Cechy prozdrowotne żywności pochodzenia roślinnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Cechy prozdrowotne żywności pochodzenia roślinnego"

Transkrypt

1 Prof. dr hb. Ew Cieślik Cechy prozdrowotne żywności pochodzeni roślinnego Podstwowe funkcje żywności to zspokojenie głodu orz dostrczenie energii i skłdników niezbędnych do rozwoju orgnizmu i zchowni dobrego zdrowi, tkże stysfkcji sensorycznej. Rozwój nuk żywieniowych spowodowł, ze poszukuje się żywności, któr oprócz włściwości odżywczych pełniłby funkcje prozdrowotne. Intensywne bdni osttniego dziesięcioleci, połączone z nlizą związku pomiędzy dietą zdrowiem człowiek dostrczyły nowych dnych informujących o tym, że żywność obok cennych skłdników odżywczych zwier wiele substncji nieodżywczych, które mogą dziłć profilktycznie, niekiedy wspomgć leczenie różnych chorób, w tym tkich, jk miżdżyc czy nowotwory. Odpowiedzią rynku n te odkryci było podjęcie produkcji żywności prozdrowotnej (głównie pochodzeni roślinnego) określnej minem żywności funkcjonlnej. Zgodnie z przyjętym złożeniem żywność tk poz profilktycznym, względnie leczniczym dziłniem musi spełnić kryteri stwine żywności konwencjonlnej, to znczy m być źródłem podstwowych skłdników odżywczych i chrkteryzowć się pożądnymi cechmi sensorycznymi. Pondto po spożyciu musi regulowć wżne procesy fizjologiczne orgnizmu w celu osiągnięci dobrostnu fizycznego i psychicznego orz spowlnić procesy strzeni się orgnizmu. Z substncje korzystnie oddziłujące n zdrowie uznno: błonnik pokrmowy, oligoschrydy, poliole - lkohole wielowodorotlenowe, minokwsy, peptydy, biłk, witminy, cholin i lecytyn, bkterie fermentcji mlekowej, skłdniki minerlne, wieloniensycone kwsy tłuszczowe orz substncje fitochemiczne. Uczestniczą one w różnych procesch metbolicznych orz wzmcniją system odpornościowy ustroju, współdziłjący ze wszystkimi innymi ukłdmi. Będąc ztem stłym skłdnikiem diety człowiek, mogą bezpośrednio lub pośrednio wpływć n utrzymnie homeostzy orgnizmu. Błonnik pokrmowy Błonnik pokrmowy, będąc kompleksem heterogennych substncji tkich jk hemicelulozy i pektyny orz celuloz i lignin, pełni różnorodne funkcje w orgnizmie człowiek. Ogromną rolę włókn pokrmowego w prewencji wielu chorób potwierdziły liczne bdni [Andluer i Fuerst, 1999]. Głównym źródłem błonnik pokrmowego w codziennej diecie człowiek są produkty zbożowe, wrzyw, owoce orz nsion roślin strączkowych. Poszczególne produkty różnią się nie tylko ilością, le i rodzjem włókn pokrmowego. W zbożch dominują hemicelulozy, owoce bogte są w pektyny, niektóre wrzyw w ligninę. Tymczsem kżd z tych frkcji chrkteryzuje się odmiennymi włściwościmi funkcjonlnymi, ztem i zróżnicownym oddziływniem w przewodzie pokrmowym człowiek. Brdzo wżną cechą fizyczną błonnik jest zdolność do pęcznieni, tym smym dsorbowni wody w swojej mtrycy, którą tworzą polischrydy i lignin. Zróżnicowne wyniki oznczeń zdolności wiązni wody przez błonnik, związne są przede wszystkim z rozdrobnieniem produktu orz obróbką cieplną [Góreck, 24]. Inną włściwością funkcjonlną błonnik pokrmowego jest zdolność do wyminy ktionów. Cech t zleży od obecności grup fenolowych występujących we frkcji ligninowej orz krboksylowych obecnych w pektynowej i hemicelulozowej frkcji błonnik, przy czym większą zdolnością chrkteryzuje się frkcj pektynow zbudown 1

2 wyłącznie z kwsów uronowych. Produkty spożywcze tkie, jk kukurydz, bnny, otręby i młode ziemniki zchowują się jko wielofunkcyjny wymienicz jonowy [McConnell i in.,1974]. W zleżności od pochodzeni, włókno pokrmowe wykzuje różną zdolność do wiązni w jelicie kwsów żółciowych i ich soli, przyczynijąc się w ten sposób do zwiększonego wydlni tych substncji i przyspieszeni metbolizmu cholesterolu. Kwsy żółciowe mogą być bsorbowne n błonniku lub rozpuszczne i ztrzymywne w wodzie uwięzionej w błonniku. Hipocholesterolemiczny efekt błonnik zbóż przypisuje się njczęściej β-gluknom. W ich strukturch żelowych kwsy żółciowe są wiązne, nstępnie wydlne z kłem, co powoduje skierownie cholesterolu do syntezy kwsów żółciowych. W ten sposób zmniejsz się ilość cholesterolu dostępnego do syntezy lipoprotein i zmniejszenie jego poziomu w osoczu. Nie wyklucz się tkże hmowni biosyntezy cholesterolu endogennego przez krótkołńcuchowe kwsy tłuszczowe produkowne przez bkterie okrężnicy n drodze fermentcji rozpuszczlnego błonnik. Wiąznie cholesterolu i kwsów żółciowych przez błonnik zpobieg ich przeksztłcniu w inne związki, tkże o chrkterze kncerogennym. Przypuszcz się, że wtórne kwsy żółciowe, tj. kws litocholowy (LCA) i dezoksycholowy (DCA) mogą mieć włściwości mutgenne [Hllmns i in., 1997]. Tworząc trudno przepuszczlną błonę, wyściełjącą górną część przewodu pokrmowego błonnik powoduje spowolnienie wchłnini cukrów, co w rezultcie prowdzi do obniżeni poziomu glukozy we krwi. Pondto wiąże jony sodu i obniż ciśnienie tętnicze krwi [Świderski i in. 21]. Funkcjonlne włściwości włókn pokrmowego, tkie jk: zdolność do dsorpcji wody, wymin ktionów, tworzenie żeli, wiąznie kwsów żółciowych i dsorpcj oleju mogą być wykorzystne do ksztłtowni odpowiedniej jkości produktów spożywczych, specjlnego zdrowotnego przeznczeni. Fruktny Pod względem chemicznym i klinicznym njlepiej poznno znczenie fruktooligoschrydów i inuliny. Fruktny to węglowodny zpsowe chrkterystyczne dl zbóż i trw klimtu umirkownego [Ksperowicz, 1995; Klessen i in., 21, Roberfroid, 22]. Występują w pszenicy, tkże w roślinch z rodziny Composite (Lilice) - cebuli, czosnku, bulwch krczochów i cykorii, w porch, szprgch, jk również w topinmburze, bnnch orz gwie. Fruktny są polischrydmi zbudownymi z jednostek β-d-fruktozy i jednej, n ogół n końcu łńcuch, cząsteczki glukozy, tworząc rzdko spotykne w przyrodzie łńcuchy skłdjące się z pięcioczłonowych pierścieni furnozowych [Roberfroid i Slvin, 2]. Njprostszymi fruktnmi są trischrydy: 1-kestoz, 6-kestoz i neokestoz [Ksperowicz, 1995]. Polischrydy te są oporne n dziłnie enzymów trwiennych przewodu pokrmowego, poniewż orgnizm człowiek nie posid enzymów hydrolizujących wiąznie β-2-1 glikozydowe [Roberfroid i Slvin, 2; Krczmrewicz i in., 22]. Mją one zdolność selektywnego pobudzni wzrostu lub ktywności wybrnych szczepów bkterii jelitowych, dzięki czemu mogą wpływć n poprwę stnu zdrowi gospodrz [Kleessen i in., 21]. Wśród bkterii jelitowych n uwgę zsługują bkterie kwsu mlekowego (np. Bifidobcterium, Lctobcillus) ze względu n ich istotną rolę w fizjologii jelit [Ryżko, 22]. McBin i in. [21] w doświdczeniu wykzli, że metbolizm inuliny jest związny z dziesięciokrotną stymulcją populcji Lctobcillus. Bkterie te hmują rozwój niektórych drobnoustrojów, w tym również ptogennych, przez stwrznie niekorzystnych wrunków środowiskowych (obniżenie ph treści jelitowej), konkurencję z innymi drobnoustrojmi o substrty orz o miejsc dhezji n nbłonku jelitowym, tkże wytwrznie przez niektóre szczepy substncji ntybiotycznych [Ryżko, 22]. Fizjologiczn flor jelitow wpływ korzystnie n rozwój i czynność systemu immunologicznego błony śluzowej jelit, dojrzewnie i obrót enterocytów (epithelil turnover), przepływ krwi przez błonę śluzową orz czynność ukłdu nerwowego jelit [Ryżko, 22]. Związki te są 2

3 bowiem źródłem węgl zużywnego przez bifidobkterie w okrężnicy. Choć wiele źródeł węgl może być wykorzystne przez bkterie bytujące w jelicie grubym jko substrty w procesie fermentcji, to substncje te są rozkłdne n drodze niewielu przemin biochemicznych [Mcfrlne i Mcfrlne, 23]. Bkterie metbolizują fruktozę i fruktooligoschrydy do kwsu octowego i mlekowego w proporcji (3:2), njbrdziej korzystnej dl przewodu pokrmowego człowiek [Kleessen i in., 21]. Wg Kleessen i in. [21] wpływ fruktnów n poziom krótkołńcuchowych kwsów tłuszczowych w kątnicy, okrężnicy i kle zleżł od długości ich łńcuch. Dobierjąc odpowiednio skłd probiotyków i prebiotyków możn wpływć n ilościowy i jkościowy skłd krótkołńcuchowych kwsów tłuszczowych powstłych w jelicie grubym w procesie fermentcji. Te z kolei są włączne w metbolizm ogólnoustrojowy (kws octowy, propionowy) lub wykorzystywne do odżywini kolonocytów [Roberfroid, 2; Cummings i in., 21]. Krótkołńcuchowe kwsy tłuszczowe lub ich sole, szczególnie mślny, regulują rozrost komórek in vitro orz in vivo. Mślny są głównym źródłem energii dl komórek nbłonkowych okrężnicy. Mogą one wpływć n rozrost komórek uwlnijąc czynniki wzrostu czy peptydy żołądkowo-jelitowe (np. gstrynę), lbo też z pomocą modulcji przepływu krwi przez śluzówkę jelit [Blottière i in., 23; Knudsen i in., 23]. Krótkołńcuchowe kwsy tłuszczowe wykzują pondto bezpośrednie dziłnie n geny regulujące rozrost komórek [Blottière i in., 23]. Diety z dodtkiem inuliny bądź oligofruktozy zncząco zwiększją stężenie mślnów w kątnicy i okrężnicy szczurów, co jest szczególnie interesujące ze względu n zpobiegnie tkim schorzeniom jk nowotwór czy wrzodziejące zplenie okrężnicy [Kleessen i in., 21]. Doświdczeni z udziłem szczurów wykzły znczące obniżenie poziomu triglicerydów w surowicy krwi [Delzenne i Kok, 1999]. Również Prostk i in. [21] wykzli obniżenie zwrtości triglicerydów w surowicy krwi gryzoni krmionych dietmi z dodtkiem inuliny (ryc. 1).,9,8 y = -.2x r =.437,7,6,5,4,3,2,1 % 4% 8% 12% Ryc. 1 Poziom triglicerydów w surowicy krwi szczurów krmionych dietą z udziłem inuliny. 3

4 Brk możliwości rozkłdu inuliny czy oligofruktozy do ich monoschrydów przez systemy enzymów endogennych powoduje, że nie zwiększją one poziomu insuliny we krwi, co jest niezwykle wżne dl dibetyków [ORAFTI, 2]. Sm inulin jest produktem niskoenergetycznym. Opierjąc się n bdnich z udziłem ludzi przy wykorzystniu izotopu 14 C, Hosoy [cyt. z ORAFTI, 2] określił wrtość energetyczną fruktooligoschrydów jko 1,5 kcl/g. Fruktny chrkteryzują się również dziłniem hipoglikemicznym - krmienie zwierząt dietą z dodtkiem FOS powodowło istotne obniżenie poziomu glukozy w surowicy krwi [Kok i in., 1998; Cieślik i Kopeć, 21]. W bdnich przeprowdzonych przez Kopeć i Cieślik [21] orz Kopeć i Cieślik [24] zobserwowno sttystycznie istotne obniżenie poziomu glukozy w surowicy krwi zwierząt krmionych dietmi z dodtkiem inuliny orz mączki z bulw topinmburu. Pondto przeprowdzon nliz regresji liniowej wykzł związek pomiędzy ilością FOS, inuliny w diecie orz zwrtością glukozy w surowicy krwi szczurów lbortoryjnych (ryc. 2 i 3) y = -,38x + 13,16 r =, [mmol/l] % 4% 8% 12% Ryc.2. Poziom glukozy w surowicy krwi szczurów krmionych dietą z udziłem FOS. 4

5 16 14 b y = -,33x + 11,97 r =, b 1 [mmol/l] % 4% 8% 12% Ryc. 3. Poziom glukozy w surowicy krwi szczurów krmionych dietą z udziłem inuliny. Oligofruktoz i inulin w wrunkch eksperymentlnych hmowły wzrost nowotworu orz zmniejszły występownie bercji krypt jelit grubego w orgnizmch szczurów [Trper i Roberfroid, 22]. Poz hmowniem wzrostu nowotworu, fruktny mogą pozytywnie wpływć n przebieg chemioterpii, co wykzno w bdnich eksperymentlnych z udziłem zwierząt [cyt. z Książyk, 22]. Bdni wykzły, że fruktny zwiększły biodostępność tkich pierwistków jk wpń, mgnez, cynk czy żelzo [Scholz-Ahrens i in., 21]. Topolsk [24] wykzł istotnie wyższe stężenie wpni zjonizownego w obecności inuliny w diecie szczurów z 75% deficytem wpni - zrówno w ilości 7,5%, jk i 1 powodowł on wzrost stężeni C 2+ z 1,28 mmol/l w grupie kontrolnej do wrtości 1,4 mmol/l (ryc. 4). mmol/l 1,6 1,4 1,2 1,8,6,4,2 25% C 25% C + 25% C + 25% C + 25% C + 7,5% inuliny 1% inuliny 7,5% FOS 1% FOS grup Ryc. 4. Zminy zwrtości jonów C 2+ w surowicy krwi w wrunkch 75% deficytu wpni orz różnych poziomów fruktnów w diecie szczurów. 5

6 Stwierdzono również, że podwnie fruktnów może zwiększć minerlizcję kości [Lemort i in. - cyt. z Act. Food Sci. Mon., 2]. W bdnich Cieślik i Topolsk [Topolsk, 24] wykzno, że obecność fruktnów w diecie, zrówno z 5% deficytem wpni, jk i przy 25% udzile tego pierwistk w diecie, powodowł znczący wzrost zwrtości skłdników minerlnych (odpowiednio C i Mg orz C i P) w kości udowej szczurów. Ze względu n włściwości fizykochemiczne, fruktny są obecnie powszechnie stosowne w przemyśle spożywczym. Pełnią one rolę substncji zgęszczjących, wypełnijących, emulgujących, zstępujących schrozę lub glukozę orz tłuszcze (inulin). Sprwiją one również, że wyroby piekrnicze są brdziej chrupiące i dłużej utrzymują świeżość [Frnck, 22]. Fruktny dodje się do fermentownych produktów mlecznych, serów, czekoldy, odżywek wspomgjących odchudznie, btonów, lodów, cistek, odżywek dl dzieci i niemowląt [Murphy, 21; Krczmrewicz i in., 22]. Substncje przeciwutlenijące Do obrony przed rektywnymi formmi tlenu orgnizm wykorzystuje włsny ukłd enzymtyczny (ktlz, peroksydz, dysmutz pondtlenkow, peroksydz gluttionow) orz endogenne ntyoksydnty (kws moczowy, gluttion, bilirubin, cystein i inne). Dodtkowy system wzmcnijący nturlną obronę ustroju stnowią przeciwutlenicze dostrczone z dietą. Włściwości tkie posid wiele związków nleżących do wtórnych metbolitów roślin - głównie związki fenolowe (kwsy fenolowe, flwonoidy) i terpenoidy (monoterpeny, sponiny, krotenoidy), dltego spożywnie ich w odpowiedniej ilości wydje się być wżnym elementem w profilktyce wielu chorób. Związki fenolowe Wśród nturlnych ntyoksydntów njwiększą, przy tym brdzo zróżnicowną pod względem struktury i włściwości grupę, stnowią roślinne substncje polifenolowe. Wykzują njsilniejsze włściwości przeciwutlenijące, powszechność ich występowni w świecie roślin sprwi, że są one nierozłącznymi skłdnikmi nszej diety. Związki fenolowe brdzo ogólnie możn podzielić pod względem struktury podstwowego szkieletu węglowego n kwsy fenolowe (pochodne kwsu hydroksybenzoesowego i hydroksycynmonowego orz flwonoidy, wśród których występuje wiele podkls w zleżności od budowy pierścieni heterocyklicznego węgl [Nijveldt, 21]. W obrębie poszczególnych podkls istnieje duże zróżnicownie pod względem liczby loklizcji grup hydroksylowych (OH), tworzeni grup metoksy- (OCH 3 ) i podstwinie reszt glikozydowych. Włściwości chemiczne, fizyczne, ktywność biologiczn i metbolizm związków fenolowych zleżą od liczby rodzju i miejsc położeni podstwników (etylowy, n-butylowy) w cząsteczce [Willimson, 1999]. Miejsce i stopień hydroksylcji mją istotny wpływ n włściwości przeciwutlenijące, przy czym obecność w pierścieniu B grup hydroksylowych w pozycji orto wzmg tę ktywność. Duże znczenie zdrowotne mją np. flwonoidy sojowe: genistein i didzein. Związki te jko ntyoksydnty mogą oddziływć n różne sposoby, m. in. poprzez; bezpośrednią rekcję z wolnymi rodnikmi, zmitnie wolnych rodników, nsilenie dysmutcji wolnych rodników do związków o zncznie mniejszej rektywności, cheltowni metli prooksydcyjnych, hmownie lub wzmgnie dziłni wielu enzymów. Pondto mogą one wzmgć dziłnie innych ntyoksydntów m.in. witmin rozpuszczlnych w tłuszczch. Obecność tych związków w diecie m ogromne znczenie dl zdrowi. Potwierdzją to bdni epidemiologiczne, wskzujące n odwrotną zleżność pomiędzy spożywniem związków fenolowych zchorowlnością n nowotwory i choroby serc [Steinmetz i Potter, 1993]. Substncje te uszczelniją nczyni krwionośne orz ochrniją frkcje LDL przed utleniniem. Bogtym ich źródłem są wrzyw, owoce, nsion różnych roślin, niektóre zboż, tkże win, herbt, kw i wiele przyprw [Shhidi i Ncz., 1995, Hojden, 2, Pellegrini i in. 2]. Do njpowszechniej występujących 6

7 nleżą flwonoidy, wśród których dominują glikozydy kwercetyny (jbłk, cebul, miłorząb-ginkgo bilob), kempferolu i pigeniny. Z rcji posidnych ktywności związki fenolowe wykorzystywne są w terpii różnych chorób (ukłdu krwionośnego, oddechowego, pokrmowego, moczowego). Wchodzą tkże w skłd licznych preprtów jko środki hmujące przepuszczlność nczyń włosowtych, poprwijące krążenie, ochrnijące komórki wątroby. Pomimo licznych bdń i udokumentownego szerokiego zkresu ktywności biologicznych tych związków, mechnizm ich dziłni n orgnizm człowiek nie jest dosttecznie poznny. Krotenoidy Nleżą do izoprenoidów i obejmują kilkset związków, z których ok. 5 występuje w żywności. Substncje te dzielą się n kroteny będące węglowodormi izoprenu, zwierjące w cząsteczce 11 wiązń podwójnych sprzężonych i ksntofile (lutein, zeksntyn, kryptoksntyn), które są pochodnymi tych pierwszych. Funkcje żywieniowe i zdrowotne krotenów są zncznie lepiej poznne niż ksntofili, ich głównymi przedstwicielmi są α, β, γ-kroten orz likopen. Spośród tych substncji kroteny wykzują ktywność witminy A i zliczne są do skłdników odżywczych. Wieloletnie bdni wykzły, że zwrtość krotenu w wrzywch może się whć w grnicch od,5 do 31mg/1 g [Jcurzyński, 1995]. Średnią zwrtość β-krotenu w 1 g wrzyw przedstwi rysunek jrmuż mrchew pietruszk nć ppryk boćwin szczw szpink dyni koper słt brokuły pomidory Rys. 3. Średni zwrtość β-krotenu w 1 g wrzyw. Owoce nleżą do produktów o mniejszej zwrtości krotenów niż wrzyw. Njbogtszym ich źródłem są morele, pozostłe owoce są zncznie uboższe w ten skłdnik. Średnią zwrtość β-krotenu w 1 g owoców przedstwi rysunek 4. 7

8 morele wiśnie mndrynki śliwki bnny czrne jgody jeżyny porzeczki biłe Rys. 4. Średni zwrtość β-krotenu w 1 g owoców. Występujące w owocch krotenoidy są stosunkowo trwłe, w czsie procesów technologicznych, przeprowdzonych prwidłowo, ich strty są niewielkie. W czsie konserwowni owoców i wrzyw zchowne jest 7-89% krotenu. Pod wpływem dziłni enzymów, świtł, tlenu orz wysokiej tempertury ulegją one rozkłdowi. Kroteny posidją szereg włściwości korzystnych dl zdrowi, w tym przede wszystkim ntyoksydcyjne. Uptruje się, iż krotenoidy chrkterystyczne dl żywności pochodzeni roślinnego, posidją włściwości zmniejszjące ryzyko zchorowni n nowotwory [Dłuzniewsk, 1995; Lupulescu, 1993; Wrtnowicz, 1998]. Likopen jest przedstwicielem substncji wtórnych, w jego brdzo silnych włściwościch przeciwutlenijących uptrywne są jego korzystne włściwości przeciwnowotworowe [Blch,1999]. Źródłem likopenu są pomidory. Stwierdzono, że jest on substncją przeciwnowotworową, zmniejszjącą ryzyko nowotworu prostty u mężczyzn spożywjących tygodniowo 1 lub więcej rzy przetwory pomidorowe. Pondto zmniejsz ryzyko nowotworu szyjki mcicy u kobiet. Likopen z przetworów pomidorowych, np. keczupu jest zncznie lepiej przyswjlny niż ze świeżych pomidorów [Czpski, 1999]. Wysok zwrtość likopenu stwierdz się również w innych owocch i wrzywch (tb. 1.). Tbel 1. Zwrtość likopenu w niektórych owocch i wrzywch [Moshfgh, 1998] Produkt Zwrtość w mg/1 g świeżej msy Grejpfrut różowy 3,36 Gwjw 5,4 Ppj 2, 5,3 Pomidory 3,1 7,74 Męczennic wwrzynolistn 4,1 Sosy stosowne do mkronu i pizzy zwierją od 12 do 17,5 mg/1 g likopenu. Owoce żurwiny zwierją substncje zpobiegjące zkżeni pęcherz i dróg moczowych. Uwż się, że dziłnie to jest związne z obecnością fruktozy i wysokocząsteczkowego polimeru, które utrudniją przyczepinie się bkterii do powierzchni tknek. Owoce ronii obniżją ciśnienie krwi, zwiększją odporność immunologiczną, pomgją w zwlczniu infekcji, pomgją w leczeniu 8

9 zburzeń przewodu pokrmowego. Czosnkowi przypisuje się dziłnie n nsz orgnizm: przeciwnowotworowe, przeciwbkteryjne, obniżjące ciśnienie krwi i poziom cholesterolu. Lutein i zeksntyn likwiduje wolne rodniki powstłe w wyniku dziłni promieni UV i opóźni degenercje plmki żółtej, będącą njczęściej przyczyn osłbieni wzroku i niedowidzeni u osób strszych. Podsumownie Szczególne znczenie żywności prozdrowotnej wynik z jej korzystnego dziłni w przypdku chorób cywilizcyjnych (miżdżyc, chorob wieńcow, udr mózgu, ndciśnienie tętnicze) poprzez obniżenie poziomu cholesterolu ogółem i jego frkcji LDL, stężeni trigliceroli orz homocysteiny w surowicy krwi, obniżenie wysokiego ciśnieni tętniczego, uzupełnienie brków witmin (B 6, C) i wieloniensyconych kwsów tłuszczowych, regulownie poziomu N, K, C, Mg, wzrost zwrtości substncji przeciwzkrzepowych, jk np. flwonoidy, llicyn. Pondto istnieje możliwość wykorzystni żywności specjlnego zdrowotnego przeznczeni w wspomgniu leczeni otyłości poprzez niską wrtość energetyczną uzyskną zstosowniem zmienników tłuszczów i schrozy orz dużą zwrtością błonnik. Korzystne dziłnie w chorobch nowotworowych uzyskuje się poprzez dużą zwrtość błonnik, witmin ntyoksydcyjnych i substncji o tkim dziłniu (np. flwonoidów, ktechin, polifenoli), tkże poprzez zwrtość czynników zwiększjących nturlną odporność orgnizmu np. probiotyki. Żywność prozdrowotn wspier leczenie osteoporozy ze względu n dużą zwrtość C, oligoschrydów i związków o dziłniu słbych estrogenów np. izoflwonów. Zwiększony udził surowców pochodzeni roślinnego, witmin, mł zwrtość cukrów prostych, odpowiedni poziom oligoschrydów, polischrydów orz błonnik pozwl sądzić, że żywność funkcjonln, może tkże zpobiegć wystąpieniu cukrzycy insulinoniezleżnej. PIŚMIENNICTWO 1. Act. Food Sci. Monitor: Inulin nd oligofructose stimulte clcium bsorption, 21; 2, Andluer W., Fuerst P.: Does cerel reduce the risk of cncer?, Cerel Food World, 1999; 44 (2): Blch J. F.: The super ntioxidnts. Why they will chnge the fce of heltcre in the 21 st century. Wyd. Amber:1999, Wrszw. 4. Blottière H.M., Buecher B., Glmiche J.P., Cherbut Ch.: Moleculr nlysis of the effect of short-chin ftty cids on intestinl cell prolifertion, Proc. Nutr. Soc., 23; 62: Cieślik E., Kopeć A., Pisulewski P.M.: Effects of fructooligoscchrides nd long-chin inulin on serum lipids in rts, Pol. J. Nutr., 24; (in print). 6. Cieślik E, Topolsk K.: Wybrne spekty metbolizmu wpni w orgnizmie szczurów lbortoryjnych w zleżności od poziomu i frkcji fruktnów w diecie, Mt. Konf.: Polsk żywność stn obecny i perspektywy, Krków; 24, Cummings J.H., Mcfrlne G.T., Englyst H.N.: Prebiotic digestion nd fermenttion, Am. J. Clin. Nutr., 21; 71, Supl., 166S-1664S. 8. Czpski J.: Wykorzystnie owoców i wrzyw w produkcji żywności funkcjonlnej. Żywność, Supl (21), Delzenne N.M., Kok N.N.: Biochemicl bsis of oligofructose inducted hypolipidemi in niml models, J. Nutr., 1999; 129, 3, 1467S. 1. Dłużniewsk K. Gilis-Jnuszewsk A.: Wrtość odżywcz i zdrowotn wrzyw i owoców. Zkłd Higieny i Ekologii Collegium Medicum UJ Frnck A.: Technologicl functionlity of inulin nd oligofructose, B. J. Nutr., 22; 87, Supl. 2: S287-S291. 9

10 12. Góreck D.: Zbiegi technologiczne jko czynniki determinujące włściwości funkcjonlne włókn pokrmowego, Rocz. AR w Poznniu, 24; 344: Hllmns G., Hng J.X., Lundin E., Lndstroem M., Amn P., Adlercreutz H., Herkoenen H., Bch K.E.: Influence of rye brn on the formtion of bile AIDS nd biovilbility of lignns, Cerel Food World, 1997; 42 (8): Hojden B.: Herbt zielon i jej włściwości lecznicze, Widom. Zielr.; 2, 9, Jcórzyński B. Kwśniewsk I.: Wrtość odżywcz wrzyw i owoców. Żywienie człowiek : Krczmrewicz E., Skorup E., Lorenc R.S.: Wpływ probiotyków i prebiotyków n gospodrkę wpniowofosfornową i metbolizm kostny, Peditri Współcz., Gstroent., Heptol. Żyw. Dzieck, 22; 4 (1): Ksperowicz A.: Fruktny, Część I, Postępy Nuk Rolniczych, 1995; 1, Kleessen B., Hrtmnn L., Blut M.: Oligofructose nd long-chin inulin: influence on the gut microbil ecology of rts ssocited with humn fecl flor, Brit. J. Nutr., 21; 86 (2): Knudsen K.E.B., Seren A., Cnibe N., Juntunen K.S.: New insight into butyrte metbolism, Proc. Nutr. Soc., 23; 62: Kok N., Roberfroid M., Delzenne N.: Systemic effects of nondigestible fructoooligoscchrides in rts, W: Functionl properties of non-digestible crbohydrtes, INRA, Nntes, 1998; Kopeć A., Cieślik E.: Wpływ dodtku mączki z topinmburu n poziom glukozy w surowicy krwi szczurów doświdczlnych, Żyw. Człow. Metb., 21; XXVIII, Supl.: Kopeć A., Cieślik E.: The effect of fructns on glucose level in experimentl rts, P. J. Nutr., 24; (in print). 23. Książyk J.: Probiotyki i prebiotyki w krcynogenezie, Peditri Współcz., Gstroenterol., Heptol. Żyw. Dzieck, 22; 4 (1): Lupulescu A.: The Role of Vitmins bet crotene, E nd C in Cncer Cell Biology. Int. J. Witt Nutr. Res : Mcfrlne S., Mcfrlne G.T.: Regultion of short-chin ftty cid production, Proc. Nutr. Soc., 23; 62: McBin A.J., McFrlne G.T.: Modultion of genotoxic enzyme ctivities by non-digestible oligoscchride metbolism in in-vitro humn gut bcteril ecosystems, J. Med. Microb., 21; 5(9): McConnell A.A., Estwood M.A., Mitchel W.D.: Physicl chrcteristics of vegetble foodstuffs tht could influence bowel function, J. Sci. Food Agric., 1974; 24: Moshfgh A.J.: Importnce nd consumption ptterns of fruits nd vegetbles. Qulity nd Sfety. Mrylnd Murphy O.: Non-polyol low-digestible crbohydrtes: food pplictions nd functionl benefits, B. J. Nutr., 21; 85, Supl.1: S47-S Nijveldt R.: Flwonoids review of probble mechnism of ction nd potentil pplicntions. Am. J. Clin. Nutr.; 21, 74, ORAFTI: Nutritionl properties, inulin nd oligofructose, 2; Pellegrini N., Simonetti P., Gordn C., Brenn O., Brighenti F., Piett P.: Polyphenol content nd totl ntioxidnt ctivitty of Vini Novelli (Young red wines), J. Agric. Food Chem., 2; 48, Prostk A., Cieślik E., Pisulewski P.M., Prznik W.: The effects of dietry inulin on serum tricylglicerol (TAG) concentrtion in rts, Annls Nutr. Metb., 21; 45, 1: Roberfroid M.B.: Functionl foods: concepts nd ppliction to inulin nd oligofructose, Brit. J. Nutr., 22; 87, Supl. 2, S139-S Roberfroid M.B., Slvin J.: Nondigestible oligoscchrides, Crit. Rev. Food Sci. Nutr., 2; 4: Roberfroid M.B.: Concepts nd strtegy of functionl food science: the Europen perspective, Am. J. Clin. Nutr., 2; 71, Supl.: 166S-1664S. 37. Ryżko J.: Zstosownie probiotyków i prebiotyków w leczeniu nieswoistych zpleń jelit orz zburzeń czynnościowych jelit grubego, Peditri Współcz. Gstroenterol. Heptol. Żyw. Dzieck, 22; 4 (1):

11 38. Scholz-Ahrens K.E., Schfsm G., Heuvel E.G.H., vn, Schrezenmeier J.: Effects of prebiotics on minerl metbolism, Am. J. Clin. Nutr., 21; 73, Supl.: 459S-464S. 39. Shhidi F., Ncz M.,: Food phenolics. Sources, chemistry, effects of pplictions.technomic Publ. Comp. Inc; Steinmetz K. A., Potter J. D.: Vegetbles, fruit, nd cncer. I Epidemiology, II Mechnisms, revive, Cncer Cuses nd Control; 1993, Świderski F., Wszkiewicz-Robk B., Hoffmnn M.: Żywność funkcjonln implikcje żywieniowe, Żywność, 21; 4 (29): Topolsk K.: Poziom wybrnych wskźników biochemicznych w orgnizmie szczurów lbortoryjnych w zleżności od poziomu fruktnów i wpni w diecie, Rozprw doktorsk, AR Krków; Trper H.S., Roberfroid M.B.: Inulin/oligofructose nd nticncer therpy, Brit. J. Nutr., 22; 87, Supl. 2: S283-S Wrtnowicz M.: Witminy ntyoksydcyjne schorzeni metboliczne. Żywienie Człowiek i Metbolizm : Willimson G.: Fumctionl foods new chllenge for the food chemists. Proceedings of Euro Food Chem X, Budpeszt; 1999, 1,

Grażyna Nowicka, Waldemar Nowicki BADANIE RÓWNOWAG KWASOWO-ZASADOWYCH W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW AMFOTERYCZNYCH

Grażyna Nowicka, Waldemar Nowicki BADANIE RÓWNOWAG KWASOWO-ZASADOWYCH W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW AMFOTERYCZNYCH Ćwiczenie Grżyn Nowick, Wldemr Nowicki BDNIE RÓWNOWG WSOWO-ZSDOWYC W ROZTWORC ELETROLITÓW MFOTERYCZNYC Zgdnieni: ktywność i współczynnik ktywności skłdnik roztworu. ktywność jonów i ktywność elektrolitu.

Bardziej szczegółowo

Poziom wiedzy żywieniowej a wybrane aspekty sposobu żywienia kobiet w okresie ciąży

Poziom wiedzy żywieniowej a wybrane aspekty sposobu żywienia kobiet w okresie ciąży 600 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): 600-604 Poziom wiedzy żywieniowej wybrne spekty sposobu żywieni kobiet w okresie ciąży Nutritionl knowledge nd selected spects of the diet of pregnnt women Jonn Myszkowsk-Rycik,

Bardziej szczegółowo

OCENA BARWY ORAZ ZAWARTOŚCI BARWNIKÓW KAROTENOIDOWYCH W OWOCACH POMIDORA NOWYCH LINII HODOWLANYCH

OCENA BARWY ORAZ ZAWARTOŚCI BARWNIKÓW KAROTENOIDOWYCH W OWOCACH POMIDORA NOWYCH LINII HODOWLANYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 926 931 Ew Jbłońsk-Ryś, Mrt Zlewsk-Koron OCENA BARWY ORAZ ZAWARTOŚCI BARWNIKÓW KAROTENOIDOWYCH W OWOCACH POMIDORA NOWYCH LINII HODOWLANYCH Ktedr Technologii

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

1. Funkcje szkieletu:

1. Funkcje szkieletu: SPIS TREŚCI: 1. Funkcje szkieletu sljd 3 2. Ukłd ruchu człowiek sljd 4 3. Tknk kostn sljdy 5, 6 4. Tknk chrzęstn sljd 7 5. Budow kości długiej sljdy 8, 9, 10 6. Budow chemiczn kości sljd 11 7. Proces kostnieni

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 424 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 22 2005

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 424 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 22 2005 ZEZYTY NAUKOWE UNIWERYTETU ZCZECIŃKIEGO NR 424 PRACE INTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 22 2005 MARIA MAKRI PRAWNOŚĆ FIZYCZNA I AKTYWNOŚĆ RUCHOWA KOBIET W WIEKU 20 60 LAT 1. Wstęp Dobr sprwność fizyczn jest

Bardziej szczegółowo

Realizacje zmiennych są niezależne, co sprawia, że ciąg jest ciągiem niezależnych zmiennych losowych,

Realizacje zmiennych są niezależne, co sprawia, że ciąg jest ciągiem niezależnych zmiennych losowych, Klsyczn Metod Njmniejszych Kwdrtów (KMNK) Postć ć modelu jest liniow względem prmetrów (lbo nleży dokonć doprowdzeni postci modelu do liniowości względem prmetrów), Zmienne objśnijące są wielkościmi nielosowymi,

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Autor dr inż. Agnieszka Tajner-Czopek. Opiniodawca prof. dr hab. Mieczysław Pałasiński. Redaktor merytoryczny prof. dr hab.

Autor dr inż. Agnieszka Tajner-Czopek. Opiniodawca prof. dr hab. Mieczysław Pałasiński. Redaktor merytoryczny prof. dr hab. Autor dr inż. Agnieszk Tjner-Czopek Opiniodwc prof. dr hb. Mieczysłw Płsiński Redktor merytoryczny prof. dr hb. Ewelin Dziub Oprcownie redkcyjne mgr Ann Piskor Korekt mgr Elżbiet Winirsk-Grbosz Łmnie Hlin

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PREPARATÓW SKROBI OPORNYCH DODAWANYCH DO DIET ZWIERZĄT DOŚWIADCZALNYCH NA ABSORPCJE POZORNE WAPNIA I FOSFORU

WPŁYW PREPARATÓW SKROBI OPORNYCH DODAWANYCH DO DIET ZWIERZĄT DOŚWIADCZALNYCH NA ABSORPCJE POZORNE WAPNIA I FOSFORU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 296 302 Dgmr Orzeł 1, Tomsz Zię 2, Monik Bronkowsk 1, Mrzen Styzyńsk 1, Jdwig Biernt 1 WPŁYW PREPARATÓW SKROBI OPORNYCH DODAWANYCH DO DIET ZWIERZĄT DOŚWIADCZALNYCH

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DODATKU PŁATKÓW OWSIANYCH NA JAKOŚĆ CIASTA I PIECZYWA PSZENNEGO

WPŁYW DODATKU PŁATKÓW OWSIANYCH NA JAKOŚĆ CIASTA I PIECZYWA PSZENNEGO Act Agrophysic, 2010, 16(2), 423-433 WPŁYW DODATKU PŁATKÓW OWSIANYCH NA JAKOŚĆ CIASTA I PIECZYWA PSZENNEGO Młgorzt Sobczyk 1, Tdeusz Hber 2, Krolin Witkowsk 1 1 Zkłd Technologii ZbóŜ, Wydził Nuk o śywności,

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWEK CIENKICH ZA POMOCĄ ŁAWY OPTYCZNEJ

WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWEK CIENKICH ZA POMOCĄ ŁAWY OPTYCZNEJ Ćwiczenie 9 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWEK CIENKICH ZA POMOCĄ ŁAWY OPTYCZNEJ 9.. Opis teoretyczny Soczewką seryczną nzywmy przezroczystą bryłę ogrniczoną dwom powierzchnimi serycznymi o promienich R i

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie multimetrów cyfrowych do pomiaru podstawowych wielkości elektrycznych

Zastosowanie multimetrów cyfrowych do pomiaru podstawowych wielkości elektrycznych Zstosownie multimetrów cyfrowych do pomiru podstwowych wielkości elektrycznych Cel ćwiczeni Celem ćwiczeni jest zpoznnie się z możliwościmi pomirowymi współczesnych multimetrów cyfrowych orz sposobmi wykorzystni

Bardziej szczegółowo

Nowy system wsparcia rodzin z dziećmi

Nowy system wsparcia rodzin z dziećmi o Nowy system wsprci rodzin z dziećmi Projekt współfinnsowny ze środków Unii Europejskiej w rmch Europejskiego Funduszu Społecznego Brbr Kowlczyk Cele systemu wsprci rodzin z dziećmi dobro dzieci potrzebujących

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z matematyki wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy) Klasa II TAK

Przedmiotowy system oceniania z matematyki wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy) Klasa II TAK I Postnowieni ogólne Przedmiotowy system ocenini z mtemtyki wrz z określeniem wymgń edukcyjnych (zkres podstwowy) Kls II TAK 1. Wrunkiem uzyskni pozytywnej oceny semestrlnej z mtemtyki jest: ) zliczenie

Bardziej szczegółowo

2. Tensometria mechaniczna

2. Tensometria mechaniczna . Tensometri mechniczn Wstęp Tensometr jk wskzywłby jego nzw to urządzenie służące do pomiru nprężeń. Jk jednk widomo, nprężeni nie są wielkościmi mierzlnymi i stnowią jedynie brdzo wygodne pojęcie mechniki

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z matematyki wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy) Klasa II LO

Przedmiotowy system oceniania z matematyki wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy) Klasa II LO I Postnowieni ogólne Przedmiotowy system ocenini z mtemtyki wrz z określeniem wymgń edukcyjnych (zkres podstwowy) Kls II LO 1. Wrunkiem uzyskni pozytywnej oceny semestrlnej z mtemtyki jest: ) zliczenie

Bardziej szczegółowo

OCENA WZROSTU I PLONOWANIA POLSKICH

OCENA WZROSTU I PLONOWANIA POLSKICH Anet Jkubs, Stnisłw Cebul Andrzej Klisz, Agnieszk Sękr EPISTEME 20/2013, t. I s. 341-356 ISSN 1895-4421 OCENA WZROSTU I PLONOWANIA POLSKICH ODMIAN PAPRYKI SŁODKIEJ (CAPSICUM ANNUUM L.) W UPRAWIE POLOWEJ

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ PRZECIWUTLENIAJĄCA ORAZ ZAWARTOŚĆ WITAMINY C I ZWIĄZKÓW FENOLOWYCH W OWOCACH RÓŻNYCH GENOTYPÓW AKTINIDII (ACTINIDIA Lindl.

AKTYWNOŚĆ PRZECIWUTLENIAJĄCA ORAZ ZAWARTOŚĆ WITAMINY C I ZWIĄZKÓW FENOLOWYCH W OWOCACH RÓŻNYCH GENOTYPÓW AKTINIDII (ACTINIDIA Lindl. ŻYWNOŚĆ. Nuk. Technologi. Jkość, 2007, 5 (54), 239 246 TOMASZ KRUPA, PIOTR LATOCHA AKTYWNOŚĆ PRZECIWUTLENIAJĄCA ORAZ ZAWARTOŚĆ WITAMINY C I ZWIĄZKÓW FENOLOWYCH W OWOCACH RÓŻNYCH GENOTYPÓW AKTINIDII (ACTINIDIA

Bardziej szczegółowo

W glowodany. Celuloza. Fruktooligosacharydy. Cukry. W glowodany. Mannooligosacharydy. Dro d e CHO CHO2OH CHOH CH2OH O CHOH CHOH CH 2 OH

W glowodany. Celuloza. Fruktooligosacharydy. Cukry. W glowodany. Mannooligosacharydy. Dro d e CHO CHO2OH CHOH CH2OH O CHOH CHOH CH 2 OH W glowodany CH 2 H H H H CH 2H H H CH 2 CH 2 H Celuloza H CH 2 H H Fruktooligosacharydy Cukry CH2H Mannooligosacharydy W glowodany CH CHH Glucose Mannose CHH CH2H CHH CHH CH2H CH2H 15 W G L W D A N Y ZDRWIE

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Materiały szkoleniowe DRGANIA MECHANICZNE ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA. Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB

Materiały szkoleniowe DRGANIA MECHANICZNE ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA. Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB Mteriły szkoleniowe DRGANIA MECHANICZNE ZAGROŻENIA I PROFILAKTYKA Serwis internetowy BEZPIECZNIEJ CIOP-PIB 1. Wprowdzenie Drgnimi nzywne są procesy, w których chrkterystyczne dl nich wielkości fizyczne

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia laboratoryjne z przedmiotu : Napędy Hydrauliczne i Pneumatyczne

Ćwiczenia laboratoryjne z przedmiotu : Napędy Hydrauliczne i Pneumatyczne Lbortorium nr 11 Temt: Elementy elektropneumtycznych ukłdów sterowni 1. Cel ćwiczeni: Opnownie umiejętności identyfikcji elementów elektropneumtycznych n podstwie osprzętu FESTO Didctic. W dużej ilości

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA TEKSTURY WYBRANYCH MIKSÓW TŁUSZCZOWYCH. Ewa Jakubczyk, Ewa Gondek, Karolina Samborska

CHARAKTERYSTYKA TEKSTURY WYBRANYCH MIKSÓW TŁUSZCZOWYCH. Ewa Jakubczyk, Ewa Gondek, Karolina Samborska Zeszyty Problemowe Postępów Nuk Rolniczych nr 579, 214, 17 26 CHRKTERYSTYK TEKSTURY WYBRNYCH MIKSÓW TŁUSZCZOWYCH Ew Jkubczyk, Ew Gondek, Krolin Smborsk Szkoł Główn Gospodrstw Wiejskiego w Wrszwie Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje i objaśnienia. Zakres zmian wartości grup rodzajowych środków trwałych, wnip oraz inwestycji długoterminowych Zwieksz Stan na.

Dodatkowe informacje i objaśnienia. Zakres zmian wartości grup rodzajowych środków trwałych, wnip oraz inwestycji długoterminowych Zwieksz Stan na. STOWARZYSZENIE RYNKÓW FINANSOWYCH ACI POLSKA Afiliowne przy ACI - The Finncil Mrkets Assocition Dodtkowe informcje i objśnieni Wrszw, 21 mrzec 2014 1.1 szczegółowy zkres zmin wrtości grup rodzjowych środków

Bardziej szczegółowo

Aparatura sterująca i sygnalizacyjna Czujniki indukcyjne zbliżeniowe LSI

Aparatura sterująca i sygnalizacyjna Czujniki indukcyjne zbliżeniowe LSI Aprtur sterując i sygnlizcyjn Czujniki indukcyjne zbliżeniowe LSI Czujnik indukcyjny zbliżeniowy prcuje n zsdzie tłumionego oscyltor LC: jeżeli w obszr dziłni dostnie się metl, to z ukłdu zostje pobrn

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE BAKTERII POTENCJALNIE PROBIOTYCZNYCH DO FERMENTACJI PRZECIERU Z DYNI

ZASTOSOWANIE BAKTERII POTENCJALNIE PROBIOTYCZNYCH DO FERMENTACJI PRZECIERU Z DYNI ŻYWNOŚĆ. Nuk. Tehnologi. Jkość, 2010, 6 (73), 109 119 ALEKSANDRA SZYDŁOWSKA, DANUTA KOŁOŻYN-KRAJEWSKA ZASTOSOWANIE BAKTERII POTENCJALNIE PROBIOTYCZNYCH DO FERMENTACJI PRZECIERU Z DYNI S t r e s z z e n

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Układ elektrohydrauliczny do badania siłowników teleskopowych i tłokowych

Układ elektrohydrauliczny do badania siłowników teleskopowych i tłokowych TDUSZ KRT TOMSZ PRZKŁD Ukłd elektrohydruliczny do bdni siłowników teleskopowych i tłokowych Wprowdzenie Polsk Norm PN-72/M-73202 Npędy i sterowni hydruliczne. Cylindry hydruliczne. Ogólne wymgni i bdni

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

POWŁOKI ELEKTROISKROWE WC-CO MODYFIKOWANE WIĄZKĄ LASEROWĄ. 88 Powłoki elektroiskrowe WC-Co modyfikowane wiązką laserową. Wstęp

POWŁOKI ELEKTROISKROWE WC-CO MODYFIKOWANE WIĄZKĄ LASEROWĄ. 88 Powłoki elektroiskrowe WC-Co modyfikowane wiązką laserową. Wstęp Rdek N.,* Szlpko J.** *Ktedr Inżynierii Eksplotcji Politechnik Świętokrzysk, Kielce, Polsk **Khmelnitckij Uniwersytet Nrodowy, Khmelnitckij, Ukrin Wstęp 88 POWŁOKI ELEKTROISKROWE WC-CO MODYFIKOWANE WIĄZKĄ

Bardziej szczegółowo

ROLE OF CUSTOMER IN BALANCED DEVELOPMENT OF COMPANY

ROLE OF CUSTOMER IN BALANCED DEVELOPMENT OF COMPANY FOLIA UNIVERSITATIS AGRICULTURAE STETINENSIS Foli Univ. Agric. Stetin. 2007, Oeconomic 254 (47), 117 122 Jolnt KONDRATOWICZ-POZORSKA ROLA KLIENTA W ZRÓWNOWAŻONYM ROZWOJU FIRMY ROLE OF CUSTOMER IN BALANCED

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Wektor kolumnowy m wymiarowy macierz prostokątna o wymiarze n=1 Wektor wierszowy n wymiarowy macierz prostokątna o wymiarze m=1

Wektor kolumnowy m wymiarowy macierz prostokątna o wymiarze n=1 Wektor wierszowy n wymiarowy macierz prostokątna o wymiarze m=1 Rchunek mcierzowy Mcierzą A nzywmy funkcję 2-zmiennych, któr prze liczb nturlnych (i,j) gdzie i = 1,2,3,4.,m; j = 1,2,3,4,n przyporządkowuje dokłdnie jeden element ij. 11 21 A = m1 12 22 m2 1n 2n mn Wymirem

Bardziej szczegółowo

Piłka nożna w badaniach statystycznych 1

Piłka nożna w badaniach statystycznych 1 Mterił n konferencję prsową w dniu 31 mj 212 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Deprtment Bdń Społecznych i Wrunków Życi Nottk informcyjn WYNIKI BADAŃ GUS Piłk nożn w bdnich sttystycznych 1 Bdni klubów sportowych

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

STABILNOŚĆ OKSYDACYJNA EKOLOGICZNEJ KIEŁBASY SUROWO DOJRZEWAJĄCEJ Z DODATKIEM PROBIOTYCZNEGO SZCZEPU LACTOBACILLUS CASEI ŁOCK 0900 I SERWATKI KWASOWEJ

STABILNOŚĆ OKSYDACYJNA EKOLOGICZNEJ KIEŁBASY SUROWO DOJRZEWAJĄCEJ Z DODATKIEM PROBIOTYCZNEGO SZCZEPU LACTOBACILLUS CASEI ŁOCK 0900 I SERWATKI KWASOWEJ ŻYWNOŚĆ. Nuk. Technologi. Jkość, 2014, 2 (93), 93 109 DOI: 10.15193/zntj/2014/93/093-109 KAROLINA M. WÓJCIAK, ZBIGNIEW J. DOLATOWSKI, DANUTA KOŁOŻYN-KRAJEWSKA STABILNOŚĆ OKSYDACYJNA EKOLOGICZNEJ KIEŁBASY

Bardziej szczegółowo

Propozycja przedmiotowego systemu oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy)

Propozycja przedmiotowego systemu oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych (zakres podstawowy) Propozycj przedmiotowego systemu ocenini wrz z określeniem wymgń edukcyjnych (zkres podstwowy) Proponujemy, by omwijąc dne zgdnienie progrmowe lub rozwiązując zdnie, nuczyciel określł do jkiego zkresu

Bardziej szczegółowo

JAK WPROWADZIĆ DO SPRZEDAŻY ASORTYMENT PREMIUM?

JAK WPROWADZIĆ DO SPRZEDAŻY ASORTYMENT PREMIUM? KWARTALNIK BRAN OWY 04/2015 JAK WPROWADZIĆ DO SPRZEDAŻY ASORTYMENT? b y k r e o w c s m k PRZYPRAWY PRZYJAZNA ETYKIETY WSPARCIE MARKETINGOWE PRODUKTÓW Pozostłe temty numeru: NASZE PROPOZYCJE NA JESIEŃ

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

Zawartość / Content Pobranie / Uptake IT / TI. g kg -1 g kg -1 kg ha -1 kg ha -1 P S

Zawartość / Content Pobranie / Uptake IT / TI. g kg -1 g kg -1 kg ha -1 kg ha -1 P S Anett SIWIK-ZIOMEK, Jonn LEMANOWICZ Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy, Ktedr Biochemii, Wydził Rolnictw i Biotechnologii ul. Bernrdyńsk 6, 85-129 Bydgoszcz tel. 52 374 95 55, e-mil:

Bardziej szczegółowo

WENTYLACJA PRZESTRZENI POTENCJALNIE ZAGROŻONYCH WYBUCHEM MIESZANIN GAZOWYCH

WENTYLACJA PRZESTRZENI POTENCJALNIE ZAGROŻONYCH WYBUCHEM MIESZANIN GAZOWYCH Ochron przeciwwybuchow Michł Świerżewski WENTYLACJA PRZESTRZENI POTENCJALNIE ZAGROŻONYCH WYBUCHEM MIESZANIN GAZOWYCH 1. Widomości ogólne Zgodnie z postnowienimi rozporządzeni Ministr Sprw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Choroby dietozależne wzrastające zagrożenie dla zdrowia i życia. Lek. med. Justyna Okupniak

Choroby dietozależne wzrastające zagrożenie dla zdrowia i życia. Lek. med. Justyna Okupniak Choroby dietozależne wzrastające zagrożenie dla zdrowia i życia. Lek. med. Justyna Okupniak Wpływ żywienia na zdrowie Codzienny sposób żywienia dzieci wpływa na: - rozwój fizyczny - rozwój psychiczny -

Bardziej szczegółowo

Pakiet aplikacyjny. Niniejszy pakiet zawiera informacje, które musisz posiadać zgłaszając swoją kandydaturę. Zawiera on:

Pakiet aplikacyjny. Niniejszy pakiet zawiera informacje, które musisz posiadać zgłaszając swoją kandydaturę. Zawiera on: Pkiet plikcyjny Stnowisko: Nr referencyjny: Specjlist ds. interwencji ekologicznych CON/2011/01 Niniejszy pkiet zwier informcje, które musisz posidć zgłszjąc swoją kndydturę. Zwier on: List do kndydtów

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

WSTĘP CHARAKTERYSTYKA WZORNICTWA

WSTĘP CHARAKTERYSTYKA WZORNICTWA Annls of Wrsw University of Life Sciences SGGW Forestry nd Wood Technology No 74, 2011: 199-205 (Ann. WULS-SGGW, Forestry nd Wood Technology 74, 2011 Chrkterystyk ozdobnych drewninych posdzek w Muzeum

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIA / ABSTRACTS

STRESZCZENIA / ABSTRACTS STRESZCZENIA / ABSTRACTS Teorie powstwni bólu Theories of pin Ann Przekls-Muszyńsk Zkłd Bdni i Leczeni Bólu, Ktedr Anestezjologii i Intensywnej Terpii, Collegium Medicum, Uniwersytet Jgielloński, Krków

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

2015-10-30. Podłoże genetyczne fakomatoz - dziedziczenie, zmienność, możliwości diagnostyczne. Fakomatozy. Fakomatozy. Nerwiakowłókniakowatość typu I

2015-10-30. Podłoże genetyczne fakomatoz - dziedziczenie, zmienność, możliwości diagnostyczne. Fakomatozy. Fakomatozy. Nerwiakowłókniakowatość typu I Fkomtozy Podłoże genetyczne fkomtoz - dziedziczenie, zmienność, możliwości dignostyczne. Monik Gos Zkłd etyki Medycznej Instytut Mtki i Dzieck, Wrszw ng. phkomtosis, z gr. phkom = znmię, plm zburzeni rozwojowe

Bardziej szczegółowo

DYLEMATY WSPÓŁCZESNEGO KONSUMENTA

DYLEMATY WSPÓŁCZESNEGO KONSUMENTA Jnin Sokołowsk DYLEMATY WSPÓŁCZESNEGO KONSUMENTA VADEMECUM NIE TYLKO DLA RODZICÓW POLSKI KLUB EKOLOGICZNY KOŁO MIEJSKIE W GLIWICACH 2008 DYLEMATY WSPÓŁCZESNEGO KONSUMENTA VADEMECUM NIE TYLKO DLA RODZICÓW

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

MATeMAtyka 3 inf. Przedmiotowy system oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych. Zakres podstawowy i rozszerzony. Dorota Ponczek, Karolina Wej

MATeMAtyka 3 inf. Przedmiotowy system oceniania wraz z określeniem wymagań edukacyjnych. Zakres podstawowy i rozszerzony. Dorota Ponczek, Karolina Wej Dorot Ponczek, Krolin Wej MATeMAtyk 3 inf Przedmiotowy system ocenini wrz z określeniem wymgń edukcyjnych Zkres podstwowy i rozszerzony Wyróżnione zostły nstępujące wymgni progrmowe: konieczne (K), podstwowe

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE ANALIZA SITOWA I PODSTAWY OCENY GRANULOMETRYCZNEJ SUROWCÓW I PRODUKTÓW

ĆWICZENIE ANALIZA SITOWA I PODSTAWY OCENY GRANULOMETRYCZNEJ SUROWCÓW I PRODUKTÓW 1 ĆWICZENIE ANALIZA SITOWA I PODSTAWY OCENY GANULOMETYCZNEJ SUOWCÓW I PODUKTÓW 1. Cel zkres ćwczen Celem ćwczen jest opnowne przez studentów metody oceny mterłu sypkego pod względem loścowej zwrtośc frkcj

Bardziej szczegółowo

Lidia Lewko. Jakość jaj kaczek parametry fizyczne

Lidia Lewko. Jakość jaj kaczek parametry fizyczne 1 Lidi Lewko Jkość jj kczek prmetry fizyczne Krków 2015 Broszur upowszechnieniow Nr b-6/2015 DYREKTOR INSTYTUTU ZOOTECHNIKI PIB prof. dr hb. Eugeniusz Herbut Oprcowno: w Zkłdzie Doświdczlnym Kołud Wielk,

Bardziej szczegółowo

2. FUNKCJE WYMIERNE Poziom (K) lub (P)

2. FUNKCJE WYMIERNE Poziom (K) lub (P) Kls drug poziom podstwowy 1. SUMY ALGEBRAICZNE Uczeń otrzymuje ocenę dopuszczjącą lub dostteczną, jeśli: rozpoznje jednominy i sumy lgebriczne oblicz wrtości liczbowe wyrżeń lgebricznych redukuje wyrzy

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Modelowanie 3 D na podstawie fotografii amatorskich

Modelowanie 3 D na podstawie fotografii amatorskich Edwrd Nowk 1, Jonn Nowk Modelownie D n podstwie fotogrfii mtorskich 1. pecyfik fotogrmetrycznego oprcowni zdjęć mtorskich wynik z fktu, że n ogół dysponujemy smymi zdjęcimi - nierzdko są to zdjęci wykonne

Bardziej szczegółowo

symbol dodatkowy element graficzny kolorystyka typografia

symbol dodatkowy element graficzny kolorystyka typografia Identyfikcj wizuln Fundcji n rzecz Nuki Polskiej 1/00 Elementy podstwowe symbol dodtkowy element grficzny kolorystyk typogrfi Identyfikcj wizuln Fundcji n rzecz Nuki Polskiej 1/01 Elementy podstwowe /

Bardziej szczegółowo

LASER TREATMENT WITH PREHEATING OF CAST IRON ELEMENTS

LASER TREATMENT WITH PREHEATING OF CAST IRON ELEMENTS Grzegorz KINAL Politechnik Poznńsk, Instytut Mszyn Rooczych i Pojzdów Smochodowych ul. Piotrowo 3, 60-965 Poznń (Polnd) e-mil: office_wmmv@put.poznn.pl LASER TREATMENT WITH PREHEATING OF CAST IRON ELEMENTS

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA BŁONNIKA POKARMOWEGO I JEGO FRAKCJI PRZEZ PACJENTÓW SZPITALA NA PODSTAWIE JADŁOSPISÓW DEKADOWYCH

OCENA SPOŻYCIA BŁONNIKA POKARMOWEGO I JEGO FRAKCJI PRZEZ PACJENTÓW SZPITALA NA PODSTAWIE JADŁOSPISÓW DEKADOWYCH BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 474-478 Danuta Górecka, Paulina Borysiak-Marzec, Krzysztof Dziedzic, Agata Kurzawska OCENA SPOŻYCIA BŁONNIKA POKARMOWEGO I JEGO FRAKCJI PRZEZ PACJENTÓW SZPITALA

Bardziej szczegółowo

PROTOTYPOWA LINIA DO ELASTYCZNEGO MONTAŻU DOKUMENTÓW Z ZABEZPIECZENIEM ELEKTRONICZNYM

PROTOTYPOWA LINIA DO ELASTYCZNEGO MONTAŻU DOKUMENTÓW Z ZABEZPIECZENIEM ELEKTRONICZNYM 4/2012 Technologi i Automtyzcj Montżu PROTOTYPOWA LINIA DO ELASTYCZNEGO MONTAŻU DOKUMENTÓW Z ZABEZPIECZENIEM ELEKTRONICZNYM Andrzej ZBROWSKI, Tomsz Smorski W systemch zezpieczeń dokumentów i oiektów technicznych

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne produkty żywnościowe

Innowacyjne produkty żywnościowe Innowacyjne produkty żywnościowe prof. Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Żywność wygodna Żywność minimalnie przetworzona Żywność ekologiczna Żywność

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SKROBI MODYFIKOWANYCH NA TEKSTURĘ I TOPLIWOŚĆ ANALOGÓW SERÓW TOPIONYCH

WPŁYW SKROBI MODYFIKOWANYCH NA TEKSTURĘ I TOPLIWOŚĆ ANALOGÓW SERÓW TOPIONYCH ŻYWNOŚĆ. Nuk. Technologi. Jkość, 2014, 1 (92), 52 65 DOI: 10.15193/zntj/2014/92/052-065 BARTOSZ SOŁOWIEJ, AGNIESZKA DYLEWSKA, MARTA TOMCZYŃSKA-MLEKO, STANISŁAW MLEKO WPŁYW SKROBI MODYFIKOWANYCH NA TEKSTURĘ

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

3,49 NAJNIŻSZE CENY! NAJWIĘKSZY WYBÓR! METAFEN 10 tabletek. Fieldorfa 5, Warszawa Gocław Patriotów 110, Warszawa Miedzeszyn

3,49 NAJNIŻSZE CENY! NAJWIĘKSZY WYBÓR! METAFEN 10 tabletek. Fieldorfa 5, Warszawa Gocław Patriotów 110, Warszawa Miedzeszyn MRZEC/Kwiecień 2010 NJNIŻSZE Y! NJWIĘKSZY WYBÓR! GWRNCJ ZWSZE Pierwsze w Polsce połączenie prcetmolu i ibuprofenu w jednej tbletce METFEN 10 tbletek Skuteczność w wlce z bólem SUPER 3,49 Wskzni: bóle głowy

Bardziej szczegółowo

I. Zapotrzebowanie roczne na odczynniki do chemii klinicznej Załącznik nr1

I. Zapotrzebowanie roczne na odczynniki do chemii klinicznej Załącznik nr1 I. Zpotrzebownie roczne n i do chemii klinicznej Złącznik nr1 Ofertę proszę skłdć n formulrzu wg poniższego wzoru z zchowniem ustlonej kolejności. Możliwe jest skłdnie oferty n poszczególne, kompletne

Bardziej szczegółowo

Katalog produktów. Kuźnia Batory

Katalog produktów. Kuźnia Batory Ktlog prouktów Ktlog prouktów Kuźni Btory Kuźni Btory wytwrz różnego rozju wyroby kute z pon 100 gtunków stli. łównymi obiorcmi są brnże: mszynow, energetyczn, motoryzcyjn i okrętow. N liście Klientów

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH w Gimnazjum nr 2 im. ks. Stanisława Konarskiego nr 2 w Łukowie

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH w Gimnazjum nr 2 im. ks. Stanisława Konarskiego nr 2 w Łukowie I. ZASADY OGÓLNE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKÓW OBCYCH w Gimnzjum nr 2 im. ks. Stnisłw Konrskiego nr 2 w Łukowie 1. W Gimnzjum nr 2 w Łukowie nuczne są: język ngielski - etp educyjny III.1 język

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ

PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ PAMIETAJ RZUCAJĄC PALENIE ZMIEŃ DIETĘ Wiele osób rozważających decyzję o rzuceniu palenia obawia się przytycia. Jeśli i Ty masz podobne obawy skorzystaj z naszych rad. Chcąc po zaprzestaniu palenia utrzymać

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WYBRANYCH RÓWNAŃ KONSTYTUTYWNYCH STOPÓW Z PAMIĘCIĄ KSZTAŁTU

PORÓWNANIE WYBRANYCH RÓWNAŃ KONSTYTUTYWNYCH STOPÓW Z PAMIĘCIĄ KSZTAŁTU ODELOWNIE INŻYNIERKIE INN 1896-771X 3,. 37-44, Gliwice 6 PORÓWNNIE WYBRNYCH RÓWNŃ KONTYTUTYWNYCH TOPÓW Z PIĘCIĄ KZTŁTU KRZYZTOF BIEREG Ktedr Wyokich Npięć i prtów Elekt., Politechnik Gdńk trezczenie. W

Bardziej szczegółowo

Odbudowa estetyczna materiałem DiaFil. Przypadki kliniczne

Odbudowa estetyczna materiałem DiaFil. Przypadki kliniczne Opis przypdku Cse report Borgis Odudow estetyczn mteriłem DiFil. Przypdki kliniczne *Agt Zdziemorsk, Michł Fidecki, Elżiet Jodkowsk Zkłd Stomtologii Zchowwczej Wrszwskiego Uniwersytetu Medycznego Kierownik

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE ŁUKOWO-KOŁOWEJ LINII ZĘBÓW W UZĘBIENIU CZOŁOWYM NA FREZARCE CNC

KSZTAŁTOWANIE ŁUKOWO-KOŁOWEJ LINII ZĘBÓW W UZĘBIENIU CZOŁOWYM NA FREZARCE CNC KOMISJA BUDOWY MASZYN PAN ODDZIAŁ W POZNANIU Vol. 8 nr Archiwum Technologii Mszyn i Automtyzcji 008 PIOTR FRĄCKOWIAK KSZTAŁTOWANIE ŁUKOWO-KOŁOWEJ LINII ZĘBÓW W UZĘBIENIU CZOŁOWYM NA FREZARCE CNC W rtykule

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie żywych ściółek w rzędach drzew jabłoni jako alternatywnego sposobu pielęgnacji gleby w porównaniu z ugorem herbicydowym

Zastosowanie żywych ściółek w rzędach drzew jabłoni jako alternatywnego sposobu pielęgnacji gleby w porównaniu z ugorem herbicydowym Zstosownie żywych ściółek w rzędch drzew jbłoni jko lterntywnego sposobu pielęgncji gleby w porównniu z ugorem herbicydowym Mri Licznr-Młńczuk Zstosownie żywych ściółek w rzędch drzew jbłoni jko lterntywnego

Bardziej szczegółowo

Metodologia szacowania wartości docelowych dla wskaźników wybranych do realizacji w zakresie EFS w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa

Metodologia szacowania wartości docelowych dla wskaźników wybranych do realizacji w zakresie EFS w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Metodologi szcowni wrtości docelowych dl wskźników wybrnych do relizcji w zkresie EFS w Regionlnym Progrmie percyjnym Województw Kujwsko-Pomorskiego 2014-2020 Toruń, listopd 2014 1 Spis treści I. CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka

Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka Węglowodanowa pułapka 1 / 5 Zdań na temat czy unikać, czy wręcz przeciwnie, postawić na węglowodany w naszej diecie, jest mnóstwo. Kwestie żywienia są zawsze względne i zależne od sytuacji w jakiej się

Bardziej szczegółowo

STAN ODŻYWIENIA LUDZI PO 60. ROKU ŻYCIA W ASPEKCIE UWARUNKOWAŃ ŻYWIENIOWYCH, ZDROWOTNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I SOCJODEMOGRAFICZNYCH

STAN ODŻYWIENIA LUDZI PO 60. ROKU ŻYCIA W ASPEKCIE UWARUNKOWAŃ ŻYWIENIOWYCH, ZDROWOTNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I SOCJODEMOGRAFICZNYCH STAN ODŻYWIENIA LUDZI PO 60. ROKU ŻYCIA W ASPEKCIE UWARUNKOWAŃ ŻYWIENIOWYCH, ZDROWOTNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I SOCJODEMOGRAFICZNYCH Jonn Wyk STAN ODŻYWIENIA LUDZI PO 60. ROKU ŻYCIA W ASPEKCIE UWARUNKOWAŃ

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Opis i analiza metod pomiaru prędkości kątowej. Prądnice tachometryczne.

Opis i analiza metod pomiaru prędkości kątowej. Prądnice tachometryczne. Opis i nliz metod pomiru prędkości kątowej. Prądnice tcometryczne. Prądnice tcometryczne są to młe prądnice elektryczne, któryc npięcie wyjściowe zwier informcję o prędkości obrotowej, w niektóryc przypdkc

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE

MATERIAŁY POMOCNICZE MATERIAŁY POMOCNICZE 1. Wiersze Wesołe owoce i Przechwałki warzyw Przechwałki warzyw Na straganie, w dzień targowy, ogórek z pomidorem prowadzi rozmowę. Pierwszy zaczął pomidor: Jestem czerwony i gładki,

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo