LIST OD REDAKTORA. prof. dr hab. n. farm. Marek Naruszewicz. Szanowni Czytelnicy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "LIST OD REDAKTORA. prof. dr hab. n. farm. Marek Naruszewicz. Szanowni Czytelnicy"

Transkrypt

1 prof. dr hab. n. farm. Marek Naruszewicz LIST OD REDAKTORA Szanowni Czytelnicy Tegoroczny Kongres Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, który odbył się na przełomie sierpnia i września w Monachium, przyniósł szereg zaskakujących wyników dotyczących leczenia pacjentów z niewydolnością krążenia. W badaniu włoskim o powszechnie już znanym akronimie GISSI-HF, do którego włączono ponad 4,5 tysiąca osób z klasy NYHA II do IV, nie wykazano pozytywnych, z punktu widzenia klinicznego, efektów leczenia statyną (10 mg rosuvastatyny przez okres średnio 3,9 lat). Jest to niestety kolejny po niedawno opublikowanych badaniach CORONA wynik wskazujący na fakt, że statyny, mimo obniżenia poziomu cholesterolu LDL i białka CRP, nie przedłużają życia pacjentów z niewydolnością krążenia. Jednak autorzy badania zachowują godną podkreślenia ostrożność w wyciąganiu pochopnych wniosków i nie sugerują wycofania statyn z już wdrożonego leczenia, co z kolei mogłoby przynieść wzrost ryzyka ostrych incydentów wieńcowych i/lub niedokrwiennego udaru mózgu. Tak więc nastąpił już czas, aby przestać traktować statyny jako uniwersalny lek kardiologiczny dla każdego. Nie oznacza to, że możemy zapomnieć, iż ta grupa leków przedłużyła skutecznie życie setkom tysięcy osób z niedokrwienną chorobą serca na całym świecie. W oddzielnym ramieniu badania GISSI-HF zastosowano natomiast kwasy tłuszczowe omega-3 (1 g dziennie w postaci preparatu Omacor) i tu wyniki są zdecydowanie bardziej obiecujące. Uzyskano bowiem 8% redukcji śmiertelności oraz prawie 30% spadek hospitalizacji będącej wynikiem arytmii. Wprawdzie nie osiągnięto zakładanego wcześniej spadku śmiertelności, o 15%, jednak należy uwzględnić fakt, że zdecydowana większość pacjentów z niewydolnością serca, włączona do programu, była leczona w sposób optymalny, a kwasy omega-3 stanowiły dodatkowy element terapii. Na ostateczny wynik mogła wpływać także dieta, która u włoskich pacjentów z reguły jest bogata w tłuszcze z ryb morskich i w związku z tym do rzadkości należy zaliczyć poważne stany niedoborowe. Można więc przypuszczać, że np. w Polsce, gdzie spożycie kwasów omega-3 jest jedno z najniższych w Europie, efekty terapii mogą być zdecydowanie lepsze. Wymaga to jednak badań, z czym u nas nie jest najlepiej, szczególnie gdy musimy sami je zorganizować i sfinansować! W podsumowaniu należy stwierdzić, że współczesna kardiologia wciąż jest daleka od rozwiązania narastającego problemu, jakim jest leczenie niewydolności krążenia. Mówił o tym w Monachium w swym doskonałym wykładzie prof. Piotr Ponikowski, który obecnie sprawuje zaszczytną funkcję Przewodniczącego Europejskiego Stowarzyszenia Niewydolności Serca. Mówił on także o przyszłości i nadziei, jakimi są dla chorych z niewydolnością serca programy związane z aktywnością fizyczną. Należy to wiązać z pobudzaniem procesów regeneracyjnych w obrębie mięśnia sercowego, gdyż aktywność fizyczna skutecznie nasila produkcję komórek macierzystych. W końcu wszystkie drogi prowadzą znowu do złotej reguły kardiologii zapobiegawczej, to jest poprawy żywienia i wzrostu wysiłku fizycznego oraz umiejętności akceptacji własnej osoby. Mówi o tym szczegółowo załączona Europejska Deklaracja na rzecz zdrowia serca. Na kolejnych stronach Czynników Ryzyka znajdziecie Państwo też ważny komunikat dotyczący skuteczności i bezpieczeństwa stosowania steroli roślinnych. Przygotował go Europejski urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA. Potwierdza on, że konsumpcja steroli roślinnych dodawanych do diety w ilości 1-3 g skutecznie obniża cholesterol LDL i, co najważniejsze, jest bezpieczna dla konsumentów. Z poważaniem, Marek Naruszewicz 1

2 Redakcja Al. Powstańców Wielkopolskich Szczecin tel. (091) tel./fax (091) Redaktor naczelny prof. Marek Naruszewicz tel. (022) Sekretarz redakcji mgr Kornel Chełstowski tel. (091) Rada redakcyjna prof. Aldona Dembińska-Kieć prof. Zdzisława Kornacewicz-Jach doc. Grażyna Nowicka prof. Michael Aviram prof. Mirosław Dłużniewski prof. Wojciech Drygas prof. Mario Mancini prof. Peter Schwandt prof. Tomasz Guzik doc. Piotr Socha prof. Bogusław Okopień prof. Władysław Sinkiewicz Wydano na zlecenie PTBnM Wydawca: Warszawa ul. Bema 65 lok. 56 tel. (022) (64) Dyrektor zarządzający Andrzej Kowalczyk tel. kom Biuro reklamy Monika Banach tel. kom PISMO POLSKIEGO TOWARZYSTWA BADAŃ NAD MIAŻDŻYCĄ KOMUNIKAT We wrześniu 2007 r. ukazało się uaktualnione wznowienie książki pt. Kardiologia Zapobiegawcza pod redakcją prof. Marka Naruszewicza. W książce pojawiają się nieporuszane dotąd zagadnienia oraz artykuły kilku nowych autorów. Przypominamy, że jest to pierwsze i jak dotąd jedyne w polskiej literaturze medycznej opracowanie dotyczące pierwotnej i wtórnej prewencji chorób układu krążenia. SPIS TREŚCI Marek Naruszewicz List od redaktora... 1 ARTYKUŁ REDAKCYJNY Piotr Tomaszewski, Grażyna Kubiak-Tomaszewska, Ryszard Tomasiuk, Jan Pachecka Molekularne mechanizmy przeciwmiażdżycowego lub aterogennego działania kwasów żółciowych... 3 Monika Kasprowicz, Waldemar Karnafel Retinopatia cukrzycowa nowe możliwości farmakoterapii... 4 Magdalena Węglarz, Władysław Sinkiewicz Wpływ dawek i rodzaju alkoholu na hemostatyczne czynniki ryzyka choroby niedokrwiennej serca... 5 Ewa Hadas, Elżbieta Świętochowska, Tomasz Wielkoszyński, Jerzy Jarząb Wpływ fototerapii na wybrane wskaźniki profilu lipidowego u chorych na łuszczycę zwykłą z uwzględnieniem kryterium wiekowego... 6 Magdalena Budzyń, Maria Iskra Żelazo jako potencjalny czynnik ryzyka miażdżycy... 7 Małgorzata Milkiewicz HIF-1α czynnik transkrypcyjny indukowany nie tylko hipoksją... 8 Aneta Cymbaluk-Płoska, Izabella Rzepka-Górska Czynniki ryzyka raka błony śluzowej trzonu macicy artykuł poglądowy z uwzględnieniem badań własnych... 9 Kierownik produktu Marcin Szpak tel. kom Opracowanie graficzne i skład: Medical Education Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam i ogłoszeń. Nakład: 5000 szt. 2

3 dr n. farm. Piotr Tomaszewski 1, mgr farm. Grażyna Kubiak-Tomaszewska 1, dr n. med. Ryszard Tomasiuk 2, prof. dr hab. n. farm. Jan Pachecka 1 MOLEKULARNE MECHANIZMY PRZECIWMIAŻDŻYCOWEGO LUB ATEROGENNEGO DZIAŁANIA KWASÓW ŻÓŁCIOWYCH MOLECULAR MECHANISMS OF ANTIATHEROGENIC OR ATHEROGENIC EFFECTS OF BILE ACIDS Kwasy żółciowe w fizjologicznie niskich stężeniach wykazują działanie przeciwmiażdżycowe, którego mechanizmy molekularne obejmują m.in. stymulację jądrowego farnezoidowego receptora X (FXR) oraz wątrobowego receptora jądrowego Xα (LXRα). Konsekwencją pierwszego z tych mechanizmów jest nasilenie transportu cholesterolu do hepatocytów oraz hamowanie jego uwalniania z tych komórek. Drugi ze szlaków regulacyjnych prowadzi do uwalniania cholesterolu i fosfolipidów z makrofagów oraz tkanek obwodowych, spowolnienia tworzenia komórek piankowatych, a także wzmożonego wydzielania cholesterolu do żółci oraz spowolnienia jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Wysokie stężenia hydrofobowych form kwasów żółciowych prowadzą do postępującej dysfunkcji mitochondriów w komórkach śródbłonka, makrofagach oraz miocytach w otoczeniu blaszki miażdżycowej. Działanie proapoptotyczne i prozapalne tych związków sprzyja rozwojowi zaawansowanych stadiów miażdżycy z pogłębiającą się destabilizacją blaszek miażdżycowych. Słowa kluczowe: kwasy żółciowe, miażdżyca, receptory jądrowe, apoptoza, dysfunkcja mitochondriów Molecular mechanisms of the antiatherogenic action of physiologically low bile acids concentrations include stimulation of farnesoid X receptor (FXR) and liver X receptor α (LXRα). The effect of the first of these mechanisms may be stimulation of reverse cholesterol transport and inhibition of cholesterol release from hepatocytes. The second regulation pathway leads to cholesterol release from the macrophages and peripheral tissues, inhibits foam cell formation, induces biliary cholesterol secretion, and inhibits intestinal cholesterol absorption. High concentrations of hydrophobic bile acids lead to progressive mitochondrial dysfunction in endothelial cells, macrophages and smooth muscle cells surrounding the atherosclerotic plaque. The proapoptotic and proinflammatory effects of hydrophobic bile acids promote progress of advanced form of atherosclerosis with progressive destabilisation of atherosclerotic plaques. Key words: bile acids, atherosclerosis, nuclear receptors, apoptosis, mitochondrial dysfunction 3

4 lek. Monika Kasprowicz, prof. dr hab. n. med. Waldemar Karnafel RETINOPATIA CUKRZYCOWA NOWE MOŻLIWOŚCI FARMAKOTERAPII DIABETIC RETINOPATHY NEW POSSIBILITIES OF PHARMACOTHERAPY Retinopatia cukrzycowa jest zaliczana do mikroangiopatycznych powikłań cukrzycy. Zarówno czynniki ryzyka, jak i mechanizmy jej powstania są złożone. Nie ulega wątpliwości, że dobra kontrola glikemii, ciśnienia tętniczego, stężenia cholesterolu oraz niepalenie papierosów pozwalają na opóźnienie pojawienia się niekorzystnych zmian w siatkówce oka oraz spowolnienie ich progresji. Mimo to retinopatia cukrzycowa pozostaje istotną przyczyną utraty wzroku u wielu pacjentów. Leczenie inwazyjne (fotokoagulacja laserowa, krioretinopeksja, witrektomia) pozostaje podstawą efektywnej terapii w zaawansowanych stadiach retinopatii, ale obciążone jest poważnymi powikłaniami. Znajomość biochemicznych podstaw pojawienia się i rozwoju retinopatii stwarza nowe możliwości farmakoterapii. Znana jest rola leków przeciwzapalnych lub działających na układ renina-angiotensyna-aldosteron. Ostatnio wyniki badania FIELD zwróciły uwagę na możliwe korzystne działanie fenofibratu, które jest niezależne od stopnia redukcji stężenia cholesterolu. Słowa kluczowe: cukrzyca, retinopatia, czynniki ryzyka, patogeneza, leczenie farmakologiczne, fenofibrat, fotokoagulacja laserowa Diabetic retinopathy is one of the microangiopathic complications of diabetes. As well risk factors as mechanisms of rising retinopathy are complicated. There is no doubt that good control of blood-glucose level, hypertension, cholesterol level and non-smoking prevent the onset and progression of retinopathy. Nevertheless, diabetic retinopathy is still one of the leading causes of vision loss among lots of diabetic patients. Surgical treatment (laser therapy, kriotherapy, vitrectomy) remains the effective (but also connected with serious complications) therapy in advanced stages of retinopathy. Knowledge of biochemical basis of retinopathy gives the new possibilities of pharmacological therapy. The role of anti-inflammatory agents or inhibitors of renin-angiotensin-aldosterone system is well known. Lately, the results of FIELD trial pay attention to fenofibrate and its advantageous influence that is independent of cholesterol level reduction. Key words: diabetes, retinopathy, risk factors, pathogenesis, pharmacological treatment, fenofibrate, laser therapy 4

5 lek. Magdalena Węglarz 2, prof. UMK dr hab. n. med. Władysław Sinkiewicz 1,2 WPŁYW DAWEK I RODZAJU ALKOHOLU NA HEMOSTATYCZNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA THE INFLUENCE OF DOSES AND TYPES OF ALCOHOL ON HAEMOSTATIC RISK FACTORS IN ISCHAEMIC ARTERY DISEASE Miażdżyca i jej powikłania są obecnie głównymi przyczynami śmierci i inwalidztwa. W powstawaniu blaszki miażdżycowej i ostrych powikłaniach związanych z jej niestabilnością kluczową rolę odgrywają zaburzenia układu hemostazy. W rozwoju miażdżycy dochodzi do zwiększenia aktywacji płytek, nasilenia procesów krzepnięcia zależnych od czynnika tkankowego, upośledzenia funkcji inhibitorów krzepnięcia oraz zmniejszenia aktywności fibrynolitycznej osocza. Wiele badań obserwacyjnych wykazało, że umiarkowane spożycie alkoholu wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Alkohol wpływa na hemostatyczne czynniki ryzyka poprzez zahamowanie agregacji i aktywacji płytek, obniżenie poziomu fibrynogenu, zmniejszenie ekspresji czynnika tkankowego oraz wpływ na fibrynolizę. Wydaje się, że czerwone wino, zawierające liczne związki polifenolowe, szczególnie korzystnie działa na modyfikację czynników ryzyka. Słowa kluczowe: alkohol, miażdżyca, hemostatyczne czynniki ryzyka Atherosclerosis and its complications are one of the most prevalent causes of death and persistent disability. Hemostasis disorders play a key role in atherosclerotic plaque formation and acute complications leading to its instability. Atherogenesis is strongly connected with platelet activation, stimulation of coagulation dependent on tissue factor, decreased levels of coagulation inhibitors and impaired plasma fibrinolytic activity. Lots if observational studies revealed that moderate alcohol consumption is connected with lower cardiovascular risk. Alcohol leads to coagulation inhibition by inhibition of platelet aggregation and activation, decreasing fibrinogen serum level and tissue factor expression and it also influences fibrinolysis. It seems that red wine with its rich polyphenolic content has a particularly beneficial effect on risk factor modification. Key words: alcohol, atherosclerosis, haemostatic risk factors 5

6 dr n. med. Ewa Hadas, dr n. med. Elżbieta Świętochowska, dr n. med. Tomasz Wielkoszyński, dr hab. n. med. Jerzy Jarząb WPŁYW FOTOTERAPII NA WYBRANE WSKAŹNIKI PROFILU LIPIDOWEGO U CHORYCH NA ŁUSZCZYCĘ ZWYKŁĄ Z UWZGLĘDNIENIEM KRYTERIUM WIEKOWEGO IMPACT OF PHOTOTHERAPY ON SELECTED LIPID PROFILE INDICES IN PSORIATIC PATIENTS ALLOWING FOR AGE CRITERION Liczne obserwacje dowodzą, że łuszczyca należy do chorób zapalnych związanych z podwyższonym ryzykiem występowania miażdżycy. Wynika to z proaterogennego profilu lipidowego u chorych na łuszczycę zwykłą w średnim wieku. Badanie miało na celu ocenę stężeń wybranych wskaźników gospodarki lipidowej, markerów oksydacji oraz możliwości obrony antyoksydacyjnej ustroju u chorych na łuszczycę zwykłą z uwzględnieniem wieku badanych, przed leczeniem i po leczeniu z zastosowaniem fototerapii. Zgodnie z kryterium wiekowym chorych podzielono na dwie grupy wartość graniczną podziału stanowił 45. rok życia: grupę młodszą (WIEK lata, średnio 32,3 roku) i grupę starszą (WIEK lat, średnio 52,5 roku). Wszystkich badanych poddano 10 zabiegom jednej z trzech metod fototerapii (UVA, UVB, UVB 311 nm). Analiza wyników nie wykazała między grupami istotnych statystycznie różnic zarówno w zakresie wskaźników lipidowych, jak i markerów oksydacji czy równowagi antyoksydacyjnej. Jedynie w grupie starszych chorych po fototerapii zaobserwowano obniżenie stężeń oxyldl związane prawdopodobnie z efektem terapeutycznym naświetlań. Brak istotnego wpływu fototerapii na wskaźniki profilu lipidowego i markery oksydacji oraz równowagę antyoksydacyjną ustroju pozwala oceniać dziesięciozabiegowy cykl naświetlań jako bezpieczny, niepodwyższający dodatkowo ryzyka rozwoju miażdżycy u chorych na łuszczycę w średnim wieku. Słowa kluczowe: łuszczyca, oksydacyjnie zmodyfikowane lipoproteiny o niskiej gęstości (oxyldl), autoprzeciwciała anty-oxyldl, całkowita osoczowa zdolność redukcyjna (FRAP) Numerous observations have proven that psoriasis is an inflammatory disease related to increased risk of sclerosis. This is due to prosclerotic lipid profile in middle-age patients with psoriasis. The study aimed at assessing concentrations of selected lipid management indicators, oxidation markers and antioxidant defense potential in psoriatic patients, with allowance for the patients age prior to and after phototherapy treatment. The patients were divided according to their age into two groups, with the age of 45 years being the division limit: the younger group (AGE , mean age 32,3 years) and the older age group (AGE , mean age 52,5 years). All the patients underwent 10 therapies using one of three phototherapy methods (UVA, UVB, UVB 311 nm). Result analysis did not show significant statistical differences between the groups within the scope of lipid indicators, oxidation markers and antioxidant balance markers. Reduction of oxldl concentrations was only observed in the group of older patients after phototherapy treatment, which probably was due to therapeutical effect of phototherapy exposure. Lack of significant impact of phototherapy on lipid profile indicators and oxidation markers, as well as anti-oxidizing balance of the organism leads to the conclusion that a 10-day phototherapy treatment cycle is safe and does not increase the risk of sclerosis in middle-age patients with psoriasis. Key words: psoriasis, oxidatively modified lowdensity lipoprotein (oxldl), autoantibodies against oxldl (auab-oxldl), ferric reducing ability of plasma (FRAP) 6

7 mgr inż. Magdalena Budzyń, dr hab. n. med. Maria Iskra ŻELAZO JAKO POTENCJALNY CZYNNIK RYZYKA MIAŻDŻYCY IRON AS A POTENTIAL ATHEROSCLEROSIS RISK FACTOR Miażdżyca tętnic oraz powikłania sercowo- -naczyniowe, rozwijające się na jej podłożu, są poważnym problemem zdrowotnym na całym świecie. Aby zredukować liczbę zgonów będących skutkiem rozwoju i progresji zmian miażdżycowych, poszukuje się nowych czynników ryzyka tej choroby. Od czasu hipotezy sformułowanej przez Sulivana w latach 80. XX wieku coraz częściej mówi się o potencjalnej roli żelaza w procesie aterogenezy. Mimo że pierwiastek ten pełni istotną funkcję w organizmie, obecność jego jonów w formie wolnej może prowadzić do pojawienia się reaktywnych form tlenu. Te zaś poprzez indukowanie procesów oksydacyjnych mogą brać udział w patogenezie wielu schorzeń, w tym również miażdżycy tętnic. W niniejszym artykule przedstawiono przypuszczalne mechanizmy, w których jony żelaza mogą wpływać na proces formowania się blaszki miażdżycowej. Zaprezentowano także najważniejsze prace badawcze, których wyniki potwierdzają udział żelaza w aterogenezie i pozwalają przypuszczać, że wysokie stężenie tego pierwiastka w organizmie może być potencjalnym czynnikiem ryzyka miażdżycy. Słowa kluczowe: żelazo, miażdżyca, czynniki ryzyka, reaktywne formy tlenu Atherosclerosis and related cardiovascular complications are common problem all over the word. To reduce number of deaths caused by the progression of atherosclerosis, new risk factor for this disease are still investigated. Moreover, the potential role of iron ions in the atherogenesis is taken into consideration. Iron is an essential element for living organism, but in a free, unbound form this metal could generate reactive oxygen species that cause arterial wall injuries and initiate atherosclerotic plaque formation. In this article some atherogenic abilities of iron ions were discussed. Results of studies that support participation of iron in development of atherosclerosis and indicate that high level of this metal in organism could be another risk factor for cardiovascular diseases are presented. Key words: iron, atherosclerosis, risk factors, reactive oxygen species 7

8 prof. PAM dr hab. n. med. Małgorzata Milkiewicz HIF-1α CZYNNIK TRANSKRYPCYJNY INDUKOWANY NIE TYLKO HIPOKSJĄ HIF 1α TRANSCRIPTION FACTOR INDUCED NOT ONLY BY HYPOXIA HIF-1α czynnik indukowany hipoksją, jest uniwersalnym regulatorem homeostazy tlenowej i odgrywa znaczącą rolę w wielu procesach fizjologicznych i patologicznych. Ekspresja i aktywacja HIF-α w komórce jest bardzo precyzyjnie regulowana i odbywa się na wielu poziomach: transkrypcji, translacji, modyfikacji potranslacyjnej, interakcji białko-białko oraz degradacji. Do dzisiaj opisano więcej niż 70 genów, których transkrypcja jest modulowana przez ten czynnik. Ekspresja i aktywacja transkrypcyjna HIF-1α jest ściśle zależna od stężenia tlenu wewnątrzkomórkowego. Obok procesów ułatwiających adaptację do hipoksji HIF bierze również udział w reakcjach komórkowych, które zachodzą przy prawidłowym stężeniu tlenu (normoksji), do nich należą między innymi: rozwój tkanki, regulacja apoptozy, proliferacja komórek, reakcja immunologiczna czy odpowiedź na stres mechaniczny. Ogromny postęp w badaniach nad mechanizmami regulującymi ekspresję HIF otworzył nową erę w rozwoju strategii terapeutycznych, które mogą mieć w przyszłości istotne znaczenie w leczeniu lub zapobieganiu zmianom patologicznym, takim jak epizody niedokrwienne, mikroangiopatia naczyń odżywczych tętnic, guzy nowotworowe, zaburzone gojenie się ran czy przebudowa ściany naczyniowej. Praca jest przeglądem wiedzy na temat mechanizmów kontrolujących poziom HIF-α w komórce. W artykule tym przeprowadzono również analizę możliwości stosowania strategii indukujących ekspresję HIF-1α u pacjentów z chorobą wieńcową lub cierpiących z powodu niedokrwienia mięśni kończyn dolnych. Słowa kluczowe: HIF-1α, hipoksja, czynnik transkrypcyjny, choroby niedokrwienne HIF-1α hypoxia inducible factor is a main regulator of oxygen homeostasis that plays a crucial role in many physiological and pathological processes. The expression and activation of HIFα are very tightly regulated on multiple levels such as transcription, translation, posttranslational modifications, protein-protein interaction or degradation. Up to date more than 70 genes targeted by HIF-1α have been described. Expression of HIF-1α is dependent on intracellular oxygen tension. Besides the adaptation to hypoxic conditions HIF-1α also contributes to other cellular responses that take place under normoxic conditions including the normal growth of the tissue, apoptosis regulation, cell proliferation, immune responses and the adaptation to mechanical stresses. Substantial progress in the understanding of HIF regulation opened a new era in a development of new therapeutic strategies that target pathological condition including ischemic incidence, microangiopathy within atherosclerotic plaque, tumor growth, wound healing and cardiovascular remodeling. This article reviews the advances in understanding the mechanisms controlling the level of HIF in the cell and analyses the possibility of successful HIF-depended therapies in patients with cardiovascular disease and ischemic lower extremities. Key words: HIF-1α, hypoxia, transcription factor, ischemia 8

9 dr n. med. Aneta Cymbaluk-Płoska, prof. dr hab. n. med. Izabella Rzepka-Górska CZYNNIKI RYZYKA RAKA BŁONY ŚLUZOWEJ TRZONU MACICY ARTYKUŁ POGLĄDOWY Z UWZGLĘDNIENIEM BADAŃ WŁASNYCH ENDOMETRIAL CANCER RISK FACTOR OVERVIEW ARTICLE INCLUDING AUTHOR RESEARCH Rak endometrium jest piątym co do częstości występowania nowotworem złośliwym, kobiet. Głównym czynnikiem ryzyka raka endometrium jest otyłość oraz związany z nią brak aktywności fizycznej. Inne czynniki ryzyka tego nowotworu to: cukrzyca typu 2 i związane z nią hiperinsulinemia i insulinooporność, nadciśnienie tętnicze, niepłodność, wczesny wiek wystąpienia menarche, menopauza po 50. roku życia, długotrwałe stosowanie wysokich dawek estrogenów, zespół Stein- -Leventhala, guzy hormonalnie czynne wytwarzające estrogeny, stosowanie tamoksifenu w leczeniu raka sutka. Obecnie oprócz znanych czynników ryzyka rozpatruje się rolę kilku hormonów, których stężenie w surowicy krwi może korelować z ryzykiem zachorowania na raka endometrium. Ostatnio naukowcy przykładają dużą wagę do leptyny i prolaktyny jako biomarkerów mogących służyć do wczesnego wykrywania raka błony śluzowej trzonu macicy. Natomiast adiponektynę rozpatruje się jako kluczowy czynnik ochronny zmniejszający ryzyko wystąpienia raka endometrium. Słowa kluczowe: otyłość, leptyna, adiponektyna, rak endometrium Currently endometrial cancer (EC) is the fifth most common malignant neoplasm in female s population. The main factor of EC risk is obesity as result of poor physical activity. Diabetes mellitus type 2 with its characteristic insulin resistance, hyperinsulinemia and hypertensive disease are also known as EC risk factors, as well as long-term exposition to high levels of estrogens in cases of early menarche and late menopause, nulliparity, exogenic estrogens administration, estrogens secreting endocrine tumors, Stein-Leventhal syndrome and Tamoxifen therapy in breast cancer. Despite of these, some hormones are suspected to correlate with EC development risk. Recently researchers are treating high level of serum leptine and prolactine as effective bio-markers for early detection of EC, while high level of serum adiponectin is considered as a key factor saving from EC development. Key words: obesity, leptin, adiponectin, endometrial cancer 9

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Zasadnicze znaczenie dla opanowania epidemii chorób układu krążenia jest modyfikacja czynników ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik

Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań. Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Miejsce Centrum Konferencyjne Adam s Konferencje ul. Matejki 62, 60-771 Poznań Przewodnicząca komitetu naukowego prof. dr hab. Danuta Pupek-Musialik Patronat Rektor Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu prof.

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

ŚRODOWISKOWY DYM TYTONIOWY A CHOROBY SERCOWO NACZYNIOWE CORAZ BARDZIEJ DOCENIANY PROBLEM W EUROPIE. II Katedra Kardiologii CM UMK

ŚRODOWISKOWY DYM TYTONIOWY A CHOROBY SERCOWO NACZYNIOWE CORAZ BARDZIEJ DOCENIANY PROBLEM W EUROPIE. II Katedra Kardiologii CM UMK ŚRODOWISKOWY DYM TYTONIOWY A CHOROBY SERCOWO NACZYNIOWE CORAZ BARDZIEJ DOCENIANY PROBLEM W EUROPIE II Katedra Kardiologii CM UMK BIERNE PALENIE występuje, gdy dym z wyrobu tytoniowego używanego przez jedną

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA:

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: - są konieczne do prawidłowej budowy, rozwoju i funkcjonowania całego Twojego organizmu: Stężenie kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka [g/100g stężenia całkowitego]

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET

Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET Ocena żywotności mięśnia sercowego w badniach 18FDG-PET Dr n. med. Małgorzata Kobylecka Zakład Medycyny Nuklearnej WUM Międzynarodowa Szkoła Energetyki Jądrowej 26-30 Października 2015 Warszawa Frank M.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wstęp Systematyczna aktywność ruchowa zmniejsza umieralność z powodu chorób sercowonaczyniowych

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9 Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii

Uniwersytet Łódzki, Instytut Biochemii Życie jest procesem chemicznym. Jego podstawą są dwa rodzaje cząsteczek kwasy nukleinowe, jako nośniki informacji oraz białka, które tę informację wyrażają w postaci struktury i funkcji komórek. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/press.html?print=1

Bardziej szczegółowo

Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych. Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska

Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych. Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska Algorytm postępowania w profilaktyce, diagnostyce i leczeniu chorób sercowonaczyniowych u osób zakażonych HIV Dr n. med. Wiesława Kwiatkowska Epidemiologia zakażenia HIV Epidemiologia zakażenia HIV - zgony

Bardziej szczegółowo

ZWIĘKSZONE STĘŻENIE LIPOPROTEIN O WYSOKIEJ GĘSTOŚCI MOŻE ZAHAMOWAĆ POSTĘP MIAŻDŻYCY HDL W BADANIACH ANGIOGRAFICZNYCH

ZWIĘKSZONE STĘŻENIE LIPOPROTEIN O WYSOKIEJ GĘSTOŚCI MOŻE ZAHAMOWAĆ POSTĘP MIAŻDŻYCY HDL W BADANIACH ANGIOGRAFICZNYCH prof. dr hab. n. med. Zdzisława Kornacewicz-Jach, dr n. med. Irmina Kossuth ZWIĘKSZONE STĘŻENIE LIPOPROTEIN O WYSOKIEJ GĘSTOŚCI MOŻE ZAHAMOWAĆ POSTĘP MIAŻDŻYCY HDL W BADANIACH ANGIOGRAFICZNYCH INCREASED

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE.

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATOTORYJNEJ WYDZIAŁU NAUKI O ZDROWIU AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE Przykładowe

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II

Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II Nowoczesne leczenie hipolipemizujące zgodne z zaleceniami ESC, część II leczenie hipolipemizujące, esc, Łukasz Kołtowski Maciej Bartoszek, Łukasz Kołtowski I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT:

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT: 1 Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (nnkt) EPA + DHA omega-3 chronią organizm człowieka przed chorobą zatorowo-zakrzepową, stanami zapalnymi i miażdżycą. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 613 SECTIO D 2005 Wydział Lekarski, Oddział Pielęgniarstwa Akademii Medycznej w Gdańsku Samodzielna Pracownia Pielęgniarstwa

Bardziej szczegółowo

Śródbłonek w chorobach cywilizacyjnych

Śródbłonek w chorobach cywilizacyjnych Śródbłonek w chorobach cywilizacyjnych I Interdyscyplinarne seminarium JCET Dwór w Tomaszowicach 7-9 października, 2010 Jagiellonian Centre for Experimental Therapeutics 7 października 16.00-19.00 Przyjazd

Bardziej szczegółowo

Lista wniosków w konkursach obsługiwanych przez system OSF

Lista wniosków w konkursach obsługiwanych przez system OSF Lista wniosków w konkursach obsługiwanych przez system OSF Wartości filtrów: Konkurs 39; Decyzja zakwalifikowany; L.P.: 1 Numer wniosku: N N405 133139 Połączenia gadolinowych kompleksów pochodnych mebrofeniny

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Mechanizm działania terapii fotodynamicznej w diagnozowaniu i leczeniu nowotworów. Anna Szczypka Aleksandra Tyrawska

Mechanizm działania terapii fotodynamicznej w diagnozowaniu i leczeniu nowotworów. Anna Szczypka Aleksandra Tyrawska Mechanizm działania terapii fotodynamicznej w diagnozowaniu i leczeniu nowotworów Anna Szczypka Aleksandra Tyrawska Metody fotodynamiczne PDT Technika diagnostyczna i terapeutyczna zaliczana do form fotochemioterapii

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów

SYLABUS. Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w kardiologii i pulmonologii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii, Katedra Rehabilitacji Kod przedmiotu Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ?

Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? Jolanta Oficjalska CZY POTRZEBUJEMY KRAJOWEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I LECZENIA RETINOPATII CUKRZYCOWEJ? EPIDEMIOLOGIA Retinopatia cukrzycowa jest główną przyczyną ślepoty dorosłych w krajach rozwiniętych

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8 Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

JUBILEUSZOWE ZAKOPIAŃSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 9-12 kwietnia 2015 CZWARTEK 09.04.2015

JUBILEUSZOWE ZAKOPIAŃSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 9-12 kwietnia 2015 CZWARTEK 09.04.2015 2 CZWARTEK 09.04.2015 18.00-20.30 Centrum Kongresowe Belvedere Powitanie Uczestników Jubileuszowych Zakopiańskich Dni Kardiologicznych - kilka słów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej Sesja przy świecach

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Zespół stopy cukrzycowej PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Katedrze i Zakładzie Epidemiologii Akademii Medycznej w Lublinie Students

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia SPIS TREŚCI Wstęp 13 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia 15 1.1. Wiadomości ogólne 17 1.1.1. Krew 18 1.1.2. Transport gazów 19 1.1.3. Charakterystyka schorzeń układu krążenia 21 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH

ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH ZAPOBIEGANIE I ZWALCZANIE PRZEWLEKŁYCH POWIKŁAŃ CUKRZYCY ORAZ POPRAWA JAKOŚCI LECZENIA CHORYCH Sławomir Pynka PORADNIA DIABETOLOGICZNA I METABOLICZNA SPWSZ w SZCZECINIE Cukrzyca : Światowa Epidemia 1995

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w chorobach

Bardziej szczegółowo

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej

Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Normalizacja wyrównania metabolicznego 63 8 Leczenie ogólnoustrojowe u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Waldemar Karnafel Powstanie zespołu stopy cukrzycowej (ZSC) jest

Bardziej szczegółowo

VII Noworoczne Warsztaty Kardiologicze

VII Noworoczne Warsztaty Kardiologicze VII Noworoczne Warsztaty Kardiologicze Zakopane - Kościelisko 5-7 stycznia 2006 r. strona główna 5 stycznia 2006 r. (czwartek) WARSZTATY HOLTEROWSKIE NA TEMAT: ELEKTROKARDIOGRAFICZNA OCENA CHORYCH Z ROZRUSZNIKIEM

Bardziej szczegółowo