PRACE POGLĄDOWE. Żywność funkcjonalna w profilaktyce chorób układu krążenia. Charakterystyka żywności funkcjonalnej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE POGLĄDOWE. Żywność funkcjonalna w profilaktyce chorób układu krążenia. Charakterystyka żywności funkcjonalnej"

Transkrypt

1 PRACE POGLĄDOWE Adv Clin Exp Med 2004, 13, 3, ISSN X HALINA GRAJETA w profilaktyce chorób układu krążenia Functional Foods in Prevention of Cardiovascular Disease Katedra i Zakład Bromatologii AM we Wrocławiu Streszczenie to żywność naturalna, zmodyfikowana lub wzbogacona, która poza dostarczaniem składni ków odżywczych korzystnie wpływa na zdrowie, tzn. może poprawiać stan zdrowia i samopoczucia i/lub zmniej szać ryzyko rozwoju chorób, zwłaszcza tzw. cywilizacyjnych. musi przypominać żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne oddziaływanie w ilościach, które oczekuje się, że będą normalnie spoży wane z dietą nie są to tabletki ani kapsułki, ale część składowa prawidłowej diety. W profilaktyce i leczeniu cho rób układu krążenia, do rozwoju których przyczyniają się: miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, nadwaga i otyłość, przydatna jest żywność funkcjonalna o obniżonej zawartości cholesterolu, niskosodowa, niskoenergetyczna, wy sokobłonnikowa, wzbogacona w kwasy tłuszczowe n 3, fitosterole, witaminy antyoksydacyjne i inne naturalne przeciwutleniacze, a także żywność o charakterze pre i probiotyków oraz zawierająca białko sojowe (Adv Clin Exp Med 2004, 13, 3, ). Słowa kluczowe: choroby układu krążenia, żywność funkcjonalna. Abstract Functional foods is the natural, modified or enriched food, that apart from its nutritional effects can improve health condition and fettle and/or reduce the risk of disease, especially so called civilization disease. Functional foods must resemble conventional food and it must demonstrate its good effect when consumed in amounts expected in the normal diet they are not pills or capsules, but a part of diet pattern. Certain functional food, such as: low cho lesterolemic food, low sodium food, low energy foods, high fiber food, fatty acid n 3 enriched food, fitosterol en riched food, antioxidant vitamins and other natural antioxidant enriched food, as well as pre and probiotic food and soy products can be used in prevention and treatment of cardiovascular disease caused by atherosclerosis, hy pertension, overweight and obesity (Adv Clin Exp Med 2004, 13, 3, ). Key words: cardiovascular disease, functional foods. Charakterystyka żywności funkcjonalnej Wyniki wielu badań żywieniowych (epide miologicznych oraz doświadczalnych na zwierzę tach i klinicznych u ludzi) wykazały, że sposób ży wienia, a zwłaszcza skład dziennej racji pokarmo wej, ma istotne znaczenie nie tylko w utrzymaniu dobrego stanu zdrowia, ale może także zapobiegać powstawaniu wielu chorób. Zainteresowanie róż nych grup ludności osiąganiem i utrzymaniem jak najlepszego stanu zdrowia, zwiększeniem wydol ności psychofizycznej oraz spowolnieniem proce su starzenia się spowodowało, że wzrósł popyt na żywność o ukierunkowanym, pożądanym wpływie na organizm. To przyczyniło się do rozwoju nowe go rynku produktów spożywczych określanych w literaturze mianem żywności funkcjonalnej (functional foods) [1 3]. Koncepcja żywności funkcjonalnej wywodzi się z tradycji Wschodu, w której uważa się, że nie ma wyraźnej różnicy między lekami a pożywie niem. Stąd też badania produktów spożywczych należących do żywności funkcjonalnej zapocząt kowano w Japonii w połowie lat 80. XX w., a kil

2 504 H. GRAJETA ka lat później wprowadzono regulacje prawne i rozpoczęto produkcję takiej żywności na skalę przemysłową [1]. Żywnością funkcjonalną zainte resowano się następnie w USA i Europie [4, 5]. W krajach wysoko rozwiniętych rynek żywno ści funkcjonalnej rozwija się obecnie znacznie szybciej niż pozostały rynek żywnościowy. Istnie je wiele firm, które współpracują z ośrodkami na ukowymi w celu projektowania i wdrażania do produkcji nowych rodzajów żywności funkcjonal nej, a przemysł spożywczy i farmaceutyczny opra cowuje strategie wejścia na ten rynek [1]. Mimo to, do tej pory jedynym krajem, w którym żyw ność funkcjonalna ma swój status prawny i zna czące miejsce na rynku żywności jest Japonia [6]. Japończycy też jako pierwsi na świecie zdefinio wali ten rodzaj żywności jako żywność o określo nej przydatności zdrowotnej (food for specified health use FOSHU). W myśl tej definicji jest to żywność o działaniu sprzyjającym zdrowiu czło wieka, powstała na podstawie wiedzy o zależno ściach między pokarmem, jego składnikami a zdrowiem [3, 6]. W USA Instytut Medycyny Na rodowej Akademii Nauk definiuje żywność funk cjonalną jako żywność modyfikowaną lub wzbo gacaną, która oprócz dostarczania składników odżywczych może mieć korzystny wpływ na zdro wie. Określenie to nie jest jednak zalegalizowane i faktycznie w USA żywność funkcjonalna nie jest zdefiniowana [4]. W Europie w 1996 r. rozpoczę to program badawczy Functional Food Science in Europe (FUFOSE) finansowany przez Komisję Europejską [5]. Jego zadaniem jest rozwijanie współpracy między różnymi ośrodkami naukowy mi i przemysłem spożywczym krajów członkow skich UE w celu wypracowania naukowych pod staw dla pojęcia żywności funkcjonalnej. W doku mencie końcowym FUFOSE z 1999 r. [1, 5] przy jęto, że: żywność może być uznana za funkcjonal ną, jeśli udowodniono jej korzystny wpływ na jed ną lub więcej funkcji organizmu poza efektem odżywczym. Wpływ ten polega na poprawie stanu zdrowia oraz samopoczucia i/lub zmniejszaniu ry zyka chorób. musi przypo minać postacią żywność konwencjonalną i wyka zywać korzystne oddziaływanie w ilościach, które oczekuje się, że będą normalnie spożywane z die tą nie są to tabletki ani kapsułki, ale część skła dowa prawidłowej diety. Nie jest to definicja pra wnie uregulowana i według istniejących propozy cji, żywność funkcjonalna jest przeznaczona do ogólnego spożycia jako uzupełnienie codziennej diety. Prozdrowotne działanie tej żywności powin no być udokumentowane badaniami klinicznymi z udziałem ludzi, którym do diety włączono bada ny produkt spożywczy. Badania te powinny być prowadzone przez niezależne ośrodki naukowe, obejmować odpowiednio dużą grupę osób i trwać wystarczająco długo, aby zapewnić obiektywne i stabilne wyniki. Tylko naukowe potwierdzenie właściwości prozdrowotnych upoważnia do uzna nia danego produktu za żywność funkcjonalną. jest nazywana także żywnością projektowaną do określonych potrzeb organizmu (designer foods, tailored foods). Może występować w postaci tradycyjnej lub modyfiko wanej technologicznie. Żywność projektowana w postaci tradycyjnej jest produkowana przeważ nie metodami konwencjonalnymi, ale surowce do jej wytwarzania pochodzą ze specjalnych hodowli i upraw prowadzonych w ściśle określonych wa runkach (np. środowisko, pasza) lub są otrzymy wane w wyniku selekcji odmian albo modyfikacji biotechnologicznych, w tym również genetycz nych. Działania te prowadzi się w celu uzyskania jak największej zawartości w surowcu składników pożądanych lub obniżenia składników niepożąda nych. Żywność funkcjonalną modyfikowaną tech nologicznie otrzymuje się natomiast przez: wzbogacanie w poszczególne substancje bioaktywne lub ich kompozycje, odpowiednie komponowanie poszczegól nych składników recepturowych, obniżenie lub stosowanie zamienników skład ników niepożądanych (np. tłuszczu, cholesterolu, soli, cukru), zwiększenie dostępności i przyswajalności składników odżywczych przez wprowadzenie substancji o działaniu synergicznym lub elimina cję substancji antyodżywczych [3, 5]. W piśmiennictwie można spotkać także inne określenia żywności o prozdrowotnym działaniu. Jednym z nich jest termin nutraceutyki (nutraceu ticals). Za nutraceutyki uważa się zarówno po szczególne składniki żywności, jak i substancje dodatkowe, a także produkty spożywcze oraz su plementy (tabletki, kapsułki), których spożycie przynosi większe korzyści zdrowotne i terapeu tyczne niż te wynikające z normalnej diety [cyt. za 1]. Produkty spożywcze o korzystnym działaniu zdrowotnym określa się także niekiedy takimi na zwami jak żywność medyczna (medical foods), farmaceutyczna (pharmafoods) czy terapeutyczna (therapeutic foods) [3]. Korzystny wpływ żywności funkcjonalnej na zdrowie wynika głównie z obecności w niej sub stancji bioaktywnych o określonym działaniu pro zdrowotnym oraz z optymalnej fizjologicznie pro porcji składników. Substancje bioaktywne nadają ce żywności status funkcjonalności to: błonnik po karmowy, oligosacharydy, niektóre białka, np. soi, kwasy tłuszczowe wielonienasycone n 3, bakterie fermentacji mlekowej, witaminy antyoksydacyjne, cholina, lecytyna, fitozwiązki (flawonoidy, karote

3 w profilaktyce chorób układu krążenia 505 noidy, fitosterole). W produkcji żywności funkcjo nalnej nośnikami substancji bioaktywnych są zwy kle te produkty spożywcze, które są często kupo wane i regularnie spożywane, np. produkty mlecz ne, zbożowe, napoje owocowe itp. [1, 3, 7]. Podział żywności funkcjonalnej Pojęcie żywności funkcjonalnej jest bardzo szerokie i ze względu na przyjęte kryteria jej podział jest różny. W literaturze światowej spoty ka się najczęściej podział żywności funkcjonalnej ze względu na jej przeznaczenie w celu zaspokoje nie określonych potrzeb żywieniowych oraz ze względu na swoisty skład [2]. Ze względu na skład żywność funkcjonalną dzieli się m.in. na żywność: wzbogaconą, niskoe nergetyczną, wysokobłonnikową, probiotyczną, niskosodową, niskocholesterolową, energizującą. Ze względu na przeznaczenie żywność funk cjonalną dzieli się m.in. na żywność: zmniejszają cą ryzyko rozwoju chorób krążenia, zmniejszającą ryzyko rozwoju chorób nowotworowych, zmniej szającą ryzyko rozwoju osteoporozy, dla osób ob ciążonych stresem, dla osób w podeszłym wieku, dietetyczną dla osób z zaburzeniami metabolizmu i trawienia, dla sportowców, dla kobiet w ciąży i karmiących, dla niemowląt, dla młodzieży w fa zie intensywnego wzrostu, wpływającą na nastrój i wydolność psychofizyczną, Znaczna część produktów funkcjonalnych ma działanie wielokierunkowe i może być zaliczana jednocześnie do wielu z wymienionych grup. Większość produktów spożywczych nabiera cech żywności funkcjonalnej w wyniku wzbogacenia w składniki bioaktywne; jest więc to żywność wzbogacona. Żywność zmniejszająca ryzyko rozwoju chorób układu krążenia Choroby układu krążenia, których główną przyczyną jest miażdżyca i nadciśnienie tętnicze, są poważnym problemem zdrowotnym w wielu kra jach. W Polsce i innych krajach świata ponad 50% wszystkich zgonów jest następstwem chorób ukła du krążenia [8]. Do czynników ryzyka rozwoju miażdżycy, obok niewłaściwego stylu życia, pale nia tytoniu czy podatności genetycznej, zalicza się zaburzenia gospodarki lipidowej hiperlipidemię. Przyczyną hiperlipidemii jest nieprawidłowe ży wienie, a głównie nadmierne spożywanie tłuszczów zwierzęcych, zawierających kwasy tłuszczowe na sycone oraz cholesterol [9, 10]. Profilaktyka miaż dżycy opiera się na diecie hipolipemicznej, w której zaleca się ograniczenie spożycia tłuszczów zwie rzęcych i cholesterolu, a zwiększenie spożycia tłusz czów i białek roślinnych, błonnika pokarmowego, witamin i substancji o działaniu antyoksydacyjnym [11, 12]. Dieta taka wymaga zmian nawyków ży wieniowych lub stosowania specjalnych produktów spożywczych. Przydatna jest żywność funkcjonalna o obniżonej zawartości cholesterolu, wysokobłon nikowa, wzbogacona w kwasy tłuszczowe n 3, fito sterole, witaminy antyoksydacyjne, zawierająca in ne naturalne przeciwutleniacze, a także produkty spożywcze o charakterze pre i probiotyków oraz zawierająca białko sojowe [7, 13, 14]. W przypad ku nadciśnienia lub zwiększonego jego ryzyka jest istotne ograniczenie spożycia z pokarmami chlorku sodu [15]. Pomocna w tym jest żywność funkcjo nalna niskosodowa [1, 13]. U osób zagrożonych miażdżycą występuje na ogół podwyższone ciśnie nie tętnicze krwi i ograniczenie podaży soli. Dla tych osób są przydatne także produkty o zwiększo nej zawartości kwasów tłuszczowych n 3, zwła szcza ich form długołańcuchowych. Istotnym czyn nikiem rozwoju miażdżycy i nadciśnienia jest nadwaga i otyłość, których leczenie można uzupeł nić spożywaniem niskoenergetycznej żywności funkcjonalnej [1]. o obniżonej zawartości cholesterolu Produkty, w których cholesterol występuje w stanie naturalnym w dużych ilościach, np. pro dukty wytwarzane z dodatkiem jaj, przetwory mię sne, podroby, tłuszcze zwierzęce itp. są zastępowa ne przez żywność funkcjonalną o obniżonej zawar tości cholesterolu. Żywność taką otrzymuje się za stępując surowce bogate w cholesterol zamiennika mi o podobnych cechach technologicznych, ale o małej lub bez zawartości tego składnika, np.: majonezy bez cholesterolu otrzymuje się zastępując żółtka jaj innymi emulgatorami, przetwory mięsne o obniżonej zawartości cholesterolu otrzymuje się zastępując część mięsa białkami roślinnymi (np. z soi, kukurydzy, owsa) lub część tłuszczu olejami roślinnymi (np. rzepa kowym, słonecznikowym, oliwą), tłuszcze do smarowania pieczywa lub inne produkty o zmniejszonej zawartości cholesterolu otrzymuje się, zastępując część masła olejami ro ślinnymi lub zamiennikami tłuszczu, jaja o obniżonej zawartości cholesterolu w żółtku można otrzymać karmiąc kury paszami z dodatkami hamującymi syntezę tego składnika w organizmie zwierząt lub poprzez modyfikację genetyczną umożliwiającą otrzymanie ras o małej ustrojowej syntezie cholesterolu [1, 16, 17].

4 506 H. GRAJETA wysokobłonnikowa Błonnik pokarmowy, a głównie jego składniki rozpuszczalne w wodzie (gumy, pektyny, β gluka ny), wiążąc w świetle jelita cholesterol i kwasy żół ciowe, przyczynia się do obniżenia stężenia chole sterolu w surowicy krwi. Dzięki hipocholesterole micznemu działaniu błonnik odgrywa istotną rolę w zapobieganiu i leczeniu miażdżycy oraz chorób układu krążenia powstających na jej tle [18, 19]. W diecie hipolipemicznej zaleca się zwiększone spożywanie błonnika pokarmowego, zwłaszcza bogatego w składniki rozpuszczalne w wodzie [11]. Wzbogacanie diety w błonnik pokarmowy umożliwia żywność funkcjonalna wysokobłonni kowa są to produkty o naturalnie wysokiej jego zawartości lub preparaty wysokobłonnikowe [20]. Najbardziej skondensowanym źródłem błonnika są suche ziarna zbóż oraz otręby jako produkt ubocz ny ich przemiału. Ziarna zbóż zawierają błonnik w ilościach 10 12%, a otręby zależnie od ich ro dzaju: pszenne 15 42%, owsiane 15 18%, jęcz mienne 12%. Do typowych naturalnych źródeł błonnika zalicza się także różne płatki śniadanio we, zawierające około 10% tego składnika oraz ka sze i chleb pełnoziarnisty, zawierające około 6% błonnika. Do pokarmów bogatych w błonnik zali cza się również suche nasiona roślin strączkowych, które zawierają około 15% tego składnika oraz wa rzywa i owoce (2 6%). Poszczególne produkty ro ślinne różnią się nie tylko ilością błonnika pokar mowego, ale także jego jakością. Źródłem błonni ka o działaniu hipocholesterolemicznym, czyli za wierającego w znacznych ilościach składniki roz puszczalne w wodzie, są produkty z owsa i jęcz mienia, nasiona roślin strączkowych oraz owoce i warzywa. Wśród preparatów wysokobłonniko wych rozróżnia się preparaty będące półprodukta mi (składniki recepturowe), dostarczające błonnik oraz gotowe preparaty wysokobłonnikowe, czyli dietetyczne środki spożywcze przeznaczone do bezpośredniego spożycia [20]. Półprodukty, prepa raty stanowiące skoncentrowane źródło błonnika pokarmowego, mogą być otrzymywane z różnych surowców, np. ze zbóż chlebowych i niechlebo wych, nasion roślin strączkowych, owoców i wa rzyw. Skoncentrowane źródła błonnika pokarmo wego są wykorzystywane jako dodatki do produk cji żywności funkcjonalnej o zwiększonej zawarto ści tego składnika dodaje się je do takich produk tów spożywczych, jak: pieczywo, wyroby ciastkar skie, zbożowe, konserwy owocowe, warzywne, mięsne, wędliny, napoje owocowe i mleczne, dese ry i przekąski [16, 21 23], a także jako składniki do otrzymywania preparatów wysokobłonniko wych stanowiących dietetyczne środki spożywcze. Produkcja tych preparatów opiera się na źródłach błonnika rozpuszczalnego i nierozpuszczalnego. Końcowy produkt, zależnie od zawartości tych dwóch rodzajów błonnika, może być stosowany w odchudzaniu, jako środek przeciw zaparciom lub obniżający stężenie cholesterolu. Preparaty wyso kobłonnikowe mogą występować w różnych posta ciach, ale najczęściej są to: oczyszczone otręby, granulaty, proszki, tabletki lub kapsułki. W profilak tyce miażdżycy poleca się głównie otręby, zwłasz cza owsiane i jęczmienne, które mogą być stoso wane jako dodatek do potraw, mogą być składni kiem różnych preparatów zbożowych, a także mo gą być dostępne w formie tabletek ( Otrębuski, Magnezytki, Pektynki ), granulatów lub kapsu łek (Redusan, preparat CRP) [1, 20]. Pro i prebiotyki Rodzajem żywności funkcjonalnej przydatnej w diecie hipocholesterolemicznej są produkty spo żywcze o charakterze pro i prebiotyków [7, 14, 24 26]. Żywność probiotyczna to żywność zawie rająca żywe kultury bakterii fermentacji mlekowej. W produkcji żywności funkcjonalnej wykorzystuje się bakterie szczepu: Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei, Lactobacillus plantarum i La ctobacillus rhamnosus oraz Bifidobacterium bifi dum. Mają one zdolność asymilowania cholestero lu i rozkładania kwasów żółciowych w jelicie cien kim, przez co uniemożliwiają ich ponowne wchła nianie. Wskutek tego część cholesterolu jest zuży wana do syntezy nowych kwasów żółciowych, co obniża jego stężenie we krwi i zarazem ryzyko roz woju miażdżycy [24, 26, 27]. Prebiotyki to nietra wione składniki pożywienia pobudzające wzrost i/lub aktywność korzystnych dla organizmu bakte rii obecnych w jelicie grubym. Prebiotykami mogą być: nietrawiona skrobia, nieskrobiowe polisacha rydy (pektyny, guma guarowa i owsiana) i oligosa charydy [27 30]. Najwięcej uwagi poświęca się sa charydom z grupy inuliny i fruktozooligosachary dom, które występują m.in. w pszenicy, cebuli, czosnku, bananach, cykorii, porach, szparagach [29, 30]. Są selektywnie trawione przez bifidobak terie i powodują znaczący ich wzrost w jelicie. Pro dukty funkcjonalne, w których składzie występują obok siebie pre i probiotyki to symbiotyki [28]. Przykładami żywności probiotycznej są: jogurty, kefiry, mleko acidofilne, fermentowane i niefer mentowane soki i napoje warzywne oraz owoco we, które zawierają żywe kultury bakterii fermen tacji mlekowej [22, 23]. Często są określane nazwą z przedrostkiem bio, np. biojogurt, biokefir. Za równo pro jak i prebiotyki (inulina) mogą być wy korzystywane do produkcji fermentowanych prze tworów mięsnych [16, 21].

5 w profilaktyce chorób układu krążenia 507 wzbogacona w kwasy tłuszczowe n 3 Do grupy kwasów n 3 zalicza się kwas α lino lenowy (C 18:3 ) oraz powstające z niego kwasy eiko zapentaenowy EPA (C 20:5 ) i dokozaheksaenowy DHA (C 22:6 ). Kwas α linolenowy występuje w ole jach: lnianym, sojowym, rzepakowym, a kwasy EPA i DHA są obecne w tłuszczach ryb morskich [31]. Zastosowanie tych kwasów w profilaktyce i leczeniu chorób układu krążenia wynika z ich zdolności do obniżania we krwi stężenia triglicery dów i cholesterolu, zwłaszcza we frakcji VLDL oraz z ich działania antyagregacyjnego, hipotensyj nego, przeciwzapalnego i zapobiegającego zaburze niom rytmu serca [14, 31 33]. Preparaty długołań cuchowych kwasów tłuszczowych n 3 przeznaczo ne do suplementacji diety i wzbogacania żywności otrzymuje się z olejów rybich. Preparaty te stosuje się do wzbogacania wielu artykułów, np. tłuszczów do smarowania pieczywa, mleka, jogurtów, sera i wędlin, napojów owocowych, płatków śniadanio wych, pieczywa, olejów sałatkowych, majonezów, lodów, koncentratów spożywczych i innych [31]. Podawanie olejów rybich w paszy zwierzętom ho dowlanym pozwala zwiększyć udział długołańcu chowych kwasów tłuszczowych n 3 w tłuszczu mleka, mięsa lub jaj, co sprawia, że produkty te na bierają cech żywności funkcjonalnej [17, 21]. wzbogacona w witaminy antyoksydacyjne oraz zawierająca inne naturalne przeciwutleniacze W powstawaniu zmian miażdżycowych istot ną rolę przypisuje się utlenianiu lipidów i lipopro tein osocza, zwłaszcza cząstek LDL [34 36]. Do antyoksydantów chroniących LDL przed utlenie niem należą witaminy: A, szczególnie jej prowita mina β karoten oraz witaminy E i C, a także in ne substancje zawarte w owocach i warzywach, ta kie jak: flawonoidy i inne związki fenolowe, koen zym Q, likopen [34, 35, 37]. Witaminy są dodawa ne do produktów spożywczych od dawna. Szcze gólnie często dodaje się witaminę C, która spełnia również funkcję antyoksydacyjną w żywności. Nowością jest wzbogacanie produktów spożyw czych kompleksem witamin A + C + E, który chroni organizm przed tworzeniem się wolnych rodników. W witaminy wzbogaca się głównie na poje, soki owocowe i warzywne, produkty mlecz ne (jogurty, margaryny) i zbożowe (płatki śniada niowe) [22]. Oprócz witamin antyoksydacyjnych korzystnie na układ sercowo naczyniowy wpły wają inne naturalne przeciwutleniacze flawonoi dy. Są to związki polifenolowe, występujące po wszechnie w owocach i warzywach, obejmujące zróżnicowaną pod względem budowy chemicznej grupę substancji roślinnych, takich jak: flawony, flawanony, flawonole, izoflawony, katechiny, an tocyjanidyny, chalkony, antocjany i inne. Dzięki właściwościom antyoksydacyjnym flawonoidy wyłapują i neutralizują wolne rodniki, hamując w ten sposób rozwój wielu chorób m.in. układu sercowo naczyniowego. Źródłem flawonoidów w diecie są warzywa, owoce, herbata i czerwone wino. Najbogatszym źródłem flawonów jest pie truszka i tymianek, flawonole występują głównie w cebuli, kapuście włoskiej, brokułach, jabłkach, wiśniach, jagodach, herbacie i czerwonym winie. Cytrusy są głównym źródłem flawanonów, a kate chiny występują głównie w herbacie, jabłkach, morelach i wiśniach. Izoflawony występują tylko w nasionach roślin strączkowych i produktach so jowych. Duże ilości antocyjanidyn zawierają jago dy, ciemne winogrona, a także czerwone wino. W profilaktyce chorób układu krążenia oprócz żywności bogatej w flawonoidy można także sto sować różne preparaty zawierające te związki (so ki, odżywki z owoców cytrusowych, preparaty so jowe, wyciągi ze skórek i nasion winogron, grejp frutów, z czarnej porzeczki i aronii) [38 40]. Od niedawna w niektórych krajach wprowadza się na rynek żywności funkcjonalnej produkty (margaryny, jogurty, sery) wzbogacone w fitostero le. W wielu badaniach stwierdzono, że substancje te hamują wchłanianie cholesterolu w przewodzie po karmowym i powodują obniżenie jego zawartości w surowicy krwi. Fitosterole to sterole roślinne o budowie chemicznej zbliżonej do cholesterolu sterolu zwierzęcego. Występują w olejach roślin nych, orzechach, niektórych ziarnach i nasionach, np. słonecznika czy sezamu. Ilości fitosteroli wystę pujące w żywności pochodzenia roślinnego są jed nak zbyt małe, aby mogły działać hipocholesterole micznie, dlatego też pozyskuje się je także z innych źródeł, np. z masy drzewnej, i dodaje do produktów spożywczych [41, 42]. Wiele cech żywności funkcjonalnej ma soja i jej produkty oraz preparaty zawierające białko sojowe, które są zalecane w profilaktyce chorób układu krążenia [7, 14]. W wielu badaniach wyka zano, że duże spożycie produktów sojowych wpływa znacząco na obniżenie stężenia choleste rolu w surowicy krwi, zwłaszcza u osób z hiper cholesterolemią. Korzystne działanie produktów sojowych w chorobach układu krążenia przypisu je się nie tylko zawartemu w nich białku, ale także występującym w soi izoflawonom głównie geni steinie i daidzeinie [43, 44]. W diecie hipochole sterolemicznej mogą mieć zastosowanie nie tylko potrawy przygotowywane z soi (z pełnych nasion lub z gotowych półproduktów), ale także różne ar

6 508 H. GRAJETA tykuły spożywcze (w tym napoje) i preparaty wzbogacone w białko i izoflawony sojowe [22]. Żywność niskosodowa jest przeznaczona dla osób obciążonych zwiększonym ryzykiem nadciś nienia tętniczego, niewydolności krążenia i miaż dżycy. Jest to żywność o obniżonej zawartości so li kuchennej lub wyprodukowana z zastosowa niem soli niskosodowej, w której część chlorku sodu zastąpiono chlorkiem potasu albo soli bezso dowej, składającej się prawie wyłącznie z chlorku potasu. Do tej grupy żywności zalicza się także sa mą sól nisko lub bezsodową [1]. niskoenergetyczna niskoenergetyczna jest przydatna przede wszystkim w leczeniu nadwagi i otyłości, które są istotnym czynnikiem rozwoju wielu chorób, m.in. układu krążenia. Według Dy rektywy Unii Europejskiej z 1994 r. żywność o obniżonej kaloryczności to żywność, której wartość energetyczną obniżono co najmniej o 30% w stosunku do produktów tradycyjnych [cyt. za 1]. Zgodnie z propozycją Komitetu ds. Żywienia i Żywności Specjalnego Dietetycznego Przezna czenia za niskoenergetyczny uznaje się taki pro dukt, który dostarcza nie więcej niż 170 kj (40 kcal)/100 g produktu stałego lub 80 kj (20 kcal)/100 ml produktu płynnego [45]. Żywność funkcjonalna niskoenergetyczna obejmuje produk ty o naturalnie niskiej wartości energetycznej i produkty o obniżonej wartości energetycznej [1]. Produkty o naturalnie niskiej wartości energe tycznej są to produkty przede wszystkim pocho dzenia roślinnego, niezawierające lub zawierające cukier i/lub tłuszcz w niewielkich ilościach. Pro duktami o najniższej wartości energetycznej są świeże warzywa (z wyjątkiem zielonego groszku, kukurydzy, nasion roślin strączkowych), które do starczają w 100 g kj (15 30 kcal). Za ni skoenergetyczne owoce uważa się te, które w 100 g dostarczają do 210 kj (50 kcal), np.: truskawki, maliny, porzeczki, grejpfruty, pomarańcze, man darynki, jabłka. Owoce o średniej wartości energe tycznej, dozwolone w dietach niskoenergetycz nych w ograniczonych ilościach, dostarczające w 100 g kj (50 70 kcal) to, np.: czereś nie, kiwi, gruszki, winogrona [1]. Produkty o obniżonej wartości energetycznej otrzymuje się przez [1, 46]: zmniejszenie zawartości tłuszczu i/lub cu kru w produktach tradycyjnych, np. produkcja mleka i jego przetworów o obniżonej zawartości tłuszczu lub odtłuszczonych, dżemów i kompotów niskosłodzonych, produkcja wyrobów mięsnych z chudych gatunków mięs, a także zastąpienie smażenia pieczeniem lub smażeniem bez użycia tłuszczu; zastosowanie zamienników cukru i/lub tłusz czu o kaloryczności mniejszej lub zredukowanej do zera. Jako zamienniki cukru stosuje się najczę ściej: sztuczne środki słodzące (aspartam, acesul fam K), polialkohole (ksylitol), oligosacharydy (oligofruktozę, inulinę) oraz inne cukrowce (syro py cukrowe, maltodekstryny, polidekstrozę). Wy korzystuje się je w produkcji różnych artykułów spożywczych o obniżonej wartości energetycznej, takich jak np.: napoje gazowane i mleczne, prze twory warzywno owocowe, desery mleczne i mro żone, słodycze, sery, wyroby ciastkarskie, czekola dowe i wiele innych. Do grupy zamienników tłusz czu zalicza się: substytuty tłuszczu (rzeczywiste zamienniki tłuszczu), tłuszcze niskokaloryczne, emulgatory oraz mimetyki tłuszczu (substancje upodobnione do tłuszczu); zmniejszenie zawartości mąki lub jaj w produktach węglowodanowych przez dodanie błonnika pokarmowego lub jego frakcji ma na ce lu głównie obniżenie wartości kalorycznej wyrobu oraz jego wzbogacenie w ten składnik. Najczęściej jako zamienników mąki używa się nierozpuszczal nych frakcji błonnika pokarmowego w postaci specjalnie otrzymanych preparatów, takich jak: ce lulozy, hemicelulozy, ligniny. Zamiast mąki doda je się także błonnik w postaci naturalnej, tj. otrąb pszennych lub owsianych. Błonnik jako zamien nik mąki stosuje się do produkcji pieczywa, wyro bów cukierniczych, makaronów, zup rozpuszczal nych i innych wyrobów. Reasumując, należy stwierdzić, że żywność funkcjonalna daje dużą możliwość wzbogacania i urozmaicania diety zalecanej w profilaktyce i le czeniu chorób układu krążenia. Wydaje się jednak, że w naszym kraju żywność ta jest jeszcze rzadko stosowana, a zatem należy szerzyć wiedzę na te mat jej stosowania zarówno wśród chorych, jak i lekarzy oraz dietetyków. Piśmiennictwo [1] Świderski F (red.): Żywność wygodna i żywność funkcjonalna. WNT, Warszawa, 1999, 28 32, , , [2] Kolanowski W: Nowoczesne produkty spożywcze o pożądanym działaniu zdrowotnym, żywność funkcjonalna. Żywność, Żywienie a Zdrowie 1999, 2, [3] Antosiewicz I: Żywność o określonych funkcjach prozdrowotnych żywność funkcjonalna na tle doświadczeń japońskich. Żywność, Żywienie a Zdrowie 1997, 4,

7 w profilaktyce chorób układu krążenia 509 [4] Berner LA, O Donell JA: Functional foods and health claims legislation:application to dairy foods. Int Dairy J 1998, 8, [5] Scientific Concepts of Functional Foods in Europe. Consensus Document. Br J Nutr 1999, 81, S1 S27. [6] Arai S: Studies on functional foods in Japan State of the art. Rev Biosci Biotech Biochem, 1996, 60, [7] Hassler CM: Functional foods: their role in disease prevention and health promotion. Food Technol 1998, 52, [8] Szponar L, Rychlik E, Kozłowska Wojciechowska M, Bezpiańska Oglęcka A, Anioła J: Jakość zdrowotna żywności, sposób żywienia, edukacja żywieniowa ważne problemy zdrowia publicznego w Polsce. Żywność, Żywienie a Zdrowie 1998, 1, [9] Broda G: Czynniki środowiskowe i osobnicze wpływające na lipidy i lipoproteiny. Przeg Lek 1991, 48, [10] Parmley WW: Nonlipoprotein risk factors for coronary heart disease: evaluation and management. Am J Med 1997, 102, [11] Szostak Węgierek D: Dieta w hiperlipidemiach. Nowa Med 1996, 21, [12] Ascherio A, Willet WC: New directions in dietary studies of coronary heart disease. J Nutr 1995, 125, 647S 655S. [13] Hornstra G, Barth CA, Galli C, Mensink RP, Mutanen M, Riemersma R, Roberfroid M, Salminen K, Van sant G, Verschuren PM: Functional food science and the cardiovascular system. Br J Nutr 1998, 80, Suppl 1, S113 S146. [14] Naruszewicz M: Aktualne spojrzenie na profilaktykę i leczenie miażdżycy. Terapia 2001, 10, [15] Hasik J, Gawęcki J (red.): Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, [16] Jimenez Colmenero F, Carballo J, Cofrades S: Healthier meat and meat products: their role as functional foods. Meat Sci 2001, 59, [17] Pisulewski PM: Żywieniowe metody modyfikowania składu kwasów tłuszczowych żywności pochodzenia zwie rzęcego. Przem Spoż 2000, 10, 6 8. [18] Jenkins DJA, Kendall CWC, Raansom TPP: Dietary fiber, the evolution of the human diet and coronary heart disease. Nutr Res 1998, 18, [19] Brown L, Rosner B, Willet WW, Sacks FM: Cholesterol lowering effects of dietary fiber: meta analysis. Am J Clin Nutr 1999, 69, [20] Gawęcki J (red.): Współczesna wiedza o węglowodanach. Biblioteka Olimpiady Wiedzy o Żywieniu. AR, Po znań 1998, Z. 3. [21] Bartnikowska E: Produkty mięsne jako żywność wygodna i funkcjonalna. Przem Spoż 2001, 10, [22] Jakubowski A: Funkcjonalne produkty spożywcze. Przem Spoż 1995, 11, , cd [23] Krygier K, Tondera L: (prozdrowotna) w Polsce. Przem Spoż 2000, 2, [24] Jakubczyk E, Kosikowska M: Dobroczynny wpływ pałeczek kwasu mlekowego i Bifidobacterium sp. na zdro wie ludzi. Przem Spoż 1996, 10, [25] McNaught CE, MacFie J: Probiotic in clinical practice: a critical review of the evidence. Nutr Res 2001, 21, [26] St Onge MP, Farnworth ER, Jones PJH: Consumption of fermented and nonfermented dairy products: effects on cholesterol concentrations and metabolism. Am J Clin Nutr 2000, 71, [27] Taylor GRJ, Williams ChM: Effects of probiotics and prebiotics on blood lipids. Br J Nutr 1998, 80, Suppl 2, S225 S230. [28] Roberfroid MB: Prebiotics and synbiotics: concepts and nutritional properties. Br J Nutr 1998, 80, Suppl 2. S197 S202. [29] Amarowicz R: Znaczenie żywieniowe oligosacharydów. Rocz PZH 1999, 50, [30] Roberfroid MB: Concepts in functional foods:the case of inulin and oligofructose. J Nutr 1999, 129, 1398S 1401S. [31] Kolanowski W, Świderski F: Wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy n 3 (n 3 PUFA). Korzystne działanie zdrowotne, zalecenia spożycia, wzbogacanie żywności. Żyw Człow Metab 1997, 24, [32] Szostak Węgierek D: Efekty biologiczne olejów rybnych. I. Wpływ na lipoproteiny. Żyw Człow Metab 1991, 18, [33] Parks JS, Rudel LL: Effect of fish oil on atherosclerosis and lipoprotein metabolism. Atherosclerosis 1990, 84, [34] Knapik Czajka M: Rola wybranych antyoksydantów pokarmowych w ochronie frakcji LDL przed utlenieniem. Bromat Chem Toksykol 1998, 31, [35] Diplock AT, Charleux JL, Crozier Willi G, Kok FJ, Rice Evans C, Roberfroid M, Stahl W, Vina Ribes J: Functional food science and defence against reactive oxidative species. Br J Nutr 1998, 80, Suppl 1, S77 S112. [36] Walczak A, Cybulska B: Utlenione LDL w rozwoju miażdżycy: ochronna rola witamin antyoksydacyjnych. Med Metab 1999, 3, [37] Chopra M, Turnham DI: Antioxidants and lipoprotein metabolism. Proc Nutr Soc 1999, 58, [38] Czeczot H: Flawonoidy naturalne antyoksydanty w naszej diecie. Żyw Człow Metab 2000, 27, [39] Pałgan K, Sinkiewicz W: Ochronna rola flawonoidów w chorobach układu sercowo naczyniowego. Czyn Ryz 1998, 1, [40] Szostak Węgierek D: Flawonoidy w profilaktyce miażdżycy. Med Metab 1999, 3, [41] Kozłowska Wojciechowska M: Sterole i stanole roślinne nową szansą w profilaktyce miażdżycy. Czyn Ryz 2002, 1, 5 12.

8 510 H. GRAJETA [42] Kłosiewicz Latoszek L, Ziółkowska A: Rola steroli i stanoli w leczeniu hipercholesterolemii i profilaktyce cho roby niedokrwiennej serca. Bromat Chem Toksykol 2002, 35, [43] Carroll KK, Kurowska EM: Soy consumption and cholesterol reduction: review of animal and human studies. J Nutr 1995, 124, 594S 597S. [44] Kurowska EM: Wpływ produktów sojowych na zmniejszenie ryzyka chorób układu krążenia. Czyn Ryz 1998, 2/3, [45] Mojska H, Szponar L: Sprawozdanie z XX Sesji Komitetu ds. Żywienia i Żywności Specjalnego Dietetycznego Przeznaczenia Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO Bonn Bad Godesberg, 7 11 października 1995 r., Żywność, Żywienie a Zdrowie 1996, 4, [46] Okolska G, Skrzypek B: Żywność o obniżonej wartości energetycznej. Żyw Człow Metab 1998, 25, Adres do korespondencji: Halina Grajeta Katedra i Zakład Bromatologii AM pl. Nankiera Wrocław Praca wpłynęła do Redakcji: r. Po recenzji: r. Zaakceptowano do druku: r. Received: Revised: Accepted:

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

ŻYWNOŚĆ FUNKCIONALNA I PROBIOTYKI

ŻYWNOŚĆ FUNKCIONALNA I PROBIOTYKI ŻYWNOŚĆ FUNKCIONALNA I PROBIOTYKI DEFINICJA Według definicji z 1999r żywność może być uznana za funkcjonalną, jeżeli udowodniono jej korzystny wpływ ponad efekt odżywczy, wpływ na jedną lub więcej funkcji

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie 1. Jedz

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1179 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 24 kwietnia 2014 r. Nazwa i adres NUSCANA

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Rola produktów zbożowych w żywieniu człowieka Produkty zbożowe, czyli mąki, pieczywo, kasze, ryż, makarony

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9

SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 WSTĘP 9 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY TOWAROZNAWSTWA 11 1. Podstawy towaroznawstwa 13 1.1. Zakres towaroznawstwa 13 1.2. Klasyf ikacja towarów 15 1.3. Kryteria podziału towarów (PKWiU) 15 1.4. Normalizacja

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: II stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Żywić się zdrowo powinniśmy w każdym okresie życia, ale szczególnie ważny jest sposób odżywiania dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym

Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zasady racjonalnego żywienia, normy żywienia i zalecane racje pokarmowe na przykładzie dzieci i młodzieży w wieku szkolnym Zbilansowana dieta POWIATOWA STACJA SANITARNO-EPIDEMIOLOGICZNA W JELENIEJ GÓRZE

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne produkty żywnościowe

Innowacyjne produkty żywnościowe Innowacyjne produkty żywnościowe prof. Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Żywność wygodna Żywność minimalnie przetworzona Żywność ekologiczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1

WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 WYKAZ WYMAGAŃ, JAKIE MUSZĄ SPEŁNIAĆ ŚRODKI SPOŻYWCZE STOSOWANE W RAMACH ŻYWIENIA ZBIOROWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY W JEDNOSTKACH SYSTEMU OŚWIATY 1 W żywieniu zbiorowym dzieci i młodzieży w jednostkach systemu

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek

TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2. Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek TECHNOLOGIA GASTRONOMICZNA Z OBSŁUGĄ KONSUMENTA CZ. 2 Danuta Górecka, Halina Limanówka, Ewa Superczyńska, Melania Żylińska-Kaczmarek SPIS TREŚCI Rozdział 1. Podstawowe wiadomości o produktach spożywczych

Bardziej szczegółowo

Żywność pierwszym lekiem

Żywność pierwszym lekiem Żywność pierwszym lekiem Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności SGGW w Warszawie Rada ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia przy Ministrze Zdrowia Długość życia Polaków krótsza od średniej UE: mężczyźni

Bardziej szczegółowo

Żywność funkcjonalna - charakterystyka, trendy, perspektywy

Żywność funkcjonalna - charakterystyka, trendy, perspektywy Żywność funkcjonalna - charakterystyka, trendy, perspektywy Żywność funkcjonalna - charakterystyka, trendy, perspektywy W kręgu cywilizacji zachodniej od dawna doceniano rolę pożywienia w zachowaniu zdrowia.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Granola z Granatem Sante jest źródłem witamin i składników mineralnych takich jak kwas foliowy, fosfor, miedź, mangan Fosfor pomaga w utrzymaniu zdrowych

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów

Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów Prowadzenie żywienia w placówkach nauczania i wychowania w świetle nowych przepisów Piotr Pokrzywa Kierownik Oddziału Nadzoru Higieny Żywności, Żywienia i Procesów Nauczania Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo