Instytut Pracy i Spraw Socjalnych UJ Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Instytut Pracy i Spraw Socjalnych UJ Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznego"

Transkrypt

1

2 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych UJ Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznego

3 Na rzecz polityki społecznej wobec osób z niepełnosprawnością, która jest wrażliwa na specyficzne ich potrzeby, sprawiedliwa i respektująca ich prawa oraz efektywna. Taka polityka wymaga dobrej informacji, odpowiednich instytucji, kompetentnych urzędników, efektywnych narzędzi oraz odpowiednich środków Cele projektu - ukazanie podstaw teoretycznych, statystycznych i prawnych, na których opiera się polityka społeczna wobec osób z niepełnosprawnością - rozpoznanie zdrowotnych, instytucjonalnych i społecznych determinant niepełnosprawności - zdiagnozowanie i ocena funkcjonowania orzecznictwa lekarskiego działającego na potrzeby zabezpieczenia społecznego, integracji społecznej oraz wspierania pracy osób z niepełnosprawnością - porównanie z systemami orzeczniczymi w innych krajach - zgłoszenie rekomendacji - skonsultowanie rekomendacji w środowiskach osób z niepełnosprawnością

4 Ku zintegrowanemu modelowi niepełnosprawności Demedykalizacja niepełnosprawności> włączanie komponentów społecznych: Definiowanie niepełnosprawności na podstawie trzech wymiarów ludzkiego życia: (1) oceny funkcjonowania organizmu ludzkiego, (2) możliwości wykonywania podstawowych oraz instrumentalnych czynności w życiu codziennym i (3) uczestnictwa w życiu społecznym > koncepcja WHO - ICF Uwzględnianie wpływu otoczenia (infrastruktury, warunków materialnych i postaw innych osób) na możliwości uczestnictwa > społeczny model niepełnosprawności Uwzględnianie głosu osób z niepełnosprawnością w kształtowaniu polityki wobec nich.

5 Analizy prawne i statystyka Rozpoznanie i ocena polskich przepisów prawnych dotyczących niepełnosprawności Rozpoznanie i ocena informacji statystycznych na temat zjawiska niepełnosprawności, jego tendencji i struktury. Czy możliwe jest prowadzenie polityki społecznej opartej na faktach?

6 Determinanty niepełnosprawności Badania empiryczne i analizy Reprezentatywne badania ankietowe Aktywność życiowa osób z niepełnosprawnością (AŻON) wśród osób posiadających orzeczenie lekarskie uprawniające do świadczeń; 1529 wywiadów (SM/GKRC Poland Media SA) na podstawie własnej, oryginalnej ankiety metodą face to face. Analizy na jednostkowych danych, pochodzących z Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia (EHIS) zrealizowanego w Polsce przez GUS w 2009 r.. Jednostkowe ( osób) według uzgodnionego zakresu zostały udostępnione przez GUS na potrzeby projektu. Nazwano je Zdrowie i niepełnosprawność funkcjonalna (ZiNF).

7 Orzecznictwo lekarskie na potrzeby zabezpieczenia społecznego i wspierania pracy osób z niepełnosprawnością Rozpoznanie i ocena funkcjonowania orzecznictwa lekarskiego w podstawowych instytucjach przyznawania i udzielania świadczeń (ZUS, KRUS, resorty służb mundurowych, samorząd powiatowy i struktury rządowe) > ekspertyzy Lekarze orzekający >badanie empiryczne Jakościowe - dyskusja w grupach fokusowych lekarzy orzekających ze wszystkich instytucji Ilościowe - elektroniczna ankieta wśród lekarzy orzekających (586 wypełnionych ankiet)

8 Badania porównawcze Wybór krajów ze względu na zaawansowanie zmian w systemach świadczeń dla osób z niepełnosprawnością Wielka Brytania > orzecznictwo lekarskie poza systemem przyznawania świadczeń Holandia > orzecznictwo lekarskie zintegrowane z rehabilitacją zawodową i w rękach pracodawców Niemcy > ocena zdolności do pracy mierzona czasem wydajnie realizowanych zadań

9 Etap podsumowania Zebranie wyników Sformułowanie wniosków i rekomendacji Dyskusja w grupach eksperckich Konsultacja zgłoszonych rekomendacji w środowiskach osób z niepełnosprawnością zorganizowana przez PFON na podstawie specjalnie przygotowanej ankiety

10 Dalsze prace Publikacja raportu, Upowszechnienie wyników; artykuły, prezentacje w środowiskach zainteresowanych grup, Policy briefs

11 Instytut Zdrowia Publicznego Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński

12 System zasad konstytucyjnych Gwarancje adresowane do osób niepełnosprawnych - sfera ochrony zdrowia, zasada adekwatności Obszary: opieka socjalna/ pomoc społeczna, rehabilitacja (ujecie kompleksowe) Gwarancje powszechne sfera równego traktowania i wyrównywania szans Brak zapisów bezpośrednio odnoszących się do orzecznictwa

13 Poziom ustawowy: 1. System zabezpieczenia społecznego osób niepełnosprawnych w Polsce nie stanowi jednolitego i generalnego systemu adresowanego do wszystkich osób niepełnosprawnych 2. Zróżnicowanie - odrębność podstawowych zasad ochrony przyjętych dla określonych grup osób niepełnosprawnych kryterium: rodzaj, forma zatrudnienia 3. Obejmuje zasadniczo odrębne podsystemy niektóre z nich nakładają się na siebie (dublowanie procedur) Bez względu na odrębności przyjętych rozwiązań z obowiązujących regulacji ustawowych można wyprowadzić wspólne zasady ogólne dla całego systemu zabezpieczenia i dla wszystkich stosowanych w jego ramach procedur.

14 ZASADY: 1. Zasada powszechności ubezpieczenia społecznego. 2. Zasada obowiązku ubezpieczenia. 3. Zasada oparcia świadczenia na decyzji uprawnionego organu. 4. Zasada równego traktowania ubezpieczonych. 5. Zasada bezwzględnego charakteru przepisów ubezpieczeniowych. 6. Zasada koordynacji systemu ubezpieczenia społecznego (OMC). Problem logiki rozwiązania ubezpieczeniowego: niepełnosprawność jako ryzyko wymykające się zasadom stosunku prawno ubezpieczeniowego KONIECZNOŚĆ STOSOWANIA WYŁĄCZENIA USTAWOWEGO

15 Zasada oparcia świadczenia na decyzji uprawnionego organu: 1. konieczność obiektywizacji i jednolitości kryteriów orzecznictwa oraz kompetencyjności powoływanych instytucji 2. organy orzecznicze ( rentowe) podejmują decyzje w stosunku do uprawnienia do konkretnego świadczenia rentowego rozumianego jako całość* 3. Rozstrzygnięcie: ustalenie istnienia prawa do konkretnego świadczenia lub ustalenia jego wysokości, a nie poszczególnych elementów składających się na prawo do tego świadczenia 4. organ w trybie decyzji rozstrzyga o istnieniu uprawnienia do świadczenia lub o braku tytułu 5. świadczenie nie może być pobierane bez wydania odpowiedniej decyzji * Orzeczenie SN z r. I UZP 5/05, komentarz Monitor Prawa Pracy 2006/8/442 Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2006/19-20/305.

16 Zasada bezwzględnego charakteru przepisów ubezpieczeniowych: 1. normy należące do systemu ius cogens: muszą być bezwzględnie stosowane (nie mogą ulec zmianie w trybie umownym, co do zasady nie istnieje możliwość wyłączenia ich stosowania) 2. niedopuszczalność zawarcia w żadnej ze spraw ubezpieczeniowych ugody 3. decyzje instytucji orzeczniczych mają wyłącznie charakter deklaratywny (instytucja nie przyznaje prawa a jedynie je potwierdza na podstawie ustalonych ustawowo kryteriów*) 4. Skutek: decyzja nie powinna opierać się na swobodzie uznania, kryteria powinny dawać możliwość jednoznacznego stwierdzenia faktu uprawnienia * uprawnienia w zakresie wyłączenia od tej zasady w gestii uznania kompetencji Prezesa Rady Ministrów - wymagany jest tryb szczególny (możliwość przyznania emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie)

17 Zasada koordynacji systemu ubezpieczenia społecznego (OMC) wynika z faktu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej Open Metod of Coordination UE - zasada koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - dwa aspekty: 1. Potrzeba harmonizacji uwarunkowana celami społeczeństwa zrównoważonego UE 2. Konieczność poszanowania wyłączności kompetencji państw członkowskich w sferze systemowego zabezpieczenia Sfera stosowania: - nowe rozwiązania: forma zaleceń, wytycznych, wskazówek, dobre praktyki - normy kolizyjne: rozwiązywanie potencjalnych konfliktów wynikających z ogólnej wspólnotowej zasady jednolitego rynku (konsekwentnie: zasady swobodnego przepływu osób, towarów, usług i świadczeń) np. zasady naliczania świadczeń

18 System regulacji w sferze zabezpieczenia społecznego 1. POWSZECHNY ZUS Podsystemy (zasadniczo odrebne): + SYSTEM RENT SOCJALNYCH 2. System odrębnego ubezpieczenia społecznego dla rolników (KRUS) 3. System zabezpieczenia społecznego kombatantów oraz osób represjonowanych 4. System zaopatrzenie emerytalnego żołnierzy zawodowych 5. System zaopatrzenia funkcjonariuszy podlegających MSWiA, zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej.

19 Zabezpieczenie społeczne podstawowe systemy orzecznictwa: 1) Zróżnicowanie systemów i instytucji orzeczniczych 2) Zasadniczy podział: orzecznictwo rentowe i pozarentowe (inne cele) 3) System renty socjalnej odrębność podstaw uprawnienia 4) Wyłączenia z systemu ogólnego dla grup zawodowych (różne kryteria)

20 SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH - podsystemy: 1. Ubezpieczenie emerytalne, rentowe, 2. U. na wypadek choroby i macierzyństwa oraz 3. U. z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. PODSTAWY PRAWNE poziom ustawowy: 1. Ustawa z r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz ze zm.) w odniesieniu do ubezpieczeń emerytalnych i rentowych 2. Ustawa z r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ( Dz.U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze zm.) w zakresie ubezpieczenia chorobowego 3. Ustawa z r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 167,poz ze zm.)

21 Ustawa o systemie ubezpieczenia społecznego uszczegóławia konstytucyjnie wskazane powinności władz publicznych w sferze zabezpieczenia możliwości realizacji praw zagwarantowanych osobom niepełnosprawnym 1) podstawowy akt prawa na poziomie ustawowym 2) określa: zasady, procedury i instytucje orzecznicze 3) ustawowe kryteria włączające osoby niepełnosprawne do systemu 4) reguluje przede wszystkim zagadnienie dostępności do świadczeń rentowych w sytuacji, gdy niepełnosprawność powstała już na etapie zatrudnienia (niepełnosprawność powstała w trakcie aktywności zawodowej) * kryteria związane z tzw. niezdolnością do pracy, która jest efektem nabytej niepełnosprawności

22 Zakres świadczeń z u.s. - art. 1 ustawy: 1) Delimitacja przedmiotowa regulacji (identyfikacja typów podsystemów ubezpieczenia) 2) W stosunku do zabezpieczenia niepełnosprawności ustawa określa dwa rodzaje ubezpieczeń: - ubezpieczenia rentowe (w punkcie drugim) oraz - ubezpieczenie wypadkowe. W art. 2: zakres przedmiotowy ubezpieczenia społecznego - w ustępie 2 odesłanie do przepisów odrębnych, które określają: 1) rodzaje świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 2) warunki nabywania prawa do nich oraz 3) zasady i tryb ich przyznawania zapis ten dotyczy między innymi odesłania do przepisów w zakresie orzecznictwa. Ustawa zdejmuje ciężar dowodu w zakresie realizacji obowiązku odprowadzania składki z wnioskodawcy: dowód tego faktu nie stanowi bariery w postępowaniu orzeczniczym w sprawie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ze względu na obowiązek ZUS (obowiązek prowadzenia Centralnych Rejestrów ubezpieczonych - art. 33 u. 1).

23 Polski system orzekania - zróżnicowane prawne definicje niezdolności do pracy Kategorie podstawowe: Niezdolność do pracy w ogóle (niezdolność do pracy zarobkowej, czyli regulowana przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS) Niezdolność do pracy traktowanej jako szczególny rodzaj zatrudnienia ( pracy) lub służby Niezdolność zasadniczo niezwiązana z historią pracy, uzasadniona szczególnymi przesłankami Jończyk: definicje niezdolności do pracy ograniczone wyłącznie do częściowej, całkowitej, okresowej lub trwałej niezdolności do pracy pojęcia tożsamego ze stosowanym dawniej inwalidztwem (różnicuje między niezdolnością a niepełnosprawnością oraz niezdolnością do wykonywania zatrudnienia - pomimo krzyżowania się znaczeń pojęć niepełnosprawności i niezdolności, na gruncie przepisów prawa zabezpieczenia społecznego są to kategorie odmienne dotyczą ich różne zasady) Jończyk J. (2006), Prawo zabezpieczenia społecznego, Zakamycze, Kraków, str. 121.

24 Odmienna grupa definicji kluczowe dla organizacji systemu orzecznictwa: 1. Kategoria niezdolności uwarunkowanej specyfiką wykonywanej pracy 2. Uznanej w przepisach prawa za podstawę szczególnych regulacji (odrębnych od systemu podstawowego) Chodzi o niezdolność o cechach pewnej długotrwałości, stałości, prowadzącą do konieczności ubiegania się o świadczenia rentowe. Należą do niej co najmniej trzy podstawowe kategorie: 1) niezdolność do osobistej pracy w gospodarstwie rolnym wykazująca cechę długotrwałości i podlegająca zasadom wynikającym z odrębnego systemu ubezpieczenia społecznego rolników (KRUS) 2) niezdolność do pracy rozumianej jako pełnienie zawodowej służby wojskowej, służby w formacjach podlegających MSWiA ustalana łącznie z określeniem zdolności do pracy na ogólnym rynku pracy (obie jako kategorie niezależne) na podstawie ustaw: o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin i ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i ich rodzin 3) niezdolność do pracy związanej z pełnieniem określonych funkcji, np. w zawodach prawniczych, zawodzie nauczyciela.

25 Definiowanie ustawowe niepełnosprawności w kontekście orzecznictwa inne metody 1. Pojęcie niezdolności do pełnienia ról społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem roli pracownika na ogólnym rynku pracy: - decydującym elementem jest społeczny element definicji - zakres tej definicji jest szerszy niż w przypadku ściśle rozumianej niezdolności do pracy zarobkowej regulowanej przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS - Definicja może obejmować także opisywane w literaturze, dokumentach i regulacjach wspólnotowych pojecie dziedziczonej bezradności czy niezaradności życiowej jako formy niezdolności do pełnienia ról życiowych. Do tej postaci niezdolności do pracy odwołuje się szereg regulacji z obszaru pomocy społecznej, w tym ustawa o pomocy społecznej, (Dz.U. Nr 64, poz. 593). Pojęcie wyuczonej bezradności wprowadził M. Seligman w psychologii: "Bezradność jest stanem wyuczonym, wytworzonym przez narażenie na szkodliwe, nieprzyjemne sytuacje, w których nie ma możliwości ucieczki lub których nie da się uniknąć., Reber A.S.: Dictionary of Psychology. Penguin Books London 1985, s. 319

26 Specyfika orzekania w przypadku niepełnosprawności dzieci lub powstałej w okresie przed osiągnięciem pełnoletniości 1. Konieczność specjalnej opieki i/lub pielęgnacji 2. Potrzeba specjalistycznych terapii, urządzeń lub ułatwień 3. Zasadność stosowania ulg, przywilejów, wyłączeń spod zakresu regulacji 4. W przypadku dorosłych: zasadniczo brak możliwości odniesienia się do kryteriów zw. z pracą (naruszenie sprawności organizmu pojawiło się w okresie dzieciństwa lub młodości) 5. Orzekanie w sprawach zasadniczo niezwiązanych z pracą, dotyczących np. ustalenia prawa do ulg lub przywilejów Cele definiowania są inne: znacznie ważniejszy jest element medyczno biologiczny (precyzyjne określenie rodzaju, zakresu i specyfiki potrzeb oraz sposobów ich realizacji). Chodzi o świadczenia dla osób niepełnosprawnych wymagających szeregu specjalnych świadczeń

27 Orzecznictwo dla celów pozarentowych specyfika. 1. Odrębność systemowa: - inne cele - nie dotyczy kwestii świadczenia rentowego (świadczenie mogło być przyznane w innym trybie) - nie jest systemem stosowanym ze skutkiem wyłączającym (możliwa dwutorowość postępowania - system nie zastępuje żadnego z odrębnych tych trybów. Orzekanie w tym systemie jest niezależne od stwierdzenia prawa do renty nie jest wymagane wcześniejsze ustalenie takiego prawa.

28 ORZEKANIE: Decyzje podejmowane na poziomie lokalnym, samorządu terytorialnego:- Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. - - przekazanie kompetencji na szczebel samorządu - odrębne zasady finansowania - dualizm trybów postępowania (dublowanie procedur, stosowanie w obu pionach niespójnych kryteriów. Dla osób, które już wcześniej poddały się procedurze orzeczniczej w innym systemie (np. wdłg. ogólnych zasad orzecznictwa rentowego w ZUS) i posiadają status osoby niezdolnej do pracy oraz tytuł prawny do renty te kwestie nabierają istotnego znaczenia. Podstawy prawne: 1) ustawa z dn. 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz 2) rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dn. 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn. 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia. tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 9 (Dz. U. z 2003 r., Nr 39, poz. 1328, Dz. U. z 2002 r., Nr 17, poz. 162)

29 Różnice w systemie orzekania ZUS i w systemie pozarentowym Dawny system Obecny system (od dnia 1 września 1997 r.) orzeczenie lekarza orzecznika ZUS/ komisji ZUS orzeczenie zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności I grupa inwalidzka całkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji znaczny stopień niepełnosprawności niezdolność do samodzielnej II grupa inwalidzka całkowita niezdolność do pracy umiarkowany stopień niepełnosprawności III grupa inwalidzka częściowa niezdolność do pracy lub celowość przekwalifikowania zawodowego lekki stopień niepełnosprawności

30

31 1. W 2003 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych na renty dla osób niezdolnych do pracy wydał 23,5 miliarda złotych. 2. W 2009 było to już 16,6 mld zł. Wdłg. wyników kwartalnego reprezentacyjnego (BAEL* liczba o.n powyżej 15 r.życia w 2010 roku wynosiła około 3,4 mln osób (dokładnie 3398 tys.) 3. 10,7% ludności w wieku 15 lat i więcej posiada prawne orzeczenie niepełnosprawności. 4. W 2010 roku liczba osób niepełnosprawnych prawnie w wieku produkcyjnym wynosiła około 2,1 mln (dokładnie 2054 tys.), co stanowiło 8,6% ludności w tym wieku. Spadek liczb widoczny w przytoczonych danych jest przypisywany zmianom regulacji: zmianom definiowania i nowym kryteriom kwalifikacji d. świadczeń * Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności

32 Według Badania Stanu Zdrowia pod koniec 2009 r. prawne orzeczenie o niepełnosprawności lub równoważne posiadało prawie 4,2 mln Polaków, w tym blisko 184 tys. dzieci do lat 16 z aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności, Jest to o około 600 tys. osób więcej w porównaniu z szacunkami z badania BAEL w tym samym okresie. Różnica celów tych badań: w obu przypadkach odpowiedzi na pytanie o niepełnosprawność prawną były subiektywne, oparte na deklaracjach respondentów, wyniki nie są w pełni porównywalne. Pod koniec 2009 r. struktura osób niepełnosprawnych prawnie (?) przedstawiała się następująco: 1) częściej niż co trzeci niepełnosprawny prawnie posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, 2) kolejne około 30% osób posiadało orzeczenie o znacznym i 30% o lekkim stopniu niepełnosprawności 3) dzieci do lat 16 natomiast stanowiły 4,4% ogółu populacji osób niepełnosprawnych prawnie.

33 Prezes Polskiego Towarzystwa Orzecznictwa Lekarskiego

34 LOGO Warszawa

35 LOGO

36 LOGO

37 LOGO

38 LOGO

39 LOGO

40 LOGO

41 LOGO

42 LOGO

43 LOGO

44 LOGO

45 LOGO

46 LOGO

47 LOGO

48 LOGO

49 LOGO

50 LOGO

51 LOGO

52 LOGO

53 LOGO

54 Zaopatrzenie inwalidztwa funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej MSWiA LOGO

55 LOGO

56 LOGO

57 LOGO

58 LOGO

59 LOGO ZUS KRUS MON MSWiA MPiPS Lekarze orzecznicy ZUS Lekarze rzeczoznawcy Terenowe wojskowe komisje lekarskie Wojewódzkie komisje lekarskie Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności

60 LOGO

61 LOGO KOMISJE LEKARSKIE ZUS KOMISJE LEKARSKIE KRUS REJONOWE KOMISJE LEKARSKIE OKRĘGOWE KOMISJE LEKARSKIE WOJEWÓDZKIE ZESPOŁY DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

62 LOGO

63 LOGO

64 LOGO

65 LOGO

66 LOGO

67 LOGO

68 LOGO

69 LOGO

70 LOGO

71 LOGO

72 LOGO

73 LOGO

74 LOGO , , , , ,8

75 LOGO

76 LOGO

77 LOGO

78 LOGO

79 LOGO

80 LOGO

81 LOGO

82 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Collegium Medicum UJ Instytut Zdrowia Publicznego Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

83 Cel badania rozpoznanie sytuacji głównych aktorów systemu orzecznictwa lekarskiego, w tym: Przygotowania merytorycznego i etycznego lekarzy do pełnionej roli Dostępnych w pracy narzędzi regulacyjnych, edukacyjnych, systemów motywacyjnych Warunków pracy Oczekiwań lekarzy wobec systemu i ich roli

84 Badanie fokusowe: Metoda badawcza w 4 grupach fokusowych: lekarzy orzekających w ZUS (24 osoby), lekarzy rzeczoznawców KRUS (7 osób) oraz lekarzy orzekających w MSWiA i MON (5 osób) oraz lekarzy orzekających w PZON (13 osób) Badanie ankietowe Dobrowolna i anonimowa ankieta elektroniczna dostępna o okresie 3 tygodni. Ankieta w 5 wersjach, odrębnie dla lekarzy ZUS, KRUS, MSWiA, MON, PZON/WZON łącznie 583 respondentów

85 Kompetencje lekarzy orzeczników Badanie fokusowe Lekarze wnioskowali, że należy sprecyzować przedmiot pracy orzeczniczej i ustalić odrębne opinie w zakresie: uszczerbku na zdrowiu niesprawności funkcjonalnej do wykonywania konkretnych funkcji życiowych niezdolności do pracy w ogóle niezdolności do pracy w wykonywanym zawodzie i służbie Lekarz orzecznik (ZUS, KRUS, resorty mundurowe) może oceniać wyłącznie uszczerbek na zdrowiu oraz po przeszkoleniu (i we współpracy np. z pielęgniarką czy pracownikiem socjalnym) także niesprawność funkcjonalną, natomiast nie posiada kwalifikacji, aby samodzielnie oceniać niezdolność do pracy. Do tego potrzebni są rzeczoznawcy zawodowi. Badanie ankietowe Za wyjątkiem służb mundurowych, lekarze orzecznicy w wykonywaniu swoich obowiązków koncentrują się na problemach medycznych i schorzeniach, które przyczyniają się do niepełnosprawności czy niezdolności do pracy. Niezwykle rzadko natomiast korzystają z konsultacji zawodoznawczych, a sami kompetencji w tym zakresie nie posiadają.

86 Opinie lekarzy: według mnie jedynym obowiązkiem lekarza orzecznika powinno być określenie upośledzenia funkcjonalnego (lekarz ZUS), my powinniśmy stwierdzać, jaka niesprawność, czego ten człowiek nie może i jakie są przeciwwskazania do wykonywania prac od strony fizycznej (lekarz ZUS)

87 Kwalifikacje i umiejętności Badanie fokusowe Potrzeba poszerzenia problematyki medycyny pracy i orzecznictwa na studiach medycznych. Potrzeba rocznych studiów podyplomowych w zakresie orzecznictwa zakończonych certyfikatem do wykonywania zawodu. Wśród dotychczasowych szkoleń polecane są szkolenia ZUS, niepolecane szkolenia WUM (zbyt teoretyczne). Przekazywana wiedza powinna być wiedzą praktyczną (przykłady!). Potrzeba spotkań w celu wymiany doświadczeń Badanie ankietowe Stałe podnoszenie kwalifikacji jest niezbędnym elementem pracy orzeczniczej. W efekcie niedostatecznego dostępu do aktów prawnych i literatury fachowej w miejscu pracy lekarzy orzeczników dominującą metodą poszerzania zasobów wiedzy jest samokształcenie. Chęć regularnego podnoszenia kwalifikacji poprzez uczestnictwo w powszechnych szkoleniach i warsztatach dotyczących pracy orzeczniczej. Potrzeba poprawienia dostępu do stałych i powszechnych metod podnoszenia kwalifikacji.

88 Metody podnoszenia kwalifikacji

89 Problemy w pracy orzeczniczej Badanie fokusowe Niedopasowanie specjalizacji lekarza orzekającego do problemu zdrowotnego Nieadekwatność dokumentacji medycznej w stosunku zdiagnozowanego problemu medycznego Rozbieżności między orzeczeniami lekarzy ZUS, a decyzjami biegłych sądowych Brak informacji o uzasadnieniu decyzji wyższej instancji Zbyt szybkie wypowiedzi rzeczników prasowych ZUS i KRUS, bez znajomości konkretnych przypadków Badanie ankietowe Nieadekwatność dokumentów nie jest problemem, chociaż lekarze w pierwszym rzędzie opierają się na własnym badaniu (ZUS, KRUS), a w MON zlecają dodatkowe konsultacje specjalistyczne Lekarze często pełnią rolę informacyjną sugerując metody dalszego leczenia i rehabilitacji czy zmianę wykonywanej pracy Populacja lekarzy orzeczników we wszystkich instytucjach orzeczniczych jest populacją starzejącą się i w najbliższych latach będzie wymagała odnowy kadr

90 Opinie lekarzy Sędziowie nie znają podstaw prawnych i w swoich wyrokach, w swoich uzasadnieniach wyroków łamią prawo, które już istnieje, jak napisze biegły, sąd to przyklepie, w wielu wypadkach jest wyrok powtórzeniem opinii biegłego, czego w ogóle nie powinno być (lekarze ZUS) wyższe instancje często zmieniają decyzje komisji powiatowych w przypadku wniesienia uznanego odwołania wnioskodawcy, ale lekarze orzecznicy nie są oficjalnie informowani o przyczynach, na podstawie których ich opinia została zmieniona (lekarze PZON)

91 Warunki pracy Badanie fokusowe Warunki pracy lekarzy orzeczników są określane jako dobre, natomiast wynagrodzenie zbyt niskie w stosunku do odpowiedzialności. Odpowiednie wynagrodzenie ma znaczenie także ze względu na wpływ na długookresowe koszty zabezpieczenia społecznego. Badanie ankietowe Organizacja miejsca pracy lekarzy orzeczników jest oceniana dobrze, chociaż można wskazać niedostatki, szczególnie w zakresie komputeryzacji i dostępu do Internetu stanowiącego niejednokrotnie istotne źródło wiedzy (ZUS) oraz (we wszystkich instytucjach) dostępu do literatury fachowej, periodyków i innych metod pogłębiania wiedzy Wprawdzie poziom zadowolenia z wykonywanej pracy jest wysoki,, ale bolączką lekarzy jest niski poziom wynagrodzenia za wykonywaną pracę, nieadekwatny do obowiązków

92 Ocena adekwatności wynagrodzenia do wykonywanej pracy orzeczniczej

93 Status lekarza orzecznika Badanie fokusowe Lekarz orzecznik nie posiada odpowiedniego prestiżu i uznania, mimo że sami lekarze pracę orzeczniczą traktują z misją. Lekarze w procesie orzeczniczym powinni mieć status urzędnika służby państwowej, potwierdzony certyfikatem prawa do wykonywania pracy orzeczniczej. Dzisiaj zdarza się, że lekarze nie przyznają się do wykonywania pracy orzeczniczej. Badanie ankietowe Lekarze pracę orzeczniczą traktują jako zajęcie wymagające wysokich kwalifikacji etycznych i moralnych. Ale szczególnie dla lekarzy KRUS i PZON jest to zajęcie drugorzędne, co może mieć negatywny wpływ na ich stosunek do obowiązków (dostępność) i chęć podnoszenia kwalifikacji. Elementem stymulującym równoległe zatrudnienie są niskie wynagrodzenia.

94 Opinie lekarzy jak mnie zatrzyma policja, to cały czas mówię, że jestem kierownikiem szpitala, nigdy się nie przyznam, że jestem lekarzem orzecznikiem (lekarz ZUS)

95 Badanie fokusowe W PZON sugestia wystąpienia o świadczenie pochodzi od pracowników socjalnych Lekarze orzecznicy konfrontowani są z opiniami na temat sytuacji na lokalnym rynku pracy, przekazywanymi przez urzędy pracy w formie informacji Lekarze orzecznicy (PZON) spotykają się z informacjami od pracodawców o przyjmowaniu do pracy osób ze stwierdzeniem niskiego stopnia niepełnosprawności, co sugeruje ich zainteresowanie odpowiednią podażą takiej kategorii pracowników Praca lekarzy orzeczników na etacie w instytucjach ubezpieczeniowych oraz w MSWiA oraz w MON sprzyja oddziaływaniu ze strony przełożonych na sposób pracy lekarzy orzeczników Zasady kontroli wewnętrzej pracy często nie sa jasno określone Presja i naciski Badanie ankietowe Lekarze nieustannie poddawani są naciskom, głównie ze strony wnioskodawcy. W przypadku służb mundurowych presja wywoływana jest również przez przełożonych przeciętnie co 4 lekarz z resortów mundurowych spotkał się z taką formą wywieraniu wpływu na swoje decyzje

96 Naciski ze strony wnioskodawców

97 Naciski ze strony innych instytucji

98 Znaczenie sytuacji zawodowej, socjalnej, rodzinnej i ekonomicznej Badanie fokusowe Lekarze orzecznicy przyznają się do tego, że w swej opinii biorą częściej pod uwagę sytuację socjalną wnioskodawcy (jesteśmy ludźmi!) niż sytuację zawodową Badanie ankietowe W swojej ocenie lekarze mają stosunkowo dobry wgląd w sytuację socjalną, zawodową i rodzinną wnioskodawców, chociaż elementy te nie determinują ostatecznej decyzji orzeczniczej. Najczęściej lekarze mają wgląd w sytuację socjalną (szczególnie w PZON) i rodzinną (PZON, KRUS) wnioskodawcy, lekarze ZUS mają dobry wgląd w sytuację zawodową

99 Uwzględnianie sytuacji socjalnej - PZON

100 Współdziałanie z sektorem opieki zdrowotnej Badanie fokusowe Lekarze odpowiedzialni za dokumentację medyczną nie zawsze dbają o rzetelność i kompletność informacji medycznej. Dokumentacja często niekompletna, a badania nieaktualne. Zdarzają się zafałszowania. Lekarze przygotowujący dokumentację medyczną wnioskodawcy powinni opierać się na dobrze wystandaryzowanych formularzach, zapisywanych w komputerze, rejestrując równolegle to wystąpienie w instytucji orzeczniczej. Problem finansowania dodatkowych badań (NFZ?) Badanie ankietowe --

101 Standardy orzecznicze Badanie fokusowe Zdaniem lekarzy należy zweryfikować istniejące tabele uszczerbku na zdrowiu i wprowadzić jednolity system, obowiązujący zarówno w instytucjach ubezpieczeniowych publicznych, jak niepublicznych Badanie ankietowe Zdaniem lekarzy najistotniejszą potrzebą w orzecznictwie lekarskim jest opracowanie i przyjęcie standardów orzeczniczych we wszystkich systemach orzeczniczych

102 Podsumowanie i wnioski z badań Zawód orzeczniczy jest zawodem zaufania publicznego, lekarze mają tego świadomość lecz nie czują odpowiedniego wsparcia instytucjonalnego potrzeba podniesienia statusu pracy orzeczniczej Potrzeba edukacji młodych lekarzy, wprowadzenia odpowiednich kierunków nauczania/specjalizacji, z uwzględnieniem kwestii ubezpieczenia społ. a nie tylko kwestii medycznych Potrzeba stałego i systematycznego dokształcania opartego na studiach przypadków, forum wymiany doświadczeń Wynagradzanie adekwatne do odpowiedzialności Potrzeba standaryzacji orzecznictwa Uwzględnienie w orzecznictwie oceny medycznej, funkcjonalnej i konsultacji zawodoznawczych, będących już poza kompetencjami lekarzy orzeczników

103 Deutsches Institut fuer Wirtschaftsforschung DIW Berlin

104 Incapacity Benefits in Germany Conference Institutional, medical and social determinants of disability, organized by IPiSS Warsaw, Hermann Buslei Berlin, 16/03/2012

105 Agenda Basic Characteristics of Incapacity Benefits in Germany Major Reforms Details of the current regulation Some Trends in Incapacity Benefits Summary 105

106 Basic characteristics Incapacity benefits (IB) are an integral part of the German public pension scheme (PPS) since it s founding in 1881 IB scheme intends to offer an insurance against the risk of losing earned income due to reduced capacity to work (permanent health deficiencies) This implies that IB are related to the level of earnings before a person s work capacity started to shrink and time between beginning of incapacity and (age close to) regular retirement age is valued as if normal working would have continued (supplementary period) 106

107 Basic characteristics (continued) Calculation of IB in principle equivalent to calculation of old-age pension Rehabilitation before Retirement (Article 9 SGB VI) IB related to remaining work capacity; specific regulation has changed over time Some sort of recognition of labour market conditions; specific regulation has changed over time Restrictions on earned income while receiving pension 107

108 Facts and Figures 2010 population 82 m insured 52 m pensions in payment 25 m - long-term incapacity benefits 1.6 m annual expenditure on pensions 224 billion - long-term incapacity benefits 14.5 billion standard pension (45 years of insurance, average wage, West) 1224 average old-age pension 740 average pension for complete loss of earning capacity 714 Source: Presentation Silvia Dünn, DRV Bund 108

109 Major reforms tightening Eligibility Rules 1984 (Haushaltsbegleitgesetz) Introduction of a further minimum condition: Contributions must have been paid in three years out of the last five years prior to reduced work capacity partial withdrawal of pension if a pensioner has earned income; introduced 1996 (article 96a SGB VI) Major reform in 2001: abolished former system of occupational disability and general incapacity pension introduced partial and full IB; depending on severity of health deficiencies and the implied remaining capacity to work (only hours matter!) extended fictive career (supplementary period), but introduced deductions for early retirement (max 10.8%); IB normally granted temporarily, (sufficient) improvements in health state lead to a withdrawal of IB 109

110 Details of current regulation: Overview Basic Design: Partial and full IB depending on extent of loss in earnings capacity Eligibility Assessment of health status in order determine degree of loss of earnings capacity Further eligibility conditions Minimum insured periods prior to the occurence of ReducedEarningsCapacity In case a full pension is applied for although health deficiencies are only sufficient for a partial pension: no part-time job offers available Further characteristics Latest comprehensive brochures: 110

111 Current regulation: Basic design Partial and full incapacity benefits (Article 43 SGB VI) Capacity to work less than 3 hours per day in the general labour market: full disability pensions Capacity to work between 3 and 6 hours per day in the general labour market: partial disability pension if part time job available full disability pension if part time job not available, always granted temporarily! Capacity to work more than 6 hours per day in the general labour market: no pension right Benefits part. pension: 50% of full pension (art. 67 SGB VI) 111

112 ability to work > = 6 h no pension 2 1 < 6 h 3 h < 3 hours part-time work available part-time work work not Not available available loss of earning pension for partial loss of earnings capacity (50%) pension for complete loss of earnings capacity 112 Slide taken from presentation Silvia Dünn, DRV Bund

113 Current regulation: Health Status Assessment of health status No pension without application pension administration proves fulfilment of conditions for disability pension; necessary condition: reduced earnings capacity due to health problems Applicant has to deliver comprehensive documentation of medical treatment history and has to agree to further medical assessment asked for by pension administration Medical assessment by physicians which are employed with the pension administration, and/or external experts Experts supply information: + remaining ability, - deficiencies 113

114 Current regulation: Health (continued) Assessment of health status (continued) Physicians (internal and external experts) are remunerated by the pension authority, even if application rejected Applicants whose application was denied may enter an objection; if obj. overruled, applicant may go to court (Sozialgericht, appeal against judgement LSG, BSG) Details of the assessment criteria are not widely published: presumably, applicants should not be given an opportunity to influence the result of the assessment Applications and rejections (next slide) Diagnoses 114

115 New applications for REC-pensions ( ) (Federal Pension Administration only!) Applications Rejected in % Source: Haunstein/Moll (2007): RVaktuell, : Only pensions administrated by the Federal Pension Administration (Deutsche Rentenversicherung Bund) 115

116 Share of denialed applications Applications considered approvals denials other type of settlement share denials in % , , , , ,00 Source: Deutsche Rentenversicherung, Indikatoren zu Erwerbsminderungsrenten (EM-Renten), Stand Juni

117 Main diseases Entrants to IB skeleton, muscles,... cardiovasular disease metabolism, digestion Neubildungen(ca ncer) mental sum ,6 17,6 4,9 10,8 20, ,4 13,3 4,9 13,5 24,2 81, ,6 12,6 4,6 13,8 28,5 82, ,1 11 4,3 14,5 32,3 80, ,7 10 3,9 13,3 39,3 81,2 Source: Deutsche Rentenversicherung, Indikatoren zu Erwerbsminderungsrenten (EM-Renten), Stand Juni

118 Details of current regulation (continued) Further eligibility criteria General waiting period 5 years (with contributions) Contributions to PPS in at least 3 of the last 5 years (introduced in 1984) Labour market conditions relevant for granting of full pension although capacity reduction only justifies a partial pension 118

119 Details of current regulation (continued) Further characteristics Up to 10.8% reduction of benefits if pension is received before age 63 default: granted only for definite period (3 years), renewal up to three times, then granted indefinitely, except full pensions granted due to lack of part-time jobs Earned income restricted while receiving IB (Article 96a) full pension: Withdrawal rate 0 for income up to 400 euro, gradual increase of withdrawal rate up to 100%; 4 steps partial pension: higher limits, 2 steps In case of an accident as cause of incapacity: Priority of accident insurance (AI), IB only if AI benefits too low 119

120 Development of key quantities Major trends of incapacity benefits: Share in retirement entries Retirement age Level of pensions Pension points 120

121 Retirement entry by type of pension ( ) 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 Reduced Earnings Capacity Regular Retirement Long Insurance Severe Disability Unemployment Women 20,0 10,0-121

122 Retirement entry: share REC, by gender ( ) 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 All Men Women 10,0 5,

123 Average retirement age ( ) 65,0 63,0 61,0 59,0 57,0 55,0 IB men IB women OAP men OAP women 53,0 51,0 49,0 47, Source: DRV Bund, Rentenzugang 2010, Blatt ZNAE VSRT 123

124 Average retirement age (Cohorts ) 64,0 62,0 60,0 58,0 56,0 IB men IB women OAP men OAP women 54,0 52,0 50, Source: DRV Bund, Rentenzugang 2010, Sheet ZNAE VSRTK 124

125 Retirement entry: Average effective pension (full +partial) all men women Source: DRV Bund, Rentenzugang 2010, Sheets BUEU M+F (2), M (2), F (2) 125

126 Retirement entry: Average effective pension (deflated) all men women Source: DRV Bund, Rentenzugang 2010, Sheets BUEU M+F, M, F, CPI 2005 =100 (full + partial pensions) 126

127 Retirement entry: Average pension points for REC pensions ( ) 1,05 1,00 0,95 0,90 0,85 0,80 all men women 0,75 0,70 0,65 0, Source: DRV Bund, Rentenzugang 2010, Sheets PSBM RV M+F, M, F 127

128 Summary Basic design of IB as integral part of German pay-go pension scheme quite stable over time (earnings replacement) Reforms have abolished benefits not belonging to the core (no contributions directly prior to incapacity, occupational IB), Introduced/tightened withrawal in case of additional earned income installed a closer link between degree of incapacity and pension amount (two-tier-system) 128

129 Summary Relative share of IB entrants decreased somewhat in the last 10 to 15 years Decrease in average retirement age in IB Decreasing average level of IB Decreasing average pension points Possible causes: Direct effect regulation: for example, deductions for retiring before age 63 introduced in 2001 Behavioral effects: take-up of incapacity benefits more closely reflects health risks rather than general early retirement However: no empirical evaluation of pension reforms; open questions remain, for example, who applies and who gets rejected? 129

130 Thank you for your attention! Should you have further questions: to 130

131 Additions Expenditure Rehabilitation billion Euro Modified occupational pension for those not yet retired in 2000 and borne before 1961: Up to 6 h (compared to less than 50% earnings capacity) means easier access, but on the other hand only 50% of old-age pension instead of formerly 66.6% l to 131

132 Vielen Dank für Ihre Aufmerksamkeit. DIW Berlin Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung e.v. Mohrenstraße 58, Berlin

133 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Szkoła Główna Handlowa

134 Plan prezentacji 1. Dostępne dane statystyczne 2. Osoby z niesprawnością porównania międzynarodowe 3. Wybrane tendencje dla Polski 4. Wnioski i rekomendacje w odniesieniu do potrzeb statystycznych

135 Dostępne dane statystyczne Spisy powszechne Badania wg metodologii porównywalnej dla wielu krajów: EU-SILC (EU Statistics on Income and Living Conditions), od 2005 r. przeprowadzane również w Polsce EHIS (European Health Interview Survey) przeprowadzone w Polsce w 2009 r., porównywalne z wynikami badań stanu zdrowia z lat 1996 i 2004 Badania nie poświęcone jedynie zdrowiu lub niesprawności: LFS (Labour Force Survey), polskie BAEL od maja 1992 r. SHARE (Study of Health, Ageing and Retirement), próba z naszego kraju badana w falach 2006/2007, 2008/2009 oraz 2010/2011.

136 Dostępne dane statystyczne, cd. Dodatkowe badania modułowe poświęcone niepełnosprawności, np. z BAEL w II 1995 r. i 1. kw r. Badania sondażowe - CBOS i TNS OBOP Badania przeprowadzane w ramach projektów badawczych Dane rejestrowe o osobach z orzeczoną niepełnosprawnością lub niezdolnością do pracy (przewidywany rozwój Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności) Inne źródła informacji, np. Diagnoza Społeczna, Polski Generalny Sondaż Społeczny

137 Irlandia Szwajcaria Islandia Malta Holandia Szwecja Wlk. Brytania Finlandia Dania Norwegia Niemcy Cypr Luksemburg Hiszpania Austria Belgia Rumunia Francja UE Grecja Włochy Czechy Bułgaria Słowenia Estonia Słowacja Łotwa Polska Węgry Litwa Portugalia % odpowiedzi Osoby z niesprawnością - porównania międzynarodowe Odsetek osób w krajach UE, które oceniają swój stan zdrowia jako zły albo bardzo zły, 2009 r bardzo zły zły 5 0 Źródło: EU-SILK

138 Osoby z niesprawnością - porównania międzynarodowe Odsetek osób w krajach UE z długotrwałymi problemami zdrowotnymi, 2009 r. Źródło: EU-SILK

139 Islandia Malta Szwecja Grecja Cypr Norwegia Wlk. Bulgaria Irlandia Rumunia :Luksemburg Francja Slowenia Belgia Litwa Polska Czechy Dania Hiszpania Austria Wlochy Portugalia Węgry Estonia Niemcy Holandia Słowacja Finlandia Łotwa % 30 Osoby z niesprawnością - porównania międzynarodowe Odsetek osób w krajach UE, które deklarują ADL w ostatnich 6 miesiacach, 2009 r Źródło: EU-SILK

140 Osoby z niesprawnością - porównania międzynarodowe Odsetek populacji w wieku lata pobierający świadczenia z tytułu niepełnosprawności w krajach OECD, 2007 r Źródło: OECD

141 % Subiektywna ocena stanu zdrowia - Polska Odsetek populacji wg grup wieku oceniający swój stan zdrowia jako zły lub bardzo zły, lata lata lata lata lata lata lata Źródło: EU-SILK

142 Osoby z niesprawnością Polska sytuuje się powyżej średniego w UE odsetka osób: z długotrwałymi problemami zdrowotnymi, oceniających swoje zdrowie jako złe lub bardzo złe, deklarujących ograniczenia ADL, z orzeczoną niepełnosprawnością. Przeciętna subiektywna ocena stanu zdrowia poprawiła się jednak od 2005 r., z wyjątkiem najstarszych grup wieku Między 2004 a 2009 r. spadła liczba osób niepełnosprawnych prawnie, na co wpływ miały zmiany instytucjonalne

143 Tabela 2. Liczba i struktura osób o określonym rodzaju niepełnosprawności wg wieku, 2004, 2009 Tendencje dla Polski Liczba osób o określonym rodzaju niepełnosprawności wg wieku, 2004, 2009 prawnie i biologicznie rok 2004 rok 2009 tylko prawnie Tysiące tylko biologicznie prawnie i biologicznie tylko prawnie Tysiące tylko biologicznie ogółem 3004,0 1814,2 1387,7 1555,2 2600,1 1102, lat 85,0 86,3 37,6 46,4 122,7 10, lat 179,8 140,0 70,6 95,3 200,4 33, lat 532,0 333,1 196,2 212,4 414,5 119, lat 1401,7 888,9 450,4 655,2 1307,9 353,2 70+ lat 805,4 365,9 633,0 545,9 554,7 585,6 Źródło: GUS 2007, 2011 Źródło: GUS (2011), GUS (2007)

144 Tabela 2. Liczba i struktura osób o określonym rodzaju niepełnosprawności wg wieku, 2004, 2009 Tendencje dla Polski Struktura osób o określonym rodzaju niepełnosprawności wg wieku, 2004, 2009 prawnie i biologicznie rok 2004 rok 2009 tylko prawnie Odsetki tylko biologicznie prawnie i biologicznie tylko prawnie Odsetki tylko biologicznie ogółem 48% 29% 22% 30% 49% 21% 0-14 lat 41% 41% 18% 26% 68% 6% lat 46% 36% 18% 29% 61% 10% lat 50% 31% 18% 28% 56% 16% lat 51% 32% 16% 28% 56% 15% 70+ lat 45% 20% 35% 32% 33% 35% Źródło: GUS 2007, 2011 Źródło: GUS (2011), GUS (2007)

145 % % Tendencje dla Polski wskaźnik zatrudnienia os. niepełnosprawnych ,4 50,1 50,4 50,4 50, ,1 13,3 13,3 14,5 14, cała populacja os. niepełnosprawne Źródło: BAEL GUS, 2 kw. mężczyźni kobiety miasta wieś mężczyźni miasto mężczyźni wieś kobiety miasto kobiety wieś

146 Tendencje dla Polski rynek pracy Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wzrósł w latach o 1,7 p.p., choć nadal pozostaje znacznie niższy od przeciętnego w populacji. Częściej pracują niepełnosprawni mężczyźni niż kobiety, choć wskaźnik zatrudnienia kobiet w ostatnich latach wzrósł bardziej. Wzrost zatrudnienia dotyczył przede wszystkim osób z wykształceniem wyższym, Dla tych z wykształceniem gimnazjalnym i niższym zatrudnienie spadało. Starsze osoby z niepełnosprawnością znacząco rzadziej pracują. Wyjątkiem jest grupa w wieku lata, dla której wsk. zatrudnienia spadł z 20% w 2007 r. do 11,4% w 1. kwartale 2011.

147 Wnioski i rekomendacje dot. potrzeb informacyjno-statystycznych Istniejące źródła danych pozwalają na regularne monitorowanie zmian w populacji osób z niesprawnością jej wielkości oraz struktury wg m.in. płci, wykształcenia, miejsca zamieszkania, aktywności zawodowej. Rzadziej (co kilka lat) zbierane są dane na temat bardziej szczegółowych aspektów zdrowotności. Mimo dość wielu źródeł różnych danych informacje potrzebne w prowadzeniu skutecznej integracyjnej polityce społecznej wobec osób niepełnosprawnych są ograniczone. Ważnym i mało zbadanym polem jest dynamika powstawania i rozwijania się niepełnosprawności, napotykanych ograniczeniach w różnych sferach, w tym edukacji i na rynku pracy

148 Wnioski i rekomendacje dot. potrzeb informacyjno-statystycznych, c.d. Brak jest danych dla pogłębionych analiz regionalnych, choćby tylko na poziomie województwa, zaś ze względu na prowadzenie skutecznej polityki należałoby wiedzieć więcej o wskaźnikach i cechach niepełnosprawności na poziomie wszystkich powiatów. Istotne byłyby regularnie udostępniane dane administracyjne o korzystaniu osób z niepełnosprawnością z różnych instytucji oraz instrumentów wsparcia ze środków publicznych i niepublicznych według różnych charakterystyk.

149 Dziękuję za uwagę

150 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych UJ Collegium Medicum, Instytut Zdrowia Publicznego Instytut Pracy i Spraw Socjalnych

151 Cel badań - poznawczy > określenie determinant i profilu niepełnosprawności w Polsce Metoda własne badanie empiryczne i analiza jednostkowych danych z EHIS/GUS

152 Badania empiryczne Dwa badania, które pozwalają spojrzeć na zjawisko niepełnosprawności od strony dwóch wyróżników niepełnosprawności: (1) ZiNF; ograniczeń funkcjonowania (mierzonego metodą testów ADL/IADL) oraz (2) AŻON; posiadania orzeczenia o niepełnosprawności i/czy niezdolności do pracy. Na podstawie obu badań możliwa była weryfikacja tezy o nadmiernej skali zjawiska z powodów pozazdrowotnych, a przede wszystkim z powodu łatwego dostępu do świadczeń rentowych, zarówno gdy zatrudnialność osoby z niepełnosprawnością jest niska, jak i gdy występują trudności z miejscami pracy na lokalnym i krajowym rynku pracy.

153 Niepełnosprawność funkcjonalna zakres badań Analizy jednostkowych danych z badania EHIS/GUS na potrzeby projektu nazwano zdrowie i niepełnosprawność funkcjonalna (ZiNF). Nie obejmują całej próby, a jedynie osoby zgłaszające występowanie problemów zdrowotnych, chorób przewlekłych bądź niepełnosprawności. Analizy zostały przeprowadzone dla populacji osób dorosłych wieku lat, co stanowi osób. Dzięki zastosowanym w analizach wagom wyniki są reprezentatywne dla całej populacji.

154 Niepełnosprawność prawna AŻON wywiady z osobami posiadającymi orzeczenia w wieku lata bela1. Struktura badanych według rodzaju posiadanych orzeczeń Posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności wśród osób posiadających orzeczenie o niezdolności do pracy Tak Nie Nie wiem ZUS 63,5% 29,9% 6,6% KRUS 38,5% 56,1% 5,4% MON/ MSWiA/ MS 37,4% 56,5% 6,1% Źródło: wyniki badania AŻON

155 Porównanie zakres niepełnosprawności Niepełnosprawność funkcjonalna ZiNF Przeciętnie 63% osób deklaruje występowanie ograniczeń w realizacji podstawowych czynności życia codziennego (ADL) i 53% w realizacji czynności instrumentalnych (IADL). Niepełnosprawność prawna AŻON Ograniczenia funkcjonalne (ADL) na tle chorób układu 59%, na tle chorób układu krążenia i oddechowego - 35%, na tle dysfunkcji narządów zmysłu 13% Wśród funkcji instrumentalnych (IADL) największe trudności sprawiają prace porządkowe i naprawcze w gospodarstwie domowym > całkowity brak możliwości ich wykonywania 15%

156 Porównanie schorzenia ZiNF Ograniczenia mobilności, schorzenia neurologiczne i układu krążenia AŻON Główne problemy zdrowotne oraz ograniczenia sprawności związane są z chorobami przewlekłymi: nerwowo mięśniowo szkieletowymi (60%), schorzeniami narządów zmysłu (głównie słuchu i wzroku) oraz chorobami układu krążenia Orzeczenia: ZUS nowotwory, choroby układu krążenia, kostno stawowe KRUS choroby układu krążenia, kostno stawowe, zaburzenia psychiczne, nowotwory,. Służby mundurowe - choroby układu krążenia, nerwice i zaburzenia psychiczne, schorzenia układu ruchu i obwodowego układu nerwowego

157 Porównanie zdrowie ZiNF 62% - ocenia swoje zdrowie na poziomie niższym od dobrego, 21% jako złe lub bardzo złe Kobiety gorzej oceniają swoje zdrowie niż mężczyźni Pogorszenie stanu zdrowia i ograniczenia sprawności pojawiają się najczęściej w wieku około 45-ciu lat. AŻON Osoby z posiadanymi orzeczeniami oceniają swój stan zdrowia jako gorszy niż dobry: 90% i zły 60% Mężczyźni częściej uzyskują orzeczenia niż kobiety Pogorszenie stanu zdrowia i ograniczenia sprawności pojawiają się najczęściej w wieku około 50-ciu lat.

158 Porównanie opieka zdrowotna Niepełnosprawność funkcjonalna Osoby ze znacznymi trudnościami w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego były 3,5 razy częściej hospitalizowane niż osoby sprawne. Przy czym, ryzyko hospitalizacji wzrastało wraz z ograniczeniami sprawności. Z usług rehabilitacyjnych korzystano dwa raczy częściej w porównaniu z osobami sprawnymi. Niepełnosprawność prawna

159 Porównanie- praca ZiNF Pracuje tylko 9% 15 % zależnie od schorzenia. Z rynku pracy bardziej wykluczają zaburzenia psychiczne niż somatyczne. Największe szanse mają osoby z niepełnosprawnością ruchową. AŻON Praca zawodowa w przeszłości dotyczyła 86%, a w wieku % zbiorowości badanych. Dłuższy okres pracy zawodowej niż 10 lat dotyczył ¾ respondentów a niż 20 lat dotyczył - 45%. Obecnie ¼ pracuje, także w szarej strefie. Najczęściej w zakładach pracy chronionej. Nie zmienili zawodu (92%) i nie szkolą się (93%). Posiadają kwalifikacje zawodowe i podstawowe. Pracują najczęściej, gdy posiadają wyksztalcenie wyższe.

160 Co umożliwiłoby pracę? pytanie zadawane nie pracującym Wsparcie i zrozumienie ze strony szefa i kolegów Czas pracy w niepełnym wymiarze godzin Pomoc przy pewnych obowiązkach\ czynnościach Pomoc w dotarciu do i z pracy Pomoc przy większości wykonywanych obowiązków\ czynności Elastyczne godziny pracy Pomoc w przemieszczaniu się w pracy Pomoc w drobnych czynnościach codziennych w pracy nie będących obowiązkami służbowymi Całkowity brak mozliwości podjęcia pracy 33% 32% 30% 27% 22% 20% 14% 8% 4%

161 Czy potrzebne byłyby specjalne warunki (dostosowania ), aby podjąć pracę?

162 Porównanie warunki bytu ZiNF Główne źródło utrzymania - świadczenia długookresowe; renta lub emerytura (51%), AŻON Główne źródło utrzymania renta (82%) Pomoc od partnerów i rodziny (51%), 25%-30% korzysta z pomocy innych Zagrożenie ubóstwem 37% ocenia swą sytuację materialną jako złą W strukturze wydatków indywidualnych (out of pocket) relatywnie duże wydatki na ochronę zdrowia, a w tym szczególnie na leki

163 Bariery niepełnosprawność społeczna

164 Wnioski 1. Zdrowotny i społeczny charakter niepełnosprawności 2. Narastaniem chorób przewlekłych w cyklu życia > główna ścieżka powstawania niepełnosprawności 3. Zasadnicza część badanej populacji, która ma problemy ze zdrowiem i sprawnością, posiada jakieś orzeczenie lekarskie w tej sprawie. Także vice versa osoby z orzeczeniem mają poważne problemy zdrowotne. Ten wniosek powinien przyczynić się do przesunięcia punktu ciężkości w dyskusji na temat niepełnosprawności z kwestionowania uprawnień do renty na podstawie nieszczelnego orzecznictwa w kierunku działań na rzecz zdrowia i sprawności populacji, aby ograniczać potrzebę występowania o rentę. 4. Brak aktywności zawodowej i niskie świadczenia rentowe > zagrożenie ubóstwem

165 Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych

166 1. Zastosowane podejście: Zastosowane podejście szacunek kosztów niepełnosprawności w zakresie wydatków na ochronę zdrowia, zestawienie kosztów w zakresie świadczeń i rehabilitacji oraz kosztów orzecznictwa, symulacja efektów wzrostu aktywności niepełnosprawnych na rynku pracy i zmian demograficznych 2. Elementy kosztów Ochrona zdrowia: Wydatki indywidualne gospodarstw domowych związane z leczeniem osób niepełnosprawnych (w ujęciu netto), Wydatki publiczne na ochronę zdrowia osób niepełnosprawnych (w ujęciu netto)

167 Koszty świadczeń, rehabilitacji i administrowania: Zastosowane podejście c.d. Wydatki na świadczenia dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, Koszty administracyjne zarządzania niepełnosprawnością, Wydatki PFRON na rehabilitację zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych, Wydatki instytucji niekomercyjnych na rehabilitację osób niepełnosprawnych. 3. Osoby niepełnosprawne - definicja możliwie szeroka: W kosztach ochrony zdrowia: osoby przewlekle chore; W kosztach pozostałych: osoby niepełnosprawne otrzymujące świadczenia oraz usługi rehabilitacji zawodowej i społecznej

168 Wydatki indywidualne gospodarstw domowych 1. Źródło informacji: publikacja GUS dot. modułów zdrowotnych badania budżetów gospodarstw domowych za rok 2006 i 2010; ekstrapolacja trendu wydatków w latach Zakres danych: wydatki na ochronę zdrowia na 1 osobę w gospodarstwie domowym z osobami przewlekle chorymi versus na 1 osobę w pozostałych gospodarstwach 3. Ujęcie netto: wydatki faktyczne minus wydatki hipotetyczne wydatki hipotetyczne: przy założeniu, że wydatki na 1 osobę w gospodarstwie z osobami przewlekle chorymi są takie same jak na 1 osobę w pozostałych gospodarstwach 4. Elementy wydatków: zakup leków (za IV kw.; dostosowanie do danych rocznych na podst. Zielonej Księgi do 2008, oraz danych makro o rynku farmaceutycznym ), zakup trwałych artykułów medycznych, koszt leczenia osoby spoza gospodarstwa domowego, wydatki powstałe przy okazji korzystania z usług opieki stacjonarnej, wydatki powstałe przy okazji korzystania z usług opieki ambulatoryjnej (za IV kw.; dostosowanie do danych rocznych).

169 Wydatki indywidualne gospodarstw domowych c.d. Wydatki na 1 osobę w gosp.domowym (PLN, rocznie) Ogółem Osoby przewlekle chore Osoby przewlekle chore w Ogółem w gosp.domowym gosp.domowym TAK NIE TAK NIE OGÓŁEM 560,3 740,6 364,4 662,7 837,5 418,7 Leki 282,4 388,9 172,7 374,9 484,0 232,6 Artykuły trwałe medyczne 50,6 60,2 40,8 37,1 43,8 28,4 Leczenie osoby spoza gospodarstwa 10,3 12,4 8,2 8,1 10,8 4,5 Opieka stacjonarna 55,1 63,6 36,2 48,8 55,8 23,5 Opieka ambulatoryjna 161,8 215,4 106,6 193,8 243,0 129,7 Struktura wydatków na 1 osobę w gosp.domowym (%) OGÓŁEM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Leki 50,4 52,5 47,4 56,6 57,8 55,6 Artykuły trwałe medyczne 9,0 8,1 11,2 5,6 5,2 6,8 Leczenie osoby spoza gospodarstwa 1,8 1,7 2,2 1,2 1,3 1,1 Opieka stacjonarna 9,8 8,6 9,9 7,4 6,7 5,6 Opieka ambulatoryjna 28,9 29,1 29,3 29,2 29,0 31,0 Wydatki w gospodarstwach z osobami przewlekle chorymi o 100% wyższe od wydatków w pozostałych gospodarstwach i o 30% wyższe od średniej dla całej badanej populacji

170 Wydatki indywidualne gospodarstw domowych c.d mln PLN INDYWIDUALNE WYDATKI NA OCHRONĘ ZDROWIA (efekt netto) Leki Artykuły trwałe medyczne Leczenie osoby spoza gospodarstwa Opieka stacjonarna Opieka ambulatoryjna % PKB INDYWIDUALNE WYDATKI NA OCHRONĘ ZDROWIA (efekt netto) 0,69 0,69 0,67 0,67 0,64 Leki 0, ,38 Artykuły trwałe medyczne 0, ,02 Leczenie osoby spoza gospodarstwa 0, ,01 Opieka stacjonarna 0, ,05 Opieka ambulatoryjna 0, ,17 Koszt niepełnosprawności w sferze indywidualnych wydatków na ochronę zdrowia (tj. różnica między wydatkami faktycznymi na ochronę zdrowia w gospodarstwach z osobami przewlekle chorymi a ich poziomem hipotetycznym) stanowił 34% w 2006 r. i 36% w 2010 r. łącznych wydatków indywidualnych. Wzrost kosztu niepełnosprawności wolniejszy niż dynamika PKB

171 Wydatki publiczne na niepełnosprawność ochrona zdrowia 1. Źródło informacji: sprawozdania NFZ 2. Założenia: wydatki na rehabilitację leczniczą i lecznictwo uzdrowiskowe w całości zaliczone do wydatków na niepełnosprawnych podział pozostałych wydatków na wydatki na przewlekle chorych i pozostałych: założono tę samą strukturę sumy wydatków co w badaniach budżetów gospodarstw domowych => szacunek konserwatywny (niedoszacowanie wydatków na niepełnosprawnych) 3. Ujęcie netto: wydatki faktyczne minus wydatki hipotetyczne wydatki hipotetyczne: przy założeniu, że wydatki NFZ na 1 osobę w gospodarstwie z osobami przewlekle chorymi są takie same jak na 1 osobę w pozostałych gospodarstwach

172 Wydatki publiczne na niepełnosprawność ochrona zdrowia c.d. WYDATKI PUBLICZNE NA OCHRONE ZDROWIA NIEPEŁNOSPRAWNYCH mln PLN OGÓŁEM Dopłaty do leków (ujęcie netto) Opieka medyczna (stacjonarna, ambulatoryjna; ujęcie netto) Rehabilitacja lecznicza Lecznictwo uzdrowiskowe % PKB OGÓŁEM 1,2 1,3 1,5 1,6 1,6 Dopłaty do leków (ujęcie netto) 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 Opieka medyczna (stacjonarna, ambulatoryjna; ujęcie netto) 0,9 0,9 1,1 1,2 1,2 Rehabilitacja lecznicza 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Lecznictwo uzdrowiskowe 0,03 0,03 0,04 0,05 0,04 Wzrost wydatków publicznych na niepełnosprawność w zakresie ochrony zdrowia z 1,2% PKB w 2006 r. do 1,6% w 2010 r.

173 Wydatki na pieniężne świadczenia dla osób niepełnosprawnych i ich opiekunów Wydatki publiczne na niepełnosprawność świadczenia mln PLN OGÓŁEM z absencją chorob ,1 2,8 2,8 2,8 2,7 bez absencji chorob ,5 2,2 2,0 2,0 2,0 Świadczenia dla osób niepełnosprawnych Pieniężne ,9 4,4 4,2 4,2 4,1 Renty z tytułu niezdolności do pracy ,1 1,8 1,7 1,6 1,5 Renta socjalna ,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Świadczenia rehabilitacyjne ,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Zasiłek wyrównawczy 0,9 0,7 0,8 0,6 0,8 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Absencja chorobowa (FUS i fundusze zakładów pracy) ,6 0,6 0,7 0,8 0,8 Pomoc społeczna ,01 0,01 0,01 0,01 0,01 Niepieniężne ,04 0,04 0,05 0,05 0,05 Rehabilitacja lecznicza w ramach prewencji rentowej (ZUS) ,01 0,01 0,01 0,01 0,01 Rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych ,00 0,00 0,01 0,01 0,01 Specjalistyczne ośrodki szkoleniowo-rehabilitacyjne ,00 0,00 0,00 0,00 0,00 Pomoc społeczna ,03 0,03 0,03 0,03 0,03 Świadczenia dla opiekunów niepełnosprawnych ,2 0,2 0,2 0,2 0,2 Świadczenie pielęgnacyjne ,03 0,03 0,03 0,03 0,05 Zasiłek pielęgnacyjny ,1 0,1 0,1 0,1 0,1 Dodatek do zasiłku rodzinnego na niepełnosprawne dziecko ,02 0,02 0,01 0,01 0,01 % PKB

174 Wydatki publiczne na niepełnosprawność koszty administracyjne Wydatki na orzecznictwo mln PLN % PKB Ogółem ,027 0,027 0,023 Orzecznictwo o niezdolności do pracy ZUS ,013 0,013 0,009 Orzecznictwo o niezdolności do pracy KRUS ,002 0,003 0,003 Orzecznictwo pozarentowe * ,010 0,010 0,011 0,011 0,012 Budżet państwa ,005 0,005 0,005 0,005 0,006 Powiaty ,005 0,005 0,006 0,006 0,006 Wydatki PFRON i instytucji niekomercyjnych Wydatki PFRON Wydatki instytucjii niekomercyjnych mln PLN % PKB ,35 0,34 0,38 0,34 0, ,002 0,002 0,010 0,010 -

175 Wydatki na niepełnosprawność podsumowanie Wydatki na niepełnosprawność OGÓŁEM (bez inst.komerc.) OGÓŁEM (bez inst.komerc. I orzecznictwa) Inywidualne na ochronę zdrowia netto) Publiczne na ochronę zdrowia netto) Świadczenia z absencją chorob ,3 5,4 5,3 bez absencji chorob ,6 4,6 4,5 z absencją chorob ,3 5,1 5,3 5,4 5,3 bez absencji chorob ,7 4,5 4,6 4,6 4,5 (efekt (efekt mln PLN % PKB ,69 0,69 0,67 0,67 0, ,2 1,3 1,5 1,6 1,6 z absencją chorob ,1 2,8 2,8 2,8 2,7 bez absencji chorob ,5 2,2 2,0 2,0 2,0 Orzecznictwo ,027 0,027 0,023 PFRON ,35 0,34 0,38 0,34 0,32 Instytucje niekomercyjne - rehabilitacja ,002 0,002 0,010 0,010 -

176 Wydatki na niepełnosprawność / osobę niepełnosprawną KOSZTY OPIEKI NAD PRZEWLEKLE CHORYMI /2006 nominalnie realnie Na 1 osobę przewlekle chorą PLN dynamika r/r realna % - 5,1 5,8 2,4 2,0 31,7 16,2 koszty indywidualne ochrony zdrowia PLN dynamika r/r realna % - 2,0-5,1-1,2-2,9 5,3-7,2 koszty sektora ochrony zdrowia PLN dynamika r/r realna % - 6,8 11,6 4,1 4,1 46,5 29,2 orzecznictwo pozarentowe PLN ,2 15,8 dynamika r/r realna % - 1,7 8,8-0,2 4,9 31,2 15,8 KOSZTY OPIEKI NAD NIEPEŁNOSPRAWNYMI Z ORZECZENIAMI Na 1 osobę niepełnosprawną z orzeczeniem PLN dynamika r/r realna % ,7 4,3 - - koszty świadczeń i PFRON PLN dynamika r/r realna % - 2,7 7,3 4,7 4,4 36,6 20,5 koszty świadczeń PLN dynamika r/r realna % - 1,4 4,7 5,7 5,5 34,3 18,4 PFRON PLN dynamika r/r realna % - 11,5 24,2-0,9-1,7 52,9 34,8

177 Symulacje koszt niskiej aktywności zawodowej niepełnosprawnych mln PLN % PKB AKTYWNOŚĆ NIEPEŁNOSPRAWNYCH (niepełnosprawność umiarkowana lub lekka + orzeczenie) - BAEL Wskaźnik zatrudnienia (%) 13,0 12,6 - - Średni dochód z pracy (PLN) % średniego wynagrodzenia w gospodarce 42,7 42,7 - - KOSZT NISKIEGO UCZESTNICZENIA W RYNKU PRACY Oszczędności w wydatkach na świadczenia 20% wskaźnik zatrudnienia ,1 0,1 30% wskaźnik zatrudnienia ,3 0,2 Dodatkowe dochody dla osób niepełnosprawnych podejmujących pracę (kwota brutto) 20% wskaźnik zatrudnienia ,1 0,1 30% wskaźnik zatrudnienia ,3 0,2 Wskaźnik zatrudnienia dla całej populacji 47,6 48,0 - -

178 Założenia symulacji: Symulacje efekt zmian demograficznych prognoza demograficzna GUS udziały niepełnosprawnych w odpowiednich grupach wiekowych utrzymane w latach na poziomie z 2010 r Liczba osób niepełnosprawnych z orzeczeniem (tys. osób) Liczba osób przewlekle chorych tys. osób (EUROSTAT) Wyniki symulacji: powrót liczby niepełnosprawnych z orzeczeniem w 2035 r. do poziomu z 2008 r. Wzrost liczby osób przewlekle chorych z 10,8 mln w 2010 r. do 12,7 mln w 2025 r. (o blisko 20%)

179 Założenia: Symulacje finansowy efekt zmian demograficznych utrzymanie realnego wzrostu poszczególnych pozycji kosztów na 1 niepełnosprawnego na poziomie z 2010 r. dynamika PKB, CPI prognoza własna Wydatki ogółem 4,6 4,6 4,5 4,8 5,1 5,4 5,8 6,2 Wydatki na świadczenia, rehabilitację osób prawnie niepełnosprawnych oraz administrowanie (bez absencji chor.) % PKB 2,4 2,4 2,3 2,5 2,7 2,9 3,2 3,6 świadczenia 2,0 2,0 2,0 2,2 2,4 2,7 3,0 3,4 PFRON 0,4 0,3 0,3 0,3 0,2 0,2 0,2 0,2 orzecznictwo rentowe 0,02 0,02 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01 Wydatki na ochronę zdrowia osób przewlekle chorych 2,2 2,2 2,2 2,3 2,5 2,5 2,6 2,6 Indywidualne 0,7 0,7 0,6 0,6 0,5 0,5 0,4 0,4 Publiczne 1,5 1,6 1,6 1,7 1,9 2,0 2,1 2,2 Orzecznictwo pozarentowe 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01 0,01 0,02

180 Podsumowanie 1. Koszty niepełnosprawności liczone z jednej strony dość konserwatywnie, z drugiej przy zastosowaniu możliwie szerokiej definicji niepełnosprawnych, stanowiły w 2010 r. 5,3% PKB (4,5% bez wydatków na absencję chorobową). Wielkość ta była stabilna w okresie , przy wzroście publicznych wydatków na ochronę zdrowia niepełnosprawnych (w ujęciu netto) i spadku w relacji do PKB pozostałych pozycji wydatkowych. 2. Średni poziom wydatków na ochronę zdrowia osób przewlekle chorych (ujęcie netto) spowolnił w ostatnich latach, chociaż w całym okresie wzrósł o 29% realnie. 3. Średni poziom wydatków na świadczenia skierowane do osób z orzeczeniem o niezdolności do pracy wzrosły w tym okresie o 18% realnie, a w latach ich dynamika przyspieszyła do ponad 5% rocznie. 4. Zwiększenie wskaźnika zatrudnienia wśród osób z częściową niepełnosprawnością do 30% (z obecnych poniżej 13%) dałoby oszczędności w systemie świadczeń w wys. 0,2-0,3% PKB i tyle samo dochodów z pracy brutto osób, które podjęły pracę.

181 Podsumowanie 5. Symulacja efektu czynnika demograficznego wskazuje na powrót liczby osób z orzeczeniem o niepełnosprawności do poziomu z 2008 r., i znaczny wzrost liczby osób przewlekle chorych 6. Efekt finansowy starzenia się społeczeństwa przy obecnych wskaźnikach niepełnosprawności oraz utrzymaniu obecnych realnych wzrostów średnich wydatków na daną pozycję kosztów wskazuje na wzrost obciążenia kosztami niepełnosprawności z 4,5% PKB w 2010 r. do 6,2% w 2035 r., co wynika głównie ze wzrostu kwoty świadczeń i publicznych nakładów na ochronę zdrowia przewlekle chorych.

182 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych UJ Collegium Medicum - Instytut Zdrowia Publicznego

183 Wnioski zakres 1. Definiowanie niepełnosprawności > dominacja podejścia medycznego; rozpoczęto prace, umożliwiające wprowadzanie elementów funkcjonalnych i społecznych 2. Statystyka > dominacja prawnej definicji niepełnosprawności (osoby z orzeczeniami), początki wprowadzania definicji związanych z ograniczeniami funkcjonalności (EHIS/GUS) 3. Statystyczny obraz niepełnosprawności zafałszowuje rzeczywistość > zmniejsza się zakres niepełnosprawności prawnej na skutek zmian instytucjonalnych a nie na skutek występowania poważnych problemów zdrowotnych (Eurostat) oraz ograniczeń w funkcjonalności (EHIS).

184 Wnioski determinanty i profil Dominujący obraz Poważne problemy ze zdrowiem, narastające w cyklu życia (choroby przewlekle) Zewnętrzne bariery aktywności (ograniczenia rehabilitacji zawodowej i bariery infrastrukturalne) oraz integracji (niedostosowania i ograniczenia tolerancji) > niepełnosprawność społeczna Cechy niskiej zatrudnialności osób niepełnosprawnych poza zdrowiem: niskie kwalifikacje i brak motywacji do przezwyciężania trudności

185 Wnioski orzecznictwo lekarskie 1. Kilka instytucji orzeczniczych z różnymi i licznymi regulacjami 2. Różne treści orzekania: o niezdolności do pracy/służby, uszczerbku na zdrowiu oraz o niepełnosprawności 3. Lekarze są w stanie oceniać niewydolność organizmu oraz uszczerbek na zdrowiu oraz po przeszkoleniu (i we współpracy np. z pielęgniarką czy pracownikiem socjalnym) także niesprawność funkcjonalną (podstawową ADL i instrumentalną - IADL) a oceniają niezdolność do pracy 4. Mimo dwuinstancyjności orzekania, występują znaczące odwołania od decyzji organów do Sadów Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

186 Wnioski koszty niepełnosprawności Całkowity poziom kosztów oszacowany na około 62 mld PLN 4,6% PKB Dwa rodzaje kosztów: Koszty indywidualne (osoby niepełnosprawnej oraz jej rodziny) około 14,6 % kosztów całkowitych Koszty społeczne (publiczne): Na świadczenia pieniężne (głównie renty) 40% Na usługi sektora zdrowotnego (efekt netto) 1/3 kosztów całkowitych

187 Koszty niepełnosprawności projekcje i symulacje Projekcja kosztów niepełnosprawności przy założeniu postępującego procesu starzenia się populacji i wzroście niepełnosprawności funkcjonalnej oraz przy dotychczasowym trendzie wzrostu średniego wydatku rentowego dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności i tym samym zakresem publicznej ochrony zdrowia dla osób przewlekle chorych, daje stopniowo rosnący udział w PKB w okresie najbliższych lat; z 4,5% PKB do 6,2% PKB. Trzeba zauważyć, że są to koszty ponoszone przy bardzo miernym efekcie w dziedzinie rehabilitacji zawodowej i integracji społecznej osób niepełnosprawnych. Wprowadzenie w istotnej skali rozwiązań pozwalających na wzrost zatrudnialności osób niepełnosprawnych, zauważalny wzrost integracji społecznej i poprawę ich jakości życia osób niepełnosprawnych oznaczałoby zwiększenie wydatków związanych z niepełnosprawnością, przynajmniej o 1% PKB.

188 Rekomendacje Główne kierunki: - Orzecznictwo - Rehabilitacja zawodowa - Poprawa narzędzi sprawiedliwej oraz efektywnej polityki wobec osób z niepełnosprawnością - Opieka zdrowotna i rehabilitacja medyczna - Zwalczanie barier

189 Orzecznictwo Przygotowanie ustawy orzeczniczej: - orzekanie o zdolności do pracy; opracowanie standardów - wprowadzenie kryteriów funkcjonalności, wynikających z zastosowania ICF - nie tylko lekarze; zapewnienie udziału innych rzeczoznawców - zapewnienie kwalifikacji i kształcenia lekarzom orzekającym oraz innym rzeczoznawcom

190 Instytucje orzecznicze Rozważenie konsolidacji jedna instytucja Instytucja przyjazna osobom z niepełnosprawnością, z cierpliwością i w sposób zrozumiały przekazującej informacje oraz zdecydowanie mniej biurokratycznej Zdefiniowanie statusu lekarza orzecznika; albo to będzie urzędnik państwowy należący do korpusu publicznej służby medycznej, albo tylko samodzielny lekarz z odpowiednimi specjalnościami i certyfikatem, uprawniającym do pracy orzeczniczej, zakontraktowany przez instytucję publiczną/niepubliczną,

191 Narzędzia polityki wobec osób niepełnosprawnych Poprawa statystyki niepełnosprawności, rejestrów schorzeń, monitorowanie orzecznictwa i systematyczne sprawozdawanie - podstawą polityki opartej na faktach Koordynowanie spraw dotyczących osób z niepełnosprawnością na szczeblu rządowym w jednej odpowiednio umocowanej instytucji z kompetencjami oddziaływania na działania resortowe, a szczególnie Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Edukacji i innych ministerstw, a także wzrost możliwości oddziaływania na samorząd terytorialny; w zależności od rodzaju problemu, np. spraw infrastruktury i budownictwa mieszkaniowego

192 Niezbędne programy Zbudowanie kompleksowego systemu rehabilitacji zawodowej i integracji społecznej osób z niepełnosprawnością Znoszenie niepełnosprawności społecznej > likwidacja barier architektonicznych, transportowych, organizacyjnych i regulacyjnych Przygotowanie narodowego programu profilaktyki i leczenia chorób przewlekłych oraz rehabilitacji osób z ograniczeniami sprawności oraz podjęcie działań do przygotowania ustawy o zdrowiu publicznym

193 Wiceprzewodnicząca Zarządu Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych Prezes Honorowy Polskiego Stowarzyszenia Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Zespół Ewaluacji i Monitoringu Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych

194 WSTĘP Zastosowana ankieta została opracowana w nawiązaniu do rekomendacji dla przyszłego systemu orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy przygotowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Ankieta zawierała 32 pytania zamknięte ustalające stosunek badanych do określonych kwestii, umożliwiając jednocześnie dodanie obszernego komentarza. Ankieta została rozesłana owo do krajowych i regionalnych zarządów oraz kół organizacji zrzeszonych w Polskim Forum Osób Niepełnoprawnych, a także do wybranych osób zaufania publicznego łącznie na 353 adresy. Uzyskano 77 wypełnionych ankiet, co stanowi 21,8 % grupy potencjalnych respondentów. Badanie przeprowadzono w dniach 1-14 marca 2012 r.

195 Organizacje reprezentowane przez Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych 1. Polskie Stowarzyszenie Na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym 2. Polski Związek Niewidomych 3. Polski Związek Głuchych 4. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków 5. Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym 6. Ogólnopolska Federacja Organizacji Osób Niesprawnych Ruchowo 7. Lubelskie Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych Sejmik Wojewódzki 8. Wrocławski Sejmik Osób Niepełnosprawnych 9. Stowarzyszenie Otwarte Drzwi 10. Fundacja Inwalidów i Osób Niepełnosprawnych "Miłosierdzie"

196 1. System orzeczniczy w Polsce powinien być oparty o odrębną ustawę kompleksowo regulującą wszystkie zagadnienia związane z orzecznictwem (takie jak: przedmiot pracy orzeczniczej; ocena stopnia uszczerbku na zdrowiu; ocena trudności w pełnieniu funkcji życiowych, ocena niezdolności / zdolności do pracy; rola, kompetencje i status rzeczoznawców; struktura systemu; skład i zasady pracy komisji orzekających; procedury i zasady finansowania; kontrola działalności orzeczniczej i inne).

197 2. Dotychczasowe rozwiązanie w postaci kilku odrębnych instytucji orzeczniczych (KRUS, ZUS, MSWiA, wojsko) jest dobre i nie wymaga zmian.

198 3. W Polsce powinna być tylko jedna instytucja orzecznicza odpowiadająca na różne potrzeby (np. zatrudnienia, rehabilitacji, wsparcia, uprawnień itp.).

199 4. Orzekanie nie powinno ograniczać się do identyfikowania medycznych przyczyn niepełnosprawności, lecz ustalać zarówno medyczne, jak i pozamedyczne (społeczno-środowiskowe i osobowe) czynniki zakłóceń funkcjonowania osoby niepełnosprawnej.

200 5. Osoba niepełnosprawna powinna otrzymywać jedno orzeczenie dla różnych celów (np. odpowiedniego zatrudnienia, zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny i pomocniczy, rehabilitacji, edukacji, pomocy społecznej, uzyskiwanych uprawnień, świadczeń socjalnych itp.).

201 6. Orzecznictwo dla dzieci powinno być wykonywane przez odrębny wyspecjalizowany zespół.

202 7. Instytucja orzecznicza powinna być państwowa.

203 8. Instytucja orzecznicza powinna być niezależna od państwa.

204 9. Nowe rozwiązania w zakresie orzecznictwa powinny uwzględniać szybki i skuteczny system odwoławczy.

205 10. Nowe rozwiązania w zakresie orzecznictwa powinny uwzględniać procedurę odwoławczą do sądów.

206 11. Nowe rozwiązania w zakresie orzecznictwa powinny rozdzielać funkcje wypłacania (ubezpieczeń, rent) od funkcji orzeczniczych.

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work)

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Promocja zdrowego środowiska pracy dla pracowników z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Dane techniczne o projekcie Realizacja w latach 2011-2013 Finansowanie z Programu Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI: Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE Wsparcie środowiska osób niepełnosprawnych z terenów wiejskich i małomiasteczkowych Każda osoba niepełnosprawna,

Bardziej szczegółowo

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Rozdział 1. System orzecznictwa o niepełnosprawności Istnieje

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Bochni orzeka o niepełnosprawności do celów pozarentowych. Orzeczenie wydane

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych

Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych Orzekanie do celów rentowych i pozarentowych Orzekanie do celów pozarentowych Procedury przyznawania stopnia niepełnosprawności w Powiatowych Zespołach ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności dla potrzeb

Bardziej szczegółowo

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 Orzekanie o niepełnosprawności...

Bardziej szczegółowo

Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie

Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie Zasoby kadr dla zdrowia tendencje i perspektywy w starzejącym się społeczeństwie Stanisława Golinowska Ewa Kocot Agnieszka Sowa długoterminowej: Finanse Kadry medyczne i socjalne Finansowanie Outline 1.

Bardziej szczegółowo

Stopnie niepełnosprawności

Stopnie niepełnosprawności Stopnie Od ponad dziesięciu lat nie ma juŝ I, II i III grupy inwalidzkiej. Zamiast tego funkcjonują dwa rodzaje orzecznictwa: rentowe, które omówiliśmy w kwietniowych numerach Gazety Podatnika, oraz pozarentowe.

Bardziej szczegółowo

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu:

b) po ust. 4 dodaje się ust. 5 i 6 w brzmieniu: PROJEKT 31.08.2006. AUTOPOPRAWKA do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw W rządowym projekcie

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności.

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Orzekanie o niepełnosprawności Podstawą uznania osoby, która nie ukończyła 16 roku życia za niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Kancelaria Sejmu s. 1/9 Dz.U. 1996 Nr 100 poz. 461 USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Art. 1. W ustawie z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJONALNE, ZDROWOTNE I SPOŁECZNE DETERMINANTY NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. redakcja Stanisława Golinowska

INSTYTUCJONALNE, ZDROWOTNE I SPOŁECZNE DETERMINANTY NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. redakcja Stanisława Golinowska INSTYTUCJONALNE, ZDROWOTNE I SPOŁECZNE DETERMINANTY NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI redakcja Stanisława Golinowska Warszawa 2012 Spis treści EXECUTIVE SUMMARY 17 WYKAZ SKRÓTÓW UŻYTYCH W KSIĄŻCE 19 WPROWADZENIE 23 Prace

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Łańcucie został powołany Uchwałą Rady Powiatu Łańcuckiego Obowiązujące druki w celu

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności data... miejscowość... stempel zakładu opieki zdrowotnej lub praktyki lekarskiej ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE O STANIE ZDROWIA wydane dla potrzeb zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności Imię

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05

Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05 Postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. II UK 77/05 Orzeczenie stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności nie jest równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika organu rentowego o całkowitej niezdolności

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych)

Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) 015 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Opracowanie sygnalne Warszawa, 9.06.2015 r. Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. (na podstawie badania budżetów gospodarstw domowych) Jaki był zasięg ubóstwa ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska

Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska Dr Monika Lewandowicz-Machnikowska Ubezpieczenie rentowe (I) Niezdolność do pracy, a niepełnosprawność. Niezdolność do pracy, jako ryzyko socjalne w systemie zabezpieczenia społecznego podlega odrębnej

Bardziej szczegółowo

Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności

Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności Zasady i tryb orzekania o niepełnosprawności O niepełnosprawności orzekają: Powiatowe/miejskie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności jako pierwsza instancja; Wojewódzkie zespoły do spraw orzekania

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne Ubezpieczenia społeczne Wykład 12. Ochrona przed ubóstwem w Polsce opieka społeczna i inne instytucje zabezpieczenia społecznego Literatura: Bukowska (2011) www.zus.pl www.mpips.gov.pl Granice ubóstwa

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

1. Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych. 2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych

1. Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych. 2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych Załącznik do Zarządzenia Nr 1/2014 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tczewie z dnia 20 stycznia 2014 roku w sprawie określenia zasad przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie u. Gołdapska 23, 19-400 Olecko

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie u. Gołdapska 23, 19-400 Olecko .. pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu wniosku nr wniosku Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie u. Gołdapska 23, 19-400 Olecko WNIOSEK o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-20-09 Druk nr 1743 Warszawa, 20 lutego 2009 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawni - wiadomości ogólne

Niepełnosprawni - wiadomości ogólne Niepełnosprawni - wiadomości ogólne CZYM JEST NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I KTO O NIEJ ORZEKA? Zgodnie z przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych niepełnosprawność

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Europejskie badanie dochodów i warunków życia (EU-SILC) w 2011 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 21 grudnia 2012 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Europejskie badanie dochodów i warunków

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2005 ROKU Warszawa 2006 Opracowali: Akceptowała: Małgorzata Łabęcka Andrzej Kania

Bardziej szczegółowo

Wizerunek służb publicznych perspektywa europejska

Wizerunek służb publicznych perspektywa europejska Wizerunek służb publicznych perspektywa europejska Plan prezentacji: 1. Punkt wyjścia 2. Przegląd europejski w EUPAN 3. Wizerunek administracji publicznej wśród społeczeństwa 4. Monitorowanie i analiza

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 615

Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 615 Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 615 OBWIESZCZENIE MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 6 marca 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych I. Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko

Dane wnioskodawcy (proszę wypełnić drukowanymi literami)... syn / córka... imię (imiona) i nazwisko pieczęć jednostki rozpatrującej wniosek data wpływu wniosku (dzień, miesiąc, rok)... / 151 /... Nr kolejny wniosku / powiat / data złożenia wniosku WNIOSEK o dofinansowanie zakupu urządzeń (wraz z montażem*)

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Orzeczenia o niepełnosprawności (w przypadku osób do 16 roku życia) oraz o stopniu niepełnosprawności (w przypadku

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko opiekuna... ... Data urodzenia

Imię i nazwisko opiekuna... ... Data urodzenia Znak sprawy: W N I O S E K o przyznanie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym UWAGA! Przed złożeniem wniosku należy

Bardziej szczegółowo

2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych

2. Dofinansowanie do likwidacji barier architektonicznych Załącznik do Zarządzenia Nr 1/2013 Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Tczewie z dnia 29 stycznia 2013 roku w sprawie określenia zasad przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Próba podsumowania Urszula Budzich-Tabor, FARNET Support Unit Warszawa, 25 czerwca 2013 r. Co trzeba wiedzieć o Osi 4 w UE, żeby ją zrozumieć? Gdzie jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych dr Grzegorz Kula, gkula@wne.uw.edu.pl Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 5. Standardy socjalne i warunki życia Bukowska i in. (2011) GUS (2015), Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. GUS (2014), Budżety

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r.

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 30 sierpnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Ochrona zdrowia w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ y Zakres i cel koordynacji świadczeń Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w ramach Unii

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy?

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych 20 maja 2010 r., Rawa Mazowiecka Rynek pracy wyzwania na przyszłość Starzenie się ludności

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawność, a całkowita niezdolność do pracy

Niepełnosprawność, a całkowita niezdolność do pracy ARCH. MED. SĄD. KRYM., 2007, LVII, 6-10 Sprawozdanie z konferencji Zofia Gronowska, Anna Wilmowska-Pietruszyńska Niepełnosprawność, a całkowita niezdolność do pracy Disability and total inability to work

Bardziej szczegółowo

Podstawy ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych

Podstawy ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych Podstawy ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych Punkty ECTS 4 Łączna liczba godzin: 100, w tym: - wykłady 30 godz. - ćwiczenia 45 godz. - samokształcenie 25godz. Typ przedmiotu: obowiązkowy Wymiar godzinowy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Alicja Sobczak Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Złożoność systemu

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Urząd Regulacji Energetyki Warszawa, dnia 10 września 2010 r. Zobowiązania

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

Pan Ryszard Makuch Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Radomiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

Pan Ryszard Makuch Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Radomiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LWA-4101-09-05/2012 P/12/105 Warszawa, 14 sierpnia 2012 r. Pan Ryszard Makuch Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Radomiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Regulacja prawna Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn.zm. Przedmiot ochrony:

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania*

Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania* ( pieczęć zakładu opieki zdrowotnej lub gabinetu lekarskiego) Wniosek lekarza o skierowanie na turnus rehabilitacyjny Imię i Nazwisko. PESEL albo numer dowodu tożsamości Adres zamieszkania*. Nr telefonu...

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie dotyczące Wniosku dla osób

Bardziej szczegółowo

Renty z tytułu niezdolności do pracy

Renty z tytułu niezdolności do pracy I Renty z tytułu niezdolności do pracy Wiadomości ogólne Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: został uznany za niezdolnego

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Anna Nicińska Karol Osłowski Uniwersytet Warszawski Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ Solidarność pokoleń Lublin, 8 listopada 2012 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2009 ROKU

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2009 ROKU ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA LEKARZY ORZECZNIKÓW ZUS O NIEZDOLNOŚCI DO PRACY WYDANE W 2009 ROKU Warszawa 2010 Opracowali: Andrzej Kania Małgorzata Łabęcka Akceptowała:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie wzorów wniosków w zakresie refundacji leku, środka

Bardziej szczegółowo

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Dr Eliza Mazurczak-Jasińska Regulacja prawna Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn.zm. Przedmiot ochrony:

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Celem projektu ustawy jest uwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt P 9/06, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw Nr 66,

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI AKCJA - ZAGRANICZNA MOBILNOŚĆ SZKOLNEJ KADRY EDUKACYJNEJ W RAMACH PROJEKTÓW INSTYTUCJONALNYCH (VETPRO_COM) I. INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A.

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A. Wyślij do Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego A. Dane osobowe Imię i nazwisko Duński numer osobowy Adres Numer telefonu

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych

Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy r. pr. Mateusz Brząkowski Obowiązki i korzyści związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych 1 1 Zatrudnianie niepełnosprawnych Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo