Rozwój i osiągnięcia Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w latach

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozwój i osiągnięcia Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w latach 2000 2010"

Transkrypt

1 Rozwój i osiągnięcia Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w latach Praca zbiorowa pod kierunkiem dr hab. n med. Ewy Dmoch-Gajzlerskiej prof. nadzw. WUM 1

2 Spis treści I Słowo wstępne dr hab. n. med. Ewa Dmoch Gajzlerska, prof. WUM... 3 II Rys historyczny Wydziału Nauki o Zdrowiu Historia powstania Wydział u Nauki o Zdrowiu prof. dr hab. Leszek Pączek Moje wspomnienia narodziny Wydziału Nauki o Zdrowiu dr hab. n. med. Bożena Tarchalska Kryńska, prof. WUM Historia kształcenia dietetyków w Polce. Rola Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Prof. dr hab. Szczygieł, dr inż. Beata Sińska, dr hab. n. med. Zdzisław Wójcik, prof. WUM Historia kształcenia położnych w Warszawie mgr Joanna Bień, dr hab. n. med. Ewa Dmoch Gajzlerska, prof. WUM Historia kształcenia pielęgniarek w Warszawie dr hab. n. med. Anna Doboszyńska prof. WUM Historia kształcenia ratowników w Warszawie III Władze Uczelni Poczet Rektorów w latach IV Władze Dziekańskie Wydziału Nauki o Zdrowiu V Kierunki studiów na Wydziale Nauki o Zdrowiu dydaktyka i kształcenie Dietetyka Pielęgniarstwo Położnictwo Ratownictwo medyczne Zdrowie Publiczne VI Jednostki naukowe Wydziału Nauki o Zdrowiu Oddział Pielęgniarstwa Oddział Zdrowia Publicznego Oddział Dietetyki Jednostki Wydziałowe VII Stopnie naukowe nadane przez Radę Wydziału oraz awanse naukowe pracowników Wydziału Nauki o Zdrowiu w latach VIII Studenci Wydziału Nauki o Zdrowiu w latach IX Wykaz absolwentów Wydziału Nauki o Zdrowiu za lata

3 I Słowo wstępne dr hab. n. med. Ewa Dmoch Gajzlerska, prof. WUM Szanowni Państwo, Opracowanie monografii Wydziału Nauki o Zdrowiu, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego związane było z jubileuszem 10 lecia Wydziału. W monografii zamieszczono dotychczasowe osiągnięcia nie tylko Wydziału Nauki o Zdrowiu, ale także poszczególnych klinik i zakładów. Czas płynie szybko, a to co zostało napisane ciągle się zmienia. Wzrasta liczba doktoratów, habilitacji i tytułów naukowych profesora. Zwiększa się dorobek naukowy poszczególnych pracowników. Monografię tę opublikowaliśmy na razie na stronie internetowej, ale mam nadzieję, że uda się ją przygotować, w najbliższym czasie, w formie książkowej. 3

4 II Rys historyczny Wydziału Nauki o Zdrowiu 1. Historia powstania Wydział u Nauki o Zdrowiu prof. dr hab. Leszek Pączek. 29 maja 2010 r. minęła 10 rocznica powstania Wydziału Nauki o Zdrowiu w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Jak każda okrągła rocznica, także i ta skłania do wspomnień, podsumowań i ocen. W roku 2010 na Wydziale Nauki o Zdrowiu studiuje 3848 studentów na 5 kierunkach. Początki były jednak dużo skromniejsze. Kamieniem węgielnym Wydziału Nauki o Zdrowiu była Deklaracja podpisana 19 czerwca 1999 w Bolonii przez Ministrów Edukacji 29 krajów Europy. Deklaracja zwana Bolońską dotyczyła stworzenia do 2010 r. Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Podczas spotkania w Bolonii zostały także sformułowane metody postępowania prowadzące do osiągnięcia tego szczytnego celu. Obejmowały one między innymi wprowadzenie studiów dwustopniowych oraz punktowego systemu określającego kolejne zaliczenia uzyskiwane przez studentów (ECTS), przyjęcie jednolitego systemu wydawania dyplomów, tak, aby mogły być one porównywalne i wzajemnie rozpoznawalne, nawiązanie współpracy pomiędzy uczelniami w zakresie wymiany studenckiej oraz na płaszczyźnie naukowo-badawczej. Przede wszystkim jednak zobowiązano się do zapewnienia wysokiej jakości kształcenia w szkołach wyższych. Każdy z uczestniczących w spotkaniu w Bolonii ministrów poświadczył własnym podpisem, że niniejszym zobowiązujemy się do osiągnięcia powyższych celów w ramach naszych kompetencji instytucjonalnych oraz biorąc w pełni pod uwagę różnorodność kultur, języków, krajowych systemów szkolnictwa oraz autonomię uniwersytetów, w celu skonsolidowania szkolnictwa wyższego. Deklaracja Bolońska jak również rychła akcesja Polski do Unii Europejskiej oznaczała konieczność wprowadzenia fundamentalnych zmian w systemie edukacji pielęgniarek i położnych, a w przyszłości także przedstawicieli innych zawodów medycznych. Unijne standardy kształcenia pielęgniarek i położnych zakładały odejście od systemu szkolnictwa zawodowego realizowanego w ramach szkół średnich i policealnych i wdrożenie kształcenia w szkołach wyższych na studiach licencjackich i magisterskich. Należy także pamiętać, że 4

5 standardy unijne powodowały również konieczność uzupełnienia wykształcenia przez 250 tysięczną grupę zawodową pielęgniarek i położnych. Ministerstwo Zdrowia i podległe mu szkoły wyższe stanęły, zatem przed dużym problemem wynikającym, nie tylko z konieczności wdrożenia reformy kształcenia pielęgniarek i położnych, ale także zorganizowania kształcenia uzupełniającego dla czynnych zawodowo przedstawicieli tego zawodu. Jako, że w 1999 r. jeszcze bardzo niewiele szkół wyższych kształciło na kierunkach pielęgniarstwo i położnictwo, sprawa stała się bardzo pilna, istniało bowiem realne zagrożenie niewypełnienia przez Polskę jednego z zobowiązań negocjacyjnych w obszarze swobodnego przepływu ludzi. Dlatego też dr Andrzej Ryś, podówczas Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia, w imieniu własnym i Ministra Zdrowia zwrócił się do Prorektorów Akademii Medycznych ds. Dydaktyczno- Wychowawczych biorących udział w Konferencji, która odbyła się w Białymstoku dnia 25 listopada 1999 r. z apelem o podjęcie współpracy w tworzeniu oddzielnych wyższych medycznych szkół zawodowych lub włączenie do Akademii Medycznych kierunków licencjackich takich jak: pielęgniarstwo, położnictwo, fizjoterapia i dietetyka. Apel dotyczył także zwiększenia liczby studentów na tych kierunkach w uczelniach, w których kierunki te już istniały. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło wdrażanie metody wyliczania dotacji na działalność Uczelni według algorytmu, w którym istotnym elementem była liczba kształconych studentów. Stworzenie zatem nowych kierunków i znaczne zwiększenie liczby kształconych studentów mogło przynieść dodatkowe korzyści w postaci większej dotacji ministerialnej, a tym samym umożliwiło utworzenie nowych miejsc pracy w Uczelni. Utworzenie w Akademii Medycznej w Warszawie Wydziału Nauki o Zdrowiu było odpowiedzią na apel Ministerstwa Zdrowia, wpisanie się w warunki przyszłej akcesji Polski do Unii Europejskiej, a także działaniem na rzecz powiększenia budżetu Uczelni i możliwości zatrudnienia najzdolniejszych absolwentów. Listopadowa Konferencja w Białymstoku zapoczątkowała intensywne prace w Akademii Medycznej w Warszawie zmierzające do wypracowania formuły nowego Wydziału, określenia warunków rekrutacji i stworzenia planu pracy. Wielkim orędownikiem i spiritus movens nowego wydziału był ówczesny Rektor AM, Jego Magnificencja profesor Janusz Piekarczyk. Wszystkie działania Uczelni w związku z nową inicjatywą były w pełni akceptowane i miały poparcie Ministerstwa Zdrowia. 5

6 Formalne utworzenie Wydziału Nauki o Zdrowiu nastąpiło 29 maja 2000 r., kiedy to Senat Akademii Medycznej w Warszawie podjął uchwalę nr 33/2000 w sprawie utworzenia Wydziału Nauki o Zdrowiu w Akademii Medycznej w Warszawie. W składzie tego Wydziału miały znaleźć się Oddziały: Pielęgniarstwa, Położnictwa i Dietetyki. Pełnomocnikiem Uczelni do spraw nowego Wydziału został Prorektor ds. Dydaktyczno-Wychowawczych, profesor Leszek Pączek, który od samego początku koordynował prace związane z organizacją nowego wydziału. Do zadań nowego pełnomocnika należało zorganizowanie bazy dydaktycznej, podejmowanie działań niezbędnych do organizacji Wydziału, kontakty z Ministerstwem Zdrowia, Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego oraz Radą Główną Szkolnictwa Wyższego. Uchwała senatu Akademii Medycznej spotkała się z ogromnym uznaniem i poparciem Ministerstwa Zdrowia, które wyrażone zostało w piśmie Dyrektora Departamentu Nauki i Kadr Medycznych, dr n. med. Przemysława Bilińskiego. W tym samym piśmie Ministerstwo zachęcało także do intensyfikacji działań związanych z organizacją nowego wydziału i wskazywało na konieczność uruchomienia kształcenia pielęgniarek i położnych już w 2000 r.. Oznaczało to, że prace nad utworzeniem nowego Wydziału musiały zostać bardzo zintensyfikowane. Sytuacja ta była ogromnym wyzwaniem. 6

7 Praca nad organizacją Wydziału Nauki o Zdrowiu przebiegała równocześnie w kilku kierunkach. Należało powołać Radę Wydziału, zorganizować dziekanat i rekrutację, zapewnić bazę lokalową dla nowo przyjętych studentów i stworzyć autorskie programy studiów. Kolejne spotkanie organizacyjne Wydziału Nauki o Zdrowiu odbyło się 12 czerwca 2000 r.. Wówczas już prof. Leszek Pączek miał zgodę Ministerstwa Zdrowia na przyjęcie na pierwszy rok studiów 120 studentów. Decyzja ta została potwierdzona później listem od Podsekretarza Stanu, dra. Andrzeja Rysia z dnia 24 lipca 2000 r., przy czym ostatecznie na pierwszy rok studiów miało być przyjętych łącznie 150 osób. Koszty kształcenia w pierwszym roku musiały być pokryte wyłącznie ze środków własnych Akademii Medycznej. Ministerstwo Zdrowia zadeklarowało zabezpieczanie środków finansowych na ten cel dopiero od roku Następne zebranie organizacyjne odbyło się już tydzień później. JM Rektor profesor Janusz Piekarczyk i profesor Leszek Pączek spotkali się wówczas z osobami, które uprzednio w drodze indywidualnych rozmów i negocjacji wyraziły zgodę na wejście w skład Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu. W trakcie tego spotkania oficjalne powołania na członków Rady nowo utworzonego Wydziału otrzymali profesorowie: Światosław Ziemiański, Zofia Porembska, Jan Kopczyński, Liliana Gradowska, Marek Gołębiewski, Grażyna Młynarczyk, Bożena Tarchalska-Kryńska, Longin Marianowski, Bruno Szczygieł, Jerzy Szczerbań, Piotr Małkowski, Jan Tatoń i Zbigniew Wierzbicki. Spośród członków nowej Rady Wydziału w drodze tajnego głosowania wybrano dziekana i prodziekanów. Pierwszym Dziekanem Wydziału Nauki o Zdrowiu został profesor Longin Marianowski, Prodziekanem Oddziału Pielęgniarstwa dr hab. Piotr Małkowski, a Prodziekanem Oddziału Dietetyki profesor Jan Tatoń. W początkowym okresie nie utworzono odrębnego Oddziału Położnictwa. Kształcenie położnych miało być realizowane w Oddziale Pielęgniarstwa, specjalność pielęgniarstwo położnicze. W trakcie tego samego spotkania na wniosek prof. Leszka Pączka, przewodniczący Komisji Statutowej, profesor Bruno Szczygieł zobowiązał się do dokonania zmian w Statucie uczelni w związku z powołaniem nowego wydziału i przedłożenia ich do akceptacji Senatu Uczelni. Jednocześnie organizowano dziekanat Wydziału Nauki o Zdrowiu. Początkowo do pracy przyjęto troje pracowników administracji: panią Jolantę Nowak, Danutę Smoleńską i Katarzynę Szymańską. Ich priorytetowym zadaniem w tym czasie było sfinalizowanie rekrutacji i przygotowanie planów zajęć. Dzięki osobistemu zaangażowaniu organizatorów, dziekana i prodziekanów, całej Rady Wydziału, a także pracowników dziekanatu, 7

8 9 października 2000 r. 150 studentów nowego Wydziału rozpoczęło naukę. Był to pierwszy od 1996 r. wzrost liczby studentów Akademii Medycznej w Warszawie. Rozpoczęła się, zatem realizacja strategicznych celów Uczelni związanych z utworzeniem Wydziału Nauki o Zdrowiu, między innymi zwiększenie liczby studentówi dotacji ministerialnej oraz wynikający z tego wzrost zatrudnienia. Kontynuowanie tej polityki spowodowało, że w roku 2005 liczba studentów Uczelni wynosiła już 8659, a dotacja z Ministerstwa Zdrowia 136,7 mln złotych. Należy podkreślić, że wzrost dotacji w stosunku do lat poprzednich zamknął się kwotą 61,9 mln złotych. Zanim jednak pierwsi studenci WNoZ rozpoczęli naukę, trzeba było zorganizować bazę dydaktyczną i przygotować programy studiów. Do 1998 r. Ministerstwo Zdrowia nadzorowało kształcenie pielęgniarek w ramach szkolnictwa średniego i pomaturalnego. Sieć szkół medycznych obejmowała około 200 budynków i kilkadziesiąt internatów. Po wdrożeniu reformy administracyjnej, budynki te przekazano Marszałkom Województw. Przeniesienie kształcenia pielęgniarek do szkól wyższych spowodowało sytuację, w której samorządy województw miały coraz mniej zadań w zakresie tego typu szkolnictwa, dysponowały natomiast dużą bazą lokalową. W tej sytuacji prof. Leszek Pączek zwrócił się do Sejmiku Samorządowego z prośbą o pomoc w organizacji bazy lokalowej dla Wydziału Nauki o Zdrowiu. Dzięki przychylności Marszałka Województwa Mazowieckiego, dr Zbigniewa Koźmiuka, pomiędzy Akademią Medyczną, reprezentowaną przez JM Rektora prof. Janusza Piekarczyka i Prorektora prof. Leszka Pączka a Zarządem Województwa Mazowieckiego zostało podpisane porozumienie. W myśl tego porozumienia Akademia Medyczna w Warszawie zobowiązała się prowadzić 3-letnie wyższe studia zawodowe oraz 2-letnie uzupełniające studia magisterskie na kierunkach: pielęgniarstwo, położnictwo i dietetyka, a w zamian, na potrzeby studentów, Zarząd Województwa zobowiązał się do użyczenia wraz z wyposażeniem szkół medycznych przy ulicy Ciołka 27 i Grenadierów 30 w Warszawie. Większość zajęć studentów położnictwa odbywa się w Zakładzie Dydaktyki Ginekologiczno- Położniczej powołanym w sierpniu 2002 r. w budynku przy ul. Solec 57. Jedno piętro tego budynku zostało użyczone przez Zarząd Województwa. Koszty utrzymania budynków i administracji miały być ponoszone wspólnie przez Akademię Medyczna i Zarząd Województwa. Ponadto, Akademia Medyczna zobowiązała się zatrudnić część kadry pedagogicznej użyczonych szkół. Budynek szkoły przy ul. Ciołka został później zakupiony przez Akademię Medyczną za kwotę 40 mln złotych. Kwota ta w całości pochodziła ze 8

9 środków Ministerstwa Zdrowia, które po raz kolejny wykazało daleko idącą życzliwość wobec działań AM. Akt notarialny w imieniu AM podpisał prof. Leszek Pączek, wówczas już Rektor AM, w wigilię Świąt Bożego Narodzenia, 24 grudnia 2007 r.. Utworzony właśnie Wydział Nauki o Zdrowiu z oczywistych względów nie miał żadnych Zakładów ani Klinik. Dlatego też w pierwszym momencie nauczanie nowych studentów musiały przejąć Zakłady i Kliniki Wydziałów Lekarskich. Spowodowało to sytuację, w której jednostki te zmieniały swój status na międzywydziałowe. Jednak zgodnie z ustaleniami władz uczelni, nadal pozostały one w macierzystych Wydziałach. Wydział Nauki o Zdrowiu rozpoczął tymczasem organizację własnych jednostek naukowo-dydaktycznych. Pierwszym Zakładem nowego Wydziału był Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka, który rozpoczął pracę w październiku 2000 r.. Kierownikiem Zakładu został prof. Bruno Szczygieł. W roku akademickim 2000/2001 rozpoczęły działalność kolejne jednostki WNoZ. Początkowo wszystkie programy nauczania na WNoZ miały charakter autorski. Powstały one dzięki wydatnej pracy członków nowej Rady Wydziału, a także innych pracowników AM. Kilka lat później, za szczególne osiągnięcia w tworzeniu programów autorskich prof. Bożena Tarchalska-Kryńska,prof. Jacek Przybylski, prof. Bolesław Samoliński i prof. Zdzisław Wójcik zostali wyróżnieni nagrodami JM Rektora AM. Jak już wspomniano, oprócz reformy kształcenia pielęgniarek i położnych, konieczne stało się umożliwienie uzupełnienia studiów licencjackich pielęgniarkom z dyplomem ukończenia szkoły pomaturalnej. 19 grudnia 2000 r. Senat Akademii Medycznej podjął kolejną uchwałę w sprawie uruchomienia w Oddziale Pielęgniarstwa trwających 3 semestry licencjackich studiów eksternistycznych. 12 lutego 2001 na studia te przyjęto pierwszych 100 osób. Warunkiem przyjęcia był dyplom ukończenia pomaturalnej szkoły pielęgniarskiej i minimum rok pracy w zawodzie. Rozpoczęcie kształcenia studentów we WNoZ ujawniło praktycznie natychmiast kolejny problem, mianowicie brak podręczników i skryptów dostosowanych do nowego programu studiów. Sytuacja ta spowodowała pilną pracę nad nowymi skryptami: Farmakologią pod red. Bożeny Tarchalskiej-Kryńskiej, Chirurgią pod red. Zdzisława Wójcika, Położnictwem pod red. Ewy Dmoch-Gajzlerskiej, Biologią pod red. Lidii Chomicz oraz nad podręcznikiem Choroby wewnętrzne pod red. Leszka Pączka, Krzysztofa Muchy i Bartosza Foroncewicza. Rozpoczęcie kształcenia na WNoZ nie spowodowało zakończenia prac organizacyjnych w Wydziale. Teraz należało zadbać o jego rozwój, utworzenie nowych kierunków, dalsze 9

10 zwiększanie liczby studentów, ustalenie minimów programowych oraz wzrost jakości kształcenia. Z uwagi na fakt, że już w roku 2001 WNoZ został sklasyfikowany przez KBN można było także rozpocząć starania o uzyskanie dla Wydziału uprawnień do nadawania stopni naukowych (prawo do nadawania stopnia doktora nauk medycznych Wydział uzyskał 24 września 2007 r.). Krytyczna dla dalszego rozwoju Wydziału była decyzja Ministerstwa Zdrowia o przyznaniu limitów przyjęć studentów i co za tym idzie dotacji finansowej na kolejny rok akademicki, 2001/2002. W piśmie z dnia 21 maja 2001 r., Podsekretarz Stanu w inisterstwie Zdrowia, dr Andrzej Ryś wyraził zgodę na przyjęcie 400 studentów na kierunek Pielęgniarski ze specjalnością pielęgniarstwo ogólne i położnictwo oraz 150 studentów na kierunek Zdrowie Publiczne ze specjalnością dietetyka i żywienie człowieka oraz ratownik medyczny. Decyzja ta pozwoliła na dalszy rozwój Wydziału Nauki o Zdrowiu, który dzięki ogromnemu zaangażowaniu realizowali już kolejni dziekani WNoZ, prof. Longin Marianowski, prof. Piotr Małkowski i prof. Zdzisław Wójcik. 10

11 2. Moje wspomnienia narodziny Wydziału Nauki o Zdrowiu dr hab. n. med. Bożena Tarchalska Kryńska, prof. WUM W skład Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu zostałam powołana 15 czerwca 2000 r. przez ówczesnego Rektora Akademii Medycznej prof. dr hab. med. Janusza Piekarczyka. Mój szef Katedry stwierdził: nie ma tam samodzielnych pracowników naukowych i właściwie nie wiadomo nic, co to ma być, możesz odmówić. I tak, znalazłam się na posiedzeniu Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu, które odbywało się w pokoju pierwszego dziekana tego wydziału, prof. dr hab. med. Longina Marianowskiego. O ile pamiętam przy stole siedziało nas 6-8 osób. Moją pierwszą myślą, jak otworzyłam drzwi pokoju dziekana, w którym odbywała się Rada Wydziału, było: tu są moi najlepsi nauczyciele. Rada Wydziału WNoZ rosła w ludzi, raz popchnięte koło musiało się obracać. W katedrze miałam się zająć nowym wydziałem, zorganizować zajęcia, ustalić tematykę zajęć z farmakologii dla pielęgniarek i położnych, a w dalszych latach dla dietetyki i ratownictwa medycznego, a jeszcze później dla zdrowia publicznego. Początki były bardzo trudne: brak podręczników na szybko, w 2002 r., wydaliśmy 5 zeszytów do farmakologii dla pielęgniarek (do dnia dzisiejszego jeszcze niektórzy studenci z nich korzystają, mimo dobrego podręcznika Farmakologia wydanego w Lublinie). Potem były następne zeszyty: dla dietetyki (2005), zeszyt fakultatywny (2006), 2 zeszyty dla ratownictwa (2006 i 2007) i skrypt dla zdrowia publicznego (2009). brak kadry dydaktycznej umiejącej nauczać innych studentów, którzy nie będą lekarzami. Sama miałam z tym dużo problemów. Nie wiedziałam, jakiej wiedzy z zakresu farmakologii mam od nich wymagać. W roku 2002 zostałam wybrana Prodziekanem WNoZ na kadencję Dziekanem został Piotr Małkowski, a prodziekanami: Jacek Przybylski, Zdzisław Wójcik, Bolesław Smoliński i ja. Decyzją Dziekana miałam zajmować się Dietetyką i Ratownictwem Medycznym. Ten ostatni kierunek wywołał mój sprzeciw ja się na tym nie znam, powinien tym zająć się któryś z panów prodziekanów, ale dziekan P. Małkowski stwierdził krótko: nikt się nie zna, ty się tym zajmiesz. Na moje szczęście na kierunku Dietetyka działał wizjoner tego kierunku na uczelniach medycznych i jej twórca prof. Bruno Szczygieł, ja byłam tylko pomocnikiem w tej dziedzinie. 11

12 Przez 6 lat, przez dwie kadencje bycia prodziekanem wiele się nauczyłam z dietetyki, zwłaszcza w czasie obron prac licencjackich, które wtedy były prowadzone na wzór obron prac doktorskich na wydziałach lekarskich, z multimedialną prezentacją i ostrą merytoryczną dyskusją. Kryteria oceny pracy, sposobu prezentacji i wiedzy licencjata były od początku ściśle ustalone. W czasie pierwszej kadencji byłam z prof. Bruno Szczygłem w komisjach na wszystkich obronach prac licencjackich, podobnie jak recenzenci prac. Nierzadko komisja składała się z 5-6 osób, ponieważ często recenzenci i promotorzy przychodzili na cały cykl obron tego dnia. Ratownictwo medyczne streszczając jednym zdaniem mogę powiedzieć, że przyjęto 80 młodych ludzi chcących uczyć się i otrzymać dokument bycia ratownikiem medycznym, mieliśmy obietnice pomocy ze strony władz uczelni, całkowity brak kadry dydaktycznej mającej pojęcie o kształceniu w tym kierunku, brak podstawowego miejsca kształcenia ratowników medycznych, czyli SOR-u w szpitalach klinicznych AM, już nie mówię o fantomach do praktycznej nauki. Nie było też żadnego programu nauczania. Moją pierwszą czynnością było nabycie w księgarni medycznej książek z medycyny ratunkowej, bo z ratownictwa medycznego nie było podręczników. Z dziekanem P. Małkowskim układaliśmy plan zajęć dla kierunku ratownictwo medyczne kierując się naszymi wyobrażeniami o kształceniu w tym kierunku dostosowanymi do profilów bazy szpitali klinicznych uczelni. Kierownikom klinik i zakładów, do których postanowiliśmy posłać studentów tego kierunku odpowiadałam, że programów nauczania nie ma i mają tworzyć programy autorskie, bo wiedzą lepiej niż ja, co z ich specjalności powinien wiedzieć ratownik medyczny, ale nie mały lekarz (pół-lekarz). Wymagaliśmy maksymalnie dużo zajęć praktycznych na izbach przyjęć, nauczania rozpoznawania stanów nagłych z danej specjalności, przygotowania innych materiałów multimedialnych dla ratownictwa niż dla studentów wydziałów lekarskich na zajęcia seminaryjne i nie traktowanie naszych studentów, jako drugiego gatunku medyka. Uważałam, że wspólnego działania powinni się już uczyć na studiach. Jednak, obserwowałam w tej sprawie opór nauczycieli akademickich i studentów wydziału lekarskiego. Pomysł prowadzenia obowiązkowych zajęć z pierwszej pomocy przedmedycznej przez naszych studentów w wybranych szkołach w pierwszym roku nie został zrealizowany, bo żadna szkoła nie odpowiedziała na nasze oferty bezpłatnej nauki, dopiero artykuły prasowe nagłaśniające tę sprawę i akcja Jurka Owsiaka pobudziły szkoły do akceptacji naszych propozycji. 12

13 Człowiekiem, bez którego pomocy nie wyobrażam sobie mojego funkcjonowania w tamtym okresie był prof. dr hab. med. Andrzej Zawadzki, kierownik Zakładu Medycyny Ratunkowej na I Wydziale Lekarskim. Jego pomoc i organizacja egzaminów dyplomowych dla ratowników były nieocenione, zwłaszcza w tej najważniejszej części egzaminów praktycznych na wypożyczonych fantomach. Dla mnie egzaminy te były przyspieszonymi kursami ratownictwa medycznego. Wszystko kulało, ale szło do przodu. W dziekanacie przez pierwsze 2 lata zawsze miałam tłum studentów ratownictwa, przeważnie ubranych w swoje czerwone mundurki (większość pracowała w pogotowiu ratunkowym) zgłaszających niedociągnięcia na zajęciach, brak zająć, lekceważenie studentów i niedostosowanie merytoryczne itp., ale właśnie te pierwsze dwa roczniki studentów mają ogromny wkład w kształtowanie nauczania ratownictwa medycznego na naszej uczelni. Pamiętam jak na początku tej fali skarg poprosiłam ich, żeby starali się dawać pomysły i pomogli rozwiązać zaistniałe problemy, przecież mają być ratownikami. To z inicjatywy studentów już pierwszy rocznik uczył się podstaw języka migowego. Osobiste kontakty dziekana P. Małkowskiego zaowocowały wyjazdowymi praktykami w GOPR w Zakopanem, a moje osobiste kontakty wprowadziły studentów na zajęcia praktyczne w pogotowiu ratunkowym Falck. Nawiązaliśmy współpracę ze szpitalem Bielańskim, w ramach której nasi studenci ratownictwa rozpoczęli zajęcia w Szpitalnym Oddziale Ratowniczym. Potem został utworzony we WNoZ Zakład Ratownictwa Medycznego pod kierownictwem dr Grzegorza Michalaka. W ten sposób we WNoZ pojawili się wreszcie nauczyciele akademiccy dla kierunku Ratownictwo Medyczne, a nauczyciele z klinik coraz lepiej rozumieli, czego i jak należy uczyć naszych studentów. Od początku mieliśmy ścisłą współpracę z Wyższą Szkołą Pożarnictwa w Warszawie. Pamiętam naszą wizytę z dziekanem P. Małkowskim na poligonie i pokaz zajęć praktycznych. Jeszcze jedna osoba, była zaangażowana w budowanie tego kierunku i bez której pomocy trudno mi wyobrazić sobie moją działalność jako prodziekana, jest nią Jola Nowak, do dnia dzisiejszego zajmująca się w dziekanacie ratownictwem medycznym. Zawsze będę pamiętać nasze układanie planu zajęć w pierwszym, drugim, trzecim roku akademickim i pierwsze rozdanie dyplomów ukończenia studiów zdrowie publiczne specjalność ratownictwo medyczne. I tak dobiegła końca moja druga kadencja jako prodziekana ( ) i wszystko zaczynało się normować następowała mała stabilizacja, był już samodzielny kierunek 13

14 Ratownictwo Medyczne. Pod drzwiami prodziekana nie było już tłumu czerwonych mundurków. Dla mnie był to czas powrotu do I Wydziału Lekarskiego. Przez te 6 lat udało się nam stworzyć coś bardzo trwałego i związanego z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym, po prostu Wydział Nauki o Zdrowiu. 14

15 3. Historia kształcenia dietetyków w Polce. Rola Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Prof. dr hab. Szczygieł, dr inż. Beata Sińska, dr hab. n. med. Zdzisław Wójcik, prof. WUM Przedstawiając historię nauki o żywieniu człowieka, która stała się podstawą współczesnej dietetyki i wchodzącego w jej skład żywienia klinicznego nie sposób nie wspomnieć o wybitnych polskich uczonych, którzy przyczynili się do rozwoju tej dyscypliny wiedzy. Jędrzej Śniadecki ( ) znakomity lekarz, fizjolog i chemik. W 1806 r. zalecał leczenie krzywicy za pomocą naświetlania promieniami słonecznymi. Naukowe dowody na celowość takiego postępowania uzyskano dopiero po upływie przeszło 100 lat. W 1815 r. w Dzienniku Wileńskim ogłoszono jego pracę pt.: O pokarmach, napojach i sposobie życia w ogólności we względzie lekarskim. Śniadecki uważał też odpowiedni sposób odżywienia chorego za podstawowy środek leczniczy. Zwracał uwagę na ilość i jakość pokarmów podawanych pacjentom. Był jednym z pierwszych dietetyków nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Marceli Nencki ( ) lekarz i biochemik, pracował nad mechanizmem powstawania mocznika w organizmie, nad barwnikami krwi i procesami gnilnymi w przewodzie pokarmowym. Współpracował z Pawłowem nad poznaniem składu chemicznego soków trawiennych. Był założycielem Instytutu Biochemii w Bernie. Jego nazwisko nosi Instytut Biologii Doświadczalnej w Warszawie. Stanisław Ludwik Bądzyński ( ) chemik i fizjolog. Był dyrektorem Zakładu Badania Środków Spożywczych, zajmował się przemianą białek i cholesterolu. Był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności i prezesem Akademii Nauk Lekarskich w Warszawie. Kazimierz Funk ( ) którego nazwisko związane jest z odkryciem witamin. Opracował metody wyodrębniania niektórych witamin z grupy B. Jakub Parnas ( ) jeden z najwybitniejszych biochemików polskich. W latach kierował Katedrą i Zakładem Chemii Fizjologicznej Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmował się fizjologią żywienia. Był redaktorem dwóch podstawowych podręczników dla studentów. Nosiły one nazwę: Chemia fizjologiczna oraz Dietetyka. Wydane zostały w roku 1934 przez Wydawnictwo Delta w Warszawie. 15

16 Aleksander Szczygieł ( ) twórca pierwszego akademickiego podręcznika pt.: Podstawy fizjologii żywienia. Był wykładowcą higieny na tajnych Studiach Lekarskich w czasie okupacji. Wkrótce po habilitacji objął Katedrę i Zakład Higieny Ogólnej na Wydziale Lekarskim UW, którą kierował do roku Prowadził badania z fizjologii, higieny i patofizjologii żywienia. Duże znaczenie miały zwłaszcza jego prace dotyczące wartości biologicznej różnych racji pokarmowych. Od roku 1947 kierował Studium Żywienia Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Po likwidacji Studium w 1950 r. został kierownikiem Katedry i Zakładu Higieny Żywienia Akademii Medycznej w Warszawie. W roku 1963 objął stanowisko dyrektora Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie wiodącej placówki badawczej w zakresie żywności i żywienia w Polsce. W okresie międzywojennym prace w dziedzinie żywności, żywienia i dietetyki koncentrowały się głównie na badaniach naukowych z zakresu fizjologii żywienia, higieny żywności i technologii środków spożywczych pod kątem ich bezpieczeństwa. Jedyną placówką, która wówczas zajmowała się wyłącznie problemami żywienia był mały Oddział Biochemii i Higieny Odżywiania w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie, który działał w latach Pierwszym kierownikiem Oddziału był Kazimierz Funk ( ), a dyrektorem Zakładu był doc. Gustaw Szulc, który jednocześnie wykładał higienę ogólną, medycynę zapobiegawczą, higienę żywienia i higienę wojskową na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Był on autorem pierwszego w Polsce podręcznika zatytułowanego: Higiena żywienia wydanego w roku Na krótko przed wybuchem wojny rozpoczęto organizację liceów hotelarskich i gospodarstwa domowego, a jedyną szkołą średnią prowadzącą nauczanie dietetyczek było Liceum Dietetyczne w Inowrocławiu. W tym okresie wydane zostały podręczniki dla szkolnictwa średniego takie jak: Teoria przyrządzania potraw, Przyrządzanie potraw i Dietetyka praktyczna (1, 2, 3,4). Okres powojenny Pierwsza w Polsce szkoła kształcąca dietetyczki powstała w roku 1949 w Krakowie z inicjatywy ówczesnego dyrektora szpitala św. Łazarza dr Józefa Bellerta. Początkowo była to roczna Szkoła Dietetyczek przekształcona w roku 1985 w Medyczne Studium Zawodowe Nr 6 im. Prof. Aleksandra Szczygła. W roku 1996 nastąpiła kolejna zmiana nazwy szkoły na Medyczne Studium Zawodowe Nr 6 Wydział Dietetyki im. Prof. 16

17 Aleksandra Szczygła. Od roku 2005 do chwili obecnej dietetycy są nauczani w Szkole Policealnej Pracowników Służb Medycznych i Społecznych Nr 3 w Krakowie, która mimo ciągłych zmian nazwy wymuszonych przez administrację, kontynuuje tradycje pierwszej Szkoły Dietetyczek. Przez 40 lat w nauczaniu obowiązywały programy opracowane przez nauczycieli zatrudnionych w szkole. Dopiero w roku 1989 Minister Zdrowia i Opieki Społecznej wraz z Ministrem Edukacji powołał Komisję Programową dla zawodu dietetyka. Program ten z niewielkimi modyfikacjami, obowiązuje do chwili obecnej w ponad 20 dwuletnich szkołach policealnych, których ukończenie pozwala na uzyskanie dyplomu technika dietetyki (5). Pierwszym prodziekanem Oddziału Dietetyki został prof. dr hab. Jan Tatoń, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii II Wydziału Lekarskiego, który pełnił tą funkcję przez dwa lata. W latach prodziekanem była prof. dr hab. Bożena Tarchalska-Kryńska z Katedry i Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej I Wydziału Lekarskiego oddelegowana do Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu. W wyniku wyborów władz uczelni w roku 2008 prodziekanem kierunku Dietetyka został prof. dr hab. Robert Słotwiński, kierownik Zakładu Immunologii i Żywienia WNoZ. Decyzją Senatu AM na Oddział Dietetyki w roku akad. 2000/2001 przyjęto 62 studentów. Warunkiem przyjęcia na studia był pozytywny wynik rozmowy wstępnej oraz średnia ocen na świadectwie dojrzałości. Po raz pierwszy w dziejach Akademii Medycznej w Warszawie w dniu r. odbyła się uroczysta immatrykulacja studentów I roku WNoZ Oddziału Dietetyki, którą w obecności JM Rektora prof. dr hab. Janusza Piekarczyka poprowadził Dziekan prof. dr hab. Longin Marianowski. 17

18 Zakład Żywienia Człowieka W celu realizacji zadań dydaktycznych rozporządzeniem z dnia r. Rektor utworzył na bazie Medycznego Studium Zawodowego Nr 12 im. prof. dr hab. M. Michałowicza przy ul. E. Ciołka 27 Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka, którego kierownikiem został prof. dr hab. Bruno Szczygieł. Fot. 1 i 2. Budynek przy ul. Erazma Ciołka 27, gdzie mieszczą się zakład: Żywienia Człowieka, Podstaw Pielęgniarstwa, Pielęgniarstwa Społecznego i Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego W dniu r. na wniosek prof. dr hab. B. Szczygła umotywowany odmiennymi zadaniami dydaktycznymi i organizacyjnymi, Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka został podzielony na 2 zakłady: Zakład Pielęgniarstwa, którego kierownikiem został dr hab. Andrzej Krupienicz i Zakład Żywienia Człowieka kierowany do r. przez prof. dr hab. Bruno Szczygła. Z dniem r. kierownikiem Zakładu został dr hab. Zdzisław Wójcik wówczas prodziekan WNoZ, a od r. Dziekan Wydziału Nauki o Zdrowiu. Pierwszymi pracownikami naukowo-dydaktycznymi Zakładu Żywienia Człowieka byli: mgr Beata Sińska (od r.), mgr Joanna Heropolitańska-Janik, mgr Anna Ukleja (od r.) i mgr Alicja Kucharska (od ). Obecnie w Zakładzie Żywienia Człowieka zatrudnionych jest: 3 profesorów, 4 adiunktów, 6 asystentów i 4 doktorantów. W ciągu ostatnich 5 lat stopień doktora nauk uzyskało 7 magistrów (Beata Sińska 2005 rok, Magdalena Zegan i Aneta Czerwonogrodzka 2008 rok, Edyta Kwiatkowska, Alicja Kucharska, Anna Jeznach-Steinhagen i Anna Ukleja 2009 rok). Zgodnie z przewidywaniami 18

19 następne 2 osoby w najbliższym czasie mają uzyskać stopień doktora nauk medycznych. Są to: mgr Iwona Bonieckai mgr Magdalena Milewska. W latach pracownicy naukowo-dydaktyczni Zakładu opublikowali 150 prac w czasopismach naukowych, brali udziałw 90 konferencjach naukowych krajowych i zagranicznych, podczas których prezentowali swoje prace w formie referatów lub plakatów. Byli promotorami 750 prac licencjackich i 40 prac magisterskich oraz recenzentami ponad 700 prac licencjackich i kilkudziesięciu prac magisterskich. Dokonali tego wszystkiego przy ogromnym obciążeniu zajęciami dydaktycznymi. Tylko w roku 2008/2009 przy pensum zatrudnienia wynoszącym 2900 godzin wypracowali 8500 godzin ponadwymiarowych, co oznacza średnio dodatkowo 600 godzin na 1 pracownika. Dla potrzeb dydaktycznych pracownicy Zakładu opracowali 4 skrypty: B. Sińska, J. Heropolitańska-Janik, A. Ukleja, Skrypt do ćwiczeń z technologii potraw, Warszawa 2001, wznowiony w 2003 i 2005 r.. Wyróżniony nagrodą JM. Rektora. J. Heropolitańska-Janik, M. Mironowicz, Psychogenne zaburzenia odżywiania, Warszawa 2005 Jeznach-Steinhagen, A. Czerwogrodzka, Podstawowe zasady diety w cukrzycy ciążowej, W: Cukrzyca w ciąży, Warszawa 2006 Boniecka, M. Florczak, M. Nowak, Rola żywienia w zapobieganiu i leczeniu wybranych chorób błony śluzowej jamy ustnej, Warszawa Wyróżniony nagrodą JM. Rektora. W roku 2002 utworzono w Zakładzie Pracownię Technologii Potraw, a w roku 2006 Pracownię Oceny Stanu Odżywienia wyposażoną w: analizator składu ciała BIA 101 analizator składu ciała BIA z przystawką Body Scan aparat Fitmate Wellness do pomiarów spoczynkowego wydatku energetycznego, aparat do pomiaru wydatku energetycznego Caltrac, fałdomierz Harpendena do pomiaru grubości fałdów skórno-tłuszczowych. 19

20 Standardy kształcenia dietetyków w Polsce Uruchomienie po raz pierwszy w Polsce kształcenia dietetyków na poziomie licencjackim wymagało stworzenia nowych programów nauczania uwzględniających europejskie programy kształcenia i współczesną rolę dietetyka w rozpoznawaniu, zapobieganiu i zwalczaniu chorób żywieniowozależnych. Zadania tego podjął się powołany w czerwcu przez Dziekana zespół w składzie: prof. B. Szczygieł (przewodniczący), mgr H. Cieślak (była dyrektorka Medycznego Studium Zawodowego Nr 12 sprofilowanego na nauczanie techników dietetyki) i mgr B. Sińska (asystent w Zakładzie Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka). W ciągu 2 miesięcy Zespół przygotował ofertę dydaktyczną zawierającą plan i program kształcenia studentów studiów licencjackich w specjalności Dietetyka. W dniu r. na wniosek Dziekana WNoZ prof. dr hab. Longina Marianowskiego, Departament Nauki i Kadr Medycznych MZiOS powołał Zespół ds. opracowania programu kształcenia dietetyków na studiach licencjackich. Przewodniczącym Zespołu został prof. B. Szczygieł, a członkami: prof. L. Narojek (IŻŻ Warszawa), prof. J. Tatoń (Prodziekan Oddziału Dietetyki), prof. Z. Mackiewicz (AM Bydgoszcz), mgr A. Rudnicka (Przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Dietetyki Kraków), mgr H. Ciborowska (Przewodnicząca Oddziału Krakowskiego PTD), mgr H. Cieślak (była dyrektorka Medycznego Studium Zawodowego Nr 12), mgr B. Sińska (asystent Zakładu Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka AM Warszawa), dr L. Pachocka (IŻŻ Warszawa, Przewodnicząca Warszawskiego Oddziału PTD). Zespół w ciągu 6 miesięcy przygotował projekt programu kształcenia dietetyków na poziomie licencjackim, który w maju 2001 r. został przesłany do Departamentu Nauki i Kadr Medycznych MZiOS z prośbą o pilne zatwierdzenie i podjęcie starań w celu ustanowienia kierunku kształcenia: DIETETYKA. Niestety, Ministerstwo nie podjęło żadnych działań. Dopiero w dniu r. po pokonaniu, opisanych w innej pracy, przeszkód stawianych przez dziekanów wydziałów technologii żywności i żywienia uczelni rolniczych Rada Główna Szkolnictwa Wyższego podjęła uchwałę nr 149/2005 popierającą utworzenie nowego kierunku studiów DIETETYKA i zatwierdziła standardy kształcenia na studiach I (licencjackich) i II (magisterskich) stopnia przygotowane przez Zespół kierowany przez prof. B. Szczygła (8). 20

21 Minęło następne 1,5 roku i wreszcie w dniu r. ukazał się Dziennik Ustaw RP nr 121, w którym znalazło się rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia r. w sprawie nazw kierunków studiów (poz. 838), w którym na poz. 16 został zamieszczony kierunek DIETETYKA oraz standardy kształcenia dla kierunku (9). 21

22 Tabela 1. Kształcenie dietetyków na Wydziale Nauki o Zdrowiu AM/WUM r. Podpisanie przez Polskę deklaracji Bolońskiej r. Uchwała Senatu AM o utworzeniu Wydziału Nauki o Zdrowiu z Oddziałami Pielęgniarstwa i Położnictwa r. Powołanie Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu Wybory dziekana i prodziekanów WNoZ Powołanie przez Dziekana WNoZ prof. L. Marianowskiego Zespołu ds. opracowania planu i programu kształcenia dietetyków na studiach licencjackich w AM w Warszawie r. Immatrykulacja studentów I roku studiów licencjackich Oddziału Dietetyki r. Utworzenie Zakładu Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka WNoZ r. Utworzenie Zakładu Żywienia Człowieka WNoZ jako jednostki organizacyjnej i koordynującej kształcenie dietetyków Powołanie przez MZiOS na wniosek Dziekana WNoZ Zespołu ds. opracowania programu kształcenia dietetyków na studiach pierwszego i drugiego stopnia w Polsce r. Uchwała Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego nr 149/2005 popierająca utworzenie kierunku studiów Dietetyka i zatwierdzająca standardy kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia przygotowane przez Zespół kierowany przez prof. B. Szczygła r. Ukazuje się Dziennik Ustaw RP nr 121 zawierający rozporządzenie 22

23 Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dnia r. w sprawie nazw kierunków studiów (poz. 838), w którym na poz. 16 został zamieszczony kierunek DIETETYKA oraz standardy kształcenia dla kierunku r. Pierwszych 52 studentów rozpoczyna po raz pierwszy w Polsce studia drugiego stopnia (magisterskie) na kierunku DIETETYKA w Wydziale Nauki o Zdrowiu WUM r. Senat WUM, na wniosek Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu, podejmuje uchwałę o utworzeniu Oddziału Dietetyki Tak więc po 6 latach od uruchomienia studiów licencjackich w specjalności dietetyka na Wydziale Nauki o Zdrowiu Akademii Medycznej w Warszawie ustanowiony został kierunek studiów dietetyka, co umożliwiło po raz pierwszy w Polsce przyjęcie, w drodze egzaminu konkursowego, 52 studentów na pierwszy rok studiów magisterskich w roku Najważniejsze osiągnięcia Zakładu Żywienia Człowieka WNoZ: Ustanowienie kierunku studiów Dietetyka. Opracowanie standardów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia dla kierunku studiów dietetyka. Nawiązanie współpracy z EUROPEAN FEDERATION OF ASSOCIATIONS OF DIETITIANS (EFAD) i opracowanie wykazu umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu dietetyka w Europie (Dietetic competency statement consultation) na podstawie materiałów przygotowanych przez EFAD. Opracowanie autorskiego programu nauczania z technologii żywności i towaroznawstwa. Współpraca z instytutami badawczymi: Instytutem Żywności i Żywienia, Instytutem Kardiologii w Aninie, Wojskowym Instytut Medyczny Warszawa. Utworzenie Pracowni Oceny Stanu Odżywienia. Stworzenie zaangażowanej kadry naukowej i dydaktycznej warunkującej dalszy rozwój Zakładu. 23

24 Wykształcenie 321 specjalistów dietetyki po studiach pierwszego stopnia. Organizacja Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej I Warszawskie Dni Nauki o Żywieniu Człowieka 24

25 Z inicjatywy Kierownika Zakładu Żywienia Człowieka prof. Z Wójcika została zorganizowana Ogólnopolska Konferencja pt. I Warszawskie Dni Nauki o Żywieniu Człowieka, która cieszyła się dużym zainteresowaniem środowiska żywieniowców, zarówno z uczelni medycznych jak i rolniczych. Następne konferencje są planowane co roku i wszystko wskazuje na to, że konferencje te wejdą na stałe do kalendarza spotkań specjalistów żywieniowców reprezentujących zarówno środowisko medyczne, jak i przedstawicieli uczelni rolniczych i innych z Polski i z Europy. W roku 2006 Polska oficjalnie przystąpiła do realizacji inicjatywy WHO wyrażonej w Globalnej Strategii dot. Żywienia, Aktywności Fizycznej i Zdrowia (2004 r.) oraz w tzw. Zielonej Księdze i Europejskiej Karcie Walki z Otyłością. Efektem tych międzynarodowych porozumień było opracowanie na zlecenie Ministra Zdrowia Narodowego Programu Zapobiegania Nadwadze i Otyłości oraz Przewlekłym Chorobom Niezakaźnym poprzez Poprawę Żywienia i Aktywności Fizycznej, którego koordynowanie zostało powierzone Instytutowi Żywności i Żywienia (10). Realizacja założeń programu zaplanowana na lata nie może się udać bez zatrudniania specjalistów dietetyków, którzy są przygotowani do prowadzenia edukacji żywieniowej oraz profilaktyki i leczenia chorób żywieniowo zależnych. Nadwaga i otyłość stanowiące obecnie największy problem zdrowotny i ekonomiczny współczesnego świata dotyczą już ok. 1,7 miliarda ludzi, czyli 1/3 ludności świata. Ocenia się, że w Polsce nadwagę i otyłość ma ok. 15 mln ludzi zarówno dorosłych, jak i dzieci i młodzieży (11). Leczenie tych zaburzeń odżywiania i zapobieganie nadwadze i otyłości wymaga skoordynowanych działań administracji centralnej i terenowej oraz organizacji pozarządowych. W ciągu ostatnich 30 lat żywienie stało się ważnym elementem leczenia chorób i zapobieganie zarówno chorobom żywieniowo zależnym, jak i niedożywieniu, w tym niedożywieniu szpitalnemu. Dlatego specjaliści dietetycy z wyższym wykształceniem stali się w całym świecie pełnoprawnymi członkami zespołów terapeutycznych, co powoli dokonuje się również w Polsce. 25

26 4. Historia kształcenia położnych w Warszawie mgr Joanna Bień, dr hab. n. med. Ewa Dmoch Gajzlerska, prof. WUM. W 2002 r. minęło 200 lat od chwili, kiedy zaczęto kształcić położne w Warszawie. Dziś to już 207 lat ciekawej historii, wielu przemian społeczno-politycznych, kulturowych mających wpływ na postęp medycyny i zawodu położnej. Po III rozbiorze Polski (1795) Warszawa znalazła się w Zaborze pruskim. Władze pruskie w 1802 r. otworzyły w Warszawie tzw szkołę babienia (akuszerkami były zwykle starsze kobiety, zwane potocznie babkami ), potem zwaną szkołą akuszeryjną, a następnie Instytutem Położniczym prowadzącym działalność w budynku wynajętym od szpitala im. Dzieciątka Jezus. Zakres działania szkoły określała ustawa, która precyzowała wielkość dotacji na jej działalność, liczbę personelu i uczennic. Nauka w Instytucie trwała 4 m-ce, kandydatki musiały przedstawić świadectwo moralności, biegłość w czytaniu i pisaniu, ukończony 40 r. życia. Nauka kończyła się egzaminem. Instytut Położniczy działał do grudnia 1806 r. W tym okresie szkołę ukończyło 112 akuszerek. Działalność szkoły została przerwana sytuacją polityczną, wojska napoleońskie zajęły budynek Instytutu zamieniony na szpital dla żołnierzy. Ostatecznie Instytut Położniczy funkcjonował do kwietnia 1818 r. organizując kilkumiesięczne kursy bez jasno określonego programu kształcenia i bez obowiązujących podręczników. W latach szkołę ukończyło 217 akuszerek z niezbyt wysokimi kwalifikacjami. Od 1818 r Instytut Położniczy stał się integralną częścią Wydziału Lekarskiego Królewskiego Aleksandryjskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Tu do roku 1840 organizowane było 1-roczne kształcenie akuszerek. W tym okresie ukończyło naukę ponad 750 absolwentek. 21 stycznia 1840 r. to przełomowa data dla kształcenia położnych w Warszawie, ponieważ po raz pierwszy w historii szkolnictwo położnicze zostało ustawowo uregulowane pod względem programowym. Ustawa szczegółowo określała zadania Instytutu Położniczego, program, organizację kliniki położniczej. Lata to trudne etapy rozwoju szkolnictwa położniczego w Polsce. W czasie II wojny Światowej Wydział Szpitalnictwa Polskiego otworzył konspiracyjnie nową placówkę o profilu pielęgniarsko-położniczym przy ul. Śliskiej. Naukę w szkole zaplanowano na 3 lata, program przewidywał pełne kształcenie do zawodu pielęgniarki wprowadzając położnictwo jako specjalność. 1-go października 1954 r. Warszawska Miejska Szkoła Położnych wznowiła swoją działalność pod nazwą Państwowej Szkoły Położnych. Patronat nad szkołą na długi okres do 26

27 końca swojego życia objął prof. Ireneusz Roszkowski Kierownik II Kliniki Położnictwa i Ginekologii A.M. dbając o wysoki poziom kształcenia położnych. Reforma systemu edukacji oraz wymagania Unii Europejskiej spowodowały radykalne zmiany organizacyjne i programowe w kształceniu położnych. 15 maja 2000 r. zostało podpisane porozumienie pomiędzy Marszałkiem Województwa Mazowieckiego i Rektorem Akademii Medycznej, które zobowiązało Akademię Medyczną, obecnie Warszawski Uniwersytet Medyczny do kształcenia położnych na poziomie wyższym. W roku akademickim 2000/2001 rozpoczęto kształcenie położnych na nowo powstałym Wydziale Nauki o Zdrowiu w Akademii Medycznej na kierunku Położnictwo. Jednostką organizacyjną Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego stał się Zakład Dydaktyki Ginekologiczno-Położniczej powołany 1 sierpnia 2002 r. z siedzibą przy ul. Solec 57 w Warszawie. Kierownikiem Zakładu od momentu powołania jest dr hab. n med. Ewa Dmoch-Gajzlerska, profesor WUM. 27

28 5. Historia kształcenia pielęgniarek w Warszawie dr hab. n. med. Anna Doboszyńska prof. WUM. Historia pielęgniarstwa w Warszawie, to historia szkół pielęgniarskich, ich nauczycieli i uczniów. Warszawska Szkoła Pielęgniarstwa powstała w 1921 r, w czasie pierwszych, trudnych lat niepodległości Polski, w czasie biedy materialnej, trudności legislacyjnych i organizacyjnych związanych z wieloletnią niewolą, wojną i koniecznością połączenia obszarów trzech zaborów. Był to z pewnością również czas wielkiego entuzjazmu i nadziei, co pozwalało dokonywać dzieł wydawałoby się, niemożliwych. Wcześniej, przed powstaniem szkoły, rozpoczęto działania, które pozwoliły na przygotowanie ram organizacyjnych i prawnych oraz środowiska do prowadzenia regularnego szkolenia pielęgniarek. W kwietniu 1918 r. powołano Ministerstwo Zdrowia Publicznego, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy, które zajmowało się również sprawami pielęgniarstwa. W latach Sekcja Pielęgniarek w Zarządzie Głównym Polskiego Czerwonego Krzyża organizowała kursy doskonalenia zawodowego dla pielęgniarek, a w 1920 r. rozpoczął działalność Polsko Amerykański Komitet Pomocy Dzieciom, który m.in. prowadził dokształcanie personelu pielęgniarskiego, mającego podjąć samodzielną pracę po wycofaniu personelu amerykańskiego. W 1920 r. także rozpoczął działalność klub pielęgniarski, powstały z inicjatywy Stowarzyszenia Młodych Kobiet Chrześcijańskich w porozumieniu z sekcją Pielęgniarek PCK. Pierwszą dyrektorką Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa została pielęgniarka Helen Bridge, Amerykanka, skierowana do pracy w Polsce przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż, a zorganizowana przez nią kadra dyplomowanych pielęgniarek, w większości Amerykanek polskiego pochodzenia, przygotowywała się do pracy dydaktycznej na uniwersytetach amerykańskich. W powstaniu szkoły mieli swój udział działacze społeczni (m.in. Zofia Szlenkierówna, późniejsza jej dyrektorka), a także należy podkreślić udział w organizacji szkoły, pracowników Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Planując program nauczania Helen Bridge wprowadziła zarówno przedmioty teoretyczne,jak i praktyczną naukę zawodu, ale równocześnie sama prowadziła wykłady z etyki pielęgniarskiej, kładąc ogromny nacisk na wszechstronne przygotowanie absolwentek do pracy. Nauka w szkole początkowo trwała 2 lata, a następnie 2,5. W trakcie nauki obowiązywało mieszkanie w internacie. Pierwsze absolwentki opuściły szkołę w 1923 r. i w tym roku z inicjatywy 28

29 dyrektorki powstało Stowarzyszenie Absolwentek, które w dalszym ciągu miały swój udział w życiu szkoły. Następnie również z inicjatywy Helen Bridge, powstało Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Zawodowych, które początkowo zrzeszało 70 z 75 zarejestrowanych w Polsce pielęgniarek dyplomowanych. Zadania Stowarzyszenia określone w statucie są nadal niezwykle aktualne: (...) czuwanie nad sprawami pielęgniarstwa i stanu pielęgniarskiego, współpraca nad dalszym doskonaleniem się swych członkiń w pielęgniarstwie, stosownie do postępu nauki, krzewienie racjonalnego pielęgniarstwa przez współpracę z organizacjami mającymi bezpośrednią lub pośrednią łączność z pielęgniarstwem, współpraca nad rozwojem higieny zapobiegawczej, utrzymywanie zawodowych stosunków pomiędzy pielęgniarkami i szerzenie zasad koleżeństwa. W 1923 r otworzono w Warszawie kolejną szkołę pielęgniarstwa, którą ufundowało Stowarzyszenie Dobroczynne Pomocy Żydom, przy pomocy magistratu miasta Warszawy. Pierwszą dyrektorką została Amelia Greenwald, Amerykanka żydowskiego pochodzenia. W okresie okupacji Szkoła została przeniesiona na obszar dzielnicy żydowskiej, a w kwietniu 1943 r. podzieliła losy warszawskich Żydów. Z historią Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa jest także związane powstanie w 1929 r Szkoły Pielęgniarstwa Polskiego Czerwonego Krzyża. Mieściła się ona bowiem w budynkach na ul. Smolnej skąd Warszawska Szkoła Pielęgniarstwa została przeniesiona na ul. Koszykową. Pierwszą dyrektorką szkoły została Helena Nagórska (pierwsza polska pielęgniarka uhonorowana najwyższym odznaczeniem przyznawanym pielęgniarkom Medalem Florence Nightingale), absolwentka Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa, podobnie jak większość z zatrudnionych tam instruktorek. Szkoła mieściła się przy Szpitalu PCK, gdzie uczennice odbywały praktyki, a część instruktorek pracowała. Praktyki pielęgniarskie prowadzone były także w innych warszawskich szpitalach, między innymi w szpitalu imienia Karola i Marii rodziców fundatorki Zofii Szlenkierównej, która wcześniej studiowała pielęgniarstwo w Szkole Pielęgniarstwa Florence Nightingale przy szpitalu św. Tomasza w Londynie (naukę musiała przerwać z powodu choroby matki) jednak pełny kurs nauki ukończyła dopiero w Warszawskiej Szkole Pielęgniarstwa, której była współzałożycielką i późniejszą dyrektorką. 29

30 W 1939 r. powstała przy Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Warszawie 2-letnia zakonna, ale z prawami państwowymi, Szkoła Pielęgniarstwa Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia. Przetrwała ona cały okres wojny i okupacji. W tym czasie ukończyło ją 114 sióstr zakonnych i 76 osób świeckich. W grudniu 1949 r. szkoła została upaństwowiona. W rozwoju zawodowym pielęgniarek dużą rolę odgrywały materiały edukacyjne wydawane przez pielęgniarki i przez lekarzy rozumiejących rolę pielęgniarek i wspierających ich edukację. Wspomnę o pierwszym numerze Pielęgniarki Polskiej, który ukazał się 1 lipca 1929 r.. Czasopismo było redagowane przez pielęgniarki: Hannę Chrzanowską (córka Ignacego Chrzanowskiego profesora literatury polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, absolwentka II kursu Warszawskiej Szkoły Pielęgniarskiej ), Jadwigę Suffczynską (absolwentka Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa i kursu dla dyplomowanych pielęgniarek w Bedford College przy uniwersytecie w Londynie), Wandę Lankajtes (wicedyrektorka Warszawskiej Szkoły Pielęgniarskiej), a w komitecie redakcyjnym byli także ówcześni profesorowie medycyny, tacy jak: Władysław Szenajch, Marcin Kacprzak, Karol Jonscher. Wielu lekarzy prowadziło w Warszawskiej Szkole Pielęgniarskiej zajęcia, a wcześniej, tak jak Marcin Kasprzak, przeszli w USA, dzięki fundacji Rockefellera, szkolenie dotyczące edukacji pielęgniarek. Okres II Wojny Światowej i czas okupacji to lata, w których uczennice Helen Bridge i jej następczyń, uczennice pozostałych warszawskich szkół pielęgniarskich udowodniły skuteczność programów praktycznego nauczania pielęgniarstwa, ale także kształtowania osobowości i charakterów. Pielęgniarki warszawskie pracowały zawodowo na wszystkich frontach, ratując rannych ginęły w Powstaniu Warszawskim, cierpiały wywożone na roboty, ginęły w obozach koncentracyjnych, były sanitariuszkami, łączniczkami. Po zakończeniu wojny i likwidacji organizacji samorządu pielęgniarskiego, podejmowały pracę zawodową na różnych szczeblach, także w urzędach centralnych, co pozwalało na udział w podejmowaniu decyzji dotyczących pielęgniarstwa w kraju. W okresie powojennym wiele pielęgniarek było prześladowanych za poglądy, za udział w AK, za rodzinne powiązania z żołnierzami II wojny światowej. Represje nie ominęły wielu absolwentek i nauczycielek Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa, które były pozbawiane pracy, zwalniane z zajmowanych stanowisk, pozbawiane prawa wykonywania zawodu. Dopiero w latach nieliczne z nich doczekały odznaczeń wojskowych za udział w ruchu oporu i za czynny udział w II Wojnie Światowej. 30

31 W okresie międzywojennym, wiele nauczycielek pielęgniarstwa wyjeżdżało na stypendia zagraniczne, gdzie szkoliły się zarówno w zakresie nowoczesnych metod pielęgniarstwa, jak i organizacji edukacji pielęgniarek. Liczne pielęgniarki otrzymywały stypendia, m.in. fundacji Rockeffelera i Czerwonego Krzyża i odbywały szkolenia w USA, w Kanadzie, a także w Europie, we Francji, Szwajcarii Wielkiej Brytanii, w krajach skandynawskich i powracały z wiedzą i z umiejętnościami, które wprowadzały w organizacji szkół, w których nauczały i w szpitalach, w których pracowały. W okresie powojennym edukacja pielęgniarek odbywała się w Pielęgniarskich Liceach Ogólnokształcących, w pomaturalnych szkołach pielęgniarskich, a pierwszy wydział pielęgniarstwa na wyższej uczelni powstał w Lublinie w 1972 r. Od czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej szkolenie pielęgniarek w Polsce odbywa się, zgodnie z wytycznymi unijnymi, w trybie 3 letnich studiów licencjackich, 2 letnich magisterskich i 4 letnich doktoranckich. Obecnie wszystkie Akademie/Uniwerstety Medyczne prowadzą studia pielęgniarskie na 3 poziomach nauczania, a liczne inne szkoły wyższe na poziomie licencjackim lub licencjackim i magisterskim. Edukacja pielęgniarek stanowi dziś bardzo istotny element przygotowań fachowego personelu medycznego do czekających nas wyzwań: starzenia się społeczeństwa, częstego występowania chorób nowotworowych, konieczności organizacji w znacznie większym niż dotychczas zakresie, opieki paliatywnej. W nowoczesnym szkoleniu, warto uwzględniać dobre przykłady z przeszłości, warto pamiętać o wprowadzonych lata temu, a wciąż aktualnych zasadach pracy pielęgniarskiej, warto pamiętać o wielkich postaciach pielęgniarek z naszej historii, z których wiele zasługuje na osobne opracowania. 31

32 Piśmiennictwo uzupełniające: Górajek Jóźwik J.: Kalendarium Pielęgniarstwa Polskiego Wyd. OVO, Warszawa Jezierska B.M., Jabłkowska-Sochańska A., Iżycka-Kowalska A., Życka-Sroczyńska A., Chrzanowska A. Witkiewiczowa H. (red): Pochylone nad człowiekiem. Z dziejów Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Kobosz T.: Sylwetki wybitnych pielęgniarek, Służba Zdrowia 2000, 38/39. Łukasz-Paluch K., Franek G.A.: Rodowód czasopisma Pielęgniarka Polska życie i działalność redaktor naczelnej. PROBLEMY PIELĘGNIARSTWA 2007, tom 15, zeszyt nr 2, 3. Maksymowicz A.: Zagadnienia zawodowe pielęgniarstwa na tle historycznym PZWL, Warszawa Poznańska S.: Pielęgniarstwo wczoraj i dziś. Warszawa Wrońska I.: Polskie Pielęgniarstwo Wyd. Norbertinum,

33 6. Historia kształcenia ratowników w Warszawie. Na przełomie lat 1999/2000 rozpoczęto realizację rządowego programu Zintegrowane Ratownictwo Medyczne, a w nim między innymi tworzenie struktur organizacyjnych szpitalnych oddziałów ratunkowych i przygotowanie specjalistycznej kadry medycznej. Równocześnie rozpoczęto kształtowanie struktur ratownictwa medycznego na poziomie przedszpitalnym. Pojawił się nowy obszar zadań dla systemu ochrony zdrowia oraz systemu bezpieczeństwa publicznego. Sytuacja ta stworzyła kolejne, nowe zadania przed szkolnictwem medycznym, szczególnie przed akademiami i uniwersytetami medycznymi, które powinny przygotować wysokospecjalistyczne kadry pracowników dla medycyny ratunkowej i ratownictwa medycznego. Podkreślić należy w szczególności powstanie grupy zawodowej ratowników medycznych, którzy zastąpili dawniej pracujących w zespołach pogotowia sanitariuszy, a ponadto po wejściu w życie Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2008 i stosownych Rozporządzeń uzyskali kompetencje samodzielnego kierowania działaniami zespołów podstawowych ratownictwa medycznego. Początkowo kształcenie ratowników medycznych w Akademii Medycznej w Warszawie prowadzone było w Zakładzie Medycyny Ratunkowej (kierownik: prof. dr hab.. Andrzej Zawadzki). Zakład Ratownictwa Medycznego WUM utworzony został Zarządzeniem Rektora Akademii Medycznej Warszawie nr 79/2006 z dnia 27 września Nowo powstała jednostka została oznaczona kodem NZR. Na kierownika powołany został dr n. med. Grzegorz Michalak. W Zakładzie zatrudnionych jest ponadto dwóch adiunktów: dr n. med. Jan Siwik oraz dr n. med. Sławomir Pilip. W związku z realizowanymi zadaniami dydaktycznymi, zawierane są umowy zlecenia z lekarzami i pielęgniarkami systemu PRM oraz ratownikami medycznymi. Zakład prowadzi zajęcia dla studentów Wydziału Nauki o Zdrowiu na kierunkach: Ratownictwo Medyczne, Pielęgniarstwo, Położnictwo i Zdrowie Publiczne (łącznie około 4000 godzin dydaktycznych). Zakład jest odpowiedzialny za przeprowadzenie egzaminu końcowego dla studentów Ratownictwa Medycznego. W jednostce prowadzone są zarówno zajęcia teoretyczne jak i praktyczne. Wymagało to wyposażenia Zakładu, w sprzęt niezbędny do nauki podstawowej pierwszej pomocy i zaawansowanych zabiegów ratujących życie. Powstała Pracownia Fantomowa, która jest 33

34 sukcesywnie doposażona w nowy sprzęt. Aktualnie Pracownia posiada manekiny do szkolenia w zakresie BLS, ALS dorosłych, dzieci i niemowląt z uwzględnieniem użycia AED. Od momentu powstania w Zakładzie prowadzona jest działalność naukowo-badawcza. Szczegóły działalności są sukcesywnie podawane w stosownych sprawozdaniach. W latach Zakład uczestniczył w międzynarodowym projekcie Leonardo da Vinci mającym na celu nauczanie teorii podstawowych zabiegów ratujących życie poprzez portal internetowy w systemie e-learning. W projekcie tym współpracował Zakład Informatyki Medycznej i Telemedycyny I WL oraz ośrodki naukowe z Luxemburga i Francji. Zakład jest w trakcie przygotowywania projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej dotyczącego prowadzenia kursów doskonalących dla Ratowników Medycznych. Kursy te umożliwiają zdobycie 120 punktów edukacyjnych w ramach obowiązkowego doskonalenia umiejętności zawodowych zgodnego z zapisami ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 i Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2007r. w sprawie doskonalenia zawodowego ratowników medycznych. Od jesieni 2008 r. przy Zakładzie działa Studenckie Koło Naukowe. Dr n. med. Grzegorz Michalak pełni funkcję Przewodniczącego Rady Pedagogicznej III roku studiów na kierunku Ratownictwo Medyczne oraz jest członkiem Wydziałowej Komisji ds. Nostryfikacji Dyplomów. Dr n. med. Sławomir Pilip pełni funkcję Przewodniczącego Rady Pedagogicznej I roku studiów na kierunku Ratownictwo Medyczne. Pracownicy Zakładu biorą czynny udział w zjazdach naukowych: Grzegorz Michalak jest promotorem i recenzentem prac magisterskich i licencjackich na kierunkach: Zdrowie Publiczne, Pielęgniarstwo i Położnictwo. Jan Siwik jest promotorem 1 pracy licencjackiej, Sławomir Pilip jest recenzentem prac licencjackich. Grzegorz Michalak jest sekretarzem Oddziału Mazowieckiego Polskiego Towarzystwa Medycyny Ratunkowej od 2004 r., wybrany ponownie na lata Jan Siwik jest prezesem OM PTMR na lata

35 III Władze Uczelni Poczet Rektorów w latach Poczet rektorów w latach Prof. Janusz Piekarczyk chirurg szczękowo-twarzowy Prof. Leszek Pączek internista Prof. Marek Krawczyk chirurg transplantolog od

36 2. Władze Uczelni w kadencji Rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego prof. dr hab. n. med. Marek Krawczyk Prorektor do spraw Dydaktyczno-Wychowawczych prof. dr hab. n. med. Marek Kulus Prorektor do spraw Nauki i Współpracy z Zagranicą prof. dr hab. n. med. Sławomir Majewski Prorektor do spraw Klinicznych, Inwestycji i Współpracy z Regionem dr hab. n. med. SławomirNazarewski Prorektor do spraw Kadr prof. dr hab. n. med. Anna Kamińska 36

37 IV Władze Dziekańskie Wydziału Nauki o Zdrowiu 1. Poczet dziekanów w latach Prof. Longin Marianowski ginekolog położnik, Prof. Piotr Małkowski chirurg transplantolog, i Prof. Zdzisław Wójcik chirurg,

38 2. Aktualne Władze Wydziału Dziekan Wydziału Nauki o Zdrowiu dr hab. n med. prof. nadzw. WUM Zdzisław Wójcik Prodziekan ds. Oddziału Pielęgniarstwa dr hab. n. med. prof. nadzw. WUM Anna Doboszyńsk Prodziekan ds. Oddziału Zdrowia Publicznego prof. dr hab. n. med. Janusz Ślusarczyk Prodziekan ds. Kierunku Położnictwo dr hab. n. med. prof. nadzw. WUM Ewa Dmoch-Gajzlerska Prodziekan ds. Oddziału Dietetyki i Kierunku Ratownictwo Medyczne prof. dr hab. n. med. Robert Słowińsk Prodziekan ds. Przewodów Doktorskich i Współpracy z Zagranicą prof. dr hab. n. med. Andrzej Friedman 38

39 3. Skład Rady Wydziału Kadencja Dziekan dr hab. n. med. Zdzisław Wójcik, prof. nadzw.wum Prodziekani dr hab. n. med. Ewa Dmoch-Gajzlerska, prof. nadzw. WUM, dr hab. n. med. Anna Doboszyńska, prof. nadzw. WUM, prof. dr hab. n. med. Andrzej Friedman, prof. nadzw. WUM, prof. dr hab. n. med. Robert Słotwiński, prof. nadzw. WUM, prof. dr hab. n. med. Janusz Ślusarczyk, prof. zwycz. WUM. Profesorowie i doktorzy habilitowani prof. dr hab. n. med. Jerzy Szczerbań, prof. zwycz. WUM prof. dr hab. n. med. Bruno Szczygieł; prof. zwycz. WUM prof. dr hab. n. med. Bogdan Chazan, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. Zbigniew Dunajski prof. dr hab. n. med. Krzysztof Galus, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. n. roln. Hanna Kunachowicz, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. n. med. Jerzy Leibschang, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. n. med. Piotr Małkowski, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. n. med. Jacek Przybylski, prof. nadzw. WUM prof. dr hab. n. med. Lidia Rudnicka dr hab. n. med. Dagna Bobilewicz, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Lidia Chomicz, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Katarzyna Koziak, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Andrzej Krupienicz, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Marek Pertkiewicz, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Bolesław Samoliński, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Janusz Wyzgał, prof. nadzw. WUM dr hab. n. med. Bożena Czarkowska-Pączek dr hab. n. med. Andrzej Deptała dr hab. n. med. Jacek Imiela 39

40 dr hab. n. med. Małgorzata Lewandowska-Szumieł dr hab. n. med. Marek Pastuszko dr hab. n. med. Jacek Rózga dr hab. n med. Bożena Walewska- Zielecka dr hab. n. med. Halina Weker Przedstawiciele grupy pozostałych nauczycieli akademickich: dr n. med. Grażyna Bączek mgr Zofia Sienkiewicz mgr Zdzisława Witkowska mgr Mirella Sulewska Przedstawiciel administracji mgr Grażyna Halicka Przedstawiciele studentów i doktorantów: Piotr Adamczyk Krzysztof Brzęczek Kamil Głowacki Rafał Komorowski Michał Pyka Michał Zabłocki Julita Zdziech 40

41 4. Dziekanat skład osobowy Kierownik Dziekanatu: mgr Grażyna Halicka Z-ca Kierownika Dziekanatu: mgr Jolanta Nowak Sprawy administracyjne: mgr Urszula Grzegrzółka Kierunek Dietetyka: mgr Katarzyna Szymańska Agnieszka Kierzkowska Kierunek Pielęgniarstwo: Renata Duplik mgr Marlena Gałuszewska Karolina Szczypiór mgr inż. Barbara Rutkowska mgr Katarzyna Soćko Monika Tereszkiewicz mgr inż. Edyta Wronkowska-Orlik Kierunek Położnictwo: mgr Monika Wojciechowska Ewa Prądzyńska mgr Jolanta Skrzeczkowska Kierunek Ratownictwo Medyczne: mgr Jolanta Skrzeczkowska Kierunek Zdrowie Publiczne: Magdalena Bala mgr Elżbieta Chełstowska mgr Agnieszka Kubiszewska Przewody doktorskie i nostryfikacje: mgr inż. Barbara Buczyńska 41

42 Umowy, porozumienia: mgr Beata Stachowicz Pensum: mgr Agnieszka Galas Samodzielne Stanowisko ds. Finansowych na Wydziale Nauki o Zdrowiu: mgr Iwona Jakubowska Programy studiów oraz harmonogramy zajęć dla wszystkich kierunków WNoZ: mgr Jolanta Nowak mgr Beata Stachowicz mgr inż. Małgorzata Hys-Witkowska Justyna Ignerowicz Magdalena Szczypińska 42

43 V Kierunki studiów na Wydziale Nauki o Zdrowiu dydaktyka i kształcenie 1. Dietetyka Studia na kierunku dietetyka prowadzone są w formie 3-letnich studiów I stopnia (w trybie dziennym i wieczorowym) oraz 2-letnich studiów II stopnia (w tych samych trybach). Studia pierwszego stopnia trwają 3 lata, tj. 6 semestrów, łączna ilość godzin 3000, w tym 700 godzin praktyk. Studia drugiego stopnia trwają 2 lata, tj. 4 semestry. Liczba godzin zajęć wynosi 2000, w tym 350 godzin praktyk. 2. Pielęgniarstwo Studia na kierunku pielęgniarstwo prowadzone są w formie 3-letnich studiów I stopnia (w trybie dziennym i zaocznym) oraz 2-letnich studiów II stopnia (w trybie dziennym, wieczorowym i zaocznym). Studia I stopnia trwają 3 lata 6 semestrów, stanowią autonomiczną formę akademickich studiów wyższych zawodowych i kończą się egzaminem dyplomowym. Łączny wymiar kształcenia to 4815 godzin, w tym 2300 przeznaczonych na zajęcia praktyczne i praktyki zawodowe. Studia pomostowe (I stopnia zaoczne) finansowane w ramach projektu finansowanego przez Unię Europejska, przeznaczone dla pielęgniarek posiadających świadectwo dojrzałości i będących absolwentami liceów medycznych oraz medycznych szkół zawodowych kształcących w zawodzie pielęgniarki. Niestacjonarne studia I stopnia trwają od 2 do 3 semestrów w zależności od rodzaju ukończenia średniej szkoły zawodowej. Studia II stopnia trwają 2 lata, tj. 4 semestry, łączna liczba godzin zajęć nie powinna być mniejsza niż

44 3. Położnictwo Studia na kierunku położnictwo prowadzone są w formie 3-letnich studiów I stopnia (w trybie dziennym i zaocznym). Ogólna liczba godzin na kierunku położnictwo wynosi 4815 godzin, w tym 2300 godzin zajęć dydaktycznych oraz 2300 przeznaczonych na kształcenie praktyczne (zajęcia praktyczne oraz praktyki zawodowe). Studia obejmują bloki przedmiotów kształcenia ogólnego, podstawowego oraz kierunkowego. Ogólny wymiar godzin praktyk zawodowych w ciągu trzech lat studiów wynosi 1200 godzin. Studia pomostowe (I stopnia zaoczne) prowadzone są w ramach projektu finansowanego przez Unię Europejską. Kandydatami na niestacjonarne studia I stopnia (licencjackie) mogą być wyłącznie osoby, które posiadają świadectwo dojrzałości oraz dyplom ukończenia dwuipółletniej medycznej szkoły zawodowej, kształcącej w zawodzie położnej. O przyjęciu na studia decyduje wynik sumy punktów uzyskanych podczas postępowania kwalifikacyjnego. Studia I stopnia trwają dwa semestry. Zajęcia mają charakter teoretyczny (wykłady) i praktyczny (zajęcia praktyczne). Program studiów obejmuje również obowiązkowe praktyki zawodowe. Studia II stopnia są studiami 2 letnimi (w trybie dziennym, wieczorowym i zaocznym). Ogólna liczba godzin zajęć na kierunku położnictwo wynosi minimum 1300 godzin. Stacjonarne studia II stopnia trwają cztery semestry. Zajęcia mają charakter teoretyczny (wykłady, seminaria) i praktyczny (ćwiczenia i zajęcia praktyczne). Program studiów obejmuje również obowiązkowe praktyki zawodowe. 44

45 4. Ratownictwo medyczne Studia na kierunku ratownictwo medyczne prowadzone są w formie 3-letnich studiów I stopnia (wyłącznie w trybie dziennym). Liczba godzin zajęć wynosi około Studia pierwszego stopnia trwają 3 lata, tj. 6 semestrów, łączna liczba godzin 3800, w tym 320 godzin praktyk. 5. Zdrowie Publiczne Studia na kierunku zdrowie publiczne prowadzone są w formie 3-letnich studiów I stopnia (w trybie dziennym i zaocznym) oraz 2-letnich studiów II stopnia (w trybie dziennym, wieczorowym i zaocznym). Studia I stopnia trwają nie krócej niż 6 semestrów. Minimalna liczba godzin zajęć nie powinna być mniejsza niż 2600, w tym 320 godzin praktyk wakacyjnych. Liczba punktów ECTS (European Credit Transfer System) nie powinna być mniejsza niż 180. Studia II stopnia prowadzone są w trybie dziennym i niestacjonarnym. Studia w trybie dziennym trwają nie krócej niż 4 semestry. Liczba godzin zajęć nie powinna być mniejsza niż 1400 w tym 160 godzin praktyk wakacyjnych. Liczba punktów ECTS nie powinna być mniejsza niż 120. Studia niestacjonarne (zaoczne) trwają nie krócej niż 4 semestry. Liczba godzin zajęć nie powinna być mniejsza niż 840, w tym 160 godzin praktyk wakacyjnych. 45

46 VI Jednostki naukowe Wydziału Nauki o Zdrowiu 1. Oddział Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Pielęgniarstwa Warszawa; ul. Erazma Ciołka 27 Telefon, fax www: Kierownik zakładu: Dr hab. n. med. Andrzej Krupienicz, prof. nadzw. WUM Sekretariat: Agnieszka Kijewska Skład osobowy jednostki: Adiunkci: Dr n. med. Sławomir Stawicki Starsi wykładowcy: mgr Mirella Sulewska mgr Józefa Czarnecka Wykładowcy: mgr Magdalena Musioł mgr Halina Wierzba mgr Jolanta Jach mgr Iwona Kluczek mgr Małgorzata Fedak mgr Monika Strzyżewska mgr Ewelina Chmielewska 46

47 Doktoranci: mgr Anna Zera lek. Katarzyna Jacewicz Płusa mgr Anna Lewitt mgr Marzena Jaciubek 47

48 Rys historyczny W 2000 r. decyzją Senatu AM w Warszawie utworzono Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka, którego kierownikiem został prof. dr hab. Bruno Szczygieł. W 2001 r. zarządzeniem Rektora podzielono zakład na dwie jednostki: Zakład Pielęgniarstwa i Zakład Żywienia Człowieka. Od 2002r istniały 3 pracownie ćwiczeniowe w Warszawie i funkcję p.o. kierownika zakładu pełnił dr hab. Andrzej Krupienicz. W 2002 r. powstały również filie Zakładu w Siedlcach i Radomiu, a w 2003r powstała filia Zakładu Pielęgniarstwa AM w Ostrołęce. W 2004 r. wydzielono z Zakładu Pielęgniarstwa Zakład Pielęgniarstwa Społecznego a w roku 2005 wydzielono Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego kierownikiem została dr hab. Anna Doboszyńska. Dnia r. zarządzeniem Rektora Akademii Medycznej w Warszawie utworzono Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, którego kierownikiem został dr hab. n. med. Andrzej Krupienicz (obecnie profesor nadzwyczajny WUM). W 2007 r. zakończyły swoją działalność ośrodki w Siedlcach i Ostrołęce, a w 2010 r. filia w Radomiu. Zakład jest jednostką naukowo-dydaktyczną, która przygotowuje studentów pielęgniarstwa studiów stacjonarnych I stopnia do zadań zawodowych pielęgniarki/arza. 48

49 Struktura organizacyjna Zakład posiada 5 pracowni ćwiczeniowych, które wyposażone są wg standardów Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkolnictwa Medycznego. Każda pracownia wyposażona jest w: łóżka dla dorosłych oraz łóżeczko niemowlęce, szafki przyłóżkowe, szklane szafy lekarskie, stoliki do przewijania. Fantomy: dorosłego człowieka do pielęgnacji, noworodka, do resuscytacji, do zabiegów dorektalnych, do cewnikowania, do wstrzyknięć domięśniowych, dożylnych. Wózki zabiegowe do rozkładania leków, parawany, stojaki do kroplówek, inhalatory. Sprzęt do wykonywania pomiarów: wagi, aparaty EKG, glukometry, aparaty do mierzenia ciśnienia, termometry. W pracowniach znajduje się sprzęt i przybory do wykonywania zabiegów higienicznych dla osoby dorosłej i środki do zabiegów związanych z higieną i pielęgnacją niemowląt, sprzęt do udogodnień oraz sprzęt jednorazowego użytku. Przybory i środki do podawania leków różnymi drogami, przybory do zabiegów leczniczych i diagnostycznych w schorzeniach przewodu pokarmowego, przybory i środki do pobierania materiału do badań, środki do zabiegów urologicznych oraz zabiegów chirurgicznych, preparaty do dezynfekcji. 49

50 Dydaktyka Wykładowcy realizują wykłady, ćwiczenia oraz zajęcia praktyczne z przedmiotu kierunkowego kształcenie w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Podstawą do planowania i organizacji zajęć jest wykaz umiejętności, które student ma zdobyć podczas procesu dydaktycznego. Dbając o wysoki poziom kształcenia prowadzono badania ankietowe wśród studentów w roku 2003/2004 i 2004/2005. Celem przeprowadzonych badań było poznanie opinii studentów I roku na temat realizacji zajęć z podstaw pielęgniarstwa w formie ćwiczeń w pracowni umiejętności zawodowych. Badania wykazały pozytywne opinie studentów dotyczące realizacji podstaw pielęgniarstwa. Pomimo tych pozytywnych opinii, pracownicy Zakładu ciągle dążą do doskonalenia sposobów realizacji zajęć, wzbogacania wyposażenia pracowni, aby zapewnić realizację zajęć na najwyższym poziomie. Zakład osiągnął bardzo dobre wyniki w rankingu ankiety studenckiej w roku akademickim 2006/07 za zaangażowanie w realizację powierzonych zadań dydaktycznych. W podziękowaniu otrzymał list gratulacyjny od Prorektora ds Dydaktyczno Wychowawczychprofesora Piotra Zaborowskiego. W latach 2004/ 2005 przeprowadzono także badania, których celem było poznanie opinii pielęgniarek na temat przygotowania studentów z przedmiotu podstawy pielęgniarstwa do odbycia pierwszych praktyk zawodowych. W ocenie ponad 60% ankietowanych pielęgniarek studenci wykazali się dobrym poziomem wiedzy z zakresu podstaw pielęgniarstwa. Wysunięte z badań wnioski pozwoliły doskonalić metody nauczania i podnosić efekty kształcenia. Wyniki uzyskanych badań opublikowano w uczelnianym czasopiśmie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Medycyna, Dydaktyka, Wychowanie. Zakład Podstaw Pielęgniarstwa prowadzi wykłady, seminaria i ćwiczenia z przedmiotu podstawy pielęgniarstwa i pierwszej pomocy dla studentów I roku Higieny Stomatologicznej, ćwiczenia z Diagnostyki Laboratoryjnej dla studentów III roku Analityki Medycznej oraz prowadzi zajęcia praktyczne z dydaktyki w pielęgniarstwie dla studentów II roku pielęgniarstwa studiów magisterskich. Studenci w ramach praktyk prowadzą zajęcia w pracowni umiejętności pielęgniarskich oraz hospitują zajęcia prowadzone przez wykładowców. 50

51 Zajęcia w pracowni umiejętności pielęgniarskich. 51

52 Granty i badania naukowe: Prace statutowe: Rok 2006/2007 w ramach badań statutowych prowadzono projekt badawczy pod tytułem: Analiza występowania wybranych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u studentów I roku Pielęgniarstwa. Rok 2008 Czynniki ryzyka choroby wieńcowej u studentów I roku w świetle badań. Rok 2009 Znajomość i wykorzystanie przez pielęgniarki procesu pielęgnowania, jako złotego standardu opieki nad pacjentem. W dniu 8 maja 2008 r. Zakład zorganizował konferencję naukową pt: Dokumentacja medyczna prawo i praktyka. Zakres tematyczny obejmował min: aspekty etyczne udostępniania danych z dokumentacji medycznej, aspekty unijne prowadzenia dokumentacji oraz dokumentacja procesu pielęgnowania a raport pielęgniarski. W dniu 24 września 2009 r. współorganizowano konferencję we współpracy z Okręgową Izbą Pielęgniarek i Położnych w Ostrołęce. Temat konferencji to Zdrowie rodziny w XXI wieku. Pod redakcją mgr Iwony Kluczek (wykładowcy naszego zakładu) wydano monografię pokonferencyjną (ISBN: ) adresowaną do pielęgniarek, położnych i lekarzy. W roku 2006 prof. A. Krupienicz otrzymał indywidualną nagrodę Ministra Zdrowia za publikację książki pt: Stymulacja serca. W trakcie dotychczasowej działalności Zakładu pracownicy brali udział w licznych konferencjach naukowych w formie biernej i czynnej. Opublikowanych zostało łącznie 38 prac w czasopismach o tematyce medycznej i pielęgniarskiej. Pracownicy byli recenzentami i promotorami 96 prac licencjackich i 35 prac magisterskich. Prace naukowe mgr Lewitt i mgr Zery są współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Budżetu Państwa w ramach projektu własnego Województwa Mazowieckiego Mazowieckie Stypendium Doktoranckie. Mgr Anna Lewitt r. obroniła pracę doktorską i uzyskała tytuł dr nauk medycznych. Temat pracy: Skuteczność redukcji masy ciała u kobiet za pomocą kontrolowanej diety i nadzorowanego wysiłku fizycznego w obserwacji odległej. 52

53 Do otwarcia przewodu doktorskiego przygotowują się: mgr Anna Zera. Temat pracy: Wartość rokownicza wybranych parametrów klinicznych i edukacji zdrowotnej u pacjentów z chorobą wieńcową kierowanych do planowanej koronarografii, oraz lek. Katarzyna Jacewicz-Płusa Wpływ pozycji ciała na dyspersję QT u zdrowych kobiet. Pracownicy Zakładu dążą do dalszego rozwijania działalności dydaktycznej i naukowej. 53

54 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Krupienicz A.: Stymulacja serca. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006; Krupienicz A: Niewydolność serca. in: Choroby wewnętrzne. Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa i położnictwa. Red. L. Pączek, K. Mucha, B. Foroncewicz. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, Krupienicz A: Wstrząs kardiogenny. in: Choroby wewnętrzne. Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa i położnictwa. in Choroby wewnętrzne. Podręcznik dla studentów pielęgniarstwa Red. L. Pączek, K. Mucha, B. Foroncewicz. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, Kluczek I: Zdrowie rodziny XXI wieku. Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych, Ostrołęka Stawicki S: Antagoniści wapnia w chorobach układu sercowo-naczyniowego. ICN Polfa Rzeszów Stawicka M, Stawicki S. Kapitał zagraniczny na rynku świadczeń medycznych w Polsce- in: Regionalizm i Lokalizacja. Wyd. Uniwersytet Ekonomiczny, Wrocław 2009 Lewitt A, Brzęczek K, Krupienicz A: Interwencje żywieniowe w leczeniu anoreksji wskazówki dietetyczne in.endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii. Wyd. Medyczne Via Medica, 2008r; 4/3: Kupis L, Nazarewski S, Krupienicz A: Palenie tytoniu a miażdżyca tętnic kończyn dolnych: badanie 100 kolejnych pacjentów Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Transplantacyjnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego in: Zdrowie Publiczne 2008r; 118/3, Zera A. Krupienicz A: Eutanazja czy opieka paliatywna? postawy personelu medycznego in. Pielęgniarstwo XXI wieku 2009r;1-2,(26-27): Żakowska A, Zera A, Krupienicz A: Jakość opieki pielęgniarskiej w opinii pacjentów po zabiegach urologicznych i ortopedycznych znieczulanych metodą podpajęczynówkową.in. Przegląd Urologiczny 2009r.;10/3 (55):

55 Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego Warszawa ul. Erazma Ciołka 27 tel./fax. (022) www: Kierownik zakładu: Prof. nadzw. dr hab. n.med. Anna Doboszyńska Sekretariat: mgr Arleta Majchrzak Skład osobowy jednostki Profesorowie: Prof. nadzw. dr hab.n.med. Lidia Rudnicka Adiunkci: dr hab. n.med. Marek Pastuszko dr n med.ewa Kądalska Wykładowcy: mgr Alicja Mikulska mgr Agnieszka Nerek mgr Maria Nowak mgr Małgorzata Papiernik mgr Dorota Pytka mgr Alicja Wieczorek mgr Halina Żmuda Trzebiatowska mgr Elżbieta Ryszkowska mgr Elżbieta Wawiórko Doktoranci: mgr Katarzyna Kieczka mgr Karolina Pietruk mgr Danuta Cieśla 55

56 mgr Dominika Posłuszna mgr Elżbieta Wesołowska Rys historyczny: Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego został powołany do życia Zarządzeniem Jego Magnificencji Rektora Akademii Medycznej w Warszawie nr 54 /2005 z dnia 22 listopada 2005 r. Zakład powstał na bazie wcześniej funkcjonującego Zakładu Pielęgniarstwa. Struktura organizacyjna: Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego jest usytuowany w Kampusie przy ul. Erazma Ciołka 27. Tam znajdują się pomieszczenia Zakładu takie, jak: sale wykładowe i seminaryjne z pełnym wyposażeniem multimedialnym, pokój kierownika i sekretariat oraz pokoje nauczycieli. W procesie kształcenia praktycznego Zakład korzysta również z pomieszczeń użyczanych przez kliniki i zakłady współpracujące (w tym sale seminaryjne, nowocześnie wyposażone w sprzęt medyczny gabinety zabiegowe i specjalistyczne oraz inne pomieszczenia). Dydaktyka: Zadaniem Zakładu jest prowadzenie zajęć dydaktycznych dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych I i II stopnia na Wydziale Nauki o Zdrowiu z zakresu pielęgniarstwa klinicznego, w tym: internistycznego, pediatrycznego, geriatrycznego, opieki paliatywnej oraz seminariów magisterskich, koordynacja studenckich praktyk zawodowych, a także realizacja projektów i prac badawczych. Nauczyciele biorą udział w opracowywaniu materiałów dydaktycznych dla studentów. Dotychczas byli głównym autorami zeszytu pt. Wykaz praktycznych umiejętności zawodowych kierunek kształcenia: pielęgniarstwo. Przewodnik dydaktyczny. oraz opracowania pt. Praktyka zawodowa studentów na kierunku: pielęgniarstwo. Przewodnik., a także współautorami Przewodnika dydaktycznego. Studia licencjackie, kierunek: pielęgniarstwo. W Zakładzie w okresie jego 5 - letniej działalności powstało 314 prac licencjackich i 76 magisterskich. 56

57 Granty i badania naukowe: Od początku istnienia zakładu pracownicy naukowo dydaktyczni podejmowali różne tematy badawcze. W latach realizowany był projekt badawczy finansowany przez Komitet Badań Naukowych Nr 2 P05 D pod nazwą: Analiza systemów kształcenia pielęgniarek w uczelniach w Polsce i w Holandii, zachodzących w tym zakresie przemian, w świetle regulacji europejskich oraz wymogów WHO i uwarunkowań społecznych. Określenie czynników kształtujących zainteresowanie studiami. Głównym wykonawcą projektu była mgr Ewa Kądalska (projektem kierowała prof. dr hab. Irena Wrońska). Programem badawczym zostały objęte prawie wszystkie uczelnie medyczne w Polsce, a także 10 uczelni holenderskich. Badania w Holandii były koordynowane we współpracy z Arnhem- Nijmegen University. W zakładzie prowadzone były również własne i statutowe projekty badawcze w 2007r. projekt zatytułowany Wypalenie zawodowe pielęgniarek w opiece paliatywnohospicyjnej rozpoznanie, zapobieganie, postępowanie, a w 2008 i 2009 r. System opieki długoterminowej a zapotrzebowanie na ten rodzaj świadczeń. W ciągu dotychczasowej działalności zakładu pracownicy naukowo-dydaktyczni wzięli udział w 54 konferencjach (w tym 35 krajowych i 19 międzynarodowych), wygłaszając referaty dotyczące wyników prowadzonych prac własnych. Opublikowanych zostało łącznie 47 prac, w tym 38 w recenzowanych czasopismach polskich o zasięgu krajowym i 9 w czasopismach zagranicznych. W ramach prowadzonej działalności naukowodydaktycznej przygotowano również rozdziały w 5 publikacjach monograficznych. 57

58 Współpraca naukowa: W ramach kilkuletniej współpracy z Towarzystwem Przyjaciół Chorych na Astmę, Międzyleskim Szpitalem Specjalistycznym oraz organizacją międzynarodową EFA (European Federation of Asthma and Allergy Associations) realizowano różne przedsięwzięcia w zakresie promocji zdrowia i edukacji chorych na astmę. W dniach czerwca 2008 r. zorganizowana została w Warszawie międzynarodowa konferencja pt. Astma-Alergia- POCHP Chory-Lekarz-Pielęgniarka. Edukacja Chorych kierowana jednocześnie do 3 grup odbiorców: lekarzy, pielęgniarek i chorych. Konferencja ta była uwieńczeniem wielomiesięcznej kampanii mającej na celu m in. poprawę skuteczności wprowadzania zakazu palenia papierosów, upowszechnienie rehabilitacji pulmonologicznej, objęcie opieką paliatywno-hospicyjną chorych z POCHP, wprowadzenie specjalizacji dla pielęgniarek w nowej dziedzinie pielęgniarstwa pulmonologicznego oraz zagwarantowanie większych nakładów finansowych na edukację chorych z astmą, alergią i POCHP. W konferencji uczestniczyli liderzy pulmonologii z całego świata (m in. z Kanady, Finlandii, Włoch, Wielkiej Brytanii, Irlandii). Kierownik Zakładu Profesor Anna Doboszyńska jest członkiem European Respiratory Society, American Thoracic Society, jest równeż prezesem Towarzystwa Przyjaciół Chorych Na Astmę, działa aktywnie w Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POCHP, jest członkiem Rady Naukowej Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc oraz Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Profesor Anna Doboszyńska jest prezesem Towarzystwa Internistów Polskich Oddziału Warszawskiego, a także członkiem Zarządu Głównego TIP, oraz Advisory Forum ECCD, jest także aktywnym wolontariuszem Warszawskiego Hospicjum Społecznego. W 2008 r. profesor Anna Doboszyńska została wyróżniona medalem stulecia Towarzystwa Internistów Polskich. Pani Profesor została również uhonorowana w 2008 r. nagrodą zespołową dydaktyczną pierwszego stopnia JM Rektora za współredakcję książki pt. Zakażenia wywołane patogenami atypowymi w praktyce lekarskiej. 58

59 Najważniejsze publikacje pracowników: 2009 Calverley PM; Rabe KF; Goehring UM; Kristiansen S; Fabbri LM; Martinez FJ; Doboszyńska A.: Roflumilast in symptomatic chronic obstructive pilmonary disease: Two randomised clinical trials. Lancet 374/2009. Doboszyńska A.: Jak przestać palić papierosy? Praktyczne porady dla pacjentów. Medycyna i pasje 1/2009. Doboszyńska A.: Zamiast leczyć chorego na POChP, lepiej zapobiegać chorobie. Puls Medycyny 1/ Doboszyńska A., Świetlik E.: Treatment of Churg-Strauss syndrome with an inhaled corticosteroid after oral steroids discontinuation due to side effects. Journal of Physiology and Pharmacology 58/2008. Doboszyńska A., Świetlik E.: Recurrence of arterio-venous malformations with lifethreatening complications in a pregnat woman with hereditary teleangiectasia. Journal of Physiology and Pharmacology 58/2008. Doboszyńska A., Świetlik E.: Asthma management at primary care level: symptoms and treatment of 3305 patients with asthma diagnosed by a family physician. Journal of Physiology and Pharmacology 58/2008. Doboszyńska A.: Ucząc pacjenta, pomagasz mu na całe życie. Puls Medycyny 12/2008. Doboszyńska A.: Leczenie uzależnienia od nikotyny. Gabinet prywatny 9/2008. Doboszyńska A.: O szkodliwości palenia tytoniu i możliwościach odzwyczajenia się. Lek w Polsce 8/9/2008. Doboszyńska A.: F17 choroba, którą można leczyć. Służba Zdrowia 39-42/2008. Doboszyńska A.: Międzynarodowa Konferencja Astma Alergia _ POChP Chory Lekarz Pielęgniarka Edukacja chorych. Medycyna dydaktyka wychowanie 9/2008. Sulewska M., Doboszyńska A., Krupienicz A.: Raport pielęgniarski jako źródło informacji o chorych w opinii lekarzy i pielęgniarek. Problemy pielęgniarstwa 16/2008. Doboszyńska A.: Brak przełomowych zmian w leczeniu astmy. Puls medycyny 7/2008. Doboszyńska A., Świetlik E.: Nieuleczalnie ale do opanowania. Medical Tribune 7/2008. Doboszyńska A.: Wytyczne dotyczące odzwyczajania od palenia. Medycyna po dyplomie 12/

60 Doboszyńska A.: Jak rzucić palenie. Gabinet prywatny 02/2008. Cieśla D.: Przyszłość pielęgniarstwa w Polsce. Nowoczesne pielęgniarstwo i położnictwo. Czasopismo internetowe pielęgniarek i położnych 2/2008. Cieśla D., Czerniak J.: Możliwości zapobiegania zakażeniom odcewnikowym. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 3/2008. Tomaszewska M.,Cieśla D., Czerniak J., Dykowska G.: Możliwości doskonalenia zawodowego pielęgniarek potrzeby, a rzeczywistość. Problemy pielęgniarstwa 16/2008. Pietruk K., Doboszyńska A.: Nowe trendy w pulmonologii. Magazyn pielęgniarki i położnej 11/2008. Fedak M., Wieczorek A., Papiernik M., Krupienicz A.: Realizacja funkcji zawodowych. Magazyn pielęgniarki i położnej 11/

61 2007 Palczewska A., Doboszyńska A.: Edukacja pacjenta i jego rodziny w zakresie żywienia w chorobie nowotworowej. Pielęgniarstwo Polskie 2 3(24 25) Wieczorek A., Stępień D.: Pacjent z przewlekłą chorobą nerek. Magazyn pielęgniarki i położnej 12/2007. Doboszyńska A.: Poza szpitalne zapalenie płuc. Plus medycyny 147/2007. Świetlik E, Doboszyńska A.: Palliative care. Vestnik of hygiene and epidemiology. 11/2007. Świetlik E, Doboszyńska A.: Challenges and improvement of medical education in Europe. Vestnik of hygiene and epidemiology. 11/2007. Pietruk K., Bobrowska K., Doboszyńska A.: Oczekiwania studentów wobec przedmiotu opieka paliatywna, realizowanego w Akademii Medycznej w Warszawie. Medycyna Dydaktyka Wychowanie 7-8/2007. Świetlik E., Doboszyńska A: Nowe szczepionki nie tylko profilaktyka. Lek w Polsce 7/07 Doboszyńska A: 20-lecie Warszawskiego Hospicjum Społecznego. Medycyna Dydaktyka Wychowanie 11/2007. Doboszyńska A.: Opieka paliatywna. Przewodnik Lekarza. Supl. 1/2007. Sybilski A., Doboszyńska A.: Wpływ wybranych czynników na stężenie całkowite i obecność antygenowo swoistych IgE surowicy krwi pępowinowej. Pediatria Polska. Nr 3/2007. Sybilski A., Doboszyńska A.: Stężenie całkowitej IgE i antygenowo swoistych IgE w surowicy krwi pępowinowej, a obecność objawów chorób atopowych w pierwszym roku życia. Pediatria Polska. Nr 3/2007. Doboszyńska A., Koć M., Koć K., Świetlik E., Sosnowska E., Tomaszewska I.: Pleuritis as the first symptom of pulmonary embolism: a case report. Journal of Physiology and Pharmacology. Nr 58/2007. Doboszyńska A., Rożek M., Świetlik E., Tomaszewska I.: Heparin induced thrombocytopenia in a patient with massive lung embolism and left sided pneumonia: a case report. Journal of Physiology and Pharmacology. Nr 58/2007. Doboszyńska A., Brzostek D.: Leczenie astmy oskrzelowej. Pacjent stale najsłabsze ogniwo? Alergia Nr 3/ Doboszyńska A.: Zakażenia układu oddechowego. Medycyna po dyplomie. Vol 16/2007. Sulewska M., Mikulska A.: Pamiętać o problemach chorego na cukrzycę. Medycyna rodzinna. nr 2, 2007, s

62 Kądalska E.: Kształcenie pielęgniarek w Holandii. W: Wybrane zagadnienia z pielęgniarstwa europejskiego. (Wrońska, I., Kułak Krajewska E.) (red). Wydawnictwo Czelej, Lublin 2007, Pietruk K., Suwalski G, Suwalski P, Filipiak KJ, Majstrak F, Opolski G, Suwalski KB. Odległa ocena wyników pomostowania tętnic wieńcowych bez zastosowania krążenia pozaustrojowego w 4,5-letniej obserwacji. Pol Przegl Kardiol 2007; 9 (supl. 1): Bogdanowska-Charkiewicz D., Pichór A, Doboszyńska A.: Przyczyny hospitalizacji a opieka hospicyjna pacjentów z chorobą nowotworową. Geriatria. Polska. 2006; 3, Doboszyńska A.: Stan astmatyczny. Przewodnik Lekarza. 2 (84) Kochanowska Kałuża G., Tarwacka J., Doboszyńska A., Kubica J., Karasińska M.: Występowanie blaszek miażdżycowych w łuku aorty, a częstość współistnienia innych czynników ryzyka chorób układu sercowo naczyniowego. Geriatria Polska. 1/2006. Doboszyńska A., Świetlik E.: Organizacja opieki paliatywnej Geriatr. Pol. 2006; 3, Kądalska E., Fronczyk K.: Motywy wyboru studiów licencjackich na kierunku pielęgniarstwo w Polsce. W: Pielęgniarstwo XXI wieku, 1-2 (14-15), 2006, Kądalska E., Fronczyk, K.i, Wrońska, I.: Postrzeganie zawodu pielęgniarki przez studentów studiów licencjackich. W: Pielęgniarstwo XXI wieku 1-2 (14-15), 2006, Kądalska E., Wrońska, I. i Małkowski, P.: System kształcenia pielęgniarek w Polsce i w Holandii. W: Medycyna Dydaktyka Wychowanie Vol. XXXVIII, 10, 2006,

63 Zakład Pielęgniarstwa Społecznego Warszawa, ul. Erazma Ciołka 27, Tel. (022) Adres www: Kierownik zakładu: dr hab. n. med. Jacek Imiela Sekretariat: Anna Urbanik Sekretariat Szkolenia Podyplomowego: Anna Rychlica Skład osobowy jednostki: Adiunkci: Dr n. med. Halina Cieślak Asystenci: Mgr Joanna Parkitna Mgr Grażyna Wójcik Starsi wykładowcy: Mgr Teresa Paszek Mgr Zofia Sienkiewicz Wykładowcy: Mgr Anna Idzik Mgr Barbara Knoff Mgr Ewa Kobos Mgr Anna Leńczuk Gruba Mgr Mariola Pietrzak 63

64 Rys historyczny: Zakład Pielęgniarstwa Społecznego został powołany do życia Zarządzeniem JM Rektora Akademii Medycznej w Warszawie z 2004 r.. Kierownikiem Zakładu została prof. dr hab. n. med. Irena Wrońska, funkcję tę pełniła do września 2008 r.. W Zakładzie było zatrudnionych trzech pracowników naukowo dydaktycznych na stanowisku asystenta w pełnym wymiarze czasu pracy i jedna osoba w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz trzech pracowników dydaktycznych na stanowisku wykładowcy. Kierownikiem Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego od 1 października 2008 jest dr hab. n. med. Jacek Imiela profesor Centrum Kształcenia Podyplomowego. Obecnie w Zakładzie zatrudnionych jest dziesięć osób na stanowiskach naukowo dydaktycznych. Zakład Pielęgniarstwa Społecznego czynnie uczestniczył w życiu Uczelni. Pracownicy: wraz ze studentami prowadzili promocję Wydziału Nauki o Zdrowiu na terenie uczelni i miasta Warszawy, brali czynny udział w zjazdach i konferencjach krajowych i międzynarodowych, pracowali w Komisji Rekrutacyjnej, przeprowadzali egzaminy licencjackie uczestniczyli w opracowaniu programu nauczania, przewodników dydaktycznych na Kierunku Pielęgniarstwo, byli i są członkami Rady Wydziału, Rady Pedagogicznej, komisji wydziałowych i uczelnianych, uczestniczyli w programie Sokrates Commenius 64

65 Struktura organizacyjna: Zakład posiada 5 sal dydaktycznych, które znajdują się na I piętrze (sale 101, 102, 103, 104, 105) i dwie sale mieszczące się na piętrze II (sale 201i 210). Każda z wymienionych sal posiada ekrany projekcyjne, sprzęt multimedialny, który znajduje się na stanie zakładu. Są to: 4 laptopy, 4 projektory multimedialne, 2 rzutniki pisma, 2 kserografy. 65

66 Dydaktyka: Pracownicy Zakładu prowadzą zajęcia dydaktyczne dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych pierwszego i drugiego stopnia kierunku Pielęgniarstwo oraz dla studentów stacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Dietetyka, Ratownictwo Medyczne, Położnictwo, również dla studentów studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia kierunku Położnictwo. W Zakładzie prowadzone jest kształcenie podyplomowe dla pielęgniarek w zakresie kursów kwalifikacyjnych, kursów specjalnościowych i specjalizacji zawodowych. Pracownicy Zakładu prowadzą zajęcia praktyczne z zakresu Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Pielęgniarstwa Środowiskowo Rodzinnego, koordynują praktyki zawodowe, realizują projekty i prace badawcze. Pracownicy Zakładu realizują dużą liczbę godzin dydaktycznych na studiach stacjonarnych, w roku akademickim: 2004/ godzin, 2005/ godzin, 2006/ godzin, 2007/ godzin, 2008/ godzin, 2009/ godzin. W latach pracownicy Zakładu byli promotorami 411 prac licencjackich i 58 prac magisterskich, głównie stacjonarnych i niestacjonarnych studiów na kierunku Pielęgniarstwo, również prowadzili pojedyncze prace na kierunku Dietetyka i Położnictwo. 66

67 WYKAZ PRZEDMIOTÓW REALIZOWANYCH W ZAKŁADZIE PIELĘGNIARSTWA SPOŁECZNEGO STUDIA STACJONARNE KIERUNEK ROK STUDIÓW PRZEDMIOT PROWADZACY Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie filozofii i etyki zawodu pielęgniarki Dr hab. n. med. Jacek Imiela Mgr Anna Idzik Mgr Joanna Parkitna Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie zdrowia publicznego Mgr Zofia Sienkiewicz Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie pedagogiki Mgr Anna Leńczuk-Gruba Mgr Ewa Kobos Mgr Anna Idzik Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie socjologii Mgr Teresa Paszek Pielęgniarstwo II lic. Kształcenie w zakresie promocji zdrowia Mgr Zofia Sienkiewicz Pielęgniarstwo II lic. Kształcenie w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej Dr Halina Cieślak Mgr Mariola Pietrzak Mgr Barbara Knoff Pielęgniarstwo I mgr Kształcenie w zakresie zarządzania w pielęgniarstwie Mgr Grażyna Wójcik Pielęgniarstwo I, II mgr Kształcenie w zakresie dydaktyki w pielęgniarstwie Mgr Zofia Sienkiewicz Mgr Ewa Kobos Mgr Anna Leńczuk-Gruba Mgr Anna Idzik Mgr Joanna Parkitna Pielęgniarstwo I mgr Kształcenie w zakresie teorii pielęgniarstwa Mgr Joanna Parkitna Pielęgniarstwo I mgr Kształcenie w zakresie pielęgniarstwa europejskiego Prof. Irena Wrońska Mgr Grażyna Wójcik Mgr Zofia Sienkiewicz 67

68 Kształcenie w zakresie pielęgniarstwa Pielęgniarstwo II mgr w rodzinie z problemami zdrowotnymi Mgr Teresa Paszek Położnictwo III lic. Kształcenie w zakresie promocji zdrowia Mgr Zofia Sienkiewicz Dietetyka I lic. Etyka Mgr Anna Idzik Mgr Joanna Parkitna Dietetyka I lic. Pedagogika Mgr Anna Leńczuk-Gruba Mgr Ewa Kobos Ratownictwo medyczne II lic. Socjologia Mgr Teresa Paszek 68

69 WYKAZ PRZEDMIOTÓW REALIZOWANYCH W ZAKŁADZIE PIELĘGNIARSTWA SPOŁECZNEGO STUDIA NIESTACJONARNE KIERUNEK ROK STUDIÓW PRZEDMIOT PROWADZACY Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo I lic. I lic. Kształcenie w zakresie filozofii i etyki zawodu pielęgniarki Kształcenie w zakresie zdrowia publicznego Dr hab. n. med. Jacek Imiela Mgr Zofia Sienkiewicz Mgr Teresa Paszek Mgr Zofia Sienkiewicz Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie pedagogiki Mgr Teresa Paszek Pielęgniarstwo I lic. Kształcenie w zakresie socjologii Mgr Teresa Paszek Pielęgniarstwo II lic. Kształcenie w zakresie promocji zdrowia Mgr Zofia Sienkiewicz Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo II lic. I, II mgr I mgr I mgr II mgr Kształcenie w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej Kształcenie w zakresie dydaktyki w pielęgniarstwie Kształcenie w zakresie teorii pielęgniarstwa Kształcenie w zakresie pielęgniarstwa europejskiego Kształcenie w zakresie pielęgniarstwa w rodzinie z problemami zdrowotnymi Dr Halina Cieślak Mgr Mariola Pietrzak Mgr Zofia Sienkiewicz Mgr Ewa Kobos Mgr Anna Leńczuk-Gruba Mgr Anna Idzik Mgr Joanna Parkitna Prof. Irena Wrońska Mgr Zofia Sienkiewicz Prof. Irena Wrońska Mgr Grażyna Wójcik Mgr Zofia Sienkiewicz Mgr Teresa Paszek Granty i badania naukowe : W latach realizowano projekt badawczy finansowany przez Komitet Badań Naukowych pt. Analiza systemu kształcenia pielęgniarek w uczelniach w Polsce i w Holandii, zachodzących w tym zakresie przemian, w świetle regulacji europejskich oraz wymogów WHO i uwarunkowań społecznych. Określenie czynników kształtujących zainteresowania studiami (nr rej. 2 P05D ). Kierownikiem projektu była Pani prof. dr hab. Irena 69

70 Wrońska. Projekt ten realizowano we współpracy z Zakładem Pielęgniarstwa Klinicznego (głównym wykonawcą była dr Ewa Kądalska). Realizowano również pracę badawczą w ramach działalności statutowej pt. Zawodowe zagrożenia zdrowia pielęgniarek w województwie mazowieckim (nr rej. NZJ / N / 06). Problematyka zawodowych zagrożeń zdrowia pielęgniarek jest podstawą do przygotowania rozprawy doktorskiej mgr Zofii Sienkiewicz. W 2008 r. zgłoszono na 2009 rok temat pracy własnej mgr Grażyny Wójcik pt.: Badanie potrzeb zdrowotnych i opiekuńczych pacjentów przewlekle chorych leczonych w domu. Badanie zostało przeprowadzone wśród pacjentów zakładów opieki zdrowotnej na terenie woj. mazowieckiego i podkarpackiego, korzystających z różnych form świadczeń zdrowotnych realizowanych w warunkach domowych. W badaniu zostaną wykorzystane wystandaryzowane narzędzia badawcze : kwestionariusz EASY Care, skala oceny geriatrycznej, skala oceny funkcji poznawczych, kwestionariusz interrai. Zgłoszono w 2009 r. na 2010 rok trzy tematy prac własnych: mgr Ewa Kobos pt.: Cukrzyca typu I u dziecka a zmiany zachodzące w rodzinie. Badanie ma na celu analizę zmian do jakich dochodzi w funkcjonowaniu rodzin w wyniku zachorowania dziecka na cukrzycę typu I. Badania będą realizowane w oparciu o obszerny kwestionariusz wywiadu, mgr Anna Idzik pt.: Samoocena stanu zdrowia mężczyzn w wieku lat w aspekcie wybranych elementów stylu życia. Badanie ma na celu diagnozę subiektywnego stanu zdrowia, jego uwarunkowań, zachowań sprzyjających i ryzykownych oraz identyfikację najczęstszych dolegliwości psychosomatycznych i wybranych parametrów jakości życia wśród mężczyzn w wieku lat. Badania ankietowe na ogólnopolskiej grupie reprezentatywnej liczącej ok mężczyzn w wieku 40-60, realizowane metodą CAPI (wywiad bezpośredni wspomagany komputerowo); mgr Anna Leńczuk Gruba pt.: Problemy w adaptacji zawodowej absolwentów pielęgniarstwa. Ponadto pracownicy Zakładu realizują prace badawcze, nieposiadające numeru rejestracyjnego Uczelni. Tematami badawczymi realizowanymi w zakładzie są: Satysfakcja pacjenta ze świadczeń zdrowotnych w SPZOZ Warszawa Wola (na przykładzie 11 przychodni lekarskich), Zachowania zdrowotne u osób z chorobą niedokrwienną serca po 50 roku życia, Zachowania zdrowotne młodzieży akademickiej na przykładzie Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej, Komunikowanie się z podopiecznym a realizacja 70

71 zadań zawodowych, Zastosowanie poradnictwa w praktycznej działalności pielęgniarki, Przygotowanie pielęgniarki do edukacji zdrowotnej, Postawy pielęgniarek wobec śmierci, Styl życia młodzieży. Uzyskany materiał badawczy po opracowaniu badań i analizie statystycznej przygotowywany jest do opublikowania w czasopismach medycznych. W roku akademickim 2004/2005 zostały sfinalizowane prace nad przygotowaniem dwóch programów szczegółowych dla szkoleń specjalizacyjnych pielęgniarek i programy specjalizacji w dziedzinie pielęgniarstwa kardiologicznego oraz nefrologicznego. Obydwa programy uzyskały pozytywną opinię i akceptację Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych. Największe zapotrzebowanie występuje na specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa kardiologicznego. Odbyły się dwie edycje ( , , w specjalizacji uczestniczyło 51 osób) i dwie są w trakcie trwania ( , , w specjalizacji uczestniczy 48 osób). Specjalizacja w dziedzinie pielęgniarstwa nefrologicznego odbywała się w latach (specjalizację ukończyło 9 osób). Kolejną specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa chirurgicznego otworzono na okres r., uczestniczy w niej 27 osób, oraz specjalizację w dziedzinie anestezjologii i intensywnej opieki medycznej (47 osób). Ponadto w Zakładzie Pielęgniarstwa Społecznego prowadzone są kursy kwalifikacyjne w dziedzinie opieki długoterminowej, w latach odbyło się pięć edycji, szkolenie ukończyło 101 pielęgniarek/pielęgniarzy, w 2009 r. dwie edycje 89 osób. W 2007 r. odbył się kurs specjalistyczny w zakresie resuscytacji krążeniowo oddechowej, (uczestniczyły 23 osoby), i kurs kwalifikacyjny w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego (uczestniczyły 23 osoby), w 2007, 2008 odbył się również kurs specjalistyczny w zakresie opieki paliatywnej (96 osób). Całość prac związanych z kształceniem podyplomowym pielęgniarek i położnych koordynuje pełnomocnik Dziekana Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego do spraw kształcenia podyplomowego mgr Grażyna Wójcik asystent w Zakładzie. Współpraca naukowa: Zakład Pielęgniarstwa Społecznego współpracuje z : Katedrą Rozwoju Pielęgniarstwa Uniwersytetu Medycznego Lublinie Zakładem Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. 71

72 Koło naukowe Koło Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego - założone roku, liczba członków 32 osoby, działalność: profilaktyka i działalność szkoleniowo edukacyjna studentów, wystąpienia na konferencjach, zjazdach np.: Rola pielęgniarki POZ w profilaktyce raka jąder., Rola pielęgniarki POZ w profilaktyce raka sutka. Osobą odpowiedzialną za działalność Koła jest dr n. med. Halina Cieślak. 72

73 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Wójcik G., Sienkiewicz Z., Cieślak H., Paszek T., Wrońska I., Fidecki W., Wysokiński M., Imiela J.: Assuptions for the model of care for the elderly and chronically ill in Poland, in: "Holistic care of the elderly Radom, 2009, T. 6, s Idzik A., Leńczuk-Gruba A., Kobos,E. Imiela J.: A self-appraisal of the health of poles over sixty years old.in "Holistic care of the elderly, Radom, 2009, T. 6, s Sienkiewicz Z., Paszek T., Wrońska I.: Strain on the spine Professional treat to nurses Heath, in: Advances In Medical Science 2007, nr 1, s Sienkiewicz Z., Paszek T.: Zawodowe zagrożenia zdrowia pielęgniarek we Wspólnocie europejskiej in: Pielęgniarstwo europejskie, Lublin, 2007, s Sienkiewicz Z., Wysokiński M.: Działania promocyjne w sferze zachowań zdrowotnych, in: Wybrane zagadnienia z edukacji zdrowotnej, Kielce, 2010,s Kobos,E. Leńczuk-Gruba A., Sienkiewicz Z. : Wybrane aspekty edukacji zdrowotnej w pracy pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania in: Dziecko i jego środowisko. Wyzwania pediatrii XXI wieku- problemy zdrowotne dzieci w wieku szkolnym, Wrocław, 2010, Wybrane determinanty pielęgniarstwa, cz. II red.: Z. Sienkiewicz, W. Fidecki, G. Wójcik, wyd.: Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa Interdisciplinary dimension of health and illness: red.g. Wójcik, I. Wrońska, Z. Sienkiewicz, wyd.: Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa Wybrane determinanty pielęgniarstwa: cz. IV red.: H. Cieślak, M. Wysokiński, W. Fidecki, wyd.: Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa Imiela J., Opolski G., Rydzewska G., I wsp.: Position paper of the Working Group of three prevention of gastrointestinal complications during antiplatelet treatment. in: Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej, 2009;119(6):

74 Zakład Pielęgniarstwa Nefrologicznego Warszawa, ul. Oczki 4(paw.16) Telefony: (22) , FAX Adres Adres www: Kierownik zakładu: Prof. dr hab. n. med. Janusz Wyzgał Sekretariat: Mgr Anna Łabuś Skład osobowy jednostki: Profesorowie: Prof. dr hab. n. med. Janusz Wyzgał Asystenci: Dr n. med. Joanna Sańko-Resmer Lek.med. Dorota Zygier Doktoranci: Mgr Monika Gaj Mgr Łukasz Czyżewski Mgr Anna Kołek Mgr Bożena Białczak 74

75 Rys historyczny: Powstanie Zakładu poprzedziło powołanie Zarządzeniem Rektora Nr54/2005 z dnia 22 listopada 2005 r. oraz 92 ust. 7 Statutu Akademii Medycznej w Warszawie Samodzielnej Pracowni Pielęgniarstwa Nefrologicznego. Jej kierownikiem został mianowany z dniem 1 grudnia 2005 r. dr hab. n. med. Janusz Wyzgał, a skład osobowy uzupełniała pani prof. Liliana Gradowska. Początkowo Pracownia ograniczała się jedynie do dydaktyki z zakresu pielęgniarstwa nefrologicznego dla II i III roku pielęgniarstwa Wydziału Nauki o Zdrowiu. Bazą kliniczną była Klinika Immunologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Instytutu Transplantologii AM, tam też mieściła się tymczasowa siedziba Pracowni. Do dalszego rozwoju Pracowni przyczyniło się kolejne Zarządzenie Rektora Akademii Medycznej z dnia 1 sierpnia 2006 r. przemianowujące Samodzielną Pracownię w Zakład Pielęgniarstwa Nefrologicznego. Wówczas dołączyła do dotychczasowego personelu lek. Joanna Sańko-Resmer. Struktura organizacyjna: Jednostka posiada własne sale seminaryjno-wykładowe, wyposażone w nowoczesny sprzęt audiowizualny. Dydaktyka: Zakład realizuje ponad 2000 godzin dydaktycznych na kierunku pielęgniarstwo, z następujących przedmiotów: kształcenie w zakresie nefrologii i pielęgniarstwa nefrologicznego, kształcenie w zakresie interny i pielęgniarstwa internistycznego, zarówno dla studentów studiów stacjonarnych, jak i niestacjonarnych. Poza dotychczasową dydaktyką z zakresu pielęgniarstwa nefrologicznego prowadzono również zajęcia z chorób wewnętrznych dla II roku pielęgniarstwa. W tym zaś roku akademickim podjęto również zajęcia z pielęgniarstwa nefrologicznego na studiach magisterskich. Jednocześnie prowadzono w Zakładzie opiekę nad pielęgniarkami piszącymi prace licencjackie i magisterskie, przeprowadzając seminaria licencjackie. Personel pełnił również opiekę merytoryczną nad nauczaniem z zakresu pielęgniarstwa nefrologicznego w Radomiu i Siedlcach. Wyrazem rozwoju placówki była nowa siedziba zlokalizowana na ul. Oczki 6. 75

76 Baza kliniczna i naukowa Zakładu Pielęgniarstwa Nefrologicznego związana jest z Kliniką Immunologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych IT kierowaną przez prof. L. Pączka. Granty i badania naukowe: Główne kierunki działalności naukowej koncentrowały się nad oceną skuteczności różnych schematów immunosupresji w leczeniu kłębuszkowych zapaleń nerek, wpływem cukrzycy po przeszczepieniu na losy przeszczepionego narządu oraz wpływem wczesnej hiperglikemii na funkcje graftu. Efektem tych badań było powstanie licznych publikacji w polsko- i anglojęzycznych czasopismach, a także książki pt.: Cukrzyca po przeszczepieniu narządów. Nie były to jedyne kierunki działalności naukowej. W 2006 r. zakończono publiczną obroną rozprawę doktorską lek. Janusza Grochowskiego pt.: Ocena wpływu wybranych czynników warunkujących nadciśnienie tętnicze u pacjentów przewlekle hemodializowanych. Kontynuując działalność naukowo dydaktyczną Zakładu w bieżącym roku akademickim przyjęto na studia doktoranckie mgr pielęgniarstwa Monikę Gaj oraz zatrudniono na miejsce prof. Liliany Gradowskiej, która odeszła na zasłużoną emeryturę, dr n. med. Małgorzatę Gomółkę. 76

77 Najważniejsze publikacje pracowników: Wyzgał J, Niemczyk M, Ziółkowski J, Durlik M, Wiecek A. Results of a 6-month, multicenter, open-label, prospective study concerning efficacy and safety of mycophenolate sodium in de novo kidney transplant recipients. Transplant Proc Nov;39(9): Wyzgal J, Paczek L, Ziolkowski J, Pawlowska M, Rowiński W, Durlik M., Early hyperglycemia after allogenic kidney transplantation. Ann Transplant. 2007;12(1):40-5. Grochowiecki T, Wyzgał J, Gałazka Z, Nazarewski S, Grygiel K, Pietrasik K, Sańko-Resmer J, Paczek L, Szmidt J. A retrospective study of steroid elimination in simultaneous pancreas and preemptive kidney transplant (Sppre-Ktx) recipients. Ann Transplant. 2006; 11(2):57-9. Review. Grochowiecki T, Szmidt J, Gałazka Z, Nazarewski S, Madej K, Frunze S, Wyzgał J, Senatorski G, Jakimowicz T, Pietrasik K, Wojtaszek M, Grygiel K, Chudziński W, Siciński M, Kański A, Paczek L. The comparison of treatment results of type 1 diabetes mellitus complicated by end-stage diabetic nephropathy in patients undergoing simultaneous pancreas and pre-emptive kidney transplantation (SPPkTx) and patients enrolled into the dialysis program--a cohort study. Ann Transplant. 2005;10(3):31-5. Grochowiecki T, Szmidt J, Gałazka Z, Nazarewski S, Madej K, Meszaros J, Paczek L, Durlik M, Wyzgał J, Grygiel K, Wojtaszek M, Piwowarska J, Kański A., Comparison of 1-year patient and graft survival rates between preemptive and dialysed simultaneous pancreas and kidney transplant recipients., Transplant Proc Jan-Feb;38(1): Wyzgal J, Oldakowska-Jedynak U, Paczek L, Michalska M, Ziolkowski J, Soluch L, Zygier D, Sanko-Resmer J, Gradowska L, Niewczas M, Galazka Z, Pacholczyk M, Durlik M., Posttransplantation diabetus mellitus under calcineurin inhibitor. Transplant Proc Sep;35(6): Wyzgal J, Oldakowska-Jedynak U, Paczek L, Michalska M, Ziolkowski J, Soluch L, Zygier D, Sanko-Resmer J, Gradowska L, Niewczas M, Galazka Z, Pacholczyk M, Durlik M., Posttransplantation diabetus mellitus under calcineurin inhibitor., Transplant Proc Sep;35(6): Sańko-Resmer J, Boillot O, Wolf P, Thorburn D. Renal function, efficacy and safety postconversion from twice- to once-daily tacrolimus in stable liver recipients: an open-label multicenter study. Transpl Int Mar;25(3): doi: /j x. Epub 2012 Jan

78 Cyganek A, Pietrzak B, Kociszewska-Najman B, Sanko-Resmer J, Paczek L, Wielgos M. Anemia treatment with erythropoietin in pregnant renal recipients.transplant Proc Oct;43(8): Wyzgał J, Paczek L, Sańko-Resmer J, Ciszek M, Nowak M, Rowiński W, Szmidt J, Durlik M., Insulin resistance in kidney allograft recipients treated with calcineurin inhibitors., Ann Transplant. 2007;12(2):

79 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Transplantacyjnego Warszawa, ul. Oczki 4 (paw. XVI) Tel. 22/ Fax 22/ Kierownik zakładu: Sekretariat: Prof. dr hab. n. med. Piotr Małkowski Anna Jakubowska Skład osobowy jednostki: Adiunkci: Dr n. med. Jarosław Czerwiński Dr n. med. Dariusz Wasiak Asystenci: Mgr Marta Hreńczuk Wykładowcy: Mgr Wioletta Żuk Doktoranci: Mgr Dominika Domańska (poprzednio Gutowska) Mgr Monika Mazurek Mgr Anna Pszenny 79

80 Rys historyczny: Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Transplantacyjnego został powołany w dniu 27 września 2006 r. na mocy Zarządzenia o nr79/2006 JM Rektora Akademii Medycznej w Warszawie. Umiejscowiony jest na terenie Szpitala Dzieciątka Jezus. Główne osiągnięcia jednostki: Przygotowywane są cztery doktoraty pracowników Zakładu: Mgr Dominika Domańska Analiza kosztów przeszczepienia wątroby (LTX) u dorosłych, wykonywanych w trybie planowym i ostrym w materiale Kliniki Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej. Mgr Marta Hreńczuk Analiza czynników społeczno-demograficznych i klinicznych oraz ich wpływ na jakość życia pacjentów po transplantacji wątroby. Mgr Monika Mazurek Wpływ wybranych czynników prognostycznych na wyniki leczenia chorych z grupy podwyższonego ryzyka operowanych z powodu tętniaka aorty brzusznej. Mgr Anna Pszenny Pobieranie i przeszczepianie narządów od zmarłych dawców zakażonych wirusami zapalenia wątroby typu B i C. Wspólnie z Zakładem Pielęgniarstwa Społecznego opracowanie programu szczegółowego do specjalizacji w dziedzinie pielęgniarstwa chirurgicznego, co zaowocowało w 2008 r. przyznaniem przez JM Rektora WUM nagrody zespołowej dydaktycznej drugiego stopnia. Współorganizacja wraz z Zakładem Pielęgniarstwa Nefrologicznego WUM pierwszej Sesji Pielęgniarskiej podczas obrad IX Zjazdu Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego Kraków Współorganizacja Konferencji Naukowo-Szkoleniowej PTH Postępy w hepatologii z udziałem wybitnych specjalistów o międzynarodowej reputacji Zorganizowanie konferencji Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego Postępy w hepatologii Mikołajki (organizacja całej konferencji) 2008, Pracownicy naukowo-dydaktyczni Zakładu biorą czynny udział w konferencjach krajowych i zagranicznych. Wspólne publikacje i doniesienia ukazują się na łamach czasopism 80

81 anglojęzycznych: Transplantation Proceeding, Annals of Transplantation i Experimential & Clinical Hepatology. Pracownicy Zakładu są powoływani na członków Państwowej Komisji Egzaminacyjnej w dziedzinie transplantologii klinicznej, chirurgii ogólnej i zdrowia publicznego. Nasi pracownicy są również powoływani do prac Komitetów Naukowych licznych zjazdów i konferencji krajowych. Biorą udział w pracach komitetów redakcyjnych czasopism medycznych Experimential & Clinical Hepatology, Annals of Transplantation, Postępy Żywienia Klinicznego; pielęgniarstwa Pielęgniarstwo XXI wieku, Pielęgniarstwo Polskie, oraz nauk o zdrowiu Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu, Standardy Medyczne, Medical Science Monitor. Redaktorem naczelnym Annals of Transplantation jest prof. Piotr Małkowski. Są członkami stowarzyszeń: Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego, Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego, Polskiej Grupy Ekspertów HBV, Polskiej Grupy Ekspertów HCV, Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkolnictwa Medycznego oraz Państwowej Komisji Akredytacyjnej, Rady Towarzystw Naukowych przy Prezydium PAN. W rankingu osiągnięć naukowych jednostek WUM, Zakład w 2009 r. zajął I miejsce we WNoZ i XVI w WUM. 81

82 Struktura organizacyjna: Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Transplantacyjnego posiada wyposażenie dydaktyczne: laptopy i rzutniki multimedialne. Ponadto zakupił zamrażarkę niskotemperaturową do przechowywania surowic. Dydaktyka: Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Transplantacyjnego prowadzi zajęcia dydaktyczne dla studentów: 1) studiów stacjonarnych licencjackich i magisterskich kierunku: ratownictwo medyczne (licencjat) anatomia kliniczna I rok nagłe stany chirurgiczne III rok pielęgniarstwo (licencjat i studia magisterskie) chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne kształcenie w zakresie pielęgniarstwa transplantologicznego 2) studiów niestacjonarnych kierunku (licencjat i studia magisterskie) - Pielęgniarstwo ształcenie w zakresie pielęgniarstwa chirurgicznego kształcenie w zakresie pielęgniarstwa transplantonkologicznego. 82

83 Granty i badania naukowe: Grant: POKL: 2009 Nazwa projektu: Podnoszenie kompetencji akademickiej kadry dydaktycznej i dywersyfikacja oferty szkoleniowej w obszarze diagnostyki radiologicznej i kwalifikacji do leczenia chorych z nowotworami wątroby. Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Unia Europejska, Europejski Fundusz Społeczny (FS019). Zakład prowadzi badania naukowe dotyczące: oceny radykalności termoablacji guzów wątroby, badań epidemiologicznych WZW typu B i C w Polsce, badań epidemiologicznych guzów wątroby i pęcherzyka żółciowego na Mazowszu i w Polsce markerów nowotworowych. 83

84 Współpraca naukowa: Zakład ściśle współpracuje z Katedrą i Kliniką Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej Instytutu Transplantologii, POLTRANSPLANT oraz pozostałymi jednostkami transplantologicznymi Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Zakład współpracuje z innymi ośrodkami transplantologicznymi: w I.P. Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie-Międzylesiu oraz ośrodkiem transplantologicznym w Szczecińskiej Akademii Medycznej. Współpracuje również z Klinikami Chorób Zakaźnych Akademii i Uniwersytetów Medycznych w Warszawie, Szczecinie, Poznaniu, Wrocławiu i Białymstoku z Oddziałem Mazowieckim NFZ Department of Surgery University of Strasbourg Department of Radiology University Angers Department of Radiology University Innsbruck -Department of Surgery University Innsbruck. 84

85 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Dorobek naukowy zakładu stanowi m in. 55 publikacji w różnych czasopismach naukowych w zakresie hepatologii i transplantologii oraz pielęgniarstwa, rozdziały w książkach pt. Wytyczne dotyczące zasad zgłaszania, kwalifikacji i przygotowania zmarłych dawców do pobrania narządów. pod red. B. Rutkowskiego, P. Kalicińskiego, Z. Śledzińskiego, M. Wujtewicz, A. Mileckiej oraz Guide of recommendations for Quality Assurance Programmes in the Deceased Donation Process. J, 5 doniesień zjazdowych, 7 prezentacji podczas konferencji naukowych, czynne uczestnictwo w 10 zjazdach zagranicznych odbywających się m in. w Budapeszcie, Brazylii, Paryżu oraz USA. 85

86 Publikacje: Małkowski P., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D. Kądalska E., Wrońska I.: Epidemiolgy of hepatocellular carcinoma.in: Med. Scie.Revv Medic. Journ.Cont. Education 2006, 6, Małkowski P.: System kształcenia pielęgniarek w Polsce i Holandii. in. Medycyna Dydaktyka Wychowanie, 2006, 38, 10, Andrzejewska M., Pacho R., Małkowski P.: Diagnostyka radiologiczna raka wątrobowokomórkowego in: Przegl. Epidem, 2006,4,60, Małkowski P., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Kwiatkowski A., Chmura A., Czerwiński J.: Rak wątrobowo-komórkowy epidemiologia i leczenie in: Przegl. Epidem., 2006,4,60, Małkowski P, Pacholczyk M, Łągiewska B, Adadyński L, Wasiak D, Kwiatkowski A, Chmura A, Czerwiński J.: Hepatocellular carcinoma--epidemiology and treatment. in: Przegl Epidemiol. 2006;60(4): Review. Polish. Pacholczyk M., Lągiewska B., Chmura A., Adadyński L., Małkowski P., Wasiak D., Nowacka- Cieciura E.: Long term results of the liver transplantation for HCC single centre experience in: Experimential & Clin. Hepatology, 2006, 2,25 (streszczenie). Nosek R., Kosieradzki M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Kwiatkowski A., Czerwiński J., Małkowski P., Rybińska J.: A case report of extrahepatic hemangioma, Experimential & Clinical Hepatology, 2006,2, 29 (streszczenie). Pszenny A, Gutowska D, Czerwinski J, Wasiak D, Chmura A, Ciszek M, Małkowski P, Szmidt J.: Long-term survival after kidney transplantation from homozygotic twin--a case report. In: Ann Transplant. 2007;12(1):46-8. Andrzejewska M, Pacho R, Małkowski P.: Radiological imaging of hepatocellular carcinoma] in: Przegl Epidemiol. 2006;60(4): Review. Polish. Małkowski P., Czerwiński J., Wasiak D., Łaba M., Pszenny A., Gutowska D., Pacholczyk M., Chmura A., Łągiewska B., Adadyński L., Kosieradzki M., Kwiatkowski A., Trzebicki J., Kaliciński P., Pawłowska J., Pączek L., Durlik M.: Liver transplantation In Poland In comparison to European results in: Hepatologia 2007, 7, 3-8. Czerwiński J., Perkowska A., Mróz A., Łągiewska B., Adadyński L., Durlik M., Głyda M., Lisik W., Pacholczyk M., Pączek L., Polak W., Sledziński Z., Wasiak D., Włodarczyk Z., Wałaszewski J., Małkowski P, Chmura A.: Assessment of cadaveric livers discarded from transplantation. A 86

87 correlation between clinical and histological parameters in: Annals of Transplantation, , (2), Kawecki D., Chmura A., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Małkowski P., Sawicka-Grzelak A., Rokosz A., Szymanowska A., Swoboda-Kopeć E., Wróblewska M., Rowiński W., Durlik M., Pączek L., Łuczak M.: Detection of cladosporium difficile in stool samples from patients in the early period after liver transplantation in: Transpl. Proc.2007,39,9, Kawecki D., Chmura A., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Małkowski P., Sawicka-Grzelak A., Rokosz A., Szymanowska A., Swoboda-Kopeć E., Wróblewska M., Rowiński W., Durlik M., Pączek L., Łuczak M.: Bacteria isolated from bile samples of liver recipients in the early period after transplantation in: Transpl. Proc.2007,39,9, Kawecki D., Chmura A., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Małkowski P., Sawicka-Grzelak A., Rokosz A., Szymanowska A., Swoboda-Kopeć E., Wróblewska M., Rowiński W., Durlik M., Pączek,Łuczak M.: Surgical site infections in liver recipients in the early posttransplantation period: etiological agents and susceptibility profiles in: Transpl. Proc. 2007, 39, 9, Czerwiński J., Malanowski P., Wasiak D., Pszenny A., Gutowska d., Kwiatkowski R., Pacholczyk M., Chmura A., Małkowski P., Wałaszewski J.: Viral hepatic B and C markers in the population of deceased donors in Poland in: Transpl. Proc. 2007,39,9, Kasprzyk T., Kwiatkowski A., Wszoła M., Ostrowski K., Danielewicz R., Domagałą P., Małkowski P., Fesołowicz S., Nosek R., Czerwiński J., Trzebicki J., Durlik M., Pączek L., Patrzałek D., Rowiński W., Chmura A.: Long Term results of kidney transplantation from HCV positive donors. In:Transpl. Proc.2007,39,9, Małkowski, A. Marciniak, D. Wasiak, J. Czerwiński, A. Pszenny, D. Gutowska, M. Łaba, J. Paszkiewicz, B. Misińska, M. Uszyńska-Tuzinek, M. Kosieradzki: Incidence of hepatocellular carcinoma (HCC) and cholangiocellular (CCC) in the Mazovian region. In: Experimential & Clinical Hepatology 2007, vol 3, nr 2, 14 (abstract). Czerwiński, P. Malanowski, D. Wasiak, D. Gutowska, A. Pszenny, A. Kwiatkowski, M. Pacholczyk, A. Chmura, J. Wałaszewski, P. Małkowski: Serological marker sof hepatitis type B and type C In the population of cadaveric donors in Poland in the years in: Experimential & Clinical Hepatology 2007, vol 3, nr 2, 17 (abstract). 87

88 Lisik, M. Pacholczyk, B.Łągiewska, L. Adadyński, P. Małkowski, D. Wasiak, A. Chmura: Diagnostic problems with stratification and stasing of hepatocellular carcinomaiin patients with cirrhosis before liver transplantation casr report in: Experimential & Clinical Hepatology 2007, vol 3, nr 2, 12 (abstract). Wasiak D., Czerwiński J., Pszenny A., Gutowska D., Małkowski P., Łągiewska B., Pacholczyk M., Adadyński L., Gontarczyk G., Chmura A.: Hepatocellular carcinoma in HBV and HCV infected patients without sings of cirrhosis,experimential & Clinical Hepatology, 2007, vol 3, nr 1, Małkowski P., Marciniak A., Wasiak D., Czerwiński J., Pszenny A., Gutowska D., Łaba M., Paszkiewicz J., Misińska B., Uszyńska-Tuzinek M., Kosieradzki M.: Incidence of hepatocellular carcinoma (HCC) and cholangiocellular carcinoma (CCC) in Mazovian Region, Experimential & Clinical Hepatology, 2007; vol 3, no 2, 14 (abstract) J. Czerwiński, P.Malanowski, D.Wasiak, A.Grzybowska, D.Gutowska, A. Kwiatkowski, M.Pacholczyk, A.Chmura, J.Wałaszewski, P. Małkowski: Markers of hepatitis type B In the population of deceased liver donors In Poland; Liver Transplantation, vol.13,no 6, suppl 1- June 2007, 191 (abstract) Kawecki D., Chmura A., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Małkowski P., Sawicka-Grzelak A., Rokosz A., Szymanowska A., Swoboda-Kopeć E., Wróblewska M., Rowiński W., Durlik M., Pączek L., Łuczak M.: Czynniki etiologiczne zakażenia miejsca operowanego u biorców wątroby we wczesnym okresie po przeszczepie czas zakażenia oraz wrażliwość szczepów, Nowiny Lekarskie, supl. I 2007(76), 64 (abstrakt) Łaba M., Czerwiński J., Małkowski P.: Standardy pielęgnowania chorego poddanego zabiegowi przeszczepienia nerki. Pielęgniarstwo XXI wieku,2007, 3-4(20-21), Zelman M., Łągiewska B., Małkowski P., Jakubowska-Winiecka A.: Opieka personelu medycznego w okresie okołotransplantacyjnym w opinii pacjentów. Pielęgniarstwo XXI wieku,2007,3-4,(20-21),25-29 Pszenny A., Łaba M., Małkowski P.: Health education of patients after liver transplantation. Pielęgniarstwo Polskie, 2007, nr 2-3, Łaba M: Jakość życia pacjentów z chorobami wątroby. Magazyn Pielęgniarki i Położnej, 2007: 10, 3 88

89 Kawecki D., Chmura A., Małkowski P., Swoboda-Kopeć E., Łuczak M.: Urinary tract infections (UTI s) in the early period after liver transplantation etiological agents and their susceptibility. British Journal of Surg.,2008, 25, 26 (abstract) Kawecki D, Kot K., Sawicka-Grzelak A., Małkowski P., Chmura A., Łuczak M.: Bacterial infections In the early posttransplantation period after liver transplantation etiological agents and their susceptibility. British Journal of Surg, 25, 26 (abstract) Małkowski P.: Profilaktyka okołooperacyjna powikłań infekcyjnych w chirurgii przewodu pokarmowego. Medycyna Po Dyplomie, 2008,supl 05/08,25-26 Kawecki D., Sawicka-Grzelak A., Kot K., Swoboda-Kopeć E.,Pacholczyk M., Łągiewska B., Małkowski P., Chmura A., Rowiński W., Łuczak M.: Etiological agents of bacterial infections In the early posttransplantation period after liver transplantation: Bacteria and their susceptibility. International Journal of Infectious Diseases, 2008,12,suppl.2, 59 Kawecki D., Sawicka-Grzelak A., Kot K., Swoboda-Kopeć E., Pacholczyk M., Łągiewska B., Chmura A., Małkowski P., Rowiński W., Łuczak M.: Urinary tract infections (UTI s) in the early period after liver transplantation. International Journal of Infectious Diseases, 2008,12,suppl.2, 59 Czerwiński J., Pszenny A., Łaba M., Wasiak D., Kwiatkowski A., Kasprzyk T., Domagała P., Chmura A., Małkowski P., Wałaszewski J.: Anti-HCV positive donors, Is it a potential source of cadaveric livers for transplantation?liver Transpl., 2008,14,7,suppl.1, 154 (abstract) Wasiak D., Kosieradzki M., Czerwiński J., Małkowski P., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Lisik W., Pszenny A., Łaba M., Chmura A.: The risk of HBV transmission in liver transplantation. Liver Transpl.,2008,14,7,suppl.1, 154 (abstract) Pszenny A., Czerwiński J., Malanowski P., Antoszkiewicz K., Małkowski P., Wałaszewski J.: Organ donation and transplantation in Poland in Annals of Transplantation 2008, 13(1), Łaba M., Pszenny A., Gutowska D., Jonas M., Durlik M., Pączek L., Wasiak D., Czerwiński J., Małkowski P.: Quality of life after liver transplantation preliminary report. Annals of Transplantation, 2008, 13(4),67-71 Juszczyk J., Boroń-Kaczmarska A., Cianciara J., Flisiak R., Gładysz A., Halota W., Kryczka W., Małkowski P., Pawłowska M., Simon K.: Polish experts group on HBV.Therapeutic recommendations on 2008 year (antiretroviral treatment of chronic hepatitis B). Przegląd Epidemiologiczny.2008; 62(2 )

90 Skolimowska A, Łaba M.: Zadania pielęgniarki w przygotowaniu do zabiegu i postępowaniu pooperacyjnym z chorymi po transplantacji wątroby. Magazyn Pielęgniarki i Położnej, 2008; 9, Czerwiński J., Pszenny A., łaba M., Ostrowski K., Pacholczyk M., Wasiak D., Kosieradzki M., Chmura A., Małkowski P.: Possible errors in HBV and HCV testing due to fluid discorders in deceased organ donors. Annals of Transplantation, 2009, vol 14, suppl. 1,21 Łaba M., Pszenny A., Fiedor P., Gutowska D, Zuk W., Mazurek M., Małkowski P.: Nursing model of care after pancreatic islet transplantation. Annals of Transplantation, 2009,14, suppl.1, 79(abstract) Czerwiński J., Pszenny A., Łaba M., Ostrowski K., Pacholczyk M., Wasiak D., Kosieradzki M., Chmura A., Małkowski P.: Possible errors in HBV and HCV testing due to fluid imbalance in deceased potential liver donors. Liver Transplantation, 2009 July, vol 15, suppl. 1, 7 (abstract) Pszenny A., Czerwiński J., Malanowski P., Łaba M., Małkowski P., Wałaszewski J.: HIV infections in deceased organ donors in Poland in years HIV & AIDS Review, 2009, vol 8, Krzakowski M., Zieniewicz K., Habior A., Horban A., Olszewski W., Cianciara J., Simon K., Hartleb M., Regułą J., Pacho R., Rowiński O., Ziarkiewicz-Wróblewska B., Krawczyk M., Małkowski P., Jassem J.: Hepatocellular carcinoma diagnosis and treatment. Onkologia w Praktyce Klinicznej. 2009, 5,4, Małkowski P., Wasiak D., Czerwiński J.: Therapeutic options for hepatocellular carcinoma. Gastroenterologia Polska, 2009, 16, (4), Kuzaka B., Kawecki D., Borkowski T., Broda J., Wierzbicki Z., Małkowski P., Chmura A., Borkowski A.: An analysis of enterovesical fistulas in patients hospitalized in Medical University of the Infant Jesus Hospital in Warsaw from 1995 to Polish Journal of Surgery, 2009,81, Małkowski P., Michałowicz B., Pawlak J.: Zakrzepica żył trzewnych. Chirurgia po Dyplomie, 2009, 4,2, 8-17 Kawecki D.,Chmura A., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Wasiak D., Czerwiński J., Małkowski P., Sawicka-Grzelak A.,Kot K., Wróblewska M., Rowiński W., Durlik M., Pączek L., Łuczak M.: Bacterial infections in the early period after liver transplantation: Etiological agents and their susceptibility. Medical Science Monit, 2009,15 (9),CR

91 Kawecki D, Kwiatkowski A, Michalak G, Sawicka-Grzelak A, Mlynarczyk A, Sokol-Leszczynska B, Kot K, Czerwinski J, Lisik W, Bieniasz M, Wszola M, Domagala P, Rowinski W, Durlik M, Luczak M, Chmura A, Mlynarczyk G.: Etiologic agents of bacteremia in the early period after simultaneous pancreas-kidney transplantation.transplant Proc Oct;41(8): Kawecki D, Kwiatkowski A, Michalak G, Sawicka-Grzelak A, Mlynarczyk A, Sokol-Leszczynska B, Serafin I, Czerwinski J, Lisik W, Bieniasz M, Wszola M, Domagala P, Rowinski W, Durlik M, Luczak M, Chmura A, Mlynarczyk G.: Urinary tract infections in the early posttransplant period after simultaneous pancreas kidney transplantation. Transplant Proc Oct;41(8): Kawecki D, Kwiatkowski A, Michalak G, Sawicka-Grzelak A, Mlynarczyk A, Sokol-Leszczynska B, Lazinska B, Dzieciatkowski T, Przybylski M, Czerwinski J, Lisik W, Bieniasz M, Wszola M, Domagala P, Rowinski W, Durlik M, Luczak M, Chmura A, Mlynarczyk G.: Surgical site infections in the early posttransplant period after simultaneous pancreas-kidney transplantation. Transplant Proc Oct;41(8): Domagala P, Kwiatkowski A, Wszola M, Czerwinski J, Cybula K, Trzebicki J, Chmura A: Complications of transplantation of kidneys from expanded-criteria donors. Transplant Proc Oct;41(8): Czerwiński J, Jakubowska-Winecka A, Becler R, Kubik T, Milecka A, Sekta S, Pabisiak K, Malanowski P, Rowinński W.: Educational system for transplant coordinators in Poland: postgraduate studies at Warsaw Medical University; 2 years of experience.transplant Proc Oct;41(8): Łaba M, Pszenny A, Gutowska D, Jonas M, Durlik M, Paczek L, Wasiak D, Czerwiński J, Małkowski P. Quality of life after liver transplantation--preliminary report. Ann Transplant. 2008;13(4): Czerwiński J, Antoszkiewicz K, Krawczyk A, Wasiak D, Gontarczyk G, Fesołowicz S, Nosek R, Pawelec K, Rowiński W, Wałaszewski J.: Geography of the referred potential liver recipients and donors in Poland in Transplant Proc Jan-Feb;38(1): Deborska-Materkowska D, Lewandowski Z, Sadowska A, Nowacka-Cieciura E, Chudziński W, Czerwiński J, Paczek L, Durlik M. Fever, human herpesvirus-6 (HHV-6) seroconversion, and acute rejection episodes as a function of the initial seroprevalence for HHV-6 in renal transplant recipients. Transplant Proc Jan-Feb;38(1):

92 Książki i rozdziały w książkach: Amil M., Brezovsky P., Czerwiński J., Coll E., Collet D., De Guerra A. i in. Guide of recommendations for Quality Assurance Programmes in the Deceased Donation Process. Język angielski. ISBN: Gruppo Alla Medica. Madryt. Hiszpania rozdziałów. Współautor książki. Czerwiński J. Ryzyko przeniesienia chorób od dawcy do biorcy przeszczepu możliwości i zasady zapobiegania. W: Wytyczne dotyczące zasad zgłaszania, kwalifikacji i przygotowania zmarłych dawców do pobrania narządów. Pod red. B. Rutkowskiego, P. Kalicińskiego, Z. Śledzińskiego, M. Wujtewicz, A. Mileckiej. Via Medica. Gdańsk ISBN : Milecka A. Czerwiński J. Rola i zadania koordynatora transplantacji. W: Wytyczne dotyczące zasad zgłaszania, kwalifikacji i przygotowania zmarłych dawców do pobrania narządów. Pod red. B. Rutkowskiego, P. Kalicińskiego, Z. Śledzińskiego, M. Wujtewicz, A. Mileckiej. Via Medica. Gdańsk ISBN :

93 Doniesienia zjazdowe: Małkowski P, Marciniak A, Wasiak D, Czerwiński J, Pszenny A, Gutowska D, Łaba M, Paszkiewicz J, Misińska B, Uszyńska-Tuzinek M, Kosieradzki M: Incidence of hepatocellular carcinoma (HCC) and cholangiocellular (CCC) in the Mazovian Region.; IV Zjazd PTH, Wisła. Pszenny A, Czerwiński J, Łaba M, Malanowski P, Antoszkiewicz K, Wałaszewski J, Małkowski P, Woderska A, Wasiak D.: Przeszczepianie narządów od dawców z ostrym zatruciem. VIII Sympozjum PTT, , Bydgoszcz. Pszenny A, Czerwiński J, Woderska A, Malanowski P, Antoszkiewicz K, Łaba M, Wałaszewski J, Małkowski P, Wasiak D.: Występowanie i wykrywanie nowotworów u zmarłych dawców narządów w Polsce w latach VIII Sympozjum PTT, , Bydgoszcz. Czerwiński J, Pszenny A, Łaba M, Wasiak D, Kasprzyk T, Domagała P, Kwiatkowski A, Chmura A, Małkowski P, Wałaszewski J.: Zmarli dawcy zakażeni HCV, jako potencjalni dawcy wątroby w Polsce. VIII Sympozjum PTT, , Bydgoszcz. Pszenny A, Łaba M, Zelman M, Małkowski P, Czerwiński J, Wasiak D: Wskaźnik BMI u pacjentów po transplantacji wątroby. Konferencja PTH, Mikołajki. 93

94 Konferencje naukowe: Prezentacja Edukacja zdrowotna pacjentów po transplantacji wątroby podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Edukacja pielęgniarska pacjenta i jego rodziny, Poznań, 16 listopad Prezentacja: Profilaktyka wirusowego zapalenia wątroby typu B i C podczas Międzynarodowej Konferencji Naukowej Edukacja zdrowotna w Naukach Medycznych i Społecznych, Stalowa Wola 12 grudnia Prezentacja: Jakość życia pacjentów po transplantacji wątroby podczas Konferencji Naukowo Szkoleniowej Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego pt Postępy w hepatologii Mikołajki czerwiec 2008 Prezentacja: Czerwiński J, Łaba M.: Organizacja pobierania i przeszczepiania narządów w Polsce podczas Podkarpackiej Konferencji Transplantologicznej Podziel się życiem, Krosno 11 kwiecień Prezentacja: Model opieki pielęgniarskiej nad pacjentem po transplantacji wysepek trzustkowych podczas IX Kongresu Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego, Kraków maj Prezentacja: Czerwiński J, Pszenny A, Łaba M, Ostrowski K, Pacholczyk M, Wasiak D, Kosieradzki M, Chmura A, Małkowski P: Possible errors in HBV and HCV testing due to fluid disorders In deceased organ donors. Prezentacja podczas IX Kongresu Polskiego Towarzystwa Transplantacyjnego, Kraków maj Prezentacja: Hreńczuk M, Wszoła M, Pszenny A, Berman A, Chmura A, Małkowski P: Problemy pielęgnacyjne pacjentów z powikłaniami cukrzycy kwalifikowanymi do alloprzeszczepienia wysp trzustkowych. Prezentacja podczas II Ogólnopolskiej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej p.t. Terapie zastępcze w leczeniu niewydolności wątroby i nerek jako pomost do transplantacji narządów, Hotel OSSA k/rawy Mazowieckiej października

95 Czynne uczestnictwo w zjazdach zagranicznych: Lisik W., Wierzbicki Z, Domienik J, Wasiak D, Kosieradzki M, Dziurowicz-Kozłowska A, Trzebicki J, Chmura A.: Wright loss and risk of early after vertical banded gastroplasty and Roux-en-Y gastric bypass. 15th European Congress on Obesity (ECO) Budapeszt Kasprzyk T, Kwiatkowski A, Wszoła M, Ostrowski K, Danielewicz R, Małkowski P, Domagała P, Fesołowicz S, Nosek R, Czerwinski J, Trzebicki J, Durlik M, Pączek L, Patrzałek D, Rowiński W, Chmura A.: Results of kidney transplantation from HCV positive donors in HCV positive patients. 15th European Congress on Obesity (ECO) Budapeszt Czerwiński J., Perkowska A., Mróz B, Łągiewska B, Adadyński L, Durlik M, Głyda M, Pacholczyk M, Paczek L, Śledziński Z, Wałaszewski J, Wasiak D, Włodarczyk Z, Rowiński W. Assesment of cadaveric livers discarded from transplantation. A correlation between clinical and histological parameters. 13th Annual International Congress ILTS Brazylia Czerwiński J, Malanowski P, Wasiak D, Pszenny A, Gutowska, Kwiatkowski A, Pacholczyk M, Chmura A, Walaszewski J, Małkowski P. Marker sof hepatitis type B In the population of deceased liver donors in Poland. 13th Annual International Congress ILTS, Brazylia Gontarczyk D, Lągiewska B, Pacholczyk M, Tomaszewski P, Jureczko L, Adadyński L, Lisik W, Wasiak D, Chmura A. Does donorand recipient eicosandoises blond level corespond with intraoperative hepatic flowand early liver allograft function. 13th Annual International Congress ILTS, Brazylia Łągiewska B, Pacholczyk M, Gontarczyk G, Kosieradzki M, Tomaszewski P, Adadyński L, Lisik W, Wasiak D. Metabolites of arachidonic acid as early marker of liver graft injury. 13th Annual International Congress ILTS, Brazylia Pacholczyk M, Łągiewska B, Gontarczyk G, Adadyński L, Perkowska-Ptasińska A, Lisik W, Wasiak D, Cieciura P, Szalas J, Chmura A. Liver transplantation for HCV cirrhosis results in recipients with tacrolimus based immunosupression. 13th Annual International Congress ILTS, Brazylia Czerwiński J., Pszenny A., Łaba M., Wasiak D., Kwiatkowski A., Kasprzyk T., Domagała P., Chmura A., Małkowski P., Wałaszewski J.: Anti-HCV positive donors, Is it a potential source of 95

96 cadaveric livers for transplantation. The International Liver Transplantation Society 14th Annual International Congress, 9-12 July, 2008, Paris, France. Wasiak D, Kosieradzki M., Czerwiński J., Małkowski P., Pacholczyk M., Łągiewska B., Adadyński L., Lisik W., Pszenny A., Łaba M., Chmura A.: The risk of HBV transmission in liver transplantation, The International Liver Transplantation Society. 14th Annual International Congress, 9-12 July, 2008, Paris, France. Czerwiński J, Pszenny A, Łaba M, Ostrowski K, Pacholczyk M, Wasiak D, Kosieradzki M, Chmura A, Małkowski P: Possible errors in HBC and HCV testing due to fluid imbalance In deceased potential liver donors. Liver Transplantation Society 15th Annual International Congress, 8-11 July, 2009, New York, USA 96

97 2. Oddział Zdrowia Publicznego Katedra Zdrowia Publicznego Zakład Zdrowia Publicznego Warszawa ul. Banacha 1a (blok F) Telefon: Faks: www: https://zzp.wum.edu.pl Kierownik zakładu: prof. dr hab. n. med. Janusz Ślusarczyk Sekretariat: mgr Dominika Wąsowicz Skład osobowy jednostki Profesorowie: prof. dr hab. n med. Jerzy Szczerbań prof. dr hab. n. med. Marcin Łyskanowski Adiunkci: dr hab. Bożena Walecka-Zielecka dr n. ekonom. Bożena Adamczyk-Kloczkowska dr n. prawnych Anna Augustynowicz dr n. med. Wojciech Boratyński dr n. ekonom. Aleksandra Czerw dr n. med. Karolina Jabłkowska-Górecka dr n. med. Grzegorz Juszczyk dr n. med. Konrad Pszczołowski dr n. hum. Magdalena Woynarowska-Sołdan dr n. ekonom. Michał Wojna Asystenci: mgr Krzysztof Bobiński mgr Robert Słoniewski 97

98 Starsi wykładowcy: mgr Iwona Bruśk dr Grażyna Dykowska mgr Janusz Skorupski Doktoranci: mgr Paulina Dera mgr Marta Dąbrowska-Bender mgr Aneta Duda-Zalewska mgr Dominik Olejniczak mgr Agata Matysiak mgr Tomasz Tatara mgr Agata Sobczak mgr Agnieszka Wyrozębska mgr Jarosław Kozłowski 98

99 Rys historyczny Akademia Medyczna w Warszawie, dostosowując swój profil naukowo-badawczy i dydaktyczny do nowych trendów programowych, zorientowanych na podnoszenie poziomu zdrowia populacji i zwiększanie efektywności systemów opieki zdrowotnej, propagowanych m.in. przez Światową Organizację Zdrowia i wdrażanych w krajach Unii Europejskiej, podobnie jak i inne uczelnie medyczne powołała Wydział Nauki o Zdrowiu. Odpowiedzią na to zapotrzebowanie było, między innymi, powołanie w ramach nowo utworzonego Wydziału Zakładu Zdrowia Publicznego i zlecenie mu wypracowania i wdrożenia programu dydaktycznego dla studiów licencjackich i magisterskich o kierunku Zdrowie Publiczne. Zakład Zdrowia Publicznego powołany do istnienia na podstawie Zarządzenia Rektora AM nr 13/2001 z dnia 5 kwietnia 2001 wymagał obok określenia założeń programowych, takich jak zdefiniowania celów, zakresu kompetencji, programu naukowo-badawczego, programu i organizacji toku studiów, także opracowania struktury organizacyjnej oraz zabezpieczania kadrowego odpowiednio do zdefiniowanych zadań naukowo-dydaktycznych. W projektowaniu założeń programowych Zakładu należało uwzględnić szereg czynników wyróżniających współczesne zdrowie publiczne: złożoność mechanizmów regulujących problematykę zdrowia, jego promocji i utrwalenia, zwalczania zagrożeń zdrowia i leczenia chorób, które tworzą nowe warunki dla funkcjonowania sektora zdrowia w XXI wieku, postęp medycyny, jej coraz bardziej złożona struktura wewnętrzna, skomplikowane interakcje poszczególnych specjalności i służb, rozległe zaplecze gospodarcze placówek opieki zdrowotnej wymagające wykształcenia kadr o poszerzonym profilu kompetencji menedżerskich. Rosnące koszty obsługi lecznictwa powodowane m.in. aparaturowo-technicznym wyposażeniem placówek opieki zdrowotnej, wszechstronna oferta rynku usług medycznych, a także obowiązujące normy i standardy jakości funkcjonowania opieki zdrowotnej, wymagają od decydentów i uczestników procesu zarządzania służbą zdrowia nowego zakresu wiedzy o mechanizmach funkcjonowania sektora zdrowia, jego systemów organizacyjnych, prawnych, ekonomicznych na różnych poziomach tworzenia i realizowania polityki zdrowotnej. Proces taki, zaplanowany i konsekwentnie wdrażany, winien być oparty 99

100 na zmodyfikowanym programie kształcenia na poziomie wyższym kadr medycznych i pielęgniarskich, dostarczający poszerzonego zakresu wiedzy o zdrowiu i określający nowy zakres obowiązków zawodowych. Powstające, wzorem doświadczeń międzynarodowych, wydziały nauki o zdrowiu wypełniały luki w systemie kształcenia dla potrzeb współcześnie zdefiniowanego sektora zdrowia i rozwijających się dyscyplin naukowych badających problematykę zdrowotną współczesnego świata. Koncepcja zdrowia zbiorowego oparta na kryteriach epidemiologicznych niedostatecznie uwzględnia rozległość i heterogenność czynników determinujących zdrowie populacji, które tworzą globalne środowisko zdrowia. Badania problematyki zdrowotnej, zwłaszcza jej aspektów pozamedycznych rozpatrujących zdrowie w kontekście jego zależności od czynników środowiskowych (determinantów zdrowia) rozszerzały przestrzeń badawczą o badania międzysektorowe posługujące się zróżnicowaną metodologią badawczą. Jak wskazują analizy Światowej Organizacji Zdrowia odpowiednio zaprogramowane badania międzysektorowe wnoszą istotny wkład do wiedzy o zdrowiu i w konsekwencji do wpływania na jego poziom. W odróżnieniu od tradycyjnie pojmowanych badań międzydyscyplinarnych, stanowią nie dość jeszcze uświadomioną i uzgodnioną innowację metodologiczną badania zdrowia. Wychodzą one poza tradycyjne domeny dyscyplin naukowych uczestniczących w badaniach zdrowia, takich jak badania systemów zdrowia, socjologii medycznej, badań behawioralnych. Zarówno program studiów, jak i profil badań naukowych były pierwszoplanowym wyzwaniem dla nowo utworzonego Zakładu. Wielodyscyplinarny charakter zadań wymagał zaangażowania kadr naukowo-dydaktycznych o specjalnościach pozostających dotąd poza tradycyjnie rozumianymi naukami medycznymi. Obok nauczycieli akademickich o wykształceniu medycznym chodziło między innymi o pozyskanie i zatrudnienie specjalistów o zainteresowaniach problematyką zdrowotną, reprezentujących między innymi takie dyscypliny, jak prawo, ekonomia, etyka, organizacja i zarządzanie, socjologia, psychologia zdrowia czy pedagogika. Z uwagi na szczególnie istotny wpływu czynników środowiskowych na stan zdrowia populacji Zakład od początku istnienia ściśle współpracował w zakresie opracowania zakresu tematycznego przedmiotów oraz ich prowadzenia z ówczesną Samodzielną Pracownią Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, kierowaną przez dr. hab. med. Bolesława Samolińskiego (obecnie Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii). 100

101 Te i szereg innych problemów związanych z organizacją i uruchomieniem Zakładu Zdrowia Publicznego legły u podstaw rozpoczynającego działalność w ramach Wydziału Nauki o Zdrowiu Zakładu Zdrowia Publicznego. Rok akademicki 2000/2001 inicjował zajęcia na kierunku magisterskim zdrowie publiczne, a także konieczność prowadzenia przedmiotu zdrowie publiczne oraz szeregu innych kierunkowych przedmiotów z tego zakresu (jak organizacja i zarządzanie w ochronie zdrowia, prawo medyczne czy ekonomika zdrowia) na wszystkich kierunkach studiów na Wydziale Nauki o Zdrowiu oraz na Wydziałach Lekarskich. W pierwszych latach działania Zakładu zatrudniono ogółem 2 nauczycieli akademickich na stanowiskach wykładowców, 2 asystentów, 3 adiunktów oraz 3 profesorów. Twórcą i pierwszym kierownikiem Zakładu został prof. zw. dr hab. n. med. Jerzy Szczerbań, były organizator i kierownik Kliniki Chirurgii Ogólnej i Chorób Wątroby AM w Warszawie i wieloletni dyrektor ds. rozwoju nauki w kwaterze głównej Światowej Organizacji Zdrowia. Jemu też Rektor powierzył misję zorganizowania i opracowania programu działalności Zakładu. Należy wyrazić uznanie dla zespołu pracowników zakładu, którzy z poświęceniem i pełnym zaangażowaniem, wykorzystując swoje kompetencje pedagogiczne i doświadczenie zawodowe podjęli wyzwanie i włączyli się w prace Zakładu w jego początkowej fazie funkcjonowania. Zakład w 2003 r. rozpoczął nauczanie na pierwszym roku studiów licencjackich na kierunku zdrowie publiczne zgodnie z przygotowanym programem dydaktycznym. Należy dodać, że program nauczania na kierunku zdrowie publiczne poza podstawowym zakresem tematycznym wspólnym dla wszystkich uczelni realizujących nauczanie zdrowia publicznego, opracowany przez Departament Szkolnictwa Wyższego i Nauki Ministerstwa Zdrowia przy udziale przedstawicieli Wydziału Nauki o Zdrowiu Akademii Medycznej w Warszawie, zawierał szereg dodatkowych bloków tematycznych dostarczających słuchaczom informacji o wybranych aktualnych problemach teorii i praktyki zdrowia publicznego, z takich dziedzin jak: podstawy prawne funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, polityka zdrowotna, ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, promocja zdrowia, ekonomia zdrowia, jakość w opiece zdrowotnej, zdrowie międzynarodowe, epidemiologia źródło informacji o zagrożeniach zdrowotnych, informatyka, organizacja i zarządzanie, socjologia medycyny (etyczne aspekty opieki zdrowotnej), pozamedyczne uwarunkowania zdrowia. Powołany Zakład wypełniał zadania akademickiej szkoły zdrowia publicznego i placówki naukowo-badawczej 101

102 zorientowanej na wielodyscyplinarne i wielosektorowe badania systemowe, odpowiadające współczesnym trendom w nauce o zdrowiu. W roku 2006 prof. Jerzego Szczerbania zastąpił dr hab. n. med. Jerzy Karski wybitny znawca problematyki promocji zdrowia pełniąc funkcję p.o. kierownika Zakładu. Przed rozpoczęciem pracy w Zakładzie Zdrowia Publicznego dr hab. n. med. Jerzy Karski, specjalista chirurg z wieloletnią praktyką w zawodzie lekarza pracował w Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, a następnie w Mazowieckiej Regionalnej Kasie Chorych, w której był naczelnikiem Wydziału Promocji Zdrowia. W roku 2007 w wyniku konkursu stanowisko kierownika Zakładu objął prof. zw. dr hab. n. med. Janusz Ślusarczyk, immunolog i wirusolog, specjalista z zakresu higieny i epidemiologii, wcześniej kierownik Zakładu Badania Surowic i Szczepionek w Państwowym Zakładzie Higieny Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego i jego wicedyrektor ds. naukowych. Prof. Janusz Ślusarczyk już poprzednio pracował w Akademii Medycznej w Warszawie, pełniąc w latach funkcję kierownika Zakładu Immunopatologii Chorób Zakaźnych i Pasożytniczych. Jednocześnie był pracownikiem i wielokrotnym konsultantem Światowej Organizacji Zdrowia, współpracując z kwaterą główną, Biurem Regionalnym Europy oraz Azji Południowo-Wschodniej w Globalnym Programie HIV/AIDS (GPA) i w Rozszerzonym Programie Szczepień Ochronnych (EPI). Lata funkcjonowania Zakładu wraz z rosnącą liczbą studentów na kierunku zdrowie publiczne, przybywających z każdym rokiem akademickim na kolejnych latach studiów, jak też prowadzenia zajęć ze zdrowia publicznego na innych kierunkach prowadzonych przez Wydział Nauki o Zdrowiu dostarczyło Zakładowi i jego kadrze pedagogicznej nowych doświadczeń w pracy z młodzieżą akademicką. Obok wykładów, seminariów i ćwiczeń przypisanych programem studiów, rozwijano samodzielną aktywność studentów w cieszących się znacznym zainteresowaniem młodzieży kołach naukowych, sprofilowanych na aktualne problemy zdrowia publicznego (aspekty etyczne, ekonomiczne, systemy opieki zdrowotnej, polityką zdrowotną i in.) Sesje naukowe studenckich kół naukowych oraz udział studentów w sympozjach poświęconych zdrowiu publicznemu poszerzały zainteresowania naukowe młodzieży i pogłębiały motywację w ramach wybranego kierunku studiów. Charakterystyczne w ostatnich latach wzmożone zainteresowanie problematyką zdrowia publicznego środowisk naukowych, gospodarczych i politycznych, związane 102

103 z poszukiwaniem optymalnych rozwiązań systemowych, owocuje mnogością forów dyskusyjnych (seminariów, sympozjów, narad roboczych, etc.). Zakład Zdrowia Publicznego zaznacza obecność w tej naukowej i menedżerskiej debacie o zdrowiu zarówno poprzez udział jego pracowników naukowych w sympozjach, jak i inicjator i organizator konferencji naukowych. Dorobek naukowy Zakładu Zdrowia Publicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego eksponuje go jako liczącego się partnera polskiej i międzynarodowej debaty naukowej o zdrowiu. Dorobek ten ilustrują publikacje niemal 100 pozycji publikowanych w czasopismach naukowych międzynarodowych i krajowych oraz monografii naukowych, w tym 7 skryptów akademickich. Pracownicy Zakładu brali również aktywny udział w ponad 60 międzynarodowych i krajowych konferencjach i sympozjach naukowych. Zakład ponadto w okresie swojego istnienia akceptował ponad 120 prac licencjackich i przeprowadził ponad 140 prac magisterskich. Na studiach doktoranckich realizowanych w Zakładzie jest obecnie 8 stypendystów przygotowujących swoje rozprawy doktorskie. Równocześnie wraz z uzyskaniem przez Wydział uprawnień do nadawania stopnia doktora w 2008 r. pierwszy przewód doktorski prowadzony w Zakładzie przez prof. dr hab. Jerzego Szczerbania, jako promotora zakończył się obroną. Odczuwany niedostatek kwalifikowanych kadr, zwłaszcza na szczeblach administracyjno-decyzyjnych, operujących w sektorze zdrowia publicznego w procesie zachodzących gruntownych przemian systemowych, motywował Zakład do utworzenia w stołecznej uczelni medycznej studium przeznaczonego dla słuchaczy o różnym profilu zawodowym na poziomie studiów podyplomowych zatrudnionych lub zamierzających podjąć zatrudnienie w administracyjno-organizacyjnych strukturach opieki zdrowotnej. Wykorzystując własny potencjał naukowo-dydaktyczny oraz angażując uznanych specjalistów z innych ośrodków krajowych (i zagranicznych), a także polityków zaangażowanych w optymalizowanie rozwiązań strategicznych w służbie zdrowia, w roku 2001 utworzono przy Zakładzie Zdrowia Publicznego czterosemestralne uczelniane Studium Zdrowie Publiczne Organizacja i Zarządzanie. Zadaniem studium było przekazanie decydentom, menedżerom, administratorom i organizatorom opieki zdrowotnej unowocześnionej wiedzy na poziomie akademickim niezbędnej do ustalania priorytetów w procesie decyzyjnym, uwarunkowań ekonomicznych, systemów nadzorowania jakości i efektywności opieki zdrowotnej, by przygotować intelektualnie i zawodowo kadrę dla 103

104 podjęcia działań w zakresie polityki i koncepcji opieki zdrowotnej wobec integracji europejskiej. Wśród trzydziestu sześciu słuchaczy studium delegowanych i opłacanych przez macierzyste instytucje centralne, regionalne i samorządowe takie jak Narodowy Fundusz Zdrowia, Ministerstwo Zdrowia, placówki lecznicze (szpitale) były osoby zatrudnione na stanowiskach dyrektorów, naczelników wydziałów, doradców itp., a także lekarze, ekonomiści i menadżerowie zainteresowanie rozwojem swoich karier zawodowych. Niestety, po ukończeniu cyklu kształcenia, brak środków finansowych uniemożliwił kontynuowanie cennej inicjatywy edukacyjnej. Struktura organizacyjna Zakład posiada kilka pomieszczeń dla pracowników naukowych. Stanowiska pracy są wyposażone w komputery. Ponadto na terenie zakładu znajdują się pomieszczenia dydaktyczne do prowadzenia zajęć ze studentami, ze sprzętem audiowizualnym. Dydaktyka Pracownicy Zakładu Zdrowia Publicznego prowadzą zajęcia dydaktyczne na Wydziale Nauki o Zdrowiu, kierunku Zdrowie Publiczne na poziomie licencjatu oraz uzupełniających studiach magisterskich w zakresie: bloku humanistycznego, ekonomii, finansowania, organizacji i zarządzania, prawa, ubezpieczeń oraz wykładają systemy opieki zdrowotnej na świecie, międzynarodowe problemy zdrowia publicznego, podstawy promocji zdrowia, analizę potrzeb zdrowotnych. Na kierunku pielęgniarstwo prowadzą zajęcia w zakresie kształcenia zdrowia publicznego, promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej oraz prawa. Na kierunku położnictwo wykładają zdrowie publiczne, prawo i zarządzanie. Na kierunku dietetyka zdrowie publiczne, ekonomikę ochrony zdrowia oraz zarządzanie. Na kierunku ratownictwo medyczne prowadzą zajęcia z zakresu demografii, pedagogiki, etyki, organizacji ochrony zdrowia oraz prawa. Ponadto na kierunku higieny stomatologicznej wykładają: filozofię i etykę, psychologię i pedagogikę, ekonomię i finansowanie, ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, prawo pracy, organizację i zarządzanie oraz podstawy zdrowia publicznego, międzynarodowe problemy zdrowia publicznego. 104

105 Na technikach stomatologicznych ekonomię i finansowanie, prawo pracy, zarządzanie i organizację w ochronie zdrowia oraz promocję zdrowia. Na kierunku elektroradiologia: prawo pracy, ubezpieczenia, organizację i zarządzanie w ochronie zdrowia oraz politykę społeczną i zdrowotną, międzynarodowe problemy zdrowia. Ponadto na analityce medycznej zarządzanie w ochronie zdrowia. Prowadzone jest również ratownictwo medyczne dla Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Wykaz obronionych doktoratów z Zakładzie Zdrowia Publicznego w latach Grzegorz Juszczyk 2008 Analiza potrzeb zdrowotnych osób aktywnych zawodowo w wieku lat, jako prognoza zmian struktury epidemiologicznej w Polsce. 2. Aneta Duda-Zalewska 2010 Zachowania zdrowotne nauczycieli szkół podstawowych w województwie mazowieckim. 3. Dominik Olejniczak 2010 Wykorzystanie funduszy Unii Europejskiej w dziedzinie promocji zdrowia na działania w mieście stołecznym Warszawie. 4. Grażyna Dykowska Zarządzanie jakością a efektywność szpitala. Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Szczerbań J.: Koncepcja rozwoju Zdrowia Publicznego.Zeszyty Naukowe Zdrowie Publiczne Kraków Bruśk I.: Marginalizacja społeczna rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym. Annales Universitatis M. C. Skłodowska Sectio D Medicina 2004; Woynarowska Sołdan M. Badanie klimatu społecznego w szkołach promujących zdrowie. Edukacja zdrowotna i promocja zdrowia w szkole 2007; zeszyt 12; Gnich J., Olejniczak D., Duda-Zalewska A.: Edukacja zdrowotna w szkole - to da się zrobić. Problemy Higieny i Epidemiologii 2007, tom 88 nr2; Karski J., Duda-Zalewska A., Bruśk I.: Poczucie zdrowia pozytywnego i świadomość jego potencjału. Zdrowie publiczne 2007, 117(3). 105

106 Ślusarczyk J.: Szczepionki i szczepienia zapobiegające wirusowym zapaleniom wątroby sukcesy i niepowodzenia. Zakażenia 2008, 8 (6); Ślusarczyk J.: Stosowanie szczepionek przeciw pneumokokom w aspekcie zdrowia publicznego. Zakażenia 2010, 4;2-8. Zdrowie Publiczne, Skrypt dla studentów cz. I: Podstawy Zdrowia Publicznego, red.: prof. dr hab. n. med. Jerzy Szczerbań autorzy: Jerzy B. Karski, Anna Augustynowicz, Grzegorz Juszczyk, Grażyna Dykowska, Dominik Olejniczak; Wyd. WUM Zdrowie Publiczne, Skrypt dla studentów cz. II: Cele i Zadania Zdrowia Publicznego, red.: dr hab. med. Jerzy B. Karski, autorzy: Jerzy Szczerbań, Janusz Ślusarczyk, Jerzy B. Karski,Bożena Adamczyk-Kloczkowska, Aleksandra Czerw, Wojciech Boratyński, Grzegorz Juszczyk, Daniel Rabczenko, Magdalena Woynarowska-Sołdan, Iwona Bruśk, Grażyna Dykowska, Dominik Olejniczak; Wydawnictwo WUM Zdrowie Publiczne, Skrypt dla studentów cz. III: Zdrowie Publiczne w Praktyce, red.: prof. dr hab. med. Janusz Ślusarczyk, autorzy: Janusz Ślusarczyk,Jerzy B. Karski, Grzegorz Juszczyk, Konrad Pszczołowski, Marta Dąbrowska-Bender, Aneta Duda-Zalewska, Robert Słoniewski, Dominik Olejniczak, Tomasz Tatara; WUM

107 Zakład Profilaktyki Onkologicznej Warszawa; ul. Wołoska 137 Telefon: (22) Fax.: (22) Adres Adres www: Kierownik zakładu: Sekretariat: dr hab. n. med. Andrzej Deptała Izabela Ejzanhart Skład Osobowy jednostki: Adiunkci: dr hab.n. med. Andrzej Deptała Asystenci: mgr Paulina Hakim Doktoranci: lek. med. Karolina Krajewska mgr Łukasz Błoch mgr Aleksandra Saniewska 107

108 Rys historyczny Zakład Profilaktyki Onkologicznej (NZX) powstał dnia 1 października 2008 r.. Celem jego powołania było przełamywanie w polskim społeczeństwie (zwłaszcza wśród studentów kierunków medycznych) stereotypów na temat nowotworów, pokonywanie lęku przed nimi oraz zwiększenie świadomości na temat roli badań profilaktycznych w walce z rakiem. Profilaktyka onkologiczna, zatem to najważniejszy krok na drodze do zdrowia, choć świadomość na temat jej roli rośnie, to w Polsce ciągle za mało osób zgłasza się na badania przesiewowe w kierunku wykrywania raka. W centrum zainteresowania Kierownika Zakładu są oprócz problemów związanych z profilaktyką w onkologii, badania nad minimalną chorobą resztkową w nowotworach oraz badania dotyczące modulacji apoptozy i szlaków cyklu komórkowego, w celu optymalizacji leczenia przeciwnowotworowego. Struktura organizacyjna. Zakład Profilaktyki Onkologicznej mieści się przy ul. Wołoskiej 137 w Warszawie. Zajmuje jedno pomieszczenie (gabinet nr 1/9) w nowym skrzydle budynku Centralnego Szpitala Klinicznego MSWiA. Zakład posiada dwa laptopy oraz rzutnik multimedialny. Dydaktyka Zakład prowadzi dydaktykę na następujących kierunkach studiów: Zdrowie Publiczne prowadzonym przez Wydział Nauki o Zdrowiu dla: II i III roku studiów licencjackich dziennych z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. III roku studiów magisterskich niestacjonarnych z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. Dietetyka prowadzonym przez Wydział Nauki o Zdrowiu dla: II i III roku studiów licencjackich dziennych z przedmiotów Profilaktyka onkologiczna oraz Kliniczny zarys chorób. Pielęgniarstwa prowadzonym przez Wydział Nauki o Zdrowiu dla: III roku studiów licencjackich dziennych z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. 108

109 Położnictwo prowadzonym przez Wydział Nauki o Zdrowiu dla: III roku studiów licencjackich dziennych z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. I wydziału lekarskiego kierunek Stomatologia dla studentów III roku studiów zajęcia z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. II Wydziału Lekarskiego dla studentów III roku studiów zajęcia z przedmiotu Propedeutyka onkologii. Farmacja dla studentów IV i V roku studiów zajęcia z przedmiotu Profilaktyka onkologiczna. Współpraca naukowa: Prowadzenie badań klinicznych w kooperacji ze Szkołą Medyczną Philadelphia University, USA. Współpraca z Zakładem Immunologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Współpraca z Wojewódzkim Szpitalem Zakaźnym w Warszawie. Udział w konferencjach: r. czynny udział w II Kongresie Współczesnej Onkologii Nowotwory wyzwaniem XXI wieku w Poznaniu. Na konferencji została zaprezentowana praca dr hab. n. med. Andrzeja Deptały i innych na temat: Odległe wyniki leczenia chorych na przerzutowego raka jelita grubego (MCRC) należących do grupy wysokiego ryzyka za pomocą chemioterapii opartej na irinotekanie (CPT11). (sesja plakatowa) r. czynny udział w II Kongresie Współczesnej Onkologii Nowotwory wyzwaniem XXI wieku w Poznaniu. Na konferencji została zaprezentowana praca dr hab. n. med. Andrzeja Deptały i innych na temat: Ciężkie powikłania infekcyjne po chemioterapii fludarabiną i alemtuzumabem u chorych na przewlekłą białaczkę limfocytową (PBL) na przykładzie trzech przypadków. (sesja plakatowa) r. czynny udział w Konferencji Naukowo Szkoleniowej z okazji 10- lecia Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Na 109

110 konferencji została zaprezentowana praca mgr Pauliny Hakim i dr hab. n. med. Andrzeja Deptały na temat:,,komunikacja w relacji z trudnym pacjentem. (sesja plakatowa). 110

111 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Deptała A., Frączek M.: Profilaktyka w onkologii. Rozdział w książce: Podstawy diagnostyki i terapii nowotworów, red. M. Frączek, Alfa-Medica Press, Bielsko-Biała, 2008, Deptała A.: Hematoonkologia dla onkologów in: Podstawy diagnostyki i terapii nowotworów, red. M. Frączek, Alfa-Medica Press, Bielsko-Biała, 2008, Hakim P., Deptała A.: Wybrane zagadnienia jakości życia chorych na nowotwory, in: Systemy zarządzania jakością w ochronie zdrowia, red. M. Lisiecka-Biełanowicz i B. Samoliński, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa, 2008, Deptała A., Pałynyczko G.: Leczenie podtrzymujące w przewlekłych chłoniakach niehodgkinowskich in: Acta Haematol. Pol. 2009, 40 (2): Deptała A., Asendrych A., Staszewska-Skurczyńska M.: Alemtuzumab-based therapy allows a successful and sustained regression of Richter s syndrome derived from B-cell chronic lymphocytic leukemia in: Acta Haematol. Pol. 2009, 40(4): Dwilewicz-Trojaczek J., Deptała A., Hellmann A., Mądry K., Podolak-Dawidziak M., Warzocha K.: Diagnostyka, klasyfikacja i leczenie zespołów mielodysplastycznych zalecenia ekspertów polskich in: Acta Haematol. Pol. 2010, 41(1): Hakim P., Deptała A.: Przekonania na temat zdrowego stylu życia u chorych leczących się onkologicznie analizy studium przypadków. Praca oparta o model terapeutyczny wg Programu Carla Simontona in: Medycyna, Dydaktyka, Wychowanie 2010, 10: Deptała A.: Jak leczę chorego z rozpoznanym de novo chłoniakiem grudkowym? in: Hematologia 2010, 1(4): Hohloch K., Zinzani P.L., Linkesch W. Jr., Deptała A., Jurczak W., Suh Ch., Lorsbach M., Windemuth-Kiesselbach C., Wulf G.G., Truemper L.H.: Radioimmunotherapy with 90 Y- ibritumomab tiuxetan is a safe and efficient treatment for patients with B-cell lymphoma relapsed after autologous stem cell transplantation in: An analysis of the International RIT- Network. Bone Marrow Transpl. (27 September 2010 doi: /bmt ). Deptała A.: Mechanizmy oporności na hormonoterapię u chorych na raka piersi. In:. Hormonoterapia chorych na raka piersi. Od podstaw biologicznych do praktyki klinicznej, red. M. Wojtukiewicz, E. Sierko, ViaMedica, Gdańsk, 2010, V 111

112 Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii Warszawa; ul. Banacha 1a, Tel.: , fax www: Kierownik zakładu: Sekretariat: prof. nadzw. dr hab. n. med. Bolesław Samoliński Irena Ambroziak Skład osobowy jednostki: Profesorowie: Prof. dr hab. n.med. Edward Zawisza Adiunkci: dr n. med. Mariusz Gujski dr n. med. Agnieszka Lipiec dr Mira Lisiecka Biełanowicz dr n. med. Andrzej Namysłowski dr inż. Barbara Piekarska dr n. med. Piotr Rapiejko dr n. med. Michał Targowski dr Paweł Trzciński dr n. med. Oksana Wojas dr Marta Zalewska dr inż. Jacek Dusza dr Konrad Furmańczyk dr Stanisław Jaworski dr n. med. Bożena Stankiewicz Choroszucha dr n. med. Hanna Szaflik dr inż. Zbigniew Wawrzyniak 112

113 Asystenci: mgr Tomasz Biełanowicz lek. med. Jarosław Komorowski mgr Edyta Krzych Fałta dr n. med. Paulina Szczęsnowicz Dąbrowska lek. med. Grażyna Dulny lek. med. Piotr Mierzejewski mgr Filip Raciborski lek. med. Barbara Sieradzka dr n. med. Adam Sybilski Doktoranci: mgr Artur Białoszewski mgr Jacek Borowicz mgr Joanna Gutowska Ślesik mgr inż. Adam Lusawa mgr Justyna Marszałkowska mgr Piotr Samel Kowalik mgr Aneta Tomaszewska mgr Liliana Trzpil mgr Artur Walkiewicz Pracownicy administracyjni Irena Ambroziak Pracownicy inżynieryjno techniczni Krzysztof Buczyński Maria Skierska 113

114 Rys historyczny Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii został utworzony Zarządzeniem nr 17/2001 Rektora Akademii Medycznej w Warszawie, pod nazwą Samodzielna Pracownia Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych w Wydziale Nauki o Zdrowiu w 2001r. W 2004r. Zarządzeniem nr 34/2004 Samodzielna Pracownia Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych Wydziału Nauki o Zdrowiu otrzymała nazwę Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych. W 2007 r. Zarządzeniem nr 37/2007 Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych otrzymał nazwę Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii. 114

115 Struktura organizacyjna: Jest to placówka wywodząca się z klinicznego Zakładu Alergologii i Immunologii Klinicznej Samodzielnego Publicznego Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie o ponad 30 letniej tradycji w tej specjalizacji. Struktura organizacyjna i wyposażenie Zakładu: 1) Pracownia Badań Czynnościowych Dróg Oddechowych 2) Pracownia Cytodiagnostyki 3) Pracownia Endoskopowa 4) Pracownia Immunologii Klinicznej 5) Pracownia Informatyki Epidemiologicznej 6) Pracownia Biostatystyki 7) Pracownia Epidemiologii 8) Pracownia Medycyny Środowiskowej Na wyposażenie Zakładu składa się wysokiej klasy sprzęt do badań parazytologicznych, endoskopii i badań laryngologicznych oraz sprzęt do badań diagnostycznych czynnościowych dróg oddechowych. Jako jedni z ważniejszych ośrodków specjalizujemy się w próbach standaryzacji nowych technik rynologiczno alergologicznych: rynometrii akustycznej, optycznej, badania tlenku azotu w powietrzu wydychanych ze strony górnych dróg oddechowych. Ponadto Zakład dysponuje salami dydaktycznymi oraz sprzętem niezbędnym do prowadzenia zajęć dydaktycznych. 115

116 Dydaktyka: Zakład zajmuje się prowadzeniem zajęć dydaktycznych dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziału Nauki o Zdrowiu (specjalności: zdrowie publiczne, pielęgniarstwo, położnictwo, ratownictwo medyczne, dietetyka) oraz I Wydziału Lekarskiego Oddział Stomatologii. W ramach działalności dydaktycznej prowadzone są zajęcia z ponad 25 przedmiotów, m.in.: badań fizykalnych, propedeutyki zdrowia publicznego, zdrowia publicznego w praktyce, postępów promocji zdrowia, socjologii zdrowia, marketingu usług medycznych, polityki zdrowotnej, kontraktowania i finansowania usług zdrowotnych, podstaw epidemiologii, epidemiologii, nadzoru sanitarno epidemiologicznego, ochrony środowiska, zdrowia środowiskowego, metodologii badań naukowych, metodologii poznania naukowego, biostatystyki, zaawansowanych metod analizy danych, jakości w ochronie zdrowia. Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii wypromował 107 magistrów z dziedziny zdrowia publicznego i pielęgniarstwa. W ramach kształcenia kadry lekarskiej Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii prowadzi kursy specjalizacyjne dla lekarzy w ramach specjalizacji alergologicznej. Od roku 2004 realizowany jest cykl szkoleń kursów z dziedziny alergologii: Choroby alergiczne górnych dróg oddechowych Epidemiologia chorób alergicznych Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna w alergologii Donosowe próby prowokacyjne z alergenem Konferencje Nowoczesne techniki w laryngologii i alergologii. 116

117 Granty i badania naukowe: Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych prowadzi badania: grant KBN projekt nr 4P05C00812, pt.: Zastosowanie rynometrii akustycznej w ocenie donosowych prób prowokacyjnych. grant KBN projekt nr 4S , pt.: Ocena możliwości monitorowania efektów terapii farmakologicznej i chirurgicznej zaburzeń drożności nosa za pomocą rynomanometrii wdrożenie metody i jej ocena. grant KBN promotorski Nr 1455/PO5/2000/19 4PO5C pt.: Wpływ fazy cyklu nosowego na wynik donosowej próby prowokacyjnej z alergenem w ocenie rynometrią akustyczną. grant KBN promotorski 3 PO5C pt. Związek pomiędzy wynikami rynometrii akustycznej a parametrami antropometrycznymi u zdrowych osobników projekt Badanie epidemiologiczne chorób alergicznych Świdnica 2003, oparte na metodologii European Community Respiratory Health Survey II. projekt celowy nr 6 PO C/06572 "Wdrożenie systemu profilaktyki i wczesnej wykrywalności chorób alergicznych w Polsce" (ECAP Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce) przeprowadzany jest na zlecenie Ministra Zdrowia i stanowi kontynuację międzynarodowych badań European Community Respiratory Health Survey II (ECRHS II) oraz International Study of Asthma and Allergies in Childhood (ISAAC). Był to pierwszy tego typu projekt realizowany w Polsce, wykorzystujący międzynarodowe ankiety European Community Respiratory Health Survey II (Europejskie Badania dotyczące chorób układu oddechowego) oraz International Study of Asthma and Allergies in Childhood (Międzynarodowe Badania nad Astmą i Alergią u dzieci) adaptowanie do warunków Europy Środkowej i Wschodniej. Rezultaty tych badań są publikowane w recenzowanych czasopismach z listy filadelfijskiej oraz organizowany był cykl konferencji poświęcony propagowaniu wyników badań. Obecnie w Zakładzie Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii prowadzone są prace nad projektem dotyczącym palenia tytoniu w Polsce Global Adult Tobbaco Survey (GATS). Projekt ten jest kontynuacją międzynarodowych badań prowadzonych przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization WHO), Agencję Kontroli i Zwalczania Chorób (Center for Disease Control and Prevention CDC), Uniwersytetu Johna 117

118 Hopkinsa (Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health JHSPH) oraz Fundację Agencji i Kontroli i Zwalczania Chorób (CDC Foundation CDCF). Zakład prowadzi również prace w ramach projektu dotyczącego skutecznej komunikacji w programach profilaktycznych, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki raka szyjki macicy (wirus HPV). W Zakładzie realizowane były również projekty ze środków przeznaczonych na naukę Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego: Projekty własne: Standaryzacja donosowej próby prowokacyjnej (DPP). Telediagnostyka w zastosowaniach alergicznych i foniatrycznych. Projekt statutowy: Znaczenie alergii pokarmowej w uczuleniu błony śluzowej dróg oddechowych. Projekty młodego badacza Próby prowokacyjne z alergenem a stan czynnościowy górnych i dolnych dróg oddechowych. Zastosowanie tryptazy w diagnostyce alergicznego nieżytu nosa. Wykorzystanie nowych mediów i metod nowoczesnego marketingu społecznego dla celów promocji zdrowia. Doskonalenie systemów zarządzania jakością a konkurencyjność jednostek ochrony zdrowia na otwartym rynku usług zdrowotnych. Współpraca naukowa: World Health Organization (WHO) Ministerstwo Zdrowia Państwowy Zakład Higieny w Warszawie Centrum Onkologii Instytut im Marii Skłodowskiej Curie Polskie Towarzystwo Alergologiczne Fundacja Centrum Rozwoju Medycyny Agencja Kontroli i Zwalczania Chorób (Center for Disease Control and Prevention CDC) Uniwersytet Johna Hopkinsa (Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health JHSPH) Fundacja Agencji kontroli i Zwalczania Chorób (CDC Foundation CDCF). 118

119 Główny Inspektorat Sanitarny Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: W swoim dorobku naukowym Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii ma liczne doniesienia w recenzowanych czasopismach (rocznie publikowanych jest około 85 doniesień z czego 47% w recenzowanych czasopismach z impact factor) oraz czynny udział w konferencjach o zasięgu międzynarodowym np.: Word Allergy Congress Congress of the European Academy of Allergology and Clinical Immunology, ect. Gotlib T, Samoliński B, Grzanka A.: Bilateral nasal allergen provocation monitored with acoustic rhinometry. Assessment of both nasal passges and the side reacting with greater congestion: relation to the nasal cycle. CLin Exp Allergy 2005; 35: IF Lipiec A, Rapiejko P, Samoliński B, Krzych E.: Correlation between conjunctival test results and conjunctival symptoms in pollinosis preliminary report. Annales Agricultural Enviromnental Medicine 2005; 12: IF 1,062. Samoliński B, Grzanka A, Gotlib T.: Changes In Nasal Cavity Dimensions In Children and Adults by Gender and Age. LARYNGOSCOPE 2007; 117(20): IF 1,801. Gotlib T, Samoliński B, Grzanka A, Balcerzak J.: Dynamics of early phase congestion after nasal allergen provocation. Rhinology 2008; 46(1): IF 1,845. Plewako H, Holmberg K, Oancea I, Gotlib T, Samoliński B, Rak S.: A follow-up study of immunotherapy-treated birch-allergic patients: effecton the expression of chemokines in the nasal mucosa. Clinical and Experimntal Allergy 2008; 38: IF 3,556. Bousquet J, Schünemann H.J, Zuberbier T, Bachert C, Baena-Cagnani C.E., Bousquet P.J, Brozek J, Canonica G.W, Casale T.B, Demony P, Gerth van Wijk R, Ohta K, Batman E.D, Samoliński B, Simons E.E.R, Valovirta E i wsp.: Development and implementation of guidelines In allergic rhinitis an ARIA-GA 2 LEN paper. Allergy (10): IF 6,297. Bousquet J, Anto J, Sterk P, Adeock I, Chung K, Roca J, Samoliński B. Systems medicine and integrated care to combat chronic noncommunicable diseases. GenomeMedicine (7):

120 Stankiewicz-Choroszucha B, Wawrzyniak Z, Lipiec A, Piekarska B, Kapalczyński W, Samoliński B.: Consequences of smoke inhalation in the Epidemiology of Allergic Diseases in Poland project (ECAP). Annals of Agricultural and Environmental Medicine (2): IF 1,062. Ponińska J, Samoliński B, Tomaszewska A, Raciborski F, Samel-Kowalik P, Walkiewicz A, Lipiec A, Piekarska B, Komorowski J, Krzych-Fałta E, Namysłowski A, Borowicz J, Kostrzewa G, Majewski S, Płoski R.: Filaggrin gene defects are independent risk factors for atopic asthma in a polish population. Study in ECAP cohort. PLoS ONE (2).IF 4,411. Samoliński B, Fronczak A, Włodarczyk A, Bousquet J.: Council of the European Union conclusions on chronić respiratory diseases in children. The Lancet : e45-e

121 3. Oddział Dietetyki Zakład Żywienia Człowieka Warszawa; ul. E. Ciołka 27 Tel.: (22) Kierownik zakładu: Sekretariat: prof. nadzw. dr hab. n.med. Zdzisław Wójcik mgr Monika Mazurek-Rylska Skład osobowy jednostki Profesorowie: Prof. dr hab. n.med. Bruno Szczygieł Prof. dr hab. Hanna Kunachowicz Adiunkci: dr hab. Halina Weker dr n. med. Lucyna Pachocka dr inż. Beata Sińska dr inż. Ewa Michota Katulska dr inż. Magdalena Zegan dr n. med. Alicja Kucharska dr n. med. Aneta Czerwonogrodzka-Senczyna dr n. med. Anna Jeznach- Steinhagen dr n. med. Anna Ukleja 121

122 Asystenci: mgr Iwona Boniecka mgr Magdalena Milewska mgr Olga Kubacka Doktoranci: mgr Michał Sawicki mgr Agnieszka Zielińska mgr Leszek Wronka mgr Ewa Ehmke vel Emczyńska mgr Małgorzata Zielińska 122

123 Rys historyczny: W celu realizacji zadań dydaktycznych rozporządzeniem z dnia r. Rektor utworzył na bazie Medycznego Studium Zawodowego Nr 12 im. prof. dr hab. M. Michałowicza przy ul. E. Ciołka 27 Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka, którego kierownikiem został prof. dr hab. Bruno Szczygieł. Fot. 1,2,3. Budynek przy ul. Erazma Ciołka 27, gdzie mieszczą się: Zakład Żywienia Człowieka, Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Zakład Pielęgniarstwa Społecznego i Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego. W dniu r. na wniosek prof. dr hab. B. Szczygła umotywowany odmiennymi zadaniami dydaktycznymi i organizacyjnymi, Zakład Pielęgniarstwa i Żywienia Człowieka został podzielony na 2 zakłady: Zakład Pielęgniarstwa, którego kierownikiem został dr hab. Andrzej Krupienicz i Zakład Żywienia Człowieka kierowany do r. przez prof. dr hab. Bruno Szczygła. Z dniem r. kierownikiem Zakładu został dr hab. Zdzisław Wójcik wówczas prodziekan WNoZ, a od r. Dziekan Wydziału Nauki o Zdrowiu. Na podstawie uchwały Rady Wydziału Nauki o Zdrowiu z dnia , pozytywnie zaopiniowanej przez Senat Uczelni, utworzono Oddział Dietetyki, w skład którego weszły: Zakład Żywienia Człowieka, Klinika Chirurgii Ogólnej i Żywienia kierowana przez prof. dr hab. 123

124 Marka Pertkiewicza, Zakład Immunologii i Żywienia kierowany przez prof. dr hab. Roberta Słowińskiego, Zakład Biochemii i Żywności kierowany przez prof. dr hab. Katarzynę Koziak. Pierwszymi pracownikami naukowo-dydaktycznymi Zakładu Żywienia Człowieka byli: mgr Beata Sińska (od r.), mgr Joanna Heropolitańska-Janik, mgr Anna Ukleja (od r.) i mgr Alicja Kucharska (od ). Obecnie w Zakładzie Żywienia Człowieka zatrudnionych jest: 3 profesorów, 9 adiunktów, 3 asystentów i 5 doktorantów. W ciągu ostatnich 5 lat stopień doktora nauk uzyskało 7 magistrów (Beata Sińska 2005 rok, Magdalena Zegan i Aneta Czerwonogrodzka 2008 rok, Edyta Kwiatkowska, Alicja Kucharska, Anna Jeznach-Steinhagen i Anna Ukleja 2009 rok). Zgodnie z przewidywaniami następne 2 osoby powinny w roku 2010 uzyskać stopień doktora nauk medycznych. Są to: mgr Iwona Boniecka i mgr Magdalena Milewska. Struktura organizacyjna. W 2002 roku w Zakładzie utworzono Pracownię Technologii Potraw. W 2010 roku utworzono Pracownię Oceny Stanu Odżywienia wyposażoną w: analizator impedancji bioelektrycznej BIA 101; analizator impedancji bioelektrycznej BIA 101 z przystawką Body Scan; aparat Fitmate Wellness do wyznaczania przemiany spoczynkowej RMR, REE, BMR z wyposażeniem i oprogramowaniem; aparaty do pomiaru zużytych kalorii Caltrac; fałdomierze GPM typu Holtain; wagi elektroniczne z antropometrem; fałdomierze Harpendena Cardiochek PA z drukarką przenośny analizator, do pomiaru poziomu, cholesterolu, trójglicerydów, glukozy, profilu metabolicznego, profilu lipidowego glukometry analizator do badania składu ciała firmy Maltron 124

125 W roku 2011 planowane jest uruchomienie Pracowni Planowania Żywienia wyposażonej w stanowiska komputerowe, oraz profesjonalne programy żywieniowe: Dieta 4.0, Energia, Wikt. Fot.4, 5, 6. Pracownia Technologii Potraw i Pracownia Oceny Stanu Odżywienia Dydaktyka: W latach pracownicy Zakładu opublikowali 180 prac w czasopismach medycznych oraz brali udział w 100 konferencjach naukowych krajowych i zagranicznych, podczas których prezentowali swoje prace w formie referatów bądź brali udział w sesjach plakatowych. Pracownicy Zakładu byli promotorami 750 prac licencjackich i 60 prac magisterskich oraz recenzentami ponad 700 prac licencjackich i kilkudziesięciu prac magisterskich. Dokonali tego wszystkiego przy ogromnym obciążeniu zajęciami dydaktycznymi. Tylko w roku 2008/2009 przy pensum zatrudnienia wynoszącym 2900 godzin wypracowali 8500 godzin ponadwymiarowych, co oznacza średnio dodatkowo 600 godzin na 1 pracownika. Oprócz zajęć prowadzonych dla kierunku Dietetyka, pracownicy Zakładu prowadzą zajęcia dydaktyczne z przedmiotu żywienie człowieka i dietetyka dla studentów wydziałów: Zdrowia Publicznego, Pielęgniarstwa, Położnictwa, Fizjoterapii oraz Higieny stomatologicznej. Dla potrzeb dydaktycznych w Zakładzie przygotowano 4 skrypty: 1. Sińska B., Heropolitańska-Janik J., Ukleja A.: Skrypt do ćwiczeń z technologii potraw, Warszawa 2001, wznowiony w 2003, 2005 roku. Wyróżniony Nagrodą JM. Rektora. 125

126 2. Heropolitańska-Janik J., Mironowicz M.: Psychogenne zaburzenia odżywiania, Warszawa Jeznach-Steinhagen A., Czerwonogrodzka A.: Podstawowe zasady diety w cukrzycy ciążowej, w: Cukrzyca w ciąży, Warszawa Boniecka I., Florczak M., Nowak M.: Rola żywienia w zapobieganiu i leczeniu wybranych chorób błony śluzowej jamy ustanej, Warszawa Wyróżniony nagrodą JM. Rektora. W Zakładzie od 2003 roku działa Studenckie Koło Naukowe, w którym utworzone zostały trzy sekcje: pediatryczna, chorób metabolicznych i sekcja badań nad otyłością. Członkowie koła prowadzą badania stanu odżywienia i sposobu żywienia młodzieży szkolnej, mieszkańców domów pomocy społecznej, publikują prace naukowe oraz prowadzą poradnictwo żywieniowe dla osób z chorobami metabolicznymi (otyłość, cukrzyca) i chorobami układu pokarmowego. SKN Dietetyków współpracuje z: Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa-Bemowo (współpraca zaowocowała stworzeniem autorskiej Piramidy Żywieniowej), Uniwersytetem Dzieci prowadząc zajęcia Każdy kęs ma swój sens, SOS Wioski Dziecięce prowadząc zajęcia w ramach programu Zdrowe Danie- Dziecięce Gotowanie. Fot.7. Piramida żywieniowa stworzona przez SKN Dietetyków 126

127 Od początku opiekunem SKN Dietetyków jest dr inż. Beata Sińska. W roku 2009 Małgorzata Zielińska na Międzynarodowej Konferencji Młodych Medyków przedstawiła pracę pt.: Are medical students prepared to educate patients with diabetes?, która otrzymała I miejsce. W roku 2009 SKN Dietetyków zorganizowało pierwszy obóz naukowy w Nałęczowie. Podczas pobytu w uzdrowisku realizowali założenia autorskiego programu pt.: Twoje zdrowie w Twoich rękach. Fot 8. Obóz naukowy w Nałęczowie Granty i badania naukowe: Prace statutowe: 2006/2007 Wpływ diety o niskim indeksie glikemicznym na redukcję masy ciała u kobiet w wieku rozrodczym 2008/2009 Całościowa ocena geriatryczna ze szczególnym uwzględnieniem wybranych parametrów stanu odżywienia u osób w podeszłym wieku 2009/2010 Czynniki determinujące wykorzystanie żywności funkcjonalnej w profilaktyce i dietoterapii cukrzycy i otyłości Prace własne: 2008 Niekorzystne zachowania zdrowotne a ryzyko rozwoju chorób cywilizacyjnych w grupie mężczyzn w wieku lat 2009 Wpływ stanu odżywienia na funkcję immunologiczną pacjentów przewlekle hemodializowanych ze szczególnym uwzględnieniem cytokin pozapalnych. 127

128 Grant KBN: Numer projektu badawczego N N Kierownik projektu: prof. dr hab. Bruno Szczygieł Tytuł: Wpływ edukacji żywieniowej na stan odżywienia i sposób żywienia chorych z otyłością olbrzymią poddanych operacją bariatrycznym Współpraca naukowa Badania naukowe są realizowane we współpracy z: Instytutem Kardiologii w Aninie - Ocena skuteczności interwencji żywieniowej w redukcji masy ciała u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i zespołem IGT oraz nadwaga i otyłością, Zakładem Chirurgii Doświadczalnej i Transplantacyjnej PAN, Zakładem Immunologii i Żywienia, Instytutem Żywności i Żywienia. Główne osiągnięcia: Opracowanie standardów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia i drugiego stopnia na kierunku dietetyka; Doprowadzenie do ustanowienia kierunku dietetyka przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w roku 2006; Rozpoczęcie po raz pierwszy w Polsce studiów magisterskich na kierunku dietetyka na Wydziale Nauki o Zdrowiu WUM w roku akademickim 2007/2008; Udział w tworzeniu międzynarodowej sieci poświęconej kształceniu dietetyków w Europie The Diet Network Management Group. Nawiązanie współpracy z EUROPEAN FEDERATION OF ASSOCIATIONS OF DIETITIANS (EFAD) i opracowanie wykazu umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu dietetyka w Europie (Dietetic competency statment consultation) na podstawie materiałów przygotowanych przez EFAD. Z inicjatywy Kierownika Zakładu prof. Zdzisława Wójcika od 2008 roku organizowane są coroczne, ogólnopolskie Warszawskie Dni Nauki o Żywienia Człowieka, konferencje te weszły na stałe do kalendarza spotkań specjalistów żywieniowców reprezentujących zarówno środowisko medyczne jak i przedstawicieli uczelni rolniczych i innych z Polski i z Europ 128

129 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Szczygieł B., rozdziały In: Podstawy Żywienia Klinicznego, red. L. Sobotka, Wyd. Lekarskie PZWL Warszawa, Szczygieł B., rozdziały in: Podstawy Chirurgii, red, Szmidt J., Kużdżał, Medycyna Praktyczna, Kraków Jeznach-Steinhagen A., Czerwonogordzka A.: Podstawowe zasady diety w cukrzycy ciążowej. Cukrzyca w ciąży, red. M. Malinowski, Oficyna Wydawnicza AM w Warszawie, Sińska B., Wójcik Z.: Indeks i ładunek glikemiczny. Polfa Rzeszów, 2008, Wyd. 1, ISBN Boniecka I., Florczak M., Nowak M.: Rola żywienia w zapobieganiu i leczeniu wybranych chorób błony śluzowej jamy ustnej. Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa, Gajewska D., Niegowska J., Kucharska A. Compliance to DASH diet by patients with essential hypertension. Polish Journal of Food and Nutritional Sciences, 2010, vol.60, No. 1, pp Milewska M, Sińska B, Gromadzka-Ostrowska J.: Hypercholesterolemic diets containing different common fats and rats plasma lipids. Rocz. Panstw. Zakl. Hig. 2007;58(1): Kunachowicz H., Sińska B.: Informacja żywieniowa jako element edukacji konsumentów. Standardy medyczne, 2009, 11, 38. Ukleja A., Kunachowicz H., Pachocka L.: The use of glycaemic index in the prevention of cardiovascular diseases. Roczn. PZH, 2007,58,1: Michota-Katulska E.: Zmiany poziomu konsumpcji w gospodarstwach domowych w warunkach gospodarki rynkowej. AR w Poznaniu,

130 Klinika Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego SPSK im. prof. W. Orłowskiego CMKP w Warszawie Ul Czerniakowska Warszawa Telen: (22) , Faks: (22) Kierownik kliniki: dr hab. n. med. Marek Pertkiewicz prof. nadzw. WUM Skład osobowy jednostki: Adiunkci: dr n. med. Michał Ławiński Asystenci: dr n.med. Joanna Kaczanowska, mgr Krystyna Majewska, lek. Agnieszka Białas (etat SPSK). 130

131 Rys historyczny W dniu 1 kwietnia 2003 r. w Szpitalu im. Prof. W.Orłowskiego utworzony został Oddział Kliniczny Żywienia i Chirurgii. Ordynatorem Oddziału został dr hab.n.med. Marek Pertkiewicz. 5 grudnia 2003r. Rektor AM w Warszawie prof. dr hab.n. med. Janusz Piekarczyk dokonał uroczystego otwarcia Oddziału w całkowicie odnowionych salach, spełniających aktualne wymogi Unii Europejskiej. 1 stycznia 2005 r., na bazie Oddziału, powstała Samodzielna Pracownia Żywienia Klinicznego WNoZ AM w Warszawie, która z dniem 1 marca 2006 została, zarządzeniem Rektora, przekształcona w Klinikę Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego AM. Kierownikiem Kliniki został dr hab. n.med. Marek Pertkiewicz. Struktura organizacyjna: Oddział Kliniczny I 17 łóżek Oddział Kliniczny II 16 łóżek Poradnia dla Chorych Żywionych Pozajelitowo i Dojelitowo w Warunkach Domowych (kierownik: Mgr Krystyna Majewska). 131

132 Posiadana aparatura: Aparaty do pomiaru bioimpedancji, pompy strzykawkowe i infuzyjne, zamrażarka: 70 C aparat USG do celowanej kaniulacji dużych naczyń zestaw do pomiaru wydatku energetycznego metodą kalorymetrii pośredniej. Dydaktyka: Wykłady, ćwiczenia i seminaria dla studentów WNoZ z zakresu dietetyki, żywienia klinicznego i techniki zabiegów medycznych. Kursy obowiązkowe do specjalizacji z chirurgii ogólnej i urologii Żywienie pozajelitowe i dojelitowe w chirurgii 5-7 pięciodniowych kursów rocznie. Kursy doskonalące z zakresu żywienia pozajelitowego i dojelitowego. Kursy anglojęzyczne z zakresu żywienia klinicznego dla lekarzy. 132

133 Działalność kliniczna: Klinika specjalizuje się w: kompleksowym leczeniu powikłań chirurgicznych, przyjmując do leczenia chorych z całego kraju (około stu chorych rocznie, głównie z pooperacyjnymi przetokami przewodu pokarmowego), u których rocznie wykonuje się około 60 rozległych operacji naprawczych, sztucznym żywieniu chorych z niewydolnością przewodu pokarmowego ( głównie z zespołem krótkiego jelita), wymagających żywienia pozajelitowego w warunkach domowych, leczeniu chorych krańcowo wyniszczonych w przebiegu różnych chorób, leczeniu powikłań żywienia pozajelitowego i dojelitowego, Rocznie hospitalizowanych jest ponad 500 pacjentów. Klinika stanowi zaplecze dla chorych żywionych pozajelitowo w domu, przyjmując ich do leczenia szpitalnego w razie wystąpienia powikłań lub innych stanów wymagających hospitalizacji. Klinika jest, obecnie, największym na świecie ośrodkiem żywienia pozajelitowego w warunkach domowych i prowadzi leczenie 250 chorych z niewydolnością przewodu pokarmowego, umożliwiając chorym, pozbawionym całego lub prawie całego jelita cienkiego, prawie normalną egzystencję w ich społeczności. Wśród nich znajduje się m.in.: czworo czynnie praktykujących lekarzy, dwie chore odżywiane pozajelitowo urodziły zdrowe, prawidłowo rozwijające się dzieci. Kilku chorych jest leczonych od ponad 20 lat. Pod opieką Kliniki znajduje się także 40 chorych żywionych dojelitowo w warunkach mdomowych z powodu zaburzeń połykania. Najważniejsze wyposażenie: Aparaty do pomiaru bioimpedancji. Pompy strzykawkowe i infuzyjne. Zamrażarka 70 o C. Aparat USG do celowanej kaniulacji dużych naczyń. Zestaw do pomiaru wydatku energetycznego metodą kalorymetrii pośredniej 133

134 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników Basics in Clinical Nutrition Fourth Edition. Editor-in-Chief: Luboš Sobotka Associate Editors: Simon P. Allison, Alastair Forbes, OlleLjungqvist, Rémy F. MeierMarekPertkiewicz, Peter B. Soeters + 91 współautorów. ISBN September M. Pertkiewicz, T.Korta, J.Książyk i inni Standardy Żywienia Pozajelitowego i Dojelitowego, wyd. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2005,1,76,20. Jeppesen P.B., Gilroy R., Pertkiewicz M., Allard J.P., Messing B., O'Keefe S.J. Randomised placebo-controlled trial of teduglutide in reducing parenteral nutrition and/or intravenous fluid requirements in patients with short bowel syndrome., Gut., 2011 Jul;60(7): Compher C., Gilroy R., Pertkiewicz M., Ziegler T.R., Ratcliffe S.J., Joly F., Rochling F., Messing B.: Maintenance of parenteral nutrition volume reduction, without weight loss, after stopping teduglutide in a subset of patients with short bowel syndrome., JPEN J Parenter Enteral Nutr Sep;35(5): Pittiruti M., Hamilton H., Biffi R., MacFie J., Pertkiewicz M.; ESPEN. ESPEN Guidelines on Parenteral Nutrition: central venous catheters (access, care, diagnosis and therapy of complications).clinnutr Aug;28(4): Staun M., Pironi L., Bozzetti F., Baxter J., Forbes A., Joly F., Jeppesen P., Moreno J., Hébuterne X., Pertkiewicz M., Mühlebach S., Shenkin A., Van Gossum A.; ESPEN. ESPEN Guidelines on Parenteral Nutrition: home parenteral nutrition (HPN) in adult patients.clinnutr Aug;28(4): Staun M., Hebuterne X., Shaffer J., Haderslev K.V., Bozzetti F., Pertkiewicz M., Micklewright A., Moreno J., Thul P., Pironi L. : Management of intestinal failure in Europe. A questionnaire based study on the incidence and management.,dyn Med Jul 4;6:7. Wengler A., Micklewright A., Hébuterne X., Bozzetti F., Pertkiewicz M., Moreno J., Pironi L., Thul P., Van Gossum A., Staun M.; ESPEN-Home Artificial Nutrition working group.: Monitoring of patients on home parenteral nutrition (HPN) in Europe: a questionnaire based study on monitoring practice in 42 centres.clinnutr Aug;25(4):

135 Meier R., Ockenga J., Pertkiewicz M., Pap A., Milinic N., Macfie J.; DGEM (German Society for Nutritional Medicine), Löser C., Keim V.; ESPEN (European Society for Parenteral and Enteral Nutrition).: ESPEN Guidelines on Enteral Nutrition: Pancreas.,ClinNutr Apr;25(2): Pironi L., Tjellesen L., De Francesco A., Pertkiewicz M., MorselliLabate A.M., Staun M., Przedlacki J., Lezo A., Orlandoni P., Pasanisi F.; ESPEN-home artificial nutrition working group.: Bone mineral density in patients on home parenteral nutrition: a follow-up study. ClinNutr Dec;23(6):

136 Zakład Biochemii Ogólnej i Żywności Warszawa ul. Banacha 1a, blok E, II piętro, pokój 2137, Laboratorium Biochemiczne Kliniki Nadciśnienia Telefony: (+4822) ; (+4822) Kierownik zakładu: dr hab. Katarzyna Koziak, prof. nadzw. WUM Skład osobowy jednostki Adiunkci: dr Małgorzata Dutkiewicz dr Joanna Soin Doktoranci: mgr Joanna Drozdowska mgr inż. Anna Paradowska mgr inż. Barbara Żyżyńska 136

137 Rys historyczny. Zakład Biochemii Ogólnej i Żywności powstał w sierpniu 2007 r., a jego pierwszym kierownikiem została dr hab. Katarzyna Koziak. Dr hab. Katarzyna Koziak związała się z warszawską uczelnią medyczną w 1991 r., po ukończeniu studiów na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Doświadczenie zdobywała nie tylko w polskich, ale w europejskich i amerykańskich ośrodkach naukowych. Pracowała m.in. z prof. Jacques Testartem, który jako pierwszy we Francji przeprowadził zapłodnienie in vitro oraz na Uniwersytecie Harvarda, najpierw w zespole prof. Fritza Bacha, a następnie prof. Jerome a Groopmana. Dr Małgorzata Dutkiewicz jest absolwentką Wydziału Farmaceutycznego WUM, a zawodowo związała się z uczelnią w 1992 roku. W 2010 roku do zespołu dołączyła dr Dorota Maciejko, genetyk molekularny oraz dr Oliwia Zegrocka-Stendel, chemik-syntetyk Dydaktyka. Od początku swojej działalności Zakład Biochemii Ogólnej i Żywności prowadzi intensywną działalność dydaktyczną organizując wykłady z biochemii dla studentów pielęgniarstwa, ratownictwa medycznego i położnictwa. Dla studentów dietetyki, oprócz wykładów, Zakład przygotował ćwiczenia laboratoryjne oraz skrypt zawierający ich opisy. Wszystkie wykłady dostępne są dla studentów przez stronę internetową Zakładu. Granty i badania naukowe Najważniejsze projekty badawcze Zakładu obejmują badania nad powstawaniem naczyń krwionośnych, wykorzystaniem komórek macierzystych w angiogenezie de novo oraz nad opracowaniem nowych strategii terapeutycznych w chorobach układu krążenia. Niektóre projekty badawcze, w tym badania nad nowym lekiem przeciwreumatycznym, rozwijane są we współpracy z przedstawicielami przemysłu farmaceutycznego, w tym z Instytutem Farmaceutycznym w Warszawie. Niewątpliwie największym sukcesem Zakładu jest uzyskanie w 2009 r. ponad 7 mln zł finansowania na realizację projektu Poszukiwanie nowych leków śródbłonkowych w grupie nowych pochodnych escyny. Współpraca naukowa: Ważnym elementem działalności zakładu jest współpraca z Harvard Medical School. 137

138 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Kaczmarek E., Koziak K.: Targeting stenosis with nucleotide-hydrolyzing enzymes. Curr Pharm Biotechnol. 2011, 12 (11): Gruza M., Zegrocka-Stendel O., Giller T., Grynkiewicz G., Łaszcz M., Jatczak K. Sposób otrzymywania protoescygeniny z escyny. Zgłoszenie patentowe P , Dudek K., Koziak K., Placha G., Kornasiewicz O., Zieniewicz K., Zurakowski J., Krawczyk M. Early expression of hepatocyte growth factor, interleukin-6, and transforming growth factorbeta1 and -beta2 in symptomatic infection in patients who have undergone liver transplantation. Transplant Proc. 2009, 41 (1): 240. Koziak K., Bojakowska M., Robson S.C., Bojakowski K., Soin J., Csizmadia E., Religa P., Gaciong Z., Kaczmarek E.: Overexpression of CD39/nucleoside triphosphate diphosphohydrolase -1 decreases smooth muscle cell proliferation and prevents neointima formation after angioplasty.j Thromb Haemost Jul; 6 (7): Kaczmarek E., Erb L., Koziak K., Jarzyna R., Wink M.R., Guckelberger O., Blusztajn J.K., Trinkaus-Randall V., Weisman G.A., Robson S.C.: Modulation of endothelial cell migration by extracellular nucleotides: involvement of focal adhesion kinase and phosphatidylinositol 3- kinase-mediated pathways., Thromb Haemost. 2005, 93 (4): 735. Religa P., Grudzinska M.K., Bojakowski K., Soin J., Nozynski J., Zakliczynski M., Gaciong Z., Zembala M., Söderberg-Nauclér C.: Host-derived smooth muscle cells accumulate in cardiac allografts: role of inflammation and monocyte chemoattractant protein 1. PLoS One. 2009, 4(1): e4187. Kostera-Pruszczyk A., Ryniewicz B., Rowinska-Marcinska K., Dutkiewicz M., Kamińska A.: Lambert-Eaton myasthenic syndrome in childhood. Eur J Paediatr Neurol. 2009, 13 (2):

139 Zakład Immunologii i Żywienia Warszawa ul. Pawińskiego 3, tel. (22) Kierownik zakładu: Sekretariat: prof. dr hab. n med. Robert Słotwiński Barbara Kropiowska Skład osobowy jednostki Adiunkci: Dr n med. Barbara Joanna Bałan Doktoranci: Mgr inż. Sylwia Kędziora Mgr farm. Aleksandra Dąbrowska Pracownicy inżynieryjno-techniczni Mgr inż. Sylwia Kędziora 139

140 Rys historyczny Zakład Immunologii i Żywienia jest jednostką dydaktyczno-naukową powołaną decyzją JM Rektora Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w czerwcu 2007 r., w związku z wprowadzeniem nauczania podstaw immunologii i immunologii żywienia na Wydziale Nauki o Zdrowiu. Dydaktyka Zakład Immunologii i Żywienia prowadzi wykłady, seminaria i zajęcia fakultatywne z zakresu immunologii, immunologii żywienia oraz klinicznego zarysu chorób, alergii i nietolerancji pokarmowych oraz podstaw diagnostyki dla studentów studiów I i II stopnia na kierunkach dietetyka i pielęgniarstwo. Pracownicy Zakładu są autorami rozdziałów w skryptach dla studentów. Celem nauczania jest zapoznanie studentów ze znaczeniem układu odpornościowego w zwalczaniu chorób, zapobieganiu zakażeniom i niedożywieniu oraz z wpływem leczenia żywieniowego na poprawę odporności. Szczególny nacisk położony jest na praktyczne możliwości regulacji odpowiedzi immunologicznej u chorych niedożywionych. Granty i badania naukowe: Zakład prowadzi badania naukowe dotyczące zaburzeń odporności u chorych onkologicznych po rozległych operacjach, wymagających leczenia żywieniowego i u chorych z zakażeniami. Badania zostały rozpoczęte przez Kierownika Zakładu na I Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Warszawie oraz w Instytucie Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie. Badania prowadzone są zgodnie z tematami grantów Ministerstwa Nauki i Informatyzacji pt.: "Regulacja przeżywania i programowanej śmierci komórek wątroby oraz limfocytów krwi obwodowej (ekspresja białek szlaków sygnałowych) u niedożywionych chorych chirurgicznych z nowotworami przewodu pokarmowego leczonych żywieniem)" i (aktualny temat) "Wpływ przedoperacyjnego leczenia żywieniowego (immunonutrition) na ekspresję genów wybranych białek szlaków sygnałowych odpowiedzi przeciwbakteryjnej leukocytów i ich apoptozy u chorych z rakiem trzustki wymagających rozległych operacji" oraz programy badań własnych: Wpływ nienasyconych kwasów tłuszczowych na apoptozę (ekspresję białek szlaków sygnałowych) limfocytów krwi obwodowej u chorych operowanych 140

141 z powodu raka trzustki oraz Regulacja wrodzonej odpowiedzi przeciwbakteryjnej leczeniem żywieniowym (immunonutrition) u chorych operowanych z powodu raka trzustki. Kolejnym tematem naukowym są badania dotyczące procesu angiogenezy (powstawania nowych naczyń krwionośnych). Zaburzenia tego procesu są bardzo istotnym zagadnieniem dotyczącym zarówno niedoborów tego procesu, z którymi mamy do czynienia w chorobie niedokrwiennej (kończyn, serca) oraz nadmiaru (choroby zapalne, reumatyczne jak i choroby nowotworowe). Granty i badania naukowe prowadzone są w pracowni naukowo-badawczej Zakładu wyposażonej m.in. w czytnik ELISA ELX 808IU z oprogramowaniem oraz w ramach współpracy w pracowniach Zespołu Kliniczno-Badawczego Chirurgii Transplantacyjnej IMDiK PAN w Warszawie. Współpraca naukowa: Zakład prowadzi badania naukowe we współpracy z: Zespołem Kliniczno-Badawczym Chirurgii Transplantacyjnej IMDiK PAN w Warszawie Katedrą i Kliniką Chirurgii Ogólnej, Gastroenterologicznej i Onkologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego II Kliniką Anestezjologii i Intensywnej Terapii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kliniką Chirurgii Ogólnej i Żywienia Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Zakładem Żywienia Człowieka WNoZ Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Zakładem Stomatologii Zachowawczej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Koła naukowe: Przy Zakładzie działa aktywnie studenckie koło naukowe. Członkowie SKN uczestniczą w projektach badawczych Zakładu. 141

142 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników: Słotwiński R., Olszewski W., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Kędziora S., Włuka A., Domaszewska A., Słotwińska S., Krasnodębski W., Wójcik Z.: Apoptosis in lymphocytes of pancreatic cancer patients: influence of preoperative enteral immunonutrition and extensive surgery. In: Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis. 2011; 59(5): Słotwiński R., Słowińska S., Kędziora S., Bałan B. J.: Innate immunity signaling pathways: links between immunonutrition and responses to sepsis in: Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis, 2011; 59: Słotwiński R., Olszewski W. L., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Kędziora S., Włuka A., Domaszewska A., Słotwińska S. M., Krasnodębski W. I., Wójcik Z.: Impact of pancreatic cancer, surgical trauma and preoperative enteral immunonutrition on the apoptotic signaling pathways. Polish Journal of Environmental Studies, 2010; 19(5A): Słotwiński R., Olszewski W. L., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Słotwińska S. M., Kędziora S., Krasnodębski W. I.: The interleukin-1 receptor antagonist (IL-1ra) is the earliest sensitive marker of anti-inflammatory response to enteral immunonutrition. Polish Journal of Environmental Studies, 2010; 19(5A): Róży A., Jung L., Chorostowska-Wynimko J., Skopińska-Różewska E., Sommer E., Borowska A., Wojciechowska B., Szpechciński A., Bałan B. J.; PAI-1, fibrynogen, AT-III and angiogenic activity of plasma in patients before and 14 days after orthopaedic surgery and 14 daily enoxaparine injections. In: Clinical Immunology, 2008, 33(4), Słotwiński R., Olszewski W. L., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Słotwińska S. M., Krasnodębski W. I.: Can the interleukin-1 receptor antagonist (IL-1ra) be a marker of antiinflammatory response to enteral immunonutrition in malnourished patients after pancreaticoduodenectomy? J. Pancreas, 2007, 8(4): Słotwiński R., Olszewski W.L., Krasnodębski I.W., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Kopacz M.: Serum Cytokine and Cytokine Antagonists Concentrations in Patients After Pancreatic Cancer Surgery with Postoperative Complications. Polish J. Environmental Studies, 2005(14), Słotwiński R., Olszewski W.L., Krasnodębski I.W., Słodkowski M., Lech G., Zaleska M., Kopacz M.: Nutritional support protects against the development of postoperative SIRS type 142

143 reaction and complications in pancreatic cancer. Polish Journal of Food and Nutrition Sciences, 2004, 13 (54): Słotwiński R., Olszewski W. L., Chaber A., Słodkowski,M. Zaleska M., Krasnodębski I.W.: The soluble tumor necrosis factor receptor I (STNFR I) is an early predictor of local infective complications after colorectal surgery. J. Clin. Immunol., 2002, 22, 5,

144 4. Jednostki Wydziałowe Zakład Biofizyki i Fizjologii Człowieka Warszawa, ul.chałubińskiego 5 IV p. tel tel/fax Kierownik Zakładu: prof. dr hab. n. med. Jacek Przybylski Sekretariat: Hanna Ekiert-Wołoszczak Zakład Biofizyki i Fizjologii Człowieka Wydziału Nauki o Zdrowiu został powołany Zarządzeniem Rektora Nr 56 z dn r. Zakład ten powstał na bazie dawnego Zakładu Biofizyki I Wydziału Lekarskiego. Skład osobowy jednostki: Profesorowie: Prof. dr hab. Jacek Przybylski Prof. dr hab. Zbigniew Dunajski 144

145 Adiunkci: Dr hab. n. med. Małgorzata Lewandowska-Szumieł (zatrudniona do VI.2012) Dr hab. Bożena Czarkowska-Pączek Dr Anna Badowska-Kozakiewicz Dr Wojciech Baran Dr Piotr Jeleń Dr Paweł Kowalczyk Dr Maria Sobol Dr Małgorzata Witkowska-Zimny Dr Edyta Wróbel Asystenci: Lek med. Przemysław Kwasiborski Mgr inż. Piotr Mrówka Starsi wykładowcy: Dr Jakub Zieliński Wykładowcy: Mgr Andrzej Marczak Mgr inż. Radosław Olkowski Mgr Tomasz Siedlecki Lek med. Michał Zabłocki 145

146 Doktoranci w ramach studium doktoranckiego: Mgr inż. Joanna Leszczyńska (VI.2011) Mgr inż. Katarzyna Walenko (VI.2011) Lek med. Joanna Wójtowicz (VI.2011) Mgr Katarzyna Wesołowska Pracownicy inżynieryjno techniczni: Krzysztof Gralik Mgr Agnieszka Mikulska Struktura organizacyjna: Zakład Biofizyki i Fizjologii Człowieka posiada 3 sale dydaktyczne oraz część laboratoryjną (4 pomieszczenia). Dydaktyka: Zakład prowadzi zajęcia dydaktyczne dla następujących kierunków: 1) I Wydział Lekarski: II rok Biofizyka 2) Lekarsko-dentystyczny: I rok Biofizyka 3) Techniki dentystyczne I rok Biofizyka 4) Higiena stomatologiczna III rok Patofizjologia 5) Audiofonologia: I rok Elementy fizyki z elektroniką II rok Wprowadzenie do akustyki Biostatystyka 6) Elektroradiologia I rok Matematyka i statystyka III rok Radiobiologia i ochrona radiologiczna 7) II Wydział Lekarski: II rok Biofizyka 8) II Wydział Lekarski English Division 6-letni II rok Biophysics 9) English Division 4-letni I rok Biophysics 146

147 10) Fizjoterapia: I rok Biofizyka II rok Fizjologia Ogólna i Szczegółowa, Fizjologia Wysiłku, Biomechanika I rok mgr Fizjologia bólu 11) Ratownictwo Medyczne I rok Fizjologia człowieka Biofizyka II rok Patofizjologia 12) Dietetyka: I rok Fizjologia człowieka 13) Pielęgniarstwo: I rok Fizjologia człowieka: Biofizyka, Patologia 14) Położnictwo: I rok Fizjologia człowieka :Biofizyka II rok Patofizjologia 15) Zdrowie Publiczne : I rok Nauka o Człowieku 147

148 Zakład prowadzi również zajęcia na studiach zaocznych dla kierunków: Fizjoterapia, Pielęgniarstwo, Położnictwo, Elektroradiologia. Przy Zakładzie działa Studenckie Koło Naukowe Inżynierii Tkankowej, które prowadzi zajęcia fakultatywne z inżynierii tkankowej. Do chwili obecnej w Zakładzie zrealizowano 16 licencjatów i 6 prac magisterskich. Przeprowadzono 3 przewody doktorskie i 1 przewód habilitacyjny. Badania naukowe: Tematami prowadzonych w Zakładzie badań naukowych są: Inżynieria tkankowa. Wysiłek jako model reakcji zapalnej. Hemoglobina płodowa jako marker hipoksji. Badania nad interakcją komórek w hodowli ze sztucznymi materiałami implantacyjnymi. Badania nad wpływem czynników fizycznych na komórki w hodowli. Współpraca naukowa w kraju i zagranicą: Zakład Biofizyki i Fizjologii Człowieka jest członkiem Konsorcjum IZATEM, jak również dwóch ogólnopolskich sieci naukowych: Krajowa Sieć Nanomedycyny NanoMedPL SCellNet Polska Sieć badań nad Komórkami Macierzystymi 148

149 Współpraca krajowa z: Uczelnianym Centrum Badawczym Materiały funkcjonalne Politechniki Warszawskiej. Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi. Instytutem Chemii Przemysłowej w Warszawie. Instytutem Chemii i Techniki Jądrowej w Warszawie. Instytutem Szkła, Ceramiki, Materiałów Ogniotrwałych i Budowlanych w Warszawie. Instytutem Techniki Radiacyjnej Politechniki Łódzkiej. Zakładem Transplantologii i Centralnym Bankiem Tkanek Centrum Biostruktura WUM. Katedrą i Kliniką Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu I WL WUM. Kliniką Otolaryngologii Oddziału Stomatologii WUM. Zakładem Projektowania Materiałów, Wydziałem Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej. Kliniką Immunologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Instytutu Transplantologii w Warszawie. 149

150 Współpraca międzynarodowa z: Laboratory for Orthopeadic Biomechanice (LOB), University Basel. Zakład jest członkiem międzynarodowego konsorcjum składającego wniosek w ramach 7 ego Programu Ramowego UE Collaborative Project-Large Scala Integrating Project. Główne osiągnięcia: Działalność naukowa: Zespół naukowy Zakładu Biofizyki i Fizjologii Człowieka jest jednym z przodujących w Polsce i znaczących na świecie w dziedzinie inżynierii tkankowej kości. Wyniki prac prowadzonych w Zakładzie publikowane są w pismach znajdujących się na liście filadelfijskiej, a także prezentowane na konferencjach w Polsce i zagranicą. Działalność Studenckiego Koła Naukowego Inżynierii Tkankowej: Koło bierze czynny udział w pracach badawczych związanych przede wszystkim z inżynierią tkankową kości. Prace te zaowocowały wystąpieniami na konferencjach studenckich w kraju i zagranicą.dwie drugie i jedna trzecia nagroda na IV Międzynarodowym Kongresie Młodych Medyków Warszawa kwietnia Druga nagroda na VI International Congress of Medical Scienes, który odbył się w Sofii (Bułgaria) maja W 2007r. 4 osoby z Koła zostały zakwalifikowane i odbyły staże naukowe w Holandii. 150

151 Granty realizowane przez jednostkę: Grant rozwojowy KBN Tytuł projektu: Optymalizacja właściwości kompozytowych trójwymiarowych rusztowań zasiedlanych ludzkimi komórkami osteogennymi do stosowania w inżynierii tkankowej kości na podstawie oceny biozgodności in vitro i w tkankach zwierząt doświadczalnych. Grant KBN Tytuł projektu: Nowe rozwiązania materiałowe do stosowania w rekonstrukcji w o obrębie twarzo-czaszki. Grant KBN Tytuł projektu: Otrzymywanie biowitalnej części implantu kostnego na bazie resorbowalnego rusztowania z biomateriałów w ramach projektu badawczego. Grant KBN Tytuł projektu: Nowe zastosowania biomateriałów implantacyjnych poprzez możliwość sterowania procesami proliferacji i różnicowania ludzkich komórek osteogennych w hodowli in vitro. Ponadto, przez pracowników Zakładu realizowane są prace w ramach Projektów Własnych i Projektów Młodego Badacza. Posiadana aparatura: Laptopy, rzutniki multimedialne, rzutniki do folii, rzutniki przezroczy. Specjalistyczny sprzęt laboratoryjno-pomiarowy: Audiometr, aparaty do USG, aparaty do EKG, spirometry, cykloergometry, aparaty do mierzenia przepływów metodą Dopplera, mikroskop optyczny, stół i ławka pionizacyjna, aparaty do mierzenia ciśnienia tętniczego krwi, bieżnia, platforma do badania wychwiań, zestaw dynamometryczny do badania siły mięśniowej, monitor rzutu minutowego serca metodą nieinwazyjną, Holter ciśnieniowy, miernik siły mięśni oddechowych. 151

152 Wyposażenie naukowe: 2 ławy laminarne, 3 inkubatory, 2 odwrócone mikroskopy, w tym 1 fluorescencyjny w zestawie z kamerą i komputerem, urządzenie do dokumentacji żeli w zestawie z komputerem, fluorymetr, spektrofotometr, czytnik ELISA, 3 wirówki laboratoryjne, termocykler, lodówki i zamrażarki, termostat, płatkarka do lodu, autoklaw, destylator, zgrzewarka, pojemnik do przechowywania komórek w ciekłym azocie, blok grzejny, worteksy, 2 bioreaktory, myjka ultradźwiękowa, dezintegrator ultradźwiękowy, łaźnia wodna, digestorium, waga, wytrząsarki, mieszadła magnetyczne, zestawy do elekroferezy pionowej i poziomej, ssak laboratoryjny, kuchenka mikrofalowa, phmetr, rolki hemolityczne, zestaw do perfuzji izolowanych narządów. 152

153 Najważniejsze publikacje naukowe pracowników Zakładu: Jeleń, P, Sołtysik S., Zagrodzka J.: 22-kHz Ultrasonic vocalization in rats as an index of anxiety but not fear in: Behavioral and pharmacological modulation of affective state. Behav. Brain Res. 141: 63-72, Siński M., Kowalczyk P., Stolarczyk A., Sawionek Ł., Przybylski J.: Influence of stimulation of central chemoreceptors on the gastric mucosal blood flow in artificially ventilated and spontaneously breathing rats. J. Physiol. Pharmacol., 2003, 54(4), Kowalczyk P., Olkowski R.M., Sienkiewicz-Łatka E., Lisik W., Kosieradzki M., Siński M., Wierzbicki Z., Przybylski J., Lewandowska-Szumieł M.: Human omentum majus as a potential source of osteogenic cells for tissue engineering. Ann. Transplant., 2004, 9 (supp. 1A), Czarkowska-Pączek B, Przybylski J, Marciniak A, Pawłowska M, Juskowa J, Foroncewicz B, Mucha K.: Proteolytic enzymes activities in patients after myocardial infarction correlate with serum concentration of TGF-beta.Inflammation Oct;28(5): Czarkowska-Pączek B., Bartłomiejczyk I., Gabryś T., Przybylski J., Nowak M., Pączek L.: Lack of relationship between interleukin-6 and CRP levels in healthy male athletes.immunol Lett ;99(1): Epub 2005 Feb 19. Sołtysik S., Jeleń P.: In rats, sighs correlate with relief. Physiol. Behav. 85: , Krupa D., Baszkiewicz J., Kozubowski J.A., Barcz A., Sobczak J.W., Bilinski A., Lewandowska- Szumieł M., Rajchel B.: Effect of dual ion implantation of calcium and phosphorus on the properties of titanium. Biomaterials 2005;26(16):

154 Czarkowska-Pączek B., Bartłomiejczyk I., Przybylski J.: The serum levels of growth factors: PDGF, TGF-beta and VEGF are increased after strenuous physical exercise. J Physiol. Pharmacol. 2006,57(2): Jeleń P., Wit A., Dudziński K., Nolan L..: Expressing gait-line symmetry in able-bodied gait. Dynamic Medicine 2008, 7:17. Woźniak P., Bil M., Ryszkowska J., Wychowański P., Wróbel E., Ratajska A., Hoser G., Przybylski J., Kurzydłowski K.J., Lewandowska-Szumieł M.: Candidate bone-tissue-engineered product based on human-bone-derived cells and polyurethane scaffold. Acta Biomaterialia 2010 Jul;6(7): Epub 2009 Nov 4. Bil M., Ryszkowska J., Woźniak P., Kurzydłowski J.K., Lewandowska-Szumieł M.: Optimization of the structure of polyurethanes for bone tissue engineering applications. Acta Biomaterialia (2009), doi: /j.actbio Czarkowska-Paczek B., Zendzian-Piotrowska M., Bartłomiejczyk I., Przybylski J., Gorski J.: The effect of acute and prolonged endurance exercise on transforming growth factor-β1 generation in rat skeletal and heart muscle. Journal of Physiology and Pharmacology 2009 Dec;60(4): Kasicki S., Jeleń P., Olszewski M., Sławińska U.: Electrical hippocampal activity Turing danger and safety signals In classical conditioning In the rat. Acta Neurobiol Exp. 69: , Wróbel E, Witkowska-Zimny M, Przybylski J.: Biological mechanisms of implant osseointegration. Ortop Traumatol Rehabil sep-oct; 12(5):

155 Czarkowska-Pączek B., Zendzian-Piotrowska M., Bartłomiejczyk I., Przybylski J., Gorski J.: Skeletal and heart muscle expression of PDGGF-AA and VEGF-A after an acute bout of exercise and endurance training in rats. Med Sci Monit 2010 Apr 28; 16(5);BR Czarkowska-Pączek B., Zendzian-Piotrowska M., Bartłomiejczyk I., Przybylski J., Gorski J.: The influence of physical exercise on the generation of TGF-beta, PDGF-AA VEGF-A in adipose tissue. European Journal of Applied Physiology May;111(5): Epub 2010 Oct 23. Rozdziały w podręcznikach i monografiach: 1. Angiologia. PZWL 2004: Nadciśnienie tętnicze. Medycyna Praktyczna 2007: , , Wykłady z fizjologii człowieka. PZWL 2009; , 155

156 Zakład Dydaktyki Ginekologiczno-Położniczej Warszawa ul. Solec 57 Tel./faks (0-22) ; tel. (0-22) e-meail: www: Kierownik zakładu: dr hab. n. med. Ewa Dmoch-Gajzlerska prof. nadzw. WUM Sekretariat: mgr inż. Magdalena Jeżewska Skład osobowy jednostki Adiunkci: dr n. med. Barbara Baranowska dr n. med. Grażyna Bączek dr n. med. Barbara Kozakiewicz dr n. med. Alina Krychowska-Ćwikła dr n. med. Barbara Mazurkiewicz Asystenci: dr n med. Małgorzata Uchman-Musielak lek. Med. Aneta Słabuszewska-Jóźwiak 156

KSZTAŁCENIE PIELĘGNIAR ĘGNIAREK CO DALEJ? Luty 2008 rok

KSZTAŁCENIE PIELĘGNIAR ĘGNIAREK CO DALEJ? Luty 2008 rok KSZTAŁCENIE PIELĘGNIAR ĘGNIAREK CO DALEJ? Luty 2008 rok 1 HISTORIA Kształcenie pielęgniarek w systemie szkolnictwa średniego 5-letnie licea pielęgniarskie (ostatni nabór w roku 1991), 2 letnie szkoły policealne/pomaturalne

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 96/2012 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 24 maja 2012 roku

Uchwała nr 96/2012 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 24 maja 2012 roku Uchwała nr 96/2012 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 24 maja 2012 roku w sprawie wysokości pensum dydaktycznego dla poszczególnych stanowisk, warunków jego obniżania

Bardziej szczegółowo

Nagrody za osiągnięcia organizacyjne

Nagrody za osiągnięcia organizacyjne Nagrody za osiągnięcia organizacyjne Za wkład pracy oraz osobiste zaangaŝowanie w działalność organizacyjną na rzecz dynamicznego rozwoju Uczelni, Jego Magnificencja Rektor przyznał nagrody następującym

Bardziej szczegółowo

2. Egzamin dyplomowy licencjata pielęgniarstwa albo egzamin dyplomowy licencjata położnictwa zwany dalej jest egzaminem dyplomowym.

2. Egzamin dyplomowy licencjata pielęgniarstwa albo egzamin dyplomowy licencjata położnictwa zwany dalej jest egzaminem dyplomowym. Regulamin egzaminu dyplomowego licencjata pielęgniarstwa albo licencjata położnictwa Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie Wydział Nauk o Zdrowiu obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawa

Bardziej szczegółowo

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie Załącznik Nr 5 do Uchwały KRASzPiP 4/IV/2013 z dnia 21 listopada 2013 r. 1. SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENY SPEŁNIANIA STANDARDÓW DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO W UCZELNIACH, KTÓRE ROZPOCZYNAJĄ

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 25/2013

ZARZĄDZENIE Nr 25/2013 ZARZĄDZENIE Nr 25/2013 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie z dnia 22 lipca 2013 roku w sprawie określenia zasad ustalania zakresu obowiązków nauczycieli akademickich,

Bardziej szczegółowo

Procedura DOBÓR KADRY DYDAKTYCZNEJ DO PROCESU KSZTAŁCENIA

Procedura DOBÓR KADRY DYDAKTYCZNEJ DO PROCESU KSZTAŁCENIA Załącznik do Uchwały nr 48 RW z dnia 12 marca 2013r. Procedura Symbol: Data: WSZJK-DKD-BL 12.03.2013r. Wydanie: Stron: I 5 DOBÓR KADRY DYDAKTYCZNEJ DO PROCESU KSZTAŁCENIA 1. CEL PROCEDURY Celem procedury

Bardziej szczegółowo

20-21 kwietnia 2016, godz. 10.00 Centrum Dydaktyczne WUM, Aula B ul. Ks. Trojdena 2a Warszawa

20-21 kwietnia 2016, godz. 10.00 Centrum Dydaktyczne WUM, Aula B ul. Ks. Trojdena 2a Warszawa ZAKŁAD ŻYWIENIA CZŁOWIEKA oraz Studenckie Koło Naukowe Dietetyków Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego VIII WARSZAWSKIE DNI NAUKI O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA DIETETYKA W PSYCHIATRII

Bardziej szczegółowo

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM

ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM Załącznik Nr 9 ZASADY, KRYTERIA I TRYB DOKONYWANIA OCEN NAUCZYCIELI AKADEMICKICH W WARSZAWSKIM UNIWERSYTECIE MEDYCZNYM 1. 1. Okresowa ocena pracy nauczyciela akademickiego obejmuje ocenę wykonywania obowiązków

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH

REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH przy Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie 1 1. Niestacjonarne studia doktoranckie przy Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie,

Bardziej szczegółowo

OBSZAR KSZTAŁCENIA: NAUK MEDYCZNYCH, FARMACEUTYCZNYCH, O ZDROWIU I O KULTURZE FIZYCZNEJ KIERUNEK: PIELĘGNIARSTWO

OBSZAR KSZTAŁCENIA: NAUK MEDYCZNYCH, FARMACEUTYCZNYCH, O ZDROWIU I O KULTURZE FIZYCZNEJ KIERUNEK: PIELĘGNIARSTWO OBSZAR KSZTAŁCENIA: NAUK MEDYCZNYCH, FARMACEUTYCZNYCH, O ZDROWIU I O KULTURZE FIZYCZNEJ KIERUNEK: PIELĘGNIARSTWO POZIOM KSZTAŁCENIA: STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL KSZTAŁCENIA: PRAKTYCZNY FORMA KSZTAŁCENIA:

Bardziej szczegółowo

Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego

Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego Regulamin Filii Uniwersytetu w Białymstoku Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego 1. Wydział Ekonomiczno-Informatyczny (zwany dalej Wydziałem), został utworzony przez Senat Uniwersytetu w Białymstoku Uchwałą

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

R E G U L A M I N STUDIUM DOKTORANCKIEGO Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie

R E G U L A M I N STUDIUM DOKTORANCKIEGO Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie R E G U L A M I N STUDIUM DOKTORANCKIEGO Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie 1 1. Celem studiów doktoranckich jest kształcenie w dziedzinach wymagających wzrostu wysokokwalifikowanej kadry.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ NADZOROWANYCH DOKUMENTÓW

WYKAZ NADZOROWANYCH DOKUMENTÓW WYKAZ NADZOROWANYCH DOKUMENTÓW Systemu Zapewnienia i Doskonalenia Jakości Kształcenia na Wydziale Nauk Ekonomicznych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Formularz F.I.1, wydanie 1 z dnia

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHDNIPMRSKI UNIWERSYTET TECHNLGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDWNICTWA I ARCHITEKTURY PRGRAM KSZTAŁCENIA studiów doktoranckich w dyscyplinie budownictwo oraz architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r.

ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 18 lipca 2005 r. ZARZĄDZENIE Nr 68/2005 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie utworzenia w Uniwersytecie Wrocławskim Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Na podstawie art. 49 ust. 2

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO UCHWAŁA NR 20/2006 ZARZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 12 stycznia 2006 r.w sprawie porozumienia z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie dotyczącego objęcia opieką naukowo - dydaktyczną Nauczycielskiego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Wydziału Informatyki i Matematyki Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu

Regulamin Wydziału Informatyki i Matematyki Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Regulamin Wydziału Informatyki i Matematyki Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin Wydziału Informatyki i Matematyki

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. Jakości Kształcenia

Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. Jakości Kształcenia Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. zmieniająca Uchwałę nr 792 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 25 marca 2009 r. w sprawie wprowadzenia w Uniwersytecie w

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 6 Rektora AMG z 24.02.2014 r. pieczęć urzędowa Wzór suplementu do dyplomu AKADEMIA MORSKA w GDYNI Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 lipca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 lipca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 11 906 Poz. 896 896 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 0 lipca 011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r.

ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r. ZARZĄDZENIE Nr 28/2013 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji

Bardziej szczegółowo

26-27 maja 2015, godz. 10.00

26-27 maja 2015, godz. 10.00 ZAKŁAD ŻYWIENIA CZŁOWIEKA oraz Studenckie Koło Naukowe Dietetyków Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego VII WARSZAWSKIE DNI NAUKI O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA ŻYWIENIE W WYBRANYCH ZABURZENIACH

Bardziej szczegółowo

tytuł zawodowy lekarza, lekarza dentysty 1) i tytuł specjalisty lub specjalizacja II stopnia w dziedzinie medycyny

tytuł zawodowy lekarza, lekarza dentysty 1) i tytuł specjalisty lub specjalizacja II stopnia w dziedzinie medycyny ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 0 lipca 011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 24/LXXXVI/2011 SENATU WYŻSZEJ SZKOŁY OFICERSKIEJ SIŁ POWIETRZNYCH

UCHWAŁA NR 24/LXXXVI/2011 SENATU WYŻSZEJ SZKOŁY OFICERSKIEJ SIŁ POWIETRZNYCH UCHWAŁA NR 24/LXXXVI/2011 SENATU WYŻSZEJ SZKOŁY OFICERSKIEJ SIŁ POWIETRZNYCH z dnia 26 września 2011 r. w sprawie ustalania zakresu obowiązków dydaktycznych nauczycieli akademickich, rodzajów zajęć dydaktycznych

Bardziej szczegółowo

Pismo Okólne Nr 6 /2015 Rektora Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie z dnia 10 lipca 2015 r.

Pismo Okólne Nr 6 /2015 Rektora Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie z dnia 10 lipca 2015 r. Pismo Okólne Nr 6 /2015 Rektora Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie z dnia 10 lipca 2015 r. w sprawie: określenia zasad ustalania zakresu obowiązków nauczycieli akademickich Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Reguły obliczania pensum dydaktycznego Tomasz Matulewicz Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Fizyki UW

Reguły obliczania pensum dydaktycznego Tomasz Matulewicz Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Fizyki UW Reguły obliczania pensum dydaktycznego Tomasz Matulewicz Instytut Fizyki Doświadczalnej Wydział Fizyki UW Spis treści: A. Ustawy i uchwały organów nadrzędnych B. Zajęcia regularne C. Zajęcia laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

ZATRUDNIANIA SPECJALISTÓW Strona 1 Stron 7

ZATRUDNIANIA SPECJALISTÓW Strona 1 Stron 7 WYDZIAŁ AGROBIOINŻYNIERII KARTA PROCEDURY Nr procedury WA-S3f Strona 1 Stron 7 Zespół Opracował Wydziałowy Zespół ds. Wdrożenia Procedur Sprawdził Wydziałowa Komisja ds. Kadr Naukowych Zatwierdził Rada

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE

REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE REGULAMIN STUDIÓW DOKTORANCKICH w UNIWERSYTECIE PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE W KRAKOWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Studia doktoranckie, jako studia trzeciego stopnia umożliwiają uzyskanie zaawansowanej

Bardziej szczegółowo

tel. (0-42) 639 33 56; 272 50 50 e-mail: ewa.blaszczyk@umed.lodz.pl

tel. (0-42) 639 33 56; 272 50 50 e-mail: ewa.blaszczyk@umed.lodz.pl Mgr Ewa Błaszczyk DZIEKANAT ODDZIAŁU FIZJOTERAPII Siedziba: 91-647 Łódź, Pl. Hallera 1, pok. 13, 106, 108, 109, 114 Dni i godziny przyjęć studentów: poniedziałek, wtorek, czwartek, piątek - godz. 10 00-14

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ (zatwierdzone przez Radę Wydziału Elektrycznego w dn. 22.02.2010r.) Oceny nauczycieli akademickich Wydziału

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU AKADEMIA TECHNICZNO- HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ

WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU AKADEMIA TECHNICZNO- HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Wydziału Nauk o Zdrowiu nr 419/2013/2014 z dnia 24 września 2014r. WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU AKADEMIA TECHNICZNO- HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ REGULAMIN EGZAMINU DYPLOMOWEGO

Bardziej szczegółowo

Magnificencje, Szanowni Rektorzy,

Magnificencje, Szanowni Rektorzy, DSW.ZLS.6031.2.2014 Warszawa, 13 listopada 2014 r. Magnificencje, Szanowni Rektorzy, od dnia 1 października br. obowiązuje ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz

Bardziej szczegółowo

w Lublinie z dnia 24 września 2014 r.

w Lublinie z dnia 24 września 2014 r. UCHWAŁA Nr XXIII 19.7/14 Senatu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z dnia 24 września 2014 r. zmieniająca uchwałę Nr XXII-10.3/09 Senatu UMCS z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie ustalania

Bardziej szczegółowo

06-07 maja 2014, godz. 10.00 Centrum Dydaktyczne WUM, Aula A ul. Ks. Trojdena 2a Warszawa

06-07 maja 2014, godz. 10.00 Centrum Dydaktyczne WUM, Aula A ul. Ks. Trojdena 2a Warszawa ZAKŁAD ŻYWIENIA CZŁOWIEKA oraz Studenckie Koło Naukowe Dietetyków Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego VI WARSZAWSKIE DNI NAUKI O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA W POSZUKIWANIU OPTYMALNEGO

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO Załącznik do Uchwały Nr Senatu PWSZ w Nowym Sączu z dnia... 2012 r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO Nowy Sącz, 2012 1 EFEKTY

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej WNIOSEK o przekształcenie Wydziału Wychowania Fizycznego i Sportu w Filię Wychowania

Bardziej szczegółowo

załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2015 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2015

załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2015 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2015 załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2015 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 25 lutego 2015 Warunki i tryb rekrutacji na 4-letnie niestacjonarne studia doktoranckie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Studenckiej Akademii Polowej

Regulamin Studenckiej Akademii Polowej Regulamin Studenckiej Akademii Polowej Działającej przy Akademii Obrony Narodowej Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Koło studenckie działa pod nazwą Studencka Akademia Polowa. 2 1. Studencka Akademia

Bardziej szczegółowo

3 Wykaz dokumentów do wniosku

3 Wykaz dokumentów do wniosku Procedura składania wniosku o nadanie uprawnienia do prowadzenia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu kształcenia w Akademii Pomorskiej w Słupsku 1 Przepisy ogólne Warunki, jakie musi spełniać

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYZNAWANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO I ZWIĘKSZANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO Z DOTACJI PROJAKOŚCIOWEJ

REGULAMIN PRZYZNAWANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO I ZWIĘKSZANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO Z DOTACJI PROJAKOŚCIOWEJ Załącznik nr 1 do Zarządzenie Nr 76/2012/2013 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2013 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania go i zwiększania

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DYPLOMOWANIA dla Kierunku Oceanografia Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego

WYTYCZNE DYPLOMOWANIA dla Kierunku Oceanografia Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego WYTYCZNE DYPLOMOWANIA dla Kierunku Oceanografia Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego Zasady postępowania związane z pisaniem pracy dyplomowej oraz egzaminem dyplomowym określa Regulamin Studiów

Bardziej szczegółowo

2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, z mocą obowiązującą od początku roku akademickiego 2007/2008. R e k t o r

2 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia, z mocą obowiązującą od początku roku akademickiego 2007/2008. R e k t o r Uchwała nr 1/2008 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2008 roku w sprawie wprowadzenia w Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 19/2013 Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2013 roku

Zarządzenie nr 19/2013 Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2013 roku Zarządzenie nr 19/2013 Rektora Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2013 roku w sprawie: zasad zatrudniania nauczycieli akademickich na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu 1 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA PROCEDURA OCENY NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO

PROCEDURA PROCEDURA OCENY NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO WEWNĘTRZNY SYSTEM ZAPEWNIANIA I DOSKONALENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA PROCEDURA Symbol WSDZJK- WNoZ/7 PROCEDURA OCENY NAUCZYCIELA AKADEMICKIEGO 1. Podstawy prawne 1.1. Regulacje zewnętrzne art. 132 ustawy z

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ

KSIĘGA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA. 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ 2. System zarządzania jakością kształcenia na WZiKS UJ 2.1. Ogólne informacje o systemie zarządzania jakością kształcenia System zarządzania jakością kształcenia funkcjonujący na Wydziale Zarządzania i

Bardziej szczegółowo

REKTOR. 1 Zasady ogólne zatrudniania nauczycieli akademickich

REKTOR. 1 Zasady ogólne zatrudniania nauczycieli akademickich R /DOP-014/37/06 REKTOR ZARZĄDZENIE NR 37/2006 Rektora Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu z dnia 17 października 2006 r. w sprawie zatrudniania nauczycieli akademickich 1 Zasady ogólne

Bardziej szczegółowo

Szkolenie systemu POL-on

Szkolenie systemu POL-on Szkolenie systemu POL-on dr Piotr Rodzik ekspert systemu POL-on Ośrodek Przetwarzania Informacji - Państwowy Instytut Badawczy Al. Niepodległości 188B, 00-608 Warszawa Numer KRS: 0000127372 Sąd Rejonowy

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie studiów semestr zimowy rekrutacja luty 2013/2014

Rozpoczęcie studiów semestr zimowy rekrutacja luty 2013/2014 K r a k o w s k a A k a d e m i a im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego W yd z i a ł Z d r o w i a i N a u k M e d y c z n y c h K i e r u n e k P i e l ę g n i a r s t w o PRZEWODNIK DLA STUDENTA LICENCJAT

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Międzywydziałowego Studium Języków Obcych. Akademii Ignatianum w Krakowie

Regulamin. Międzywydziałowego Studium Języków Obcych. Akademii Ignatianum w Krakowie Załącznik do Zarządzenia nr 36/2012/2013 z dnia 25 września 2013 roku w sprawie zatwierdzenia nowego Regulaminu Międzywydziałowego Studium Języków Obcych Akademii Ignatianum w Krakowie. Regulamin Międzywydziałowego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Indywidualnego Toku Studiów

Regulamin Indywidualnego Toku Studiów Regulamin Indywidualnego Toku Studiów Wydziału Lekarskiego I Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu I Uwagi ogólne 1 1. Indywidualny Tok Studiów jest formą kształcenia uzdolnionych

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 102 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 30 września 2015 roku

Zarządzenie nr 102 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 30 września 2015 roku 75.0200.97.2015 Zarządzenie nr 102 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 30 września 2015 roku w sprawie: zasad wynagradzania nauczycieli akademickich oraz innych osób prowadzących zajęcia dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Beata Cholewka. Warszawa, 29 października 2014 r.

Beata Cholewka. Warszawa, 29 października 2014 r. Studia pomostowe współfinansowane z EFS i ich rola w procesie doskonalenia zawodowego i rozwoju osobistego pielęgniarek i położnych zatrudnionych w systemie ochrony zdrowia Beata Cholewka Warszawa, 29

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R - 0000 24/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 29 maja 2014 r.

UCHWAŁA NR R - 0000 24/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 29 maja 2014 r. UCHWAŁA NR R - 0000 24/14 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 29 maja 2014 r. w sprawie zasad planowania i rozliczania zajęć dydaktycznych w roku akademickim 2014/2015 Pensum dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 16/2013 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013 roku

Uchwała nr 16/2013 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013 roku Uchwała nr 16/2013 Senatu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013 roku w sprawie warunków i trybu rekrutacji na 4-letnie stacjonarne i niestacjonarne studia

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 11/XIV R/2010 Rektora Akademii Medycznej we Wrocławiu z dnia 29 marca 2010 r.

Zarządzenie nr 11/XIV R/2010 Rektora Akademii Medycznej we Wrocławiu z dnia 29 marca 2010 r. Zarządzenie nr 11/XIV R/2010 Rektora Akademii Medycznej we Wrocławiu z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie organizacji praktyk zawodowych studentów (z wyłączeniem sześciomiesięcznych praktyk organizowanych

Bardziej szczegółowo

Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego

Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 462/03/2015 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Tryb przeprowadzenia czynności w przewodach doktorskich na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego

Tryb przeprowadzenia czynności w przewodach doktorskich na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego Tryb przeprowadzenia czynności w przewodach doktorskich na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego W okresie dwóch lat od dnia wejścia w życie Ustawy (Dz. U. z 2011 r. Nr 84, poz. 455), na wniosek

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN EGZAMINU DYPLOMOWEGO KIERUNEK RATOWNICTWO MEDYCZNE STUDIA STACJONARNE I STOPNIA

REGULAMIN EGZAMINU DYPLOMOWEGO KIERUNEK RATOWNICTWO MEDYCZNE STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Wydziału Nauk o Zdrowiu nr 38.z dnia 16.02.2016 r. AKADEMIA TECHNICZNO HUMANISTYCZNA W BIELSKU-BIAŁEJ REGULAMIN EGZAMINU DYPLOMOWEGO KIERUNEK RATOWNICTWO MEDYCZNE STUDIA

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Gdański. Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT

Uniwersytet Gdański. Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT Uniwersytet Gdański Załącznik nr 1 WZÓR Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) do wyboru pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT I. INFORMACJE O POSIADACZU DYPLOMU wpis automatyczny

Bardziej szczegółowo

Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu

Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu Wydział Inżynierii Wytwarzania AGH w Mielcu Dr hab. inż. Bolesław Karwat prof. nadzwyczajny Pełnomocnik Rektora AGH ds. Tworzenia Wydziału Inżynierii Wytwarzania Sekretarz Kolegium Dziekanów Wydziałów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 30/12-13 Senatu Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej z dnia 20 marca 2013 roku

UCHWAŁA NR 30/12-13 Senatu Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej z dnia 20 marca 2013 roku UCHWAŁA NR 30/12-13 Senatu Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej z dnia 20 marca 2013 roku w sprawie zasad pobierania opłat za świadczone w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Bardziej szczegółowo

Strategia Zapewnienia i Doskonalenia Jakości Kształcenia na Wydziale Pedagogicznym UW

Strategia Zapewnienia i Doskonalenia Jakości Kształcenia na Wydziale Pedagogicznym UW Strategia Zapewnienia i Doskonalenia Jakości Kształcenia na Wydziale Pedagogicznym UW Wydziałowa Strategia Zapewnienia i Doskonalenia Jakości Kształcenia jest powiązana z Uczelnianą Strategią ZZJK oraz

Bardziej szczegółowo

profesora zwyczajnego profesora nadzwyczajnego 180 godzin profesora nadzwyczajnego 195 godzin, profesora wizytującego 120 godzin adiunkta 210 godzin

profesora zwyczajnego profesora nadzwyczajnego 180 godzin profesora nadzwyczajnego 195 godzin, profesora wizytującego 120 godzin adiunkta 210 godzin Uchwała Nr 111/2015 Senatu Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie z dnia 24 czerwca 2015 r. w sprawie zasad ustalenia obowiązków nauczycieli akademickich, rodzaju zajęć dydaktycznych objętych

Bardziej szczegółowo

(kierunek ekonomia) oraz nauk o administracji i nauk prawnych (kierunek administracja),

(kierunek ekonomia) oraz nauk o administracji i nauk prawnych (kierunek administracja), Załącznik do uchwały nr 25/2013/RW z dnia 18.04.2013 zmienionej uchwałami nr 62/2013/RW z dnia 07.11.2013 26/2014/RW z dnia 24.04.2014 r. Zasady dyplomowania, realizacji prac dyplomowych i przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Studiów Podyplomowych w Wyższej Szkole Komunikacji Społecznej w Gdyni

Regulamin Studiów Podyplomowych w Wyższej Szkole Komunikacji Społecznej w Gdyni Regulamin Studiów Podyplomowych w Wyższej Szkole Komunikacji Społecznej w Gdyni Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy regulamin określa prawa i obowiązki słuchaczy studiów podyplomowych, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I.

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE 1. Studia doktoranckie są kolejnym etapem kształcenia

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA MECHANIKI I PETROCHEMII

POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA MECHANIKI I PETROCHEMII POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BUDOWNICTWA MECHANIKI I PETROCHEMII Decyzja nr 10/2015 Dziekana Wydziału Budownictwa, Mechaniki i Petrochemii z dnia 15 września 2015 r. w sprawie kryteriów opiniowania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego

Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego Załącznik do uchwały Nr 000-2/9/2011 Senatu PRad. z dnia 24.03.2011r. Regulamin Instytutu Zdrowia Politechniki Radomskiej im. Kazimierza Pułaskiego Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1 Regulamin Instytutu

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r.

Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. Załącznik do Uchwały nr 81/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 22 września 2015 r. REGULAMIN STOSOWANIA SYSTEMU ECTS W AKADEMII IGNATIANUM W KRAKOWIE Podstawę prawną regulaminu

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ PEDAGOGIKI, SOCJOLOGII I NAUK O ZDROWIU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ROK AKADEMICKI 2011/2012

WYDZIAŁ PEDAGOGIKI, SOCJOLOGII I NAUK O ZDROWIU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ROK AKADEMICKI 2011/2012 WYDZIAŁ PEDAGOGIKI, SOCJOLOGII I NAUK O ZDROWIU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ROK AKADEMICKI 2011/2012 DYPLOMOWY EGZAMIN LICENCJACKI KIERUNEK: PIELĘGNIARSTWO ZIELONA GÓRA 2011 1 I. Organizacja i przebieg egzaminu

Bardziej szczegółowo

Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. wydanie II rozszerzone pod redakcją Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza

Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. wydanie II rozszerzone pod redakcją Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu wydanie II rozszerzone pod redakcją Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza Wrocław 2011 Spis treści Słowo wstępne... 5 Dublany...11 Szkoła

Bardziej szczegółowo

Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie

Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie Regulamin studiów doktoranckich w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie 1 1. Wydział Teologiczny Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie (zwanej dalej w skrócie: ChAT ) może prowadzić

Bardziej szczegółowo

MGR ANNA RUDNICKA. Są ludzie, o których nigdy się nie zapomina

MGR ANNA RUDNICKA. Są ludzie, o których nigdy się nie zapomina MGR ANNA RUDNICKA Są ludzie, o których nigdy się nie zapomina 27 października 2013 roku odeszła od nas mgr Anna Rudnicka - nauczycielka krakowskiej szkoły kształcącej dietetyków, założycielka Polskiego

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 49/2009. Senatu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia 26 października 2009 r.

Uchwała Nr 49/2009. Senatu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia 26 października 2009 r. Uchwała Nr 36/05/06 Uchwała Nr 6/2008 Uchwała Nr 22/2008, Zarządzenie Nr 30/2008 (tekst jednolity) Uchwała Nr 40/2008 Uchwała Nr 43/2008 Uchwała Nr 15/2009, Zarządzenie Nr 30/2009 Uchwała Nr 49/2009 Senatu

Bardziej szczegółowo

Regulamin seminariów magisterskich (dyplomowych) i uzyskiwania tytułu zawodowego magistra lub licencjata w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej. Praca magisterska (dyplomowa) jest najważniejszą

Bardziej szczegółowo

Dział VIII STUDIA DOKTORANCKIE I DOKTORANCI

Dział VIII STUDIA DOKTORANCKIE I DOKTORANCI Dział VIII STUDIA DOKTORANCKIE I DOKTORANCI Rozdział 1 Studia doktoranckie 104 1. W Uczelni studiami trzeciego stopnia są studia doktoranckie. Ukończenie studiów doktoranckich następuje wraz z uzyskaniem

Bardziej szczegółowo

Ramowa procedura oceny jakości programów kształcenia i programów studiów

Ramowa procedura oceny jakości programów kształcenia i programów studiów Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 3/2015 Rektora UWM w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2015 roku Ramowa procedura oceny jakości programów kształcenia i programów studiów 1. Cel Celem procedury jest ustalenie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Senatu PG nr 209/2014/XXIII z 9 lipca 2014 r.

Uchwała Senatu PG nr 209/2014/XXIII z 9 lipca 2014 r. Uchwała Senatu PG nr 209/2014/XXIII z 9 lipca 2014 r. w sprawie: przyjęcia zasad ustalania rocznego wymiaru zajęć dydaktycznych i zasad obliczania godzin dydaktycznych w roku akademickim 2014/2015. Na

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych Seminarium Bolońskie Zadania uczelni wynikające z aktualnych uregulowań prawnych dotyczących Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego i systemów zapewniania jakości Akademia im. Jana Długosza

Bardziej szczegółowo

GGiOŚ - Górnictwo i Geologia - opis kierunku 1 / 5

GGiOŚ - Górnictwo i Geologia - opis kierunku 1 / 5 GGiOŚ Górnictwo i Geologia opis kierunku 1 / 5 Warunki rekrutacji na studia Wymagania wstępne i dodatkowe: Kandydat powinien posiadać wiedzę, umiejętności i kompetencje związane z Górnictwem i geologią,

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne dotyczące zawodu dietetyka

Regulacje prawne dotyczące zawodu dietetyka POLSKIE TOWARZYSTWO DIETETYKI Regulacje prawne dotyczące zawodu dietetyka Danuta Gajewska Sylwia Gudej www.ptd.org.pl Warszawa, 9 kwietnia 2015 Tematyka wystąpienia Międzynarodowa definicja zawodu dietetyka

Bardziej szczegółowo

System Zapewnienia Jakości Kształcenia na Wydziale Ekonomicznym. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

System Zapewnienia Jakości Kształcenia na Wydziale Ekonomicznym. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie System Zapewnienia Jakości Kształcenia na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 1. Podstawy prawne Systemu Ustawa z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.

Bardziej szczegółowo

4 Zasady przyjmowania kandydatów z orzeczeniem o niepełnosprawności na studia w roku akademickim 2012/2013 określa załącznik nr 5 niniejszej Uchwały.

4 Zasady przyjmowania kandydatów z orzeczeniem o niepełnosprawności na studia w roku akademickim 2012/2013 określa załącznik nr 5 niniejszej Uchwały. UCHWAŁA NR 103 /11 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu z dnia 24 maja 2011 r. w sprawie określenia warunków i trybu rekrutacji na studia w Akademii Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Koło nosi nazwę Koło Naukowe Pianistów i działa przy Katedrze Fortepianu Akademii

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji

Krajowe Ramy Kwalifikacji Krajowe Ramy Kwalifikacji wdrażanie problemy - interpretacje Elżbieta Kołodziejska Pełnomocnik Rektora ds. Jakości Kształcenia Regulacje prawne Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU

PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU PROCEDURA OTWIERANIA PRZEWODÓW I NADAWANIA STOPNIA NAUKOWEGO DOKTORA NA WYDZIALE EKONOMICZNO-SPOŁECZNYM UNIWERSYTETU PRZYRODNICZEGO W POZNANIU Obowiązujące przepisy: Ustawa z dnia 14 marca 2003 roku o

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DYPLOMOWEGO EGZAMINU PRAKTYCZNEGO I OBRONY PRACY LICENCJACKIEJ. Na kierunku FIZJOTERAPIA

REGULAMIN DYPLOMOWEGO EGZAMINU PRAKTYCZNEGO I OBRONY PRACY LICENCJACKIEJ. Na kierunku FIZJOTERAPIA WYDZIAŁ OCHRONY ZDROWIA ALMAMER Szkoła Wyższa z siedzibą w Warszawie STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU FIZJOTERAPIA REGULAMIN DYPLOMOWEGO EGZAMINU PRAKTYCZNEGO I OBRONY PRACY LICENCJACKIEJ Na kierunku FIZJOTERAPIA

Bardziej szczegółowo

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH

Fragmenty. Załącznik Nr 20 DODATKOWE WYMAGANIA I KWALIFIKACJE ZAWODOWE OSÓB ZATRUDNIANYCH NA STANOWISKACH NAUCZYCIELI AKADEMICKICH Załącznik Nr 4 do Uchwały Nr 18/2015 Senatu WUM z dnia 23 lutego 2015 r. S T A T U T WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO Przyjęty uchwałą Nr 15/2012 Senatu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa SZKOŁY WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM W 2010 R. URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE ul. 1 Sierpnia 21, 02-134 Warszawa Informacja sygnalna Data opracowania: 30.06.2011 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuswaw@stat.gov.pl tel. 22 464 23 15, 22 464 23 12 faks 22

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ IM. B. MARKOWSKIEGO W KIELCACH NA LATA 2012-2017 WYDZIAŁ ZAMIEJSCOWY W TARNOBRZEGU

STRATEGIA ROZWOJU WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ IM. B. MARKOWSKIEGO W KIELCACH NA LATA 2012-2017 WYDZIAŁ ZAMIEJSCOWY W TARNOBRZEGU STRATEGIA ROZWOJU WYŻSZEJ SZKOŁY HANDLOWEJ IM. B. MARKOWSKIEGO W KIELCACH NA LATA 2012-2017 WYDZIAŁ ZAMIEJSCOWY W TARNOBRZEGU 4.1.1. Cel operacyjny: Przygotowanie i wdrożenie programów nauczania opartych

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo