O diecie... czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "O diecie... czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c"

Transkrypt

1 O diecie... czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c

2 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê zdrowo siê od ywiaj¹c 1 SPIS TREŚCI 1. Co oznacza termin hiperlipidemia? 1 2. Co dzieje się z tłuszczami w Twoim organizmie? 1 3. Dlaczego nadmiar cholesterolu jest szkodliwy? 3 4. Co jest przyczyną hiperlipidemii? 4 5. Jak badać lipidy we krwi? 6 6. Jak sprawdzić, czy masz prawidłową masę ciała? 7 7. Dlaczego należy obniżać poziom lipidów? 8 8. Jak doprowadzić poziom lipidów we krwi do wartości prawidłowych? Jak zmniejszyć ilość szkodliwego cholesterolu w organizmie? 9 9. Podstawowe informacje o produktach spożywczych Zamiast podsumowania 16

3 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 1 1. Co oznacza termin hiperlipidemia? Hiper z jêzyka ³aciñskiego oznacza nadmiar, a lipidy to inna nazwa t³uszczów. Jeœli stwierdzono u Ciebie hiperlipidemiê, oznacza to, e masz podwy szony poziom t³uszczów (lipidów) we krwi. Hiperlipidemia zwiêksza ryzyko rozwoju zmian w têtnicach i przez to mo e doprowadziæ do zawa³u serca, udaru mózgu czy niedokrwienia koñczyn dolnych. Je eli zale y Ci na dobrym zdrowiu, to musisz d¹ yæ do obni enia podwy szonego poziomu lipidów we krwi. 2. Co dzieje się z tłuszczami w Twoim organizmie? T³uszcze nie rozpuszczaj¹ siê w wodzie (³atwo to sprawdziæ, np. przygl¹daj¹c siê roso³owi). Aby mog³y one kr¹ yæ z krwi¹, która w du ej czêœci sk³ada siê z wody, musz¹ po³¹czyæ siê z bia³kiem. Po³¹czenie lipidu i bia³ka (proteiny) nazywamy lipoprotein¹. Lipoproteina wygl¹da jak malutka kuleczka (rysunek 1). Do tworzenia takiej kulki lipoproteiny potrzebny jest równie cholesterol. Cholesterol jest cz¹steczk¹ chemiczn¹ niezbêdn¹ do budowy komórek organizmu. Lipoproteiny rozprowadzaj¹ t³uszcz i cholesterol w takie miejsca organizmu, gdzie to potrzebne, lub zabieraj¹ je z miejsc, w których wystêpuj¹ w nadmiarze. G³ównym miejscem tworzenia lipoprotein jest w¹troba. Tam równie produkowany jest cholesterol. Ocenia siê, e oko³o Lipid (t³uszcz) Cholesterol Proteina (bia³ko) Rysunek 1. Budowa cz¹steczki lipoproteiny

4 2 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 2/3 cholesterolu potrzebnego cz³owiekowi wytwarza w¹troba. Ale cholesterol przyjmujemy równie z po ywieniem. Znajduje siê on w ka dym pokarmie pochodzenia zwierzêcego. Iloœæ cholesterolu produkowanego w w¹trobie zale y od tego, ile spo- ywamy go wraz z pokarmem. Gdy w diecie jest du o cholesterolu, w¹troba stopniowo zmniejsza jego produkcjê. Niestety, nie mo e ca³kowicie zaprzestaæ produkcji cholesterolu, dlatego jeœli przez lata spo ywamy go za du o, nadmiar musi siê gdzieœ magazynowaæ. Gdzie i jak? O tym w dalszej czêœci broszurki. W ostatnich latach odkryto, e lipoproteiny krwi p³yn¹ce z w¹troby do innych narz¹dów zawieraj¹ ma³e iloœci cholesterolu i st¹d angielska nazwa: Low Density Lipoprotein (LDL), która oznacza Lipoproteiny o Niskiej Gêstoœci. Z kolei, lipoproteiny p³yn¹ce z ró nych czêœci cia³a do w¹troby zawieraj¹ du o cholesterolu. Dlatego ich angielska nazwa brzmi: High Density Lipoprotein (HDL) i oznacza Lipoproteiny o Wysokiej Gêtoœci. HDL œci¹ga nadmiar cholesterolu z tkanek do w¹troby, a LDL rozprowadza cholesterol do tkanek. Dlatego HDL we krwi nazwano dobrym cholesterolem a LDL z³ym cholesterolem. Wyniki badania krwi pokazuj¹ zawartoœæ ca³kowit¹ cholesterolu (czasami opisan¹ skrótem TC, Total Cholestrol) oraz czêœæ cholesterolu zawart¹ w LDL i HDL. Warto pamiêtaæ, e LDL i HDL wchodz¹ w sk³ad cholesterolu ca³kowitego (TC = LDL + HDL). Lipoproteiny LDL (czyli tzw. z³y cholesterol ), gdy jest ich zbyt du o, nasilaj¹ rozwój mia d ycy têtnic. Im wy szy jest poziom LDL w Twojej krwi, tym wiêksze ryzyko wyst¹pienia chorób uk³adu kr¹ enia. Lipoproteiny HDL (czyli tzw. dobry cholesterol ) chroni¹ organizm przed mia d yc¹. Im wy szy jest poziom HDL w Twojej krwi, tym mniejsze ryzyko wyst¹pienia chorób uk³adu kr¹ enia. W wynikach badania krwi podaje siê tak e stê enie trójglicerydów. Trójglicerydy (oznaczane na wynikach badania krwi skrótem TG) s¹ t³uszczami, które s³u ¹ do magazynowania energii pochodz¹cej z po ywienia. Trójglicerydy s¹ odk³adane w magazynach zwanych komórkami t³uszczowymi (rysunek 2). Tylko niewielka czêœæ trójglicerydów kr¹ y we krwi. W razie potrzeby organizm pobiera trójglicerydy z magazy-

5 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 3 B³ona komórki Trójglicerydy J¹dro komórki Rysunek 2. Komórka t³uszczowa nów w komórkach t³uszczowych. Gdy przyjmujemy wiêcej po ywienia (czyli energii), ni jesteœmy w stanie wykorzystaæ, nadmiar ten w organizmie zamienia siê na trójglicerydy. Wype³niaj¹ siê magazyny w komórkach t³uszczowych i zaczynamy przybieraæ na wadze. Mówi¹c w uproszczeniu, t³uszcz siê odk³ada. Mo e wydaje Ci siê to skomplikowane, ale tak funkcjonuje Twój organizm. Je eli przez lata dostarczano mu za du o energii i cholesterolu, to na pewno w¹troba mia³a du o pracy. Ci¹gle tworzy³a i obs³ugiwa³a Twoje LDL i HDL. Trójglicerydy równie ca³y czas powstawa³y w Twoim organizmie i podlega³y ró nym przemianom. Je eli wynik badania lipidów we krwi wskazuje na podwy szone LDL i obni one HDL, to znak, e w¹troba i ca³y organizm ju nie daj¹ sobie rady. Podwy szony poziom TG równie œwiadczy o tym, e coœ w Twoim organizmie nie dzia³a prawid³owo. 3. Dlaczego nadmiar cholesterolu jest szkodliwy? Cholesterol jest t³uszczow¹ cz¹steczk¹ chemiczn¹ niezbêdn¹ do ycia. Jest sk³adnikiem ka dej komórki cia³a. Bierze równie udzia³ w produkcji hormonów i witaminy D, koniecznych do zachowania zdrowia. Cholesterol nie rozpuszcza siê w wodzie. Jest to zalet¹, gdy dziêki temu komórki cia³a nie rozp³ywaj¹ siê. (Pamiêtaj, e organizm cz³owieka sk³ada siê w ponad 2/3 z wody!!!) Ale to tak e wada, bo nadmiar cholesterolu nie mo e byæ wydalony przez nerki z moczem, który sk³ada siê przede wszystkim z wody. Pocz¹tkowo nadmiar cholesterolu odk³adany jest w skórze. Ale gdy ten magazyn siê wype³ni, cholesterol przenika do œcian têtnic krwionoœnych. Proces odk³adania siê cholesterolu w têtnicach nazywamy mia d yc¹ (rysunek 3). Mia d yca zwê a têtnice i ogranicza przep³yw krwi. Mo e to spowodowaæ na przyk³ad niedokrwienie serca, mózgu oraz koñczyn.

6 4 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c Têtnice doprowadzaj¹ce krew do serca Serce widziane od przodu Cholesterol i inne cz¹steczki s¹ odk³adane w œcianie têtnicy Œciana têtnicy (przekrój) Powiêkszenie wycinka têtnicy Mia d yca utrudnia przep³yw krwi Rysunek 3. Serce oraz têtnica ze zmianami mia d ycowymi A gdy têtnica zostanie ca³kowicie zamkniêta, niedokrwione tkanki obumieraj¹. Tak¹ martwicê z niedokrwienia w sercu nazywamy zawa³em, a w mózgu udarem niedokrwiennym. Te choroby s¹ jednymi z najgroÿniejszych dla ycia. W du ym stopniu ich przyczyn¹ jest w³aœnie hiperlipidemia i nadmiar cholesterolu. Dlatego nale y zacz¹æ dzia³aæ jak najwczeœniej. 4. Co jest przyczyną hiperlipidemii? Dieta Spo ywanie zbyt du ej iloœci po ywienia w stosunku do potrzeb powoduje wzrost poziomu trójglicerydów oraz LDL. Tak e spo ywanie pokarmów bogatych w cholesterol prowadzi do zwiêkszenia iloœci LDL. Cholesterol znajduje siê TYLKO w pokarmach pochodzenia zwierzêcego. ROŒLINY nie zawieraj¹ cholesterolu. Trójglicerydy znajduj¹ siê zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzêcego, jak i roœlinnego. Dieta doros³ego cz³owieka z hiperlipidemi¹ powinna byæ dok³adnie opracowana przez lekarza lub doradcê ywieniowego, który dobierze iloœæ i sk³ad spo ywanych pokarmów. Na pocz¹tku nale y wyliczyæ potrzeby i równowagê energetyczn¹ cho-

7 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 5 rego. Nastêpnie opracowaæ plan posi³ków na kolejne dni. Wyliczenia równowagi energetycznej musz¹ uwzglêdniæ iloœæ energii spalanej podczas aktywnoœci fizycznej. Istnieje bowiem zale noœæ miêdzy zastosowan¹ diet¹ a planowan¹ aktywnoœci¹ fizyczn¹. O tym piszemy na koñcu broszurki. Czynniki dziedziczne Sk³onnoœæ do hiperlipidemii mo e byæ cech¹ dziedziczn¹, przekazan¹ przez rodziców. Tak¹ hiperlipidemiê lekarze nazywaj¹ wrodzon¹. Jest to ciê ka choroba, która przejawia siê znacznym nadmiarem lipidów we krwi, przez co powoduje szybki rozwój mia d ycy i jej powik³añ. Hiperlipidemia wrodzona ujawnia siê u bardzo m³odych ludzi. U tych chorych lekarze musz¹ stosowaæ leczenie ju od najm³odszych lat. Nadwaga Du a nadwaga zwykle powoduje wzrost poziomu z³ego cholesterolu, czyli LDL we krwi. Jeœli masz nadwagê i hiperlipidemiê, utrata zbêdnych kilogramów pomo- e równie obni yæ poziom z³ego cholesterolu i trójglicerydów, oraz podwy szyæ poziom dobrego cholesterolu HDL. Styl życia Brak ruchu i niew³aœciwa dieta to najczêstsze grzechy wspó³czesnego cz³owieka pope³niane przeciwko zdrowiu. Pod pojêciem stylu ycia wspó³czesna medycyna rozumie wszystkie zachowania cz³owieka wp³ywaj¹ce na jego zdrowie. Drugim po diecie najwa niejszym zachowaniem wp³ywaj¹cym na lipidy jest aktywnoœæ fizyczna. Regularna aktywnoœæ fizyczna zmniejsza iloœæ LDL i zwiêksza HDL we krwi oraz obni a poziom trójglicerydów. Trening fizyczny musi jednak spe³niaæ okreœlone warunki, by by³ korzystny oraz bezpieczny dla zdrowia. O aktywnoœci fizycznej piszemy w naszej drugiej broszurce o hiperlipidemii. Wiek i płeć Zarówno u mê czyzn, jak i u kobiet poziom lipidów zmienia siê wraz z wiekiem. U dzieci hiperlipidemiê spotyka siê rzadko (oprócz choroby wrodzonej). Dzieci i m³odzie do oko³o roku ycia potrzebuj¹ wiêkszej iloœci cholesterolu i bia³ek,

8 6 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c poniewa ich organizm roœnie i ci¹gle powstaj¹ nowe komórki. Po okresie dojrzewania ta sytuacja zmienia siê, ale nawyki ywieniowe niestety czêsto pozostaj¹. U obydwu p³ci obserwuje siê stopniowy wzrost poziomu lipidów wraz z wiekiem. Nie wiadomo, jednak czy wynika to z niew³aœciwej diety i braku aktywnoœci fizycznej, czy jest uwarunkowane samym starzeniem siê organizmu. Obserwuje siê tak e, i u kobiet przed menopauz¹ poziom cholesterolu i lipidów jest zwykle ni szy ni u mê czyzn w podobnym wieku. W okresie menopauzy sytuacja u kobiet pogarsza siê i po 60 roku ycia hipierlipidemia wystêpuje u nich czêœciej ni u mê czyzn. Alkohol Alkohol powoduje wzrost poziomu HDL, lecz nie wywo³uje obni enia LDL. Niewielkie iloœci alkoholu mog¹ korzystnie dzia³aæ na lipidy, jednak picie w nadmiarze uszkadza w¹trobê i podnosi ciœnienie krwi. Stres Badania wykaza³y, e d³ugotrwa³y stres powoduje wzrost poziomu LDL we krwi. Byæ mo e dzieje siê tak, gdy zestresowany cz³owiek wiêcej je. Zwiêkszone spo ycie s³odyczy lub t³ustych potraw wp³ywa niekorzystnie na poziom lipidów we krwi. Niektóre choroby Pewne choroby, takie jak na przyk³ad cukrzyca lub niedoczynnoœæ tarczycy, zwiêkszaj¹ produkcjê cholesterolu w organizmie. Warto o tym pamiêtaæ i informowaæ o nich swojego lekarza. 5. Jak badać lipidy we krwi? Od 20 roku ycia ka dy powinien co 3 4 lata badaæ swój poziom lipidów we krwi (tabela 1a i 1b). Osoby starsze i maj¹ce inne choroby (wczeœniej rozpoznana hiperlipidemia, nadciœnienie, cukrzyca, oty³oœæ) powinny wykonywaæ takie badania raz do roku. Krew na badanie poziomu lipidów pobiera siê na czczo, po up³ywie przynajmniej 12 godzin od ostatniego posi³ku.

9 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 7 Tabela 1a. Poziomy lipoprotein we krwi Lipoproteiny Wartości prawidłowe graniczne nieprawidłowe Cholesterol całkowity < 200 mg/dl mg/dl > 250 mg/dl HDL dla mężczyzn > 35 mg/dl dla kobiet > 50 mg/dl Im więcej, tym lepiej LDL < 100 mg/dl mg/dl > 139 mg/dl Trójglicerydy < 200 mg/dl mg/dl > 400 mg/dl mg/dl należy czytać miligram na decylitr, > oznacza powyżej, < oznacza poniżej Uwaga: w niektórych laboratoriach stosuje siê inne oznaczenia. Zamiast mg/dl u ywana jest jednostka mmol/l. Wówczas normy wynosz¹: Tabela 1b. Poziomy lipoprotein we krwi Lipoproteiny Wartości prawidłowe graniczne nieprawidłowe Cholesterol całkowity < 5 mmol/l 5 6,5 mmol/l > 6,5 mmol/l HDL dla mężczyzn > 0,9 mg/dl dla kobiet > 1,3 mg/dl Im więcej, tym lepiej LDL < 2,6 mmol/l 2,6 3,6 mmol/l > 3,6 mmol/l Trójglicerydy < 2,2 mmol/l 2,2 4,5 mmol/l > 4,5 mmol/l mmol/l należy czytać milimol na litr, > oznacza powyżej, < oznacza poniżej 6. Jak sprawdzić, czy masz prawidłową masę ciała? Jak wspominaliœmy, nadwaga i oty³oœæ sprzyjaj¹ hiperlipidemii. Niezale nie od tego, zwiêkszaj¹ ryzyko wyst¹pienia innych chorób, takich jak cukrzyca czy nadciœnienie têtnicze. Poza tym pogarszaj¹ ogóln¹ sprawnoœæ organizmu. Dlatego musisz wiedzieæ, czy masa Twojego cia³a jest prawid³owa. Najprostszym sposobem oceny czy

10 8 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c Tabela 2. Podział zaburzeń masy ciała w zależności od BMI Klasyfikacja zaburzeń masy ciała BMI [kg/m 2 ] Niedowaga < 18,5 Prawidłowa masa ciała 18,5 24,9 Nadwaga 25,0 29,9 I otyłości 30,0 34,9 II otyłości 35,0 39,9 III otyłości (otyłość olbrzymia) 40,0 masz prawid³ow¹ masê cia³a jest wyliczenie WskaŸnika Masy Cia³a (tabela 2). Lekarze czêsto u ywaj¹ nazwy angielskiej tego wskaÿnika, a brzmi ona Body Mass Index; w skrócie BMI. WskaŸnik ten oblicza siê tak samo dla kobiet i mê czyzn, wed³ug poni szego wzoru: BMI = waga [kilogramy] wzrost 2 [metry] Na przyk³ad dla osoby o wzroœcie 165 cm (czyli 1,65 metra), wa ¹cej 65 kg BMI wynosi: 65 : (1,65 1,65) = 65 : 2,72 = 23,9 Zatem osoba, z naszego przyk³adu maj¹ca BMI = 23,9 znajduje siê w grupie osób z normaln¹ mas¹ cia³a. Spróbuj teraz policzyæ Twoje BMI. 7. Dlaczego należy obniżać poziom lipidów? Wiesz ju, e nadmiar cholesterolu jest szkodliwy. Powoduje mia d ycê têtnic, która utrudnia przep³yw krwi. Wykazano ponad wszelk¹ w¹tpliwoœæ, e podwy szony poziom LDL powy ej 135 mg/dl, albo obni ony poziom HDL poni ej 35 mg/dl wi¹ e

11 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 9 siê zawsze ze wzrostem ryzyka wyst¹pienia choroby niedokrwiennej serca. Wykazano tak e, e obni enie poziomu lipidów LDL zmniejsza takie ryzyko. Innymi s³owy Twoje szanse na zdrowe i d³ugie ycie bêd¹ wiêksze. 8. Jak doprowadzić poziom lipidów we krwi do wartości prawidłowych? Jak zmniejszyć ilość szkodliwego cholesterolu w organizmie? Zgodnie z nowoczesn¹ wiedz¹ medyczn¹ s¹ mo liwe trzy sposoby dzia³ania. W³aœciwa dieta, odpowiednia aktywnoœæ fizyczna oraz w razie koniecznoœci w³aœciwie dobrane leki. Na zakoñczenie tej broszury przekazujemy podstawowe informacje na temat zasad zdrowego od ywiania w hiperlipidemii. Prosimy pamiêtaæ, e pozosta³e dwa sposoby dzia³ania s¹ równie wa ne. Piszemy o nich w naszej drugiej broszurce o hiperlipidemii. Dieta stosowana w hiperlipidemii Celem diety jest zmniejszenie iloœci cholesterolu w organizmie. Ustalaj¹c dietê, nale y uwzglêdniæ, czy oprócz hiperlipidemii wystêpuj¹ dodatkowe choroby: nadwaga, oty³oœæ, nadciœnienie têtnicze, cukrzyca lub sytuacje wymagaj¹ce innej diety. Ka da z tych chorób mo e wymagaæ nieco innego sposobu od ywiania. Dieta dla osób oty³ych powinna prowadziæ do stopniowej utraty masy cia³a, a wiêc tak zwany bilans energetyczny powinien byæ ujemny. Dieta w leczeniu nadciœnienia powinna ograniczaæ iloœæ spo ywanej soli kuchennej oraz uwzglêdniaæ zapotrzebowanie organizmu na potas, magnez i mikroelementy. W diecie chorych na cukrzycê nale y dok³adnie wywa yæ proporcje wêglowodanów (cukrów) do innych sk³adników po ywienia. Dlatego w niniejszej broszurce nie mo emy daæ gotowego przepisu na zdrow¹ dietê przeciwko cholesterolowi. Zawsze prosimy o skonsultowanie siê ze swoim lekarzem i specjalist¹ do spraw ywienia. Poni ej podajemy ogólne zasady

12 10 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c zdrowego od ywiania w hiperlipidemii i kilka informacji mog¹cych siê przydaæ ka - dej osobie, która chce zrobiæ coœ dobrego dla swojego zdrowia. Przeczytaj uwa nie i przemyœl, co do tej pory robi³aœ/robi³eœ dobrze lub Ÿle. Jeœli coœ jest nie tak, nie czekaj na powik³ania. Spróbuj dzia³aæ. Naprawdê warto. W³aœciwa dieta powinna spe³niaæ cztery warunki: 1. Ograniczaæ iloœæ spo ywanego cholesterolu. 2. Dostarczaæ tylko tyle energii, ile potrzebuje Twój organizm. 3. Byæ urozmaicona, to znaczy zawieraæ we w³aœciwych proporcjach wszystkie sk³adniki, których organizm potrzebuje. 4. Zawieraæ du o b³onnika. ad. 1. Nale y spo ywaæ g³ównie ywnoœæ pochodzenia roœlinnego, a ograniczyæ iloœæ ywnoœci pochodzenia zwierzêcego. ad. 2. O masie cia³a decyduje bilans energetyczny. Liczba kalorii dostarczanych z po ywieniem powinna równowa yæ liczbê kalorii zu ywan¹ przez organizm. Jeœli Twoja dieta zawiera zbyt du o kalorii w stosunku do zapotrzebowania energetycznego organizmu, to nawet gdybyœ nie spo ywa³ t³uszczów i cholesterolu, a na przyk³ad tylko s³odycze, i tak nadmiar energii zostanie zmagazynowany w postaci tkanki t³uszczowej. Organizm potrafi zamieniæ cukry na trójglicerydy, a cholesterol samodzielnie wyprodukowaæ w w¹trobie. Tak wiêc, bêdziesz przybieraæ na wadze zawsze, gdy Twój bilans energetyczny bêdzie dodatni. Gdy masz nadwagê albo oty³oœæ, powinno byæ odwrotnie. Nale y tak zaplanowaæ dietê i aktywnoœæ fizyczn¹, aby Twój bilans energetyczny by³ ujemny. ad. 3. W³aœciwe proporcje diety okreœla siê, podaj¹c procentowo, ile energii w diecie powinno pochodziæ z cukrów, t³uszczów i bia³ek. Ale uwaga to nie s¹ proporcje wagowe! Nale y pamiêtaæ, e t³uszcze s¹ najbardziej kaloryczne. W przybli eniu jedna porcja wagowa t³uszczu zawiera 6 razy wiêcej energii (kalorii) ni taka sama porcja wagowa wêglowodanów. Oznacza to, e na przy-

13 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 11 k³ad 1 ³y ka oleju roœlinnego zawiera tyle kalorii ile 6 ³y ek cukru. Z tego powodu podczas zakupów nale y koniecznie zwracaæ uwagê na sk³ad produktów ywnoœciowych. Przy obliczaniu bilansu energetycznego trzeba korzystaæ z tabel kalorycznoœci produktów ywnoœciowych. ad. 4. Nale y spo ywaæ du o b³onnika. Znajduje siê on tylko w ywnoœci roœlinnej. B³onnik ogranicza wch³anianie cholesterolu w jelitach. Jak często jeść? Najlepiej jest zaplanowaæ 4 5 posi³ków, pamiêtaæ o œniadaniu, nie jeœæ póÿnej i obfitej kolacji oraz nie podjadaæ miêdzy posi³kami. Jak wyliczyć bilans energetyczny? Do w³aœciwego dzia³ania organizmu potrzebna jest energia. Organizm pobiera energiê w pierwszej kolejnoœci z cukrów, a w drugiej z t³uszczów. Je eli obu zabraknie wówczas spalaniu ulegaj¹ bia³ka. W odwrotn¹ stronê dzia³a to w ten sposób, e nadmiar cukrów jest zamieniany na t³uszcze i magazynowany w tkance t³uszczowej na gorsze czasy. Je eli te gorsze czasy nie nadchodz¹, to tkanki t³uszczowej przybywa... i przybywa. Iloœæ energii, jak¹ zawieraj¹ cukry, t³uszcze lub bia³ka, mierzy siê za pomoc¹ kalorii lub kilokalorii kalorii = 1 kilokaloria W tabeli 3 podano, ile kilokalorii przeciêtnie potrzebuje organizm cz³owieka w ci¹gu jednej doby: Tabela 3. Dobowe zapotrzebowanie na kalorie Kobieta Mężczyzna Pracownik fizyczny* kilokalorii kilokalorii Pracownik umysłowy 2000 kilokalorii kilokalorii * wykonujący umiarkowany wysiłek fizyczny

14 12 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c Obliczaj¹c bilans energetyczny, nale y: A. policzyæ swoje dzienne zapotrzebowanie na kalorie (pos³uguj¹c siê powy sz¹ tabel¹, a w razie planowanego zwiêkszenia aktywnoœci fizycznej dodaæ liczbê kalorii, jakie zostan¹ spalone podczas æwiczeñ fizycznych. Na przyk³ad podczas 3-kilometrowego spaceru spalamy 200 kilokalorii, a w ci¹gu 30 minut p³ywania oko³o 300 kilokalorii); B. dobraæ iloœæ i wartoœæ kaloryczn¹ posi³ków, tak aby jeœæ tyle, ile wynios³o policzone wczeœniej zapotrzebowanie kaloryczne. Mo na wówczas powiedzieæ, e dieta jest zbilansowana na zero. Nie powinno siê ani przytyæ, ani schudn¹æ. A = B Oczywiœcie, je eli oprócz hiperlipidemii celem leczenia jest utrata zbêdnych kilogramów, po wyliczeniu wydatku energetycznego (A) nale y dobraæ mniejsz¹ wartoœæ kaloryczn¹ spo ywanych posi³ków (B). Je eli B minus A da wynik mniejszy od zera, to mówimy, e bilans energetyczny jest ujemny. Codzienne przestrzeganie ujemnego bilansu energetycznego doprowadzi do utraty masy cia³a. Jak szybko można schudnąć? Bardzo wa na jest szybkoœæ utraty zbêdnych kilogramów. Nie powinno siê traciæ wiêcej ni 1 kg t³uszczu na tydzieñ. Oznacza to, e w ci¹gu miesi¹ca mo na bezpiecznie zrzuciæ oko³o 4 kg. Je eli ktoœ ma 20 kg nadwagi, odchudzanie powinno byæ roz³o one na co najmniej 5 miesiêcy. Dlaczego tak jest? T³uszcz jest bardzo bogatym magazynem energii. 1 kg t³uszczu = kilokalorii Policzmy na przyk³adzie: Je eli dziennie potrzebujemy kilokalorii, to w ci¹gu 7 dni daje to kilokalorii. Aby straciæ 1 kg t³uszczu, czyli oko³o kilokalorii, trzeba by ograniczyæ

15 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 13 liczbê kalorii spo ywanych w tym tygodniu do ( = 6000), czyli dziennie oko³o 850 kilokalorii. Taka dieta oznacza³aby w praktyce wielk¹ g³odówkê. Co gorsza, z powy szego wyliczenia wynika, e cz³owiek z nadwag¹ 20 kg musia³by tak¹ g³odówkê stosowaæ przez 20 tygodni. Jest to bardzo trudne do wykonania i mo e byæ niebezpieczne. Aby nie przesadziæ z g³odówkami, bezpieczniej jest stosowaæ dietê mniej kaloryczn¹ ni dzienne zapotrzebowanie, np. oko³o 1700 kilokalorii na dobê, oraz wspomóc dietê, zwiêkszaj¹c aktywnoœæ fizyczn¹. Policzmy, co się będzie działo w takiej sytuacji: Spalamy 2300 (2000 kilokalorii w zwykłych zajęciach kilokalorii podczas 3-kilometrowego spaceru) Dostarczamy 1700 kilokalorii/dzień 600 W tym wyliczeniu 600 kilokalorii dziennie jest pobierane z magazynu tkanki t³uszczowej. Przez 7 dni da³oby to 4200 kilokalorii, czyli oko³o pó³ kilograma t³uszczu. Takie dzia³anie jest o wiele ³atwiejsze, bezpieczniejsze i mo liwe do zastosowania przez ka dego. Odchudzanie trwa³oby d³u ej, ale by³oby skuteczne. Zatem po ustaleniu, ile kilokalorii na dobê powinno siê jeœæ, nale y u³o yæ swoje posi³ki z wêglowodanów (cukrów), t³uszczów i bia³ek w proporcjach opisanych w tabeli 4. Tabela 4. Zalecane proporcje składników diety według zawartości energii Składniki odżywcze dostarczające energię Ilość energii na dobę Białka 15% Cukry (węglowodany) 50 60% Tłuszcze ogółem 25 35% w tym: Tłuszcze nasycone mniej niż 7% Tłuszcze wielonienasycone do 10% Tłuszcze jednonienasycone do 20% Składniki odżywcze niedostarczające energii Cholesterol Błonnik < 200 mg/d g/d.

16 14 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 1 ³y ka t³uszczu = 6 ³y ek cukru Rysunek 4. Proporcje spo ywanych pokarmów Zwracamy uwagê, e proporcje w tabeli nie s¹ proporcjami wagowymi. T³uszcze nie wi¹ ¹ wody, natomiast wêglowodany i bia³ka s¹ silniej uwodnione. Mo emy przyj¹æ, e 1 g t³uszczu dostarcza tyle samo energii, ile 6 g wêglowodanów lub 6 g bia³ka (rysunek 4). Nale y o tym pamiêtaæ przygotowuj¹c posi³ek. 9. Podstawowe informacje o produktach spożywczych Owoce i warzywa s¹ niskokaloryczne, praktycznie bez t³uszczu, zawieraj¹ wiele niezbêdnych substancji, miêdzy innymi b³onnik, magnez, potas. Wiêkszoœæ osób zjada ich zbyt ma³o. Dieta dla osoby z hiperlipidemi¹ powinna zawieraæ 8 10 porcji warzyw i owoców dziennie. Jedna porcja to na przyk³ad: 1 jab³ko œredniej wielkoœci, 1 ziemniak, 1 banan, 60 g œwie ej sa³aty (zawartoœæ ok. 1 szklanki), 90 g surowej kapusty (zawartoœæ ok. 1/2 szklanki), oko³o 3/4 szklanki naturalnego soku z owoców, kiœæ winogron (ok. 12 gron).

17 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 15 Ziarna i zbo a maca (np. bogatob³onnikowa), pieczywo ciemne, p³atki owsiane; zawieraj¹ g³ównie wêglowodany i sk³adniki mineralne (najwiêcej w produktach pe³noziarnistych). W zale noœci od u ytego ziarna i sposobu produkcji niekiedy mog¹ zawieraæ zwiêkszon¹ iloœæ t³uszczu (wagowo nawet powy ej 7%). Warto sprawdziæ sk³ad danego produktu. Spo ywaj 7 8 porcji dziennie. Jedna porcja to: 1 szklanka (ok. 30 g) p³atków (kukurydzianych), 1 szklanki ry u, makaronu lub kaszy (po ugotowaniu), 1 kromka chleba pe³noziarnistego, 20 gram macy bogatob³onnikowej. Nabia³ bogatokaloryczny, zawiera du ¹ iloœæ t³uszczów, ale jest podstawowym Ÿród³em wapnia, witaminy D, a tak e bia³ka. Nie mo na go wyeliminowaæ z po ywienia, ale nale y wybieraæ produkty o ma³ej zawartoœci t³uszczu: chude mleko, twarogi lub jogurty. Jedna porcja to na przyk³ad: 1 szklanka chudego mleka lub jogurtu, 50 g chudego twarogu. Miêsa, w tym drób i ryby g³ówne Ÿród³o bia³ka, elaza, cynku i witamin B. Nale- y wybieraæ chude miêsa. Jednak nawet chude miêso zawiera du o t³uszczu i cholesterolu, dlatego w hiperlipidemii nale y ograniczaæ ywnoœæ pochodzenia zwierzêcego. Przygotowuj¹c drób, nale y koniecznie usun¹æ skórê (to g³ówny magazyn cholesterolu u wszystkich zwierz¹t). Maksymalnie 1 2 porcje tygodniowo. Rybie miêso zawiera najmniej t³uszczu. Poza tym s¹ to nieco inne jakoœciowo t³uszcze ni wystêpuj¹ce u zwierz¹t l¹dowych. Wykazano, e t³uszcze rybie mog¹ hamowaæ rozwój mia d ycy. Zatem w hiperlipidemii powinno wybieraæ siê g³ównie miêso z ryb. Przyk³adowe porcje to: g gotowanego miêsa drobiowego bez skóry, g ryb albo innego chudego miêsa. Roœliny str¹czkowe groch, fasola, bób, soczewica. Doskona³e Ÿród³o bia³ka roœlinnego. Zawieraj¹ magnez, potas i du o b³onnika. W hiperlipidemii zaleca siê 8 10 porcji tygodniowo.

18 16 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c Ciemne pieczywo, kasze, (b³onnik) Warzywa, owoce S³odycze, t³uszcze Miêso, nabia³ Ograniczaj Jedz najwy ej 1 2 porcji dziennie Jedz 2 4 porcji codziennie Jedz co najmniej 5 porcji codziennie Rysunek 5. Piramida ywieniowa Jedna porcja to: 1/2 szklanki (ok. 100 g) gotowanej fasoli lub grochu, 1/2 szklanki gotowanego bobu. Mo e siê wydawaæ, e uwzglêdnienie w diecie 8 10 porcji warzyw i owoców dziennie lub 10 porcji roœlin str¹czkowych tygodniowo jest bardzo trudne. Ale zale y to tylko od motywacji chorego cz³owieka. A ta zale y od jego wiedzy, umiejêtnoœci i przekonania, czy warto yæ zdrowo. Na rysunku 5 przedstawiono tzw. piramidê ywieniow¹, która pokazuje w³aœciwe proporcje poszczególnych sk³adników pokarmowych. 10. Zamiast podsumowania W zdrowym od ywianiu bardzo wa ny jest odpowiedni sposób robienia zakupów. Nawet najlepiej wyliczona i zaplanowana dieta nie przyniesie rezultatów, je eli bêdziesz jeœæ produkty kiepskiej jakoœci lub kupisz nie to, co powinnaœ lub powinieneœ. Zacznij od zrobienia listy potrzebnych produktów spo ywczych. Przygotuj j¹, gdy nie jesteœ g³odny. G³odny zawsze kupuje wiêcej, ni potrzebuje, a potem szkoda mu

19 O diecie, czyli jak leczyæ hiperlipidemiê, zdrowo siê od ywiaj¹c 17 wyrzuciæ i zjada, aby siê nie zepsu³o. Ca³y bilans kaloryczny mo e siê przez to za³amaæ. Tak¹ listê zabierz ze sob¹ na zakupy i œciœle jej przestrzegaj. Kupuj œwie ¹ ywnoœæ, a nie dania gotowe do zjedzenia. Wybieraj ywnoœæ w opakowaniach, które ³atwo podzieliæ na potrzebne Ci porcje. Czytaj uwa nie etykiety i informacje o sk³adzie kupowanych produktów. Zwróæ przede wszystkim uwagê na: zawartoœæ t³uszczu i cholesterolu, liczbê kalorii, wzajemne proporcje wêglowodanów, t³uszczów oraz bia³ek (czy s¹ opisane wagowo, czy w kaloriach), zawartoœæ sodu, zawartoœæ potasu, magnezu i wapnia. Nie kupuj nigdy ywnoœci, kiedy jesteœ g³odny. Zawsze kupisz za du o! Tak planuj zakupy, aby w Twojej kuchni zawsze znajdowa³y siê produkty zalecane w diecie wspomagaj¹cej leczenie hiperlipidemii. Przygotowuj¹c posi³ki w domu, pamiêtaj zw³aszcza o ograniczeniu iloœci cholesterolu w posi³kach. Unikaj sma enia, przyrz¹dzaj potrawy gotowane, duszone lub grilowane. Jeœli idziesz do restauracji, pamiêtaj, e porcje oferowanych dañ s¹ zwykle zbyt du e. Mo esz poprosiæ kelnera o ich zmniejszenie albo po prostu zabraæ czêœæ posi³ku do domu i zjeœæ póÿniej. Sk³adaj¹c zamówienie, zawsze wybieraj dania zgodne z Twoj¹ Zdrow¹ Diet¹. W praktyce mog¹ Ci siê zdarzyæ odstêpstwa od ustalonego sposobu od ywiania. Jeœli jednak bêd¹ siê zdarza³y czêsto, utrudni to wytworzenie odpowiednich nawyków ywieniowych i zmniejszy skutecznoœæ diety. Wydawnictwo Via Medica, ul. Œwiêtokrzyska 73, Gdañsk, tel.: (058) , faks: (058) ,

20 Twój lekarz powiedzia³ Ci, e masz zaburzenia lipidowe lub wysoki cholesterol. Prawdopodobnie powiedzia³ te, e nale y stosowaæ dietê i byæ aktywnym fizycznie. Byæ mo e zaleci³ stosowanie leków. Ta broszurka powsta³a, by pomóc Ci wprowadziæ w ycie zalecenia lekarza. Prosimy pamiêtaæ, e skuteczne leczenie zaburzeñ lipidowych zale y od: codziennego przyjmowania leków zdrowego sposobu od ywiania aktywnoœci fizycznej Stosowanie siê do tych zaleceñ przyniesie wymierne korzyœci... Tobie. To, jak wykorzystasz wiedzê z tej broszurki, zale y tylko od Ciebie. Dla Twojego zdrowia Kompleksowe leczenie zaburzeñ lipidowych Adres do korespondencji: Schwarz Pharma Sp. z o.o. ul. Dolna omianki ISBN

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Dieta w okresie dializacyjnym

Dieta w okresie dializacyjnym Dieta w okresie dializacyjnym Dlaczego nale y przestrzegaæ specjalnej diety w czasie leczenia dializ¹? Pomimo tego, e dializa usuwa szereg szkodliwych substancji z krwi, nale y uwa nie dobieraæ po ywienie,

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii.

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii. Prawidłowe żywienie Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na systematycznym dostarczaniu organizmowi potrzebnych

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Szanowni Rodzice, Oddajemy w wasze rêce kolejn¹ informacjê, jak chroniæ Wasze

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Choroby żywieniowo zależne

Choroby żywieniowo zależne Choroby żywieniowo zależne CUKRZYCA TYPU II- DIETA Z OGRANICZENIEM CUKRÓW PROSTYCH 1. Osoby z nadwagą muszą stosować diety redukujące o poziomie energetycznym od 1000 do 1500 kcal w zależności od stanu

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA OZ-05-33/08 Drezdenko, 25.09.2008r. PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM mgr. inż Izabela Piechowska NADWAGA I OTYŁOŚĆ U DZIECI I MŁODZIEŻY OTYŁOŚĆ wg WHO jest stanem chorobowym charakteryzującym się nadmiernym nagromadzeniem

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci 1. Scenariusz zajęć Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci Cel: Zapoznanie uczniów z Piramidą Zdrowego Żywienia dla dzieci. Przedstawienie sposobu urozmaicania diety w oparciu

Bardziej szczegółowo

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje:

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje: SKŁADNIKI ODŻYWCZE JAK JE UGRYŹĆ? Składnikami odżywczymi nazywamy związki występujące w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, które po spożyciu ulegają strawieniu i wchłonięciu ze

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego 5. i 6. miesiąc życia 1 5 miesiąc 6 miesiąc KROK 4 KROK 3 KROK 2 KROK 1 Celem do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią

Bardziej szczegółowo

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym Nadciśnienie tętnicze (HA, AH) (łac. hypertonia arterialis) to choroba układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi. Zdecydowana większość (ponad

Bardziej szczegółowo

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO:

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: I. Trzyposiłkowe całodzienne racje pokarmowe Załącznik Nr 6 do siwz 1. Dieta podstawowa Stosowana u pacjentów niewymagających żywienia dietetycznego o zdrowym przewodzie

Bardziej szczegółowo

Cholesterol - to "wróg", czy też może nasz "przyjaciel"?

Cholesterol - to wróg, czy też może nasz przyjaciel? Cholesterol - to "wróg", czy też może nasz "przyjaciel"? Artykuł pobrano ze strony eioba.pl Udowodniono naukowo, że HDL cholesterol nie tylko zapobiega rozwojowi miażdżycy, ale chroni nas przed nowotworami.

Bardziej szczegółowo

ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci

ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci ywienie i aktywnoêç fizyczna metody profilaktyki nadwagi i oty oêci Miros aw Jarosz, Wioleta Respondek Zapobieganie nadwadze i oty oêci sta o si wielkim wyzwaniem dla wi kszoêci krajów na Êwiecie. Cz stoêç

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. www.wsip.com.pl 3

Spis treści. www.wsip.com.pl 3 Spis treści 1. Wprowadzenie................................................... 9 1.1. Żywność jako źródło składników pokarmowych...................... 9 1.1.1. Normy żywienia dla ludności................................

Bardziej szczegółowo

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina.

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Źródło: www.pmnr7.pl Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Katedra Żywienia Człowieka Studia Podyplomowe,

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się?

Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się? Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się? To jedno z wielu pytań, jakie może a nawet powinien zadać sobie i innym każdy z nas. Okazuje się, że nasza wiedza: - na

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

IRENA CELEJOWA. ŻYWiENiE. w SI AORCIE U PZWL

IRENA CELEJOWA. ŻYWiENiE. w SI AORCIE U PZWL IRENA CELEJOWA ŻYWiENiE w SI AORCIE U PZWL prof. nadzw. dr hab. IRENA C E LEJ OWA w S P «;l^ C IE & PZWL W s t ę p... 9 I. CZĘŚĆ O G Ó L N A... 11 1. Potrzeby energetyczne sp o r to w c ó w... 13 1.1.

Bardziej szczegółowo

Co zmienia się po przejściu z terapii insuliną ludzkà na analog insuliny?

Co zmienia się po przejściu z terapii insuliną ludzkà na analog insuliny? Zalecenia lekarza dla osób stosujàcych analogi insuliny (wype nia lekarz prowadzàcy) Co zmienia się po przejściu na analog insuliny? Mo esz spo yç dodatkowy posi ek 2 Zalecony preparat i dawka insuliny

Bardziej szczegółowo

Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca.

Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca. Gasimy pragnienie - gospodarka wodna młodego sportowca. Woda to najważniejszy, niezbędny do życia nieorganiczny składnik ciała człowieka. Jej ilość zależy od wieku, płci i zawartości tkanki tłuszczowej,

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko MODUŁ III LEKCJA 4 Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko Stosowanie na co dzień zasad racjonalnego żywienia w znacznym stopniu wpływa na właściwy rozwój fizyczny i psychiczny oraz

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo!

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Sposób, w jaki si od ywiamy, ma bezpoêredni wp yw na poziom t uszczów we krwi. Dieta uboga w t uszcze i bogata w b onnik pomo e Ci uniknàç mia d ycy i jej groênych nast

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT.

Cena lodówki wraz z 7% podatkiem VAT wynosi 1337 zł 50 gr. Oblicz ile wynosi podatek VAT. www.zadania.info NAJWIEKSZY INTERNETOWY ZBIÓR ZADAŃ Z MATEMATYKI ZADANIE 1 Cenę płaszcza zimowego obniżono wiosna o 15% i wówczas cena wynosiła 510 zł. Oblicz cenę płaszcza przed obniżka. ZADANIE 2 Ksiażka

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Powszechnie stosowane leki w okresie dializacyjnym?

Powszechnie stosowane leki w okresie dializacyjnym? Powszechnie stosowane leki w okresie dializacyjnym? Witamy w naszej Stacji Dializ Teraz gdy rozpocz¹³eœ zabiegi hemodializy, czy nadal musisz braæ swoje lekarstwa? Dializa zastêpuje czêœciowo funkcje

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz!

Egzamin gimnazjalny. Biologia. Także w wersji online TRENING PRZED EGZAMINEM. Sprawdź, czy zdasz! Egzamin gimnazjalny 3 Biologia TRENING PRZED EGZAMINEM Także w wersji online Sprawdź, czy zdasz! Spis treści Zestaw 1: Związki chemiczne budujące organizmy oraz pozyskiwanie i wykorzystywanie energii 5

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Białka, tłuszcze i węglowodany

Białka, tłuszcze i węglowodany Białka, tłuszcze i węglowodany Białka, tłuszcze i węglowodany Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, decydujących o harmonijnym rozwoju i funkcjonowaniu organizmu ludzkiego

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32 Spis treêci 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz.... 15 1.1. Rys historyczny rozwoju norm ywienia.............. 16 1.2. Wspó czesne metody opracowywania norm............ 19 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI I. WSTÊP ... 031 PODSTAWOWE SK ADNIKI OD YWCZE

SPIS TREŒCI I. WSTÊP ... 031 PODSTAWOWE SK ADNIKI OD YWCZE SPIS TREŒCI I WSTÊP 017 I1 Historia od ywiania siê ludnoœci na przestrzeni dziejów Juliusz Przys³awski 017 I2 Sposób od ywiania siê ludnoœci na ziemiach polskich Henryk Gertig 020 I3 Wp³yw cywilizacji

Bardziej szczegółowo

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód PURE DIET Joanna Flis Os. Wichrowe Wzgórze 33C 61-699 Poznań tel. 511 02 99 44 Imię i nazwisko Rok urodzenia Nr telefonu E-mail Dane kontaktowe Grupa krwi Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Rosliny do oczka wodnego Utworzono : 21 czerwiec 2016

Rosliny do oczka wodnego Utworzono : 21 czerwiec 2016 Rośliny > ZIOŁA > Model : - Producent : - kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl Strona 1 Rośliny > ZIOŁA > kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl Strona 2 Rośliny > ZIOŁA > kontakt : - biuro@roslinydooczka.pl

Bardziej szczegółowo

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą.

Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Metoda LBL (ang. Layer by Layer, pol. Warstwa Po Warstwie). Jest ona metodą najprostszą. Po pierwsze - notacja - trzymasz swoją kostkę w rękach? Widzisz ścianki, którymi można ruszać? Notacja to oznaczenie

Bardziej szczegółowo

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser)

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser) 22705 PIZZA FIESTA Kto poradzi sobie pierwszy ze złożeniem składników na pizze? Zwycięzcą jest gracz, który jako pierwszy zapełni dwie karty pizzy. Zawartość: -4 kawałki pizzy -6 kawałków ryby -6 kawałków

Bardziej szczegółowo