie kaloryczna dieta, przyczyny genetyczne (dziedziczenie). 9

20 CUKRZYCA W diagnostyce cukrzycy wykorzystuje się pomiar glikemii na czczo oraz w doustnym teście tolerancji glukozy Glikemię na czczo oznacza się po upływie 8 godzin od spożycia ostatniego posiłku. Stężenie cukru podczas doustnego testu tolerancji glukozy oznacza się u chorego na czczo oraz godziny po obciążeniu glukozą. Przebieg doustnego testu tolerancji glukozy jest następujący: pobranie krwi i oznaczenie glikemii na czczo, obciążenie glukozą pacjent wypija 7 g glukozy rozpuszczonej w 0 00 ml wody w ciągu minut, godziny badany pozostaje w spoczynku w pozycji siedzącej, po godzinach ponownie pobiera się krew w celu oznaczenia glikemii. W zależności od glikemii na czczo i w doustnym teście tolerancji glukozy rozpoznaje się prawidłową glikemię, stan przedcukrzycowy lub cukrzycę Interpretacja wyniku oznaczenia glikemii na czczo oraz glikemii po h doustnego testu tolerancji glukozy Badanie Prawidłowe stężenie glukozy Stan przedcukrzycowy Cukrzyca Glikemia na czczo <00 mg/dl (,6 mmol/l) 00 mg/dl (,6 6,9 mmol/l) Nieprawidłowa glikemia na czczo 6 mg/dl ( 7 mol/l) Glikemia po h doustnego testu tolerancji glukozy <0 mg/dl (<7,8 mmol/l) 0 99 mg/dl (7,8,0 mmol/l) Nieprawidłowa tolerancja glukozy 00 mg/dl (, mmol/l) Cukrzyca typu często przez długi okres nie daje objawów, dlatego często jedynym sposobem wczesnego wykrycia cukrzycy, jeszcze zanim pojawią się jej powikłania, jest regularne oznaczanie glikemii we krwi Objawami sugerującymi możliwość rozwoju cukrzycy są: zwiększone pragnienie, utrata masy ciała, nawracające grzybicze zakażenia, np. w okolicach narządów płciowych, lub pojawienie się zmian ropnych na skórze, apatia, senność, osłabienie, zwiększona ilość oddawanego moczu, w skrajnych przypadkach wyczuwalny zapach acetonu w powietrzu wydychanym przez chorego. 0

21 CUKRZYCA Niestety często ww. objawy nie występują, a pierwszym objawem cukrzycy jest stan zagrażający życiu, jak zawał serca lub udar mózgu. Badanie w kierunku cukrzycy należy przeprowadzić raz w ciągu lat u każdej osoby powyżej. roku życia. Ponadto, niezależnie od wieku, badanie to należy wykonać co roku u osób z grup ryzyka: z nadwagą lub otyłością [BMI kg/m i/lub obwód w talii > 80 cm (kobiety); > 9 cm (mężczyźni)], z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice bądź rodzeństwo), mało aktywnych fizycznie, z grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę, u których w poprzednim badaniu stwierdzono stan przedcukrzycowy, u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową, u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała > kg, z nadciśnieniem tętniczym ( 0/90 mm Hg), z hiperlipidemią [stężenie cholesterolu frakcji HDL < 0 mg/dl (<,0 mmol/l) i/lub triglicerydów > 0 mg/dl (>,7 mmol/l)], u kobiet z zespołem policystycznych jajników, z chorobą układu sercowo naczyniowego. Wczesne wykrywanie oraz prawidłowe leczenie cukrzycy ma decydujące znaczenie w prewencji chorób sercowo naczyniowych Cukrzyca znacznie zwiększa ryzyko zachorowania i zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu. Ponadto uszkadza nerki, oczy i układ nerwowy. Leczenie pacjenta z cukrzycą powinno być ukierunkowane na wszystkie główne czynniki ryzyka Szczególnie ważne jest: obniżenie ciśnienia tętniczego do wartości <0/80 mm Hg, obniżenie stężenia cholesterolu LDL <, mmol/l, utrzymywanie stężenia HbA c < 7%.

22 CUKRZYCA Warto wiedzieć Stężenie cukru we krwi nazywane jest także poziomem glukozy we krwi lub glikemią Glikemię wyraża się w dwóch jednostkach, tj. w mg/dl lub mmol/l. Możliwe jest proste przeliczenie glikemii z jednych jednostek na drugie za pomocą wzoru: mmol/l = mg/dl 8 Prawidłowa glikemia na czczo wynosi <00 mg/dl (,6 mmol/l) Choroby sercowo naczyniowe są główną przyczyną chorobowości i umieralności u chorych na cukrzycę Cukrzycy typu można zapobiec poprzez przestrzeganie zasad zdrowego stylu życia, a zwłaszcza: zmniejszenie masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej, przestrzeganie zaleceń dietetycznych Zapamiętaj! Zmniejsz masę ciała Zwiększ aktywność fizyczną Zastosuj dietę Kontroluj regularnie poziom cukru we krwi Porozmawiaj ze swoim lekarzem, jeśli masz wątpliwości lepiej zapobiegać niż leczyć

23 PALENIE PAPIEROSÓW Rozdział 6. Palenie papierosów Palenie tytoniu pod każdą postacią jest szkodliwe Ryzyko zgonu z przyczyn sercowo naczyniowych jest u osób palących -krotnie większe niż u osób niepalących. Ryzyko to jest większe u kobiet niż u mężczyzn i zwiększa się wraz z czasem trwania nałogu oraz liczbą wypalanego dziennie tytoniu. Szkodliwe są wszystkie rodzaje palonego tytoniu, w tym tzw. papierosy typu light, papierosy z filtrem, cygara, fajka oraz fajka wodna i tabaka oraz snus. Palenie tytoniu przyśpiesza rozwój miażdżycy Związki zawarte w tytoniu powodują łatwiejsze wnikanie cząsteczek cholesterolu do ściany naczynia, co przyśpiesza rozwój miażdżycy. Dodatkowo tytoń zwiększa ryzyko pęknięcia blaszki miażdżycowej (patrz rozdział Zawał serca na stronie ), które może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu. Tytoń niekorzystnie pobudza układ krzepnięcia. Tworząca się skrzeplina może zamknąć naczynie i wywołać podobnie jak pęknięta blaszka miażdżycowa zawał serca lub udar mózgu. W rzucaniu palenia nie jesteś sam Najważniejsza dla powodzenia rzucania palenia jest motywacja osoby palącej. Często pojawia się ona jednak dopiero wtedy, kiedy już wystąpią powikłania tego nałogu, takie jak zawał serca lub udar mózgu. Chociaż większość palaczy rzuca palenie własnymi siłami, w trudniejszych przypadkach warto poprosić o pomoc lekarza. Obecnie są dostępne na rynku preparaty wspo-

24 PALENIE PAPIEROSÓW magające zaprzestanie palenia: nikotyna (gumy do żucia, plastry przezskórne, aerozol donosowy, inhalatory, tabletki podjęzykowe), bupropion, wareniklina i cytyzyna. Ważne jest wsparcie innych członków rodziny. Nieraz pomaga wspólne rzucanie palenia z bliską osobą. Warto wiedzieć Bierne palenie, czyli przebywanie w domu lub pracy z osobą palącą, zwiększa ryzyko chorób sercowo naczyniowych o około 0%. Zaprzestanie palenia po zawale serca jest najbardziej skuteczną metodą zmniejszenia ryzyka kolejnych zawałów oraz zgonu. Po zaprzestaniu palenia ryzyko chorób sercowo naczyniowych zmniejsza się znacznie już w ciągu 6 miesięcy, a po 0 latach abstynencji zbliża się do ryzyka osób, które nigdy nie paliły. Zaprzestanie palenia tytoniu jest korzystne w każdym wieku, również u osób starszych. Po zaprzestaniu palenia możliwy jest przyrost wagi ciała o około kg, ale korzyści, jakie wynikają z rzucenia palenia, znacznie przewyższają ryzyko, które wynika ze zwiększenia masy ciała. Jeśli nie chcesz przytyć, ćwicz i zjadaj mniej kalorii. Zapamiętaj! Nie pal Unikaj zadymionych miejsc Nie wierz, że papierosy chronią przed otyłością Kup sobie lub bliskim prezent zamiast papierosa Palenie jest uleczalne Porozmawiaj ze swoim lekarzem, jeśli masz wątpliwości lepiej zapobiegać niż leczyć

25 NADWAGA I OTYŁOŚĆ Rozdział 7. Nadwaga i otyłość Nadwaga i otyłość polegają na magazynowaniu w organizmie nadmiernej ilości tłuszczu Do zwiększania masy ciała dochodzi wtedy, gdy podaż energii dostarczanej w pożywieniu (ilość zjadanych kalorii) przekracza zapotrzebowanie energetyczne organizmu (ilość energii zużywanej przez organizm). Do oceny nadwagi i otyłości można się posłużyć wskaźnikiem BMI (wskaźnik masy ciała body mass index), który wylicza się, dzieląc masę ciała wyrażoną w kilogramach przez wzrost wyrażony w metrach do kwadratu. Sposób obliczenia BMI przedstawia równanie: BMI = masa ciała (kg) wzrost² (m²) na przykład osoba o wzroście,7 m i masie ciała 70 kg ma BMI =70 (kg)/,7 (m ) =, kg/m

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA

PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA Dr Radosław Sierpiński Instytut Kardiologii w Warszawie WARSZAWA 25.08.2015 PODSTAWOWE CHOROBY SERCA Niewydolność serca Choroba

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA. Dr Radosław Sierpiński Instytut Kardiologii w Warszawie

PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA. Dr Radosław Sierpiński Instytut Kardiologii w Warszawie PROFILAKTYKA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WPŁYW STYLU ŻYCIA NA ROZWÓJ CHORÓB SERCA Dr Radosław Sierpiński Instytut Kardiologii w Warszawie WŁODAWA 14-17.07.2015 SERCE I ROZUM? SERCE CZY ROZUM?! PODSTAWOWE CHOROBY

Bardziej szczegółowo

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Nadciśnienie Tętnicze Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Definicja Nadciśnienie tętnicze, choroba nadciśnieniowa,

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu www.lipidogram.pl Szanowny Panie / Szanowna Pani Przeprowadzone badanie profilaktyczne Lipidogram2006 wykazało, że może znajdować się Pan / Pani w grupie osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób układu

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to:

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to: Cholesterol Wprowadzenie Cholesterol jest lipidem (tłuszczem). Jest wytwarzany w wątrobie z pokarmów zawierających tłuszcz; organizm potrzebuje go do normalnego funkcjonowania. Cholesterol znajduje się

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie.

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie. Codziennie miliony serc na całym świecie pompują krew zbyt mocno, narażając tętnice na groźne uszkodzenia. To zjawisko, nazywane nadciśnieniem tętniczym, jest najczęściej występującą chorobą układu krążenia.

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM Wszyscy doskonale wiemy, że utrzymanie prawidłowej i pełnowartościowej diety u osób przewlekle dializowanych i po przeszczepie nerki jest rzeczą bardzo ważną, ale również niezmiernie

Bardziej szczegółowo

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP)

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) POChP jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych z wszystkich i najczęstsza przewlekłą chorobą układu oddechowego. Uważa się, że na POChP w Polsce choruje

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba niedokrwienna serca zapotrzebowanie na O2 > moŝliwości podaŝy O2 niedotlenienie upośledzenie czynności mięśnia sercowego przemijające trwałe

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jana

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17

Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować. Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna czy warto stosować Jadwiga Rogało-Szewczyk GRK 2014-09-17 Farmakoterapia prewencyjna Jest obok zmiany stylu życia podstawową metodą prewencji chorób sercowonaczyniowych (ChSN)

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia

Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia Czynniki ryzyka w chorobach układu krążenia mgr Anna Śliwka Projekt Twoje SERCE Twoim ŻYCIEM jest współfinansowany ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 oraz środków budżetu państwa w

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka

Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży. Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Patologia problemów żywieniowych u dzieci i młodzieży Witold Klemarczyk Zakład Żywienia Instytut Matki i Dziecka Prawidłowe odżywianie to dostarczenia odpowiedniej ilości materiału energetycznego i budulcowego

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Europejski Kodeks Walki z Rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski Kodeks Walki z Rakiem Europejski kodeks walki z rakiem powstał z inicjatywy Unii Europejskiej, która już w latach 80 uznała zmagania z rakiem w społeczeństwie Europejczyków za jeden z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo