Przedsiębiorczość polskich szkół wyższych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przedsiębiorczość polskich szkół wyższych"

Transkrypt

1 Wojciech Popławski, Maciej Markowski, Marcin Forkiewicz Przedsiębiorczość polskich szkół wyższych Diagnoza, uwarunkowania, perspektywy Raport z badań 1

2 Recenzenci: Prof. dr hab. Marek Lisiński Dr hab. Krzysztof Leja Publikacja została sfinansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu badawczego nr N N Copyright by Wyższa Szkoła Bankowa w Toruniu Toruń

3 Spis treści Podziękowania... 5 Wstęp... 6 Rozdział 1. Przedsiębiorczość w świetle literatury Przedsiębiorczość w kontekście funkcjonowania uczelni Uniwersytet przedsiębiorczy Henry ego Etzkowitz a i Burton a Clark a Uniwersytet przedsiębiorczy wg OECD Potencjał przedsiębiorczy uczelni wg Allan a Gibb a Przedsiębiorczość definicje i ujęcia Przedsiębiorczość a strategia Intraprzedsiębiorczość Przedsiębiorczość a przywództwo Orientacja przedsiębiorcza Rozdział 2. Metodologia i przebieg badań Organizacja procesu badawczego Metodologia badań jakościowych Próba badawcza Zalety i ograniczenia przyjętej metodologii Technika wywiadu pogłębionego Scenariusz wywiadu Przebieg badań Rozdział 3 Orientacja przedsiębiorcza polskich szkół wyższych - wyniki badań Autonomia Autonomia uczelni Autonomia wewnętrzna Zarządzanie strategiczne Strategia Proces powstawania strategii Metody stosowane w opracowaniu strategii Rola strategii w funkcjonowaniu uczelni Struktura organizacyjna Polityka kadrowa Planowanie rozwoju pracowników Rola pracownika w uczelni / organizacja pracy

4 Ewaluacja osiągnięć pracowników Wspieranie rozwoju i motywacja pracowników Konkurencyjność Przewaga konkurencyjna Planowanie oferty Konkurencja Bariery rozwoju uczelni Bariery wewnętrzne Bariery zewnętrzne Podsumowanie Rozdział 4. Wzmacnianie potencjału przedsiębiorczego szkoły wyższej studia przypadków Strategia Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie zarządzanie strategiczne od chwili powstania 129 Nottingham Business School, Nottingham Trent University strategia błękitnego oceanu Zarządzanie Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie wizjonerskie przywództwo Szkoła Główna Handlowa w Warszawie przywództwo w czasie przemiany Akademia Leona Koźmińskiego realizacja celów strategicznych w oparciu o sprawnie działające zespoły HAN University of Applied Science i Nottingham Trent University różne systemy, podobne rozwiązania Struktura organizacyjna University of Cambridge optymalizacja procesów biznesowych w światowej klasy uniwersytecie Interdyscyplinarność HAN University of Applied Sciences, Nijmegen, Arnhem Instytucjonalne wsparcie dla interdyscyplinarności Podsumowanie Rozdział 5. Krajobraz przedsiębiorczości w polskich uczelniach wnioski z badań Zakończenie Bibliografia Źródła internetowe Spis rysunków Spis tabel

5 Podziękowania Autorzy niniejszej publikacji pragną w sposób szczególny podziękować osobom, które, dzięki swojej wiedzy i bogatemu doświadczeniu, wsparły nas w realizacji tego projektu: dr hab. Julicie Jabłeckiej-Prysłopskiej, prof. dr hab. Piotrowi Dominiakowi, dr hab. Wojciechowi Dyduchowi, p. Arkadiuszowi Doczykowi, dr Jakubowi Brdulakowi, prof. dr hab. inż. Jerzemu Lewandowskiemu, dr hab. Krzysztofowi Janaszowi, dr hab. Markowi Rockiemu, prof. dr hab. Jerzemu Kisielnickiemu. Pragniemy również podziękować osobom, bez których wykonanie części zadań badawczych byłoby niemożliwe: dr hab. Witoldowi T. Bieleckiemu, p. Marii Tomaszewskiej, dr Bart van Bergen, p. Ewie Helienek i prof. Emilowi Helienkowi. Szczególne podziękowania pragniemy skierować do recenzentów niniejszej publikacji prof. dr hab. Marka Lisińskiego oraz dr hab. Krzysztofa Leji, za cenne krytyczne uwagi, będące źródłem wielu inspiracji. 5

6 Wstęp Zmienność otoczenia jest (a z pewnością powinna być) uświadamiana przez kierujących każdą organizacją. Głównym powodem, dla którego organizacje dokonują zmian jest to, że warunki, które są istotne dla ich istnienia już się zmieniły, albo ulegną zmianie w dającej się przewidzieć przyszłości. Czynniki wywołujące zmiany tkwią zarówno wewnątrz, jak i poza organizacją, zatem w jej otoczeniu. Umiejętność twórczego reagowania na zmiany otoczenia jest wyrazem świadomej przedsiębiorczości, a kryzys organizacji przejawem jej braku. Dotyczy to, jak się wydaje, wszystkich organizacji, wchodzących w interakcję z otoczeniem. Szkoły wyższe też do nich należą. Kierujący taką organizacją powinni dobrze wiedzieć jak otoczenie, na które nie mają oni wpływu (lub ten wpływ jest bardzo ograniczony), może oddziaływać na funkcjonowanie, lub wręcz na istnienie uczelni. Zmiana jest procesem naturalnym, natomiast to co jest charakterystyczne dla czasów współczesnych to jej tempo, wszechobecność oraz nieodwracalność. Zachodzące w obecnym świecie przemiany społeczne, ekonomiczne czy technologiczne, dotykają każdego aspektu naszej rzeczywistości. Bez wątpienia stanowią również wyzwanie dla współczesnej szkoły wyższej w praktycznie każdym aspekcie jej funkcjonowania (Brennan & Teichler 2008; Häyrinen-Alestalo & Peltola 2006). Wraz z rozwojem społecznym zmieniają się zarówno uwarunkowania funkcjonowania uczelni w sferze edukacyjnej (Trow 1973; Brennan 2008; Edelstein & Aubrey 2012), jak również rola uczelni we współczesnym społeczeństwie (Välimaa & Hoffman 2008; Doyle 2007) oraz ekonomicznym dobrobycie narodów (Etzkowitz 1993). Zmiany demograficzne, przewartościowania kulturowe, otwarte światowe rynki edukacyjne, zmiany w systemach i przepisach regulujących funkcjonowanie szkół wyższych, to tylko niektóre z elementów zmiennego otoczenia instytucji szkolnictwa wyższego. Jednym z nielicznych paradygmatów w naukach o zarządzaniu jest konieczność ciągłej obserwacji, analizy a w rezultacie reakcji organizacji na zmiany zachodzące w jej otoczeniu (Obłój 2013, s ). Niepowodzenie organizacji jest niemal pewne, gdy kierujący nią nie chcą (nie potrafią, lekceważą itp.) dostosować się do zmian otoczenia. Zmiany otoczenia kształtują bowiem funkcjonowanie każdej organizacji, włączając w to szkoły wyższe. Proces komercjalizacji szkolnictwa wyższego oraz upodabniania samych uniwersytetów do przedsiębiorstw w pełni komercyjnych obserwowany jest już od początku XX wieku, choć jak wyraził to Thorstein Veblen, fakt ten jest raczej niezbyt chętnie uznawany (Bok 2009, s. 1). Spostrzeżenie Veblena potwierdzane jest na początku XXI wieku, w postaci diagnozy potrzeby zmiany w sposobie zarządzania uczelniami, w kierunku nowego modelu 6

7 instytucjonalnego, wykorzystującego metody dotychczas stosowane w sektorze przedsiębiorstw (Mainardes et al. 2011). Keller zauważa, iż poziom rozwoju nauk o zarządzaniu oraz praktyczna weryfikacja tej wiedzy w różnych kontekstach instytucjonalnych stawia szkoły wyższe w uprzywilejowanej pozycji. Dysponują one bowiem sprawdzoną, stosunkowo łatwo dostępną i adaptowalną metodologią zarządzania, którą z powodzeniem mogą wykorzystać, ustrzegając się błędów prekursorów i poprzedników (Keller 1983). Zmienność i niestabilność otoczenia, rosnąca presja konkurencyjna czy rosnące oczekiwania społeczeństwa co do poprawy efektywności i skuteczności funkcjonowania uczelni (Birnbaum 1998), sprawiają iż uczelnie poszukują nowych sposobów i metod sprostania tym wyzwaniom. W światowej literaturze naukowej opisanej szerzej w rozdziale 1, dużą uwagę w tym kontekście przykłada się do fenomenu przedsiębiorczości, jako cechy organizacyjnej obserwowanej w niemal każdym rodzaju instytucji czy organizacji. Wyzwania z którymi obecnie zmagają się polskie szkoły wyższe, nie są niczym niezwykłym w globalnym świecie akademickim. Niemal każdy narodowy system szkolnictwa wyższego zmagał się z podobnymi problemami. Rywalizacja konkurencyjna jest przecież nieuchronną konsekwencją ograniczonych zasobów (np. finansowych) i rosnącego zapotrzebowania na nie. Zatem przetrwanie i rozwój organizacji, w tym również uczelni, uzależniony jest w dużej mierze, od jej skuteczności w pozyskiwaniu i efektywności w wykorzystywaniu ograniczonych zasobów. Wszystkie te uwarunkowania wpisują się w kontekst przedsiębiorczości organizacyjnej, co upoważnia to do sformułowania kilku pytań: Czy polskie uczelnie wyższe przejawiają cechy przedsiębiorcze? Czy kierujący nimi mają świadomość, że pozycja rynkowa uczelni wiąże się z działaniami przedsiębiorczymi? Czy istnieją sytuacje sprawiające, że metody zarządzania uczelniami w Polsce są barierą ich rozwoju? Z chęci poznania odpowiedzi na te pytania (a także inne, bardziej szczegółowe) wziął początek pomysł na przeprowadzenie badań w tym zakresie. Zostały one podjęte i przeprowadzone w oparciu o grant Narodowego Centrum Nauki (N N ), pt. Rola, znaczenie i możliwości wykorzystania potencjału przedsiębiorczego polskich uczelni w budowaniu ich przewagi konkurencyjnej, realizowany w latach Badania te, a w szczególności ich wyniki, nawiązywały, a także były uzupełnieniem obrazu uzyskanego w wyniku innych, nielicznych zresztą, badań dotyczących działania instytucji szkolnictwa 7

8 wyższego w Polsce (zob. np. Kochalski, 2011). Nowatorskim, jak się wydaje, elementem niniejszych badań było skupienie uwagi na kwestii przedsiębiorczości, jako cechy instytucjonalnej uczelni przejawiającej się w postawach oraz decyzjach podejmowanych przez ich kierownictwo. Wagę tego zagadnienia można ocenić studiując np. prace Burtona R. Clarka (Clark 1998a) i innych autorów (zob. np. Gjerding, Wilderom, Cameron, Taylor, Scheunert, 2006), szerzej omówione w rozdziale 1.1. W planowanym badaniu przyjęliśmy następujące założenia: Środki publiczne, przeznaczane na działalność instytucji szkolnictwa wyższego, są niewystarczające do całkowitego zaspokojenia wszystkich ich potrzeb związanych z ich bieżącą działalnością oraz rozwojem, przy jednoczesnym braku realnych perspektyw na zaistnienie takich funduszy. Polskie uczelnie, zarówno publiczne jak i niepubliczne, są instytucjami wobec siebie konkurencyjnymi, w ramach różnych obszarów funkcjonalnych prowadzonej przez siebie działalności. Efektywność działalności uczelni, jako instytucji opartej na wiedzy zależy w sposób szczególny od stymulowania w niej działań intraprzedsiębiorczych. Rozwój uczelni zależy nie tylko od uwarunkowań zewnętrznych, lecz również od efektywności stosowanych w nich metod zarządzania. Możliwa jest identyfikacja wskaźników potencjału przedsiębiorczego uczelni, stanowiącego jej zdolność do kreowania rozwiązań innowacyjnych w różnych obszarach prowadzonej przez nią działalności, jak również indukowania wewnętrznych rozwiązań wpływających na efektywność jej procesów. Potencjał konkurencyjny, rozumiany jako system zasobów materialnych i niematerialnych umożliwiających uczelni zastosowanie optymalnych instrumentów skutecznego konkurowania, jest pojęciem realnym, co oznacza iż istnieje możliwość identyfikacji jego wyznaczników. Umiejętność kreowania oraz zarządzania procesami przedsiębiorczymi staje się jednym z najważniejszych źródeł budowania przewagi konkurencyjnej uczelni. Możliwe jest określenie wskaźników i determinantów przewagi konkurencyjnej uczelni bazujących na jej potencjale przedsiębiorczym. Głównym celem badania było badanie stopnia wykorzystania potencjału przedsiębiorczego przez polskie uczelnie do kształtowania ich pozycji konkurencyjnej. Na 8

9 podstawie rozważań nad problematyką przedsiębiorczości, przedstawionych w rozdziale 1 w procesie badawczym przyjęto następujące hipotezy: 1. Polskie uczelnie pomimo posiadanej autonomii formalnej przejawiają relatywnie niski poziom przedsiębiorczości 2. Podstawowym przejawem braku orientacji przedsiębiorczej w polskich uczelniach jest niski poziom zarządzania strategicznego 3. Pozycja rynkowa uczelni wiąże się ściśle z jej świadomością przedsiębiorczości; Sektor szkolnictwa wyższego w Polsce liczy ponad 450 uczelni, z dużą przewagą instytucji niepublicznych. Te ostanie, z racji swego charakteru, powinny (muszą) być w pierwszej kolejności przedsiębiorcze. Chcąc utrzymać się na rynku muszą pozyskać odpowiednią liczbę kandydatów, zdobywając w ten sposób podstawowy zasób, jakim są środki finansowe. W coraz większym stopniu problem ten dotyczy również uczelni publicznych, pomimo gwarancji finansowania ich podstawowej działalności przez państwo. Jednak, o czym wspomniano wyżej, wraz ze zmianami otoczenia zmieniają się warunki zarządzania i tymi organizacjami. Wiadomo, że przyznawane im środki finansowe tylko w części pokrywają ich potrzeby, a na niektóre formy działalności muszą one starać się o środki równie intensywnie, jak to robią uczelnie niepubliczne. Można, a nawet należy zakładać różne formy postępowania przedsiębiorczego w dwóch wymienionych rodzajach szkół. Badania przeprowadzono na próbie badawczej, której charakterystyka oraz opis doboru znajduje się w rozdziale 2.2. opracowania. Podstawowe badania przeprowadzono wykorzystując metodę wywiadu pogłębionego z przedstawicielami kierownictwa uczelni (rektorzy, prorektorzy, kanclerze). Wiodącym instrumentem badawczym był kwestionariusz wywiadu. Został on poddany krytycznej ocenie przez grupę ekspertów, a następnie zweryfikowany w badaniu pilotażowym. Badania koncentrowały się na kilku grupach zagadnień, mianowicie: autonomii uczelni strukturach organizacyjnych modelach zarządzania uczelniami znaczeniu strategii w zarządzaniu organizacją rozwoju zasobów ludzkich, jako kluczowego zasobu takiej organizacji konkurencyjności uczelni i barierami ich rozwoju 9

10 Uzyskane wyniki badań poddano ocenie grupy ekspertów, w skład której wchodzili znani przedstawiciele świata nauki, a także osoby związane z funkcjonowaniem jednostek sektora szkolnictwa w Polsce i Unii Europejskiej. Niezależnie od podstawowego nurtu badań, którym były wywiady z menedżerami szkół wyższych, w badaniach zastosowano metodę benchmarkingu oraz opisu i analizy przypadków (case studies). Obiektami odniesienia były uczelnie, w których zidentyfikowano działania przedsiębiorcze, służące poprawie pozycji konkurencyjnej uczelni. Były to: Nottingham Trent University (Nottingham Business School); Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie; University of Cambridge; HAN University of Applied Sciences w Nijmegen i Arnhem oraz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Wybrane uczelnie wywodzą się z różnych systemów szkolnictwa wyższego, reprezentują różnorodne typy i modele szkół wyższych, zakresy prowadzonej działalności, zajmują wysokie pozycje w różnorodnych rankingach szkół wyższych. Wspólną ich cechą jest natomiast przyjęta orientacja przedsiębiorcza. Skrócone opisy przypadków zamieszczone są w końcowej części opracowania. Wyniki badań wzbudzają w niektórych przypadkach głęboki niepokój. W odniesieniu do uczelni publicznych wiara w opiekuńczą rolę państwa przysłania niekiedy wizje konieczności opracowania rzetelnej strategii rozwoju, która, w niejednym przypadku, jest traktowana tylko jako wymagany prawem dokument. Ogranicza to, a nawet uniemożliwia podejmowanie działań przedsiębiorczych nakierowanych na utrzymanie i/lub poprawę pozycji konkurencyjnej, a czasami wręcz na przetrwanie. Opisywane badania realizowano w czasie wyraźnie zaznaczającego się spadku liczby kandydatów na studia. Zdaniem autorów bardzo ciekawe byłoby powtórzenie takich badań za jakiś czas celem przekonania się, w jaki sposób nieuchronnie zmieniające się warunki funkcjonowania wpłyną na zarządzanie jednostkami sektora szkół wyższych w Polsce. 10

11 Rozdział 1. Przedsiębiorczość w świetle literatury Poniższy rozdział ma na celu omówienie zagadnień teoretycznych związanych z problematyką przedsiębiorczości na podstawie przeglądu światowej literatury podejmującej tą tematykę. Przedsiębiorczość jest tematem, który w literaturze naukowej obecny jest już od ponad dwustu lat (Long 1983). W tym czasie wyodrębniono szereg różnych płaszczyzn, zakresów, aspektów czy przejawów działalności przedsiębiorczej. Ustalono również jednoznacznie, iż przedsiębiorczość odnosi się nie tylko do mikroekonomicznej perspektywy pojedynczego przedsiębiorstwa, ale również silne oddziaływanie makroekonomiczne, gdyż jest fundamentem bogactwa i niezależności społeczeństw i krajów (Xavier et al. 2012). Istnieje wiele definicji przedsiębiorczości. Zazwyczaj sformułowanie przedsiębiorczość jest utożsamiana z przedsiębiorcą, czyli osobą prowadzącą samodzielną działalność gospodarczą. Skojarzenie przedsiębiorcy z przedsiębiorczością, wbrew pozorom nie jest w pełni odpowiednie. Jak wskazuje przykład przytoczony przez P. Druckera (Drucker, 2004, s. 23), przedsiębiorcy otwierającego kolejną restaurację według dobrze sprawdzonego schematu, nie w każdym aspekcie funkcjonowania przedsiębiorstwa możemy mówić o zjawisku przedsiębiorczości. Nieodłączną częścią składową przedsiębiorczości jest innowacyjność. Zwraca na to uwagę już J. Schumpeter, określając przedsiębiorczość mianem kreatywnej destrukcji, zaś przedsiębiorca innowator, poprzez wprowadzanie nowych produktów i nowych procesów technologicznych, burzy istniejący układ sił na rynku (Schumpeter, 1960, s ). Schumpeter podkreśla innowacyjność zachowań przedsiębiorczych, nazywając je nowymi kombinacjami środków produkcji (Schumpeter, 1960, s. 118), zauważając równocześnie, iż inicjatywa innowacyjna leży po stronie przedsiębiorcy, który wprowadzając nowe produkty na rynek kreuje nieistniejący wcześniej na nie popyt. Sprzeciwił się on tym samym funkcjonującemu ówcześnie poglądowi, iż przedsiębiorstwa zaspokajają jedynie znane potrzeby konsumentów, nie pełniąc w tym zakresie pro-aktywnej roli (Schumpeter, 1960, s. 103). Innowacyjność przedsiębiorstwa pozwala na stworzenie unikalnego połączenia dostępnych mu zasobów w sposób umożliwiający uzyskanie przewagi konkurencyjnej na rynku. Problem przewagi konkurencyjnej jest analizowany przez wielu autorów, których poglądy zestawione wspólnie (Stankiewicz 2005), pozwalają na wyciągnięcie wniosku, iż to 11

12 właśnie unikalność produktów, usług czy innego rodzaju rozwiązań stanowi o szansach przedsiębiorstwa w konfrontacji z konkurentami. Wielu autorów podkreśla, iż bezpośrednim przejawem aktywności przedsiębiorczej jest poszukiwanie okazji (szans) w otoczeniu, które mogłyby zaowocować sukcesem organizacji. Zwraca się przy tym uwagę na proces twórczy, którego rezultatem są całkowicie nowe idee, pomysły lub ich kombinacje tworzące nową wartość (Baron 2007). J. Cunningham i J. Lischeron obrazują ten proces w postaci powtarzalnego cyklu, przedstawionego na rys. 1. Poszukiwanie okazji Samoocena przedsiębiocy Działanie i zarządzanie Ocena potrzeby zmian Rysunek 1 Proces przedsiębiorczy wg Cunningham'a i Lischeron'a Źródło: (Cunningham & Lischeron 1991) Wraz z upływem czasu pojęcie przedsiębiorczość ewoluowało. Odkrywano również nowe obszary, w których znajduje ono swoje zastosowanie, co zmieniało kontekst instytucjonalny, sposób oddziaływania czy oczekiwanych efektów. Literatura wyróżnia szereg definicji rodzajów przedsiębiorczości, takich jak: intelektualna, społeczna, korporacyjna, etc. Każda z nich bazuje na procesie twórczym oraz poszukiwaniu szans w otoczeniu rynkowym. Niezależnie od rodzaju, każda forma przedsiębiorczości bazuje na podobnych założeniach: istnieją obiektywne szanse rynkowe, możliwe do wykorzystania przez podmioty zainteresowane występują różnice w postrzeganiu otoczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami, które warunkują odmienność w dostrzeganiu szans rynkowych 12

13 szanse rynkowe cechują się niepewnością, zaś ponoszenie ryzyka jest nieodłącznym elementem działalności przedsiębiorczej przedsiębiorczość wymaga działań organizacyjnych, niekoniecznie w rozumieniu tworzenia nowych podmiotów, ale przede wszystkim tworzenia nowych kombinacji posiadanych już zasobów przedsiębiorczość jest związana z innowacyjnością, przy czym innowacje nie muszą mieć charakteru przełomowego (Glinka, Gudkova, 2011, s. 19) W literaturze wskazuje się również na inne cechy charakteryzujące działania przedsiębiorcze, m.in. dynamizm, unikalność, holistyczność, nieciągłość (Bygrave, Hofer 1991). Zmianie nie uległa natomiast sama istota i znaczenie pojęcia przedsiębiorczość (Luke et al. 2010; Nielsen et al. 1985; Thompson 2002; Webb et al. 2010), której podstawową cechą składową jest innowacyjność i proaktywność, jak również przebieg przytoczonego powyżej procesu przedsiębiorczego, niezależnie od omawianego kontekstu instytucjonalnego. Cechy organizacji przedsiębiorczej opisane są szerzej w rozdziale 1.2. Jednym z najistotniejszych powodów ciągłego zainteresowania zjawiskiem przedsiębiorczości jest fakt, iż znacząco wpływa ona na sukces organizacji, jej pozycję rynkową, a przede wszystkim na zdobywanie i utrzymywanie przewagi konkurencyjnej na rynku (Covin, Miles 1999). Odbywa się to przez lepsze, bardziej efektywne i innowacyjne wykorzystanie zasobów organizacji, zarówno tych aktualnie posiadanych, jak i potencjalnych. Dzięki temu firma jest w stanie lepiej sprostać oczekiwaniom swoich klientów. Zasada ta ma również bezpośrednie zastosowanie w organizacjach publicznych oraz non-profit, o czym wspomina m.in. P. Drucker (Drucker 2004). Przedsiębiorczość w tego typu organizacjach pozwala na lepsze (skuteczniejsze, efektywniejsze) realizowanie ich celów, które niekoniecznie muszą przejawiać się w kategoriach finansowych. Wskazuje się, że zasadne jest rozszerzanie definicji przedsiębiorczości o działania stwarzające wartość dla społeczeństwa, przy czym sam proces działania przedsiębiorczego jest analogiczny do sektora komercyjnego, gdyż opiera się na poszukiwaniu szans oraz kreatywności i innowacyjności w ich wykorzystywaniu. Ponadto w analizie przedsiębiorczości w sektorach niekomercyjnych stosuje się analogiczne metody jak w klasycznych przedsiębiorstwach (Austin, Stevenson, Wei-Skillern 2006). Silne zmiany w gospodarce i społeczeństwie, dotarło również do sektora szkół wyższych, funkcjonujących w oparciu o tradycyjne modele uniwersytetu. Obecnie przedsiębiorczość stanowić może kolejną cechę kultury instytucjonalnej każdej szkoły 13

14 wyższej. P. Drucker (Drucker 2004), jak i inni badacze przedsiębiorczości zwracają uwagę, iż działanie przedsiębiorcze ma zastosowanie również w instytucjach publicznych, czy nonprofit. Podstawą do takich rozważań jest zastąpienie klasycznie rozumianego zysku finansowego inaczej zdefiniowaną wartością, stanowiącą cel funkcjonowania organizacji (Webb et al. 2010), np. korzyściami społecznymi, tworzeniem wiedzy, rozwojem technologii, etc. Podejście to zostało usankcjonowane m.in. przez opracowany przez OECD (OECD 2012) kompleksowy model syntetyzujący różnorodne podejścia do zagadnienia przedsiębiorczości w szkołach wyższych, stanowiący punkt wyjścia do dalszych rozważań w niniejszym rozdziale oraz całej publikacji Przedsiębiorczość w kontekście funkcjonowania uczelni Zagadnienie przedsiębiorczości w odniesieniu do szkół wyższych obecne jest w literaturze światowej co najmniej od początku lat 80. XX wieku, choć jak wskazano we wstępie, cech przedsiębiorczych w funkcjonowaniu szkół wyższych doszukiwano się już na początku XX wieku. Punktem wyjścia do analizy zagadnienia przedsiębiorczości w szkołach wyższych są procesy zachodzące w ich otoczeniu. Jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego szkolnictwa wyższego jest umasowienie kształcenia. M. Trow zauważa, iż to zjawisko jest konsekwencją rozwoju społecznego i ekonomicznego poszczególnych krajów (Trow 1973). Najszybciej było więc odczuwalne w krajach najbardziej rozwiniętych gospodarczo, jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania (Wright 1996; Williams 1997), Holandia (van Vught 1997), Niemcy, Francja (Neave 1985), Japonia (Arimoto 1997), Hiszpania (Mora 1997). Umasowienie kształcenia dotyczy nie tylko kształcenia na poziomie studiów I i II stopnia, ale również w odniesieniu do studiów doktoranckich oraz innych form kształcenia w szkołach wyższych (Byrne et al. 2013). Wpływ umasowienia edukacji wyższej na sposób funkcjonowania uczelni obrazuje model zaproponowany przez U. Teichlera (rys. 2) 14

15 Umasowienie i postumasowienie Funkcje Reforma nauczania Adekwatność programów kształcenia Struktury Wzrost znaczenia niekonwencjonalnych form edukacyjnych Dywersyfikacja instytucjonalna Organizacja Deregulacja / orientacja na cel Ewaluacja / odpowiedzialność Wzmocnienie znaczenia zarządzania uczelnią Efektywność Restrukturyzacja jednostek organizacyjnych Rysunek 2 Zmiany w szkolnictwie wyższym w wyniku umasowienia edukacji Żródło: (Teichler 1998) Globalizacja jest drugim z ważnych wyzwań współczesnych uczelni. Postęp technologiczny ułatwia komunikację oraz swobodne przemieszczanie się na skalę dotychczas nieznaną. Silnie oddziałuje również na same szkoły wyższe, poprzez rosnącą konieczność internacjonalizacji programów oraz procesu kształcenia, mobilność oraz zmiany instytucjonalne, mające na celu dostosowanie się do nowych zadań (Stromquist 2007). Procesy globalizacyjne codziennie dotykają niemal wszystkich aspektów funkcjonowania każdej szkoły wyższej, zarówno w sferze edukacyjnej, badawczej, administracyjnej jak i relacji z otoczeniem (Jacobsson 2009; Sidhu 2008). Internacjonalizacja działalności uczelni w krajach rozwiniętych jest od wielu lat obowiązującą normą (Geuna 1998), w coraz większym stopniu dotyka również polskie uczelnie. Rozwój nowych form edukacyjnych takich jak MOOC 1 (Gaebel 2013), czy wcześniej różnorodne odmiany kształcenia wspólnego (Knight 2008) stanowią aktualne wyzwania na poziomie zarówno instytucjonalnym jak i systemowym (Knight 2004). Powyższe zjawiska są uzupełniane przez inne, równie istotne, takie jak: wzrost liczby uczelni (Geuna 1998), liczne reformy zmieniające sposób funkcjonowania i finansowania szkolnictwa wyższego (Gornitzka et al. 2005; Dougherty & Reddy 2013; Green et al. 2008; 1 Ang. Massive Online Open Courses 15

16 Fethke 2011), reorientacja oczekiwań wobec uczelni w kierunku podnoszenia ich efektywności (Johnes & Johnes 2005; Agasisti 2008; Mensah & Werner 2003) i odpowiedzialności 2 (Mulgan 2000; Elaine 2005; Curaj et al. 2012; van Ginkel 2002). Konsekwencją wszystkich wyżej wymienionych zmian w globalnym krajobrazie szkolnictwa wyższego jest wzrost konkurencyjności pomiędzy poszczególnymi uczelniami. Konkurencja ta, odbywa się na wielopłaszczyznowym rynku szkół wyższych. B. Jongbloed wskazuje, iż należy oddzielnie rozpatrywać przynajmniej kilka różnorodnych rodzajów konkurencji rynkowej, np. w odniesieniu do kandydatów na studia, kadry naukowej, wykładowców, środków finansowych, etc. (Jongbloed 2003). Nie ma on natomiast wątpliwości, że istnieje zarówno różnorodny rynek szkół wyższych, jak i konkurencja rynkowa pomiędzy poszczególnymi instytucjami, ograniczana lub stymulowana przez regulacje prawne określane przez poszczególne państwa. Szczególnym dowodem na istnienie wolnego rynku szkolnictwa wyższego, napędzanego przez popyt społeczeństwa do podnoszenia kompetencji, jest globalny wzrost ilościowy i jakościowy sektora prywatnego (Kinser et al. 2010) w tym również nieznanych w Polsce uczelni typu for-profit (Fielden 2010). Zdaniem B. Clarka współczesne szkoły wyższe wkroczyły w erę ciągłych zmian od których nie ma możliwości odwrotu, powrotu do dotychczas znanych schematów lub osiągnięcia nowego stanu równowagi (Clark 1997). Wynika to z dwóch istotnych trendów. Pierwszym jest rosnący i niemożliwy do zaspokojenia popyt na edukację wyższą wynikający z potrzeby ciągłego pozyskiwania nowych kwalifikacji niezbędnych na zmieniającym się rynku pracy. Drugim trendem zdiagnozowanym przez Clarka jest ciągły, coraz bardziej dynamiczny przyrost nowej wiedzy, którego nie można w żaden sposób ograniczyć lub kontrolować, a co najważniejsze, wykracza on poza dotychczas posiadane zasoby materialne uczelni i budżetów państw (także: Scott 1997). Odpowiedzią na te wyzwania współczesności jest wykształcenie się tzw. uniwersytetu przedsiębiorczego, którego cechą szczególną jest samookreślenie oraz autoregulacja niezbędna do odniesienia sukcesu w turbulentnym otoczeniu (Clark 1998b). R. Barnett uważa, iż przedsiębiorczość instytucji szkolnictwa wyższego jest odpowiedzią na wyzwania świata, w którym poszczególne uczelnie muszą konkurować o swoje miejsce na rynku (Barnett 2005). Punktem wyjścia do dalszych rozważań, jest m.in. jego konstatacja, iż o przedsiębiorczości mówi się nie tylko w kontekście biznesu, ale również w innych rodzajach działalności, jak np. szkolnictwo wyższe. Stwierdza on również, iż 2 ang. accountability 16

17 edukacja wyższa staje się swego rodzaju biznesem, poprzez podejmowanie ryzyka w odpowiedzi na zmieniające się warunki rynkowe. Zauważa on, iż ryzyko jest nieodłącznym elementem działań przedsiębiorczych, w tym również podejmowanych przez uczelnie, co potwierdzają również inni badacze tej problematyki (Kwiek 2008). W tym nurcie wypowiadają się również inni badacze szkół wyższych, dostrzegając w uczelniach cechy organizacji innowacyjnych (Jabłecka 2001; Parellada & Bertran 1999; Bastedo 2007), proaktywnych (Clark 2000; Lee & Gopinathan 2005; Barnett 2005; Guerci et al. 2010; Zaharia & Gibert 2005), poszukujących przewag konkurencyjnych (Wangenge-Ouma & Langa 2009; Mohammed & Bardai 2012; Brown 2005; Zaharia & Gibert 2005; Anctil 2008). W literaturze zarządzania wszystkie wymienione cechy i postawy organizacji stanowią o jej przedsiębiorczości, co szerzej zostało omówione w rozdziale Warto zatem prześledzić rozwój koncepcji przedsiębiorczości w odniesieniu do uczelni Uniwersytet przedsiębiorczy Henry ego Etzkowitz a i Burton a Clark a Fundamentalnymi pracami nad koncepcją uniwersytetu przedsiębiorczego są dzieła Henry ego Etzkowitz a i Burton a Clark a. W początkowym okresie definicja i kontekst przedsiębiorczości uczelni nie różniły się od przyjętego w komercyjnej działalności gospodarczej. Dotyczyły bowiem komercjalizacji wyników badań naukowych poprzez tworzenie przez autorów odkryć naukowych nowych podmiotów gospodarczych (Etzkowitz 1983). W zasadniczym stopniu nurt ten koncentruje się na zagadnieniach transferu technologii, inkubacji przedsiębiorstw, firmach typu spin-off, etc. Główną ideą w tym nurcie badań nad przedsiębiorczością w uczelniach jest koncepcja tzw. potrójnej helisy (ang. triple helix) (The Triple Helix Research Group 2013). Powstała ona w połowie lat 90. XX wieku i odnosi się do wzajemnych relacji uniwersytetu, przemysłu i rządu (ang. university-industry-government), których wzajemna współpraca przekłada się na wzrost gospodarczy w środowisku gospodarki opartej na wiedzy (Benner, Sandström 2000). W nowoczesnej gospodarce kluczowym czynnikiem sukcesu rynkowego jest, jak wskazano wcześniej, innowacyjność, w szczególności w obszarze nowych technologii. Przedsiębiorstwa innowacyjne są więc motorem wzrostu gospodarczego, zaś uniwersytety są źródłem nowej wiedzy, która może znaleźć użyteczne zastosowanie na rynku komercyjnym. Potrójna helisa bazuje więc na wzajemnych relacjach i korzyściach wszystkich zaangażowanych stron. Podobnie jak ewoluowało ogólne rozumienie pojęcie przedsiębiorczości, analogiczny proces nastąpił w odniesieniu do przedsiębiorczości uczelni. W 1998 r. Burton Clark zaproponował szerokie zastosowanie koncepcji przedsiębiorczości szkoły wyższej. 17

18 Zaproponowana przez niego koncepcja uniwersytetu przedsiębiorczego (ang. entrepreneurial university) bazuje na szerokiej definicji przedsiębiorczości, jako metody zarządzania instytucją (Clark 1998a). Clark bazując na studiach przypadków zmian zachodzących w wybranych europejskich uniwersytetach zaproponował model uniwersytetu przedsiębiorczego, charakteryzujący się pięcioma kluczowymi cechami, mianowicie: Wzmocnionym centrum sterującym odzwierciedlającym umiejętność uczelni do szybszego, bardziej elastycznego reagowania na zmieniające się otoczenie, która wymaga sprawnego systemu zarządzania uczelnią jako instytucją Rozszerzoną działalnością jednostek peryferyjnych tożsamą z wąskim ujęciem przedsiębiorczości, zdolność uczelni do nawiązywania relacji z otoczeniem zewnętrznym, w szczególności mających na celu komercjalizację wiedzy poprzez transfer technologii czy zakładanie nowych przedsiębiorstw Zdywersyfikowanymi źródłami przychodów, co się wyraża umiejętnością uczelni do pozyskiwania nowych źródeł przychodów, innych od tradycyjnych sposobów finansowania ze środków publicznych, co pozwala na zwiększenie samodzielności i autonomii uczelni Stymulowaniem centrum akademickiego, co oznacza poszanowanie tradycyjnych wartości i wspieranie rozwoju dotychczasowych jednostek akademickich, stanowiących o tożsamości uniwersytetu Zintegrowaną kulturą przedsiębiorczości, co się wyraża zorientowanie kultury organizacyjnej uniwersytetu na szeroko rozumianą przedsiębiorczość, kulturę innowacyjności Obie koncepcje, zarówno Eztkowitz a jak i Clark a posługują się podobnym terminem uniwersytet przedsiębiorczy, choć definiują go nieco inaczej. Koncepcja uniwersytetu przedsiębiorczego Burtona Clarka jest niewątpliwie szersza i zawiera w sobie koncepcję potrójnej helisy Henry ego Etzkowiz a. U podstaw stworzenia obu koncepcji uniwersytetu przedsiębiorczego, leżały de facto podobne przesłanki, którymi przede wszystkim są zmiany zachodzące w otoczeniu uniwersytetów. W przypadku koncepcji potrójnej helisy Etzkowitz a była to zmiana sposobu funkcjonowania współczesnych przedsiębiorstw, które w coraz większym stopniu stawały się centrami innowacji, wspieranymi przez państwo. W gospodarce opartej na wiedzy, brak uczestnictwa uniwersytetów w kształtowaniu rozwoju ekonomii poprzez transfer wiedzy i innowacji, stawiałby je raczej na marginesie wydarzeń. Dlatego czołowe uniwersytety np. Massachusetts Institute of Technology czy Stanford University przeorientowały swoją misję na wsparcie rozwoju ekonomicznego (Etzkowitz, Leydesdorff 2000). 18

19 W przypadku szerokiej koncepcji uniwersytetu przedsiębiorczego Clark a, analizowane przez niego jednostki doświadczyły problemów, z którymi coraz częściej stykają się również polskie uczelnie. Rosnące i coraz szybciej zmieniające się oczekiwania otoczenia, globalny bardzo szybki przyrost nowej wiedzy, istniejące ograniczenia finansowe i infrastrukturalne zmusiły badane przez Clark a uniwersytety (Warwick, Twente, Strathclyde, Chalmers, Joensuu) do dokonania istotnych zmian w sposobie swojego funkcjonowania. Katalizatorem tych zmian była konstatacja, iż dotychczasowe źródła finansowania, głównie ze strony budżetu państwa, nie wystarczają na finansowanie odpowiedniego rozwoju uczelni. Dodatkowo rozwój nowoczesnych uczelni wymaga rosnących nakładów finansowych, którym współczesne finansowanie państwowe nie jest w stanie podołać. W niektórych opisywanych przez Clark a przypadkach, nastąpiła koncentracja finansowania budżetowego na uczelniach najlepszych, zaś pozostałe muszą wykształcić mechanizmy samodzielnego pozyskiwania potrzebnych środków. Wymaga to z kolei gruntownej zmiany w sposobie ich funkcjonowania, przede wszystkim instytucjonalnego zarządzania w perspektywie strategicznej, która umożliwi wykorzystanie pełnego ich potencjału. Należy jednocześnie podkreślić, iż B. Clark zauważa potrzebę łączenia nowoczesnego zarządzania przy poszanowaniu wartości akademickich, które stanowią o tożsamości uniwersytetu. Skuteczne zarządzanie uniwersytetem przedsiębiorczym wymaga z jednej strony silnego podejścia zarządczego, ukierunkowanego na proaktywne poszukiwanie szans w otoczeniu uniwersytetu, mogących przynieść dodatkowe źródła finansowania jego rozwoju. Z drugiej jednak wymaga orientacji na tworzenie i wspieranie wartości akademickich ważnych dla społeczności uniwersyteckiej. Clark wskazuje tu na rozwijanie tradycyjnych dyscyplin naukowych czy kierunków kształcenia (Clark, 1998, s. 138). Celem głównym któremu ma służyć realizacja koncepcji uniwersytetu przedsiębiorczego jest więc tworzenie wartości ważnych z punktu widzenia danej uczelni. Widoczna jest tu więc analogia do ogólnych koncepcji przedsiębiorczości, np. Petera Druckera, których zastosowanie w instytucjach typu non-profit omówiono wcześniej. Dalsze badania nad przedsiębiorczością uczelni potwierdzają wnioski Burtona Clark a. Przykładem mogą być przeprowadzone badania międzynarodowej grupy badaczy mające na celu weryfikację modelu Clark a. Rezultatem jest wyodrębnienie listy dwudziestu dobrych praktyk, które wpływają na rozwój przedsiębiorczości w uczelni (Gjerding et al. 2006). Oprócz wymienionych wcześniej praktyk zidentyfikowanych przez Clark a wyodrębniono m.in.: 19

20 Jakość zarządzania kadrami uczelnia zatrudnia wysokiej jakości pracowników oferując programy rozwoju ich kompetencji, w celu osiągnięcia jak najlepszych efektów ich pracy (por. Codruta & Monica 2013; Dowds 2010) Kultura przedsiębiorcza pracownicy zarówno naukowi, jak i administracyjni są zorientowani na poszukiwanie zmian i innowacji, zamiast sztywnego egzekwowania zasad (por. Schulte 2004; Zaharia & Gibert 2005; Gornitzka & Larsen 2004) Płaska struktura organizacyjna minimalizująca bariery w przepływie informacji oraz skracająca drogę podejmowania decyzji (por. Middlehurst 2013; Mcnamara et al. 2012) Misja i strategia zakładająca istnienie powszechnie znanych dokumentów określających misję i strategię uczelni, będącymi wskazówkami dla podejmowania kluczowych decyzji zarządczych (por. Dill 1996; Hinton 2012; Shattock 2000) Monitorowanie przyszłych możliwości rozwoju w kształceniu i nauce polegające na permanentnym śledzeniu rozwoju rynku edukacyjnego w celu poszukiwania szans, jak również tworzeniu możliwości jak najszybszego reagowania na zachodzące zmiany (por. Hordern 2012) Rozwój badań interdyscyplinarnych polegające na tworzeniu struktur organizacyjnych wspierających współpracę wewnątrz uczelnianą, interdyscyplinarną i międzyjednostkową (por. Holley 2009; Etzkowitz et al. 2000) Uniwersytet przedsiębiorczy wg OECD Potencjał rozwojowy, który jest generowany przez wdrażanie do praktyki zarządzania uczelniami koncepcji przedsiębiorczości, został również doceniony przez Organizację na rzeczy Współpracy i Rozwoju Gospodarczego (OECD), która opracowała raport zawierający kluczowe cechy uniwersytetu przedsiębiorczego (OECD 2012). Zostały one pogrupowane w siedmiu głównych kategoriach: Przywództwo i zarządzanie będące podstawą do rozwoju kultury przedsiębiorczej; wskazuje się tu na wiodącą rolę zarządzania strategicznego, w tym również zaangażowania w realizację strategii uczelni Kultura organizacyjna, ludzie i motywacja minimalizacja ograniczeń i barier wynikających z nieodpowiedniej struktury organizacyjnej oraz motywowanie pracowników do podejmowania działań przedsiębiorczych Rozwój przedsiębiorczości w kształceniu rozwój postaw i zachowań przedsiębiorczych wśród studentów i kadry poprzez zintegrowanie ich w procesie kształcenia Możliwości dla przedsiębiorców wspieranie inicjatyw przedsiębiorczych, zarówno tych zorientowanych na zewnątrz jak i do wewnątrz uczelni Relacje uczelni z biznesem w celu wymiany wiedzy budowanie i rozwój związków uczelni z otoczeniem zewnętrznym, w tym również z absolwentami, przedsiębiorstwami i sektorem publicznym 20

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości 2010 Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości STRESZCZENIE Zamawiający: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/83

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu

Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu Uniwersytet przedsiębiorczy jako ośrodek wzrostu innowacyjności regionu Krzysztof Pawłowski Rektor WSB-NLU w Nowym Sączu Konferencja Polityka regionalna doświadczenia i perspektywy Kraków, 19-20 czerwca

Bardziej szczegółowo

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun).................................................. 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami.................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni

Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni Aktywność szkół wyższych w Polsce na rzecz rozwoju społeczności lokalnych dyskusja wokół pojęcia trzeciej misji uczelni Agnieszka Piotrowska-Piątek Urząd Statystyczny w Kielcach Rola szkół wyższych w rozwoju

Bardziej szczegółowo

II. Różne rodzaje przedsiębiorczości CZĘŚĆ. 2

II. Różne rodzaje przedsiębiorczości CZĘŚĆ. 2 II. Różne rodzaje przedsiębiorczości CZĘŚĆ. 2 Przedsiębiorczość dynamiczna i innowacyjna 2 Przedsiębiorczość innowacyjna 3 Przedsiębiorczość high-tech Sektory czy firmy high-tech? Poziom innowacyjności.

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU

ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA W OBSZARZE NAUKI DO 2020 ROKU maj-czerwiec, 2013 ul. Hoża 20 \ ul. Wspólna 1/3 \ 00-529 Warszawa \ tel. +48 (22) 529 27 18 \ fax +48 (22) 628 09 22 ZAŁOŻENIA POLITYKI PAŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa

Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan. Spis treści. Przedmowa Opracowanie produktów spoŝywczych. Podejście marketingowe - Earle Mary, Earle Richard, Anderson Allan Spis treści Przedmowa Część I. Wprowadzenie 1. Kluczowe czynniki sukcesu lub niepowodzenia nowych produktów

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI SUKCESU PPG

CZYNNIKI SUKCESU PPG CZYNNIKI SUKCESU PPG STOSOWANIE UMIEJĘTNOŚCI ZAWODOWYCH Wiedza o biznesie Wiedza specjalistyczna Wiedza o produktach i usługach Wiedza przemysłowa ZARZĄDZANIE REALIZACJĄ ZADAŃ Działanie w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów

Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Transfer wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu podstawą rozwiniętej gospodarki rynkowej doświadczenia zachodnich krajów Dr Marek Szarucki Katedra Analiz Strategicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie IT/biznes

Dopasowanie IT/biznes Dopasowanie IT/biznes Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes HARVARD BUSINESS REVIEW, 2008-11-01 Dlaczego trzeba mówić o dopasowaniu IT-biznes http://ceo.cxo.pl/artykuly/51237_2/zarzadzanie.it.a.wzrost.wartosci.html

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni

Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni Człowiek najlepsza inwestycja Wdrażanie zarządzania jakością na uczelni Plan prezentacji 1. Przepisy prawne a zarządzanie jakością na uczelni 2. Jakość i jej definicje w uczelni 3. Cele istnienia systemu

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1 Kapitał ludzki w organizacji wiedzy

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1 Kapitał ludzki w organizacji wiedzy Elastyczne zarządzanie kapitałem ludzkim w organizacji wiedzy. pod redakcją naukową Marty Juchnowicz Profesjonalny zespół autorów: Marta Juchnowicz, Lidia Jabłonowska, Hanna Kinowska, Beata Mazurek-Kucharska,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 I. CELE STRATEGICZNE W ZAKRESIE NAUKI I WDROŻEŃ Cel strategiczny 1 - Opracowanie i realizacja

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH

OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH OFERTA SZKOLEŃ BIZNESOWYCH Przywództwo i zarządzanie zespołem Szkolenie z zakresu przywództwa, kompetencji liderskich i zarządzania zespołem. Podniesienie kompetencji zarządczych w zakresie przywództwa,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Spis treści WSTĘP... 13

Spis treści WSTĘP... 13 WSTĘP... 13 Rozdział I MODEL ZRÓWNOWAŻONEGO BIZNESU PRZEDSIĘBIORSTWA A KREACJA WARTOŚCI... 15 (Adam Jabłoński) Wstęp... 15 1. Konkurencyjność przedsiębiorstwa a model zrównoważonego biznesu... 16 2. Ciągłość

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) obowiązuje od 01.10.2015 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Koncepcja międzyinstytucjonalnego ośrodka wspierania badań Dominika Walec Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 29/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 29/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 29/2013/IV z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zintegrowane Systemy Zarządzania Jakością, prowadzonych w Wydziale Zarządzania Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin dyplomowy (licencjacki) dla kierunku ZARZĄDZANIE (studia I stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań

Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Zarządzanie talentami w polskich przedsiębiorstwach - wyniki badań Informacja o badaniu Pomimo trudnej sytuacji na rynku pracy, zarówno polskie jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa coraz częściej dostrzegają

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne

Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie. Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Konsultacja publiczna na temat skuteczności wsparcia innowacji w Europie Kwestionariusz Cześć B, podmioty instytucjonalne Sekcja I: Identyfikacja respondenta 1. Skąd dowiedział(a) się Pan(i)o konsultacji

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych

Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Katarzyna Mucha Dział Obsługi Badań Naukowych i Projektów Unijnych Na realizacje projektów do Polski w latach 2014-2020 z budżetu Unii Europejskiej trafić ma 82,5 mld euro Kwota zostanie podzielona odpowiednio:

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ AKADEMICKA. Wartość dla uczelni - - wiedza dla przedsiębiorczości!

INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ AKADEMICKA. Wartość dla uczelni - - wiedza dla przedsiębiorczości! Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ AKADEMICKA Wartość dla uczelni - - wiedza dla przedsiębiorczości! (dokument do konsultacji) Warszawa 2008 W nowoczesnym społeczeństwie

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Rekomendacje z Rady Programową Dolnośląskiego Ośrodka Transferu Wiedzy i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W WSEI

WEWNĘTRZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W WSEI Strona1 WEWNĘTRZNY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W WSEI Celem nadrzędnym Wewnętrznego Systemu Zarządzania Jakością jest podniesienie skuteczności działań podejmowanych w związku z realizacją misji i strategii

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nowoczesne podejście do zarządzania organizacjami. redakcja naukowa Anna Wasiluk Książka podejmuje aktualną problematykę zarządzania organizacjami w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu. Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa Spis treści Wstęp.............................................................. 7 1. Przedsiębiorstwo w dobie globalizacji.............................. 11 1.1. Wyzwania globalnego rynku....................................

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r.

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. UCHWAŁA NR R - 0000 17/14 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia dla kierunku studiów Logistyka (drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się

2. Kompleksowo trwale przyczyniają się Załącznik nr 5.15 Programy rozwojowe szkół i placówek oświatowych realizowane w ramach Działania 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego - Wyjaśnienia zapisów Szczegółowego Opisu

Bardziej szczegółowo

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni?

Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Nowe narzędzia pozycjonowania uczelni założenia U-Map i U-Multirank. Szansa, czy zagrożenie dla polskich uczelni? Gliwice, 30.11.2012 Jakub Brdulak Ekspert Boloński U-Map i U-Multirank Jakub Brdulak 1

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji I. Przedsiębiorczość - istota, ewolucja pojęcia Poziom innowacyjności Duże korporacje Ewolucja poglądów na temat istoty i roli przedsiębiorczości I. Wizja Schumpetera

Bardziej szczegółowo

Kreatywność Innowacyjność Przedsiębiorczość

Kreatywność Innowacyjność Przedsiębiorczość 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Kreatywność Innowacyjność Przedsiębiorczość Talenty XXI wieku Spotkanie Zespołu ds. Projektu Białystok, 15 maja 2013 r. Kreatywność głos

Bardziej szczegółowo

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości

Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości Rozwiń skrzydła przy wsparciu Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości 1 Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (API) są odpowiedzią na potrzeby rynku dotyczące prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego

Opis: Z recenzji Prof. Wojciecha Bieńkowskiego Tytuł: Konkurencyjność przedsiębiorstw podsektora usług biznesowych w Polsce. Perspektywa mikro-, mezo- i makroekonomiczna Autorzy: Magdalena Majchrzak Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2012 Opis: Praca

Bardziej szczegółowo

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Klaster szansą dla

Bardziej szczegółowo

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań DZIAŁALNOŚĆ INSTYTUTU Misja: Rozwijamy, promujemy i wdraŝamy w gospodarce innowacyjne rozwiązania w zakresie logistyki

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

MISTRZ I UCZEŃ - model kształcenia praktycznego

MISTRZ I UCZEŃ - model kształcenia praktycznego Spotkanie branżowe dla studentów i pracodawców Kierunek: INFORMATYKA NOWOCZESNE PLATFORMY INFORMATYCZNE COLLEGIUM MAZOVIA Innowacyjna Szkoła Wyższa realizuje projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Maciej Madziński Dyrektor Operacyjny Akademia Leona Koźmińskiego PROF. WITOLD T. BIELECKI REKTOR ALK

Maciej Madziński Dyrektor Operacyjny Akademia Leona Koźmińskiego PROF. WITOLD T. BIELECKI REKTOR ALK Maciej Madziński Dyrektor Operacyjny Akademia Leona Koźmińskiego PROF. WITOLD T. BIELECKI REKTOR ALK Diagnoza - stan w punkcie wyjścia Prof. Witold T. Bielecki Rektor Akademii Leona Koźmińskiego Współzałożyciel

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie. podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) jako narzędzie podnoszenia konkurencyjności sektora MSP Dr Ewa Stawicka Mgr Marcin Ratajczak Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wydział Nauk Ekonomicznych Cel

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem dr, Katedra Zarządzania Innowacjami jakub.brdulak@gmail.com WARSZAWA 2013.10.15 Agenda prezentacji Główne wyzwania w polskim

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje

Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje RECENZJE Zarządzanie kapitałem ludzkim. Procesy narzędzia aplikacje Autor: red. Marta Juchnowicz Wydawnictwo PWE Warszawa 2014 Przedstawiona mi do recenzji książka zatytułowana Zarządzanie kapitałem ludzkim.

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo