PARAFJA I SZKOŁA PARAFJALNA WŚRÓD EMIGRACJI POLSKIEJ W AMERYCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PARAFJA I SZKOŁA PARAFJALNA WŚRÓD EMIGRACJI POLSKIEJ W AMERYCE"

Transkrypt

1 PARAFJA I SZKOŁA PARAFJALNA WŚRÓD EMIGRACJI POLSKIEJ W AMERYCE JÓZEF CHALASINSKI - WARSZAWA. STUDJUM DZIELNICY POLSKIEJ W POL. CHICAGO. 1. Południowe Chicago Studjum moje dotyczy jednej dzielnicy Chicago, mianowicie South Chicago (Południowe Chicago). Dzielnica ta była początkowo samodzielnem miasteczkiem i dopiero w 1891 r. przyłączona została administracyjnie do Chicago. Pod względem ekonomicznym i społecznym wyraźnie wyodrębnia się jednak; posiada charakter miasteczka stalowego (steel town). Z Loop em (handlowe centrum Chicago), oddalonem 12 mil ang.. połączona jest liniami tramwajowemi i koleją elektryczną Illinois Central Electric, która przebiega tę przestrzeń w pół godziny. South Chicago przylega na wschodzie do wielkiej stalowni Illinois Steel Company, położonej nad jeziorem Michigan w miejscu, gdzie wpada rzeka Calumet River. Mieszkali tu kiedyś Indjanie, a pierwszy biały człowiek osiedlił się tulaj dopiero w 1830 r. Na zachodzie dzielnica przechodzi w rzadziej zabudowane prerje i ograniczona jest ulicą So Chicago Avenue, biegnącą od ujścia Calumet w kierunku północno-zachodnim wzdłuż dawnego szlaku indjańskiego. Na południu graniczy z robotniczo-imigranckiemi dzielnicami, a na północy z zamożną dzielnicą amerykańską. Najstarsza ulica handlowa dzielnicy (Harbor Avenue). ciągnąca się wzdłuż rzeki Calumet, poczynając od jej ujścia, założona została w 1871 r. z rozwojem dzielnicy rolę centra handlowego ustąpiła ulicy 92-ej, a sama zdegradowana została do roli lokalnego ośrodka przestępczości i prostytucji. Całą tę dzielnicę zamieszkiwało w 1930 r mieszkańców, z czego 36,62% to ludność polska (tj. urodzona w Polsce, wraz z pokoleniem urodzonych już w Ameryce z rodziców Polaków). Polacy, którzy stanowią tu tak duży procent, i posiadają cztery swoje parafie, a przy nich parafialne polskie szkoły, nie są równomiernie rozmieszczeni po całej dzielnicy. Najgęściej zgrupowani są przy samej stalowni, w której pracują. Na najbliższych więc ulicach, przy samej stalowni położonych stanowią od 52.25% do 65,55% ogółu ludności. Dalej zaś o kilka ulic na zachód od stalowni w dzielnicy murowanych domków zamożniejszych reprezentują 39.52%, a jeszcze nieco dalej na zachód już tylko 4.79%, podobnie kilka ulic na północ procent ludności polskiego pochodzenia wynosi tylko 2.57%; a kilka ulic na południe 3.82%. Ulice najbliżej stalowni położone, zamieszkałe w tak olbrzymiej większości przez Polaków, należą do najuboższej części dzielnicy. Jest lo polska parafja Św. Michała, zwana także w potocznym języku B u s h e m l u b kierzkami od krzaczków, które tutaj nad brzegiem jeziora pół wieku teniu rosły. Zabudowana przeważnie drewnianemi domami, ta część dzielnicy zachowuje do dzisiaj najwięcej starokrajskich : tradycyj. najmniej uległa zamerykanizowaniu i najmniej ma naturalizowanych obywateli

2 amerykańskich. W r Bush miał 28.65% obywateli wśród emigrantów w wieku 21 lat i wyżej, a w 1930 r %. Bush należy do najgęściej zaludnionych części dzielnicy. Na paru ulicach przy samej stalowni na akr kwadratowy wypada osób; nieco dalej na zachód : osób, a jeszcze dalej i Tylko 10% mieszkań należy do kategorji 30 dol. i wyżej czynszu miesięcznego; podczas gdy zaraz na następnych kilku ulicach, dalej na zachód, do tej kategorji należy 70% mieszkań; a jeszcze dalej na zachód przeszło 92%. 31,2% rodzin w Bushu ma aparaty radiowe: następne ulice na zachód 57,36%, a dzielnica zamerykanizowana, niemiecko-szwedzka 88,18%. Zaznaczyć trzeba, że cała ta dzielnica polska, położona na południowej stronie Chicago nie posiadała nigdy tak silnie rozwiniętego życia narodowego polskiego, jakie cechowało wielką dzielnicę polską, położoną na północno-zachodniej stronie miasta i ciągnącą się wzdłuż Milwaukee Avenue (zwanej przez robotników polskich Miłwałki). Dzielnica ma wprawdzie silne lokalne oddziały Z.N.P. i Zjednoczenia Polskiego Rzym.-Kat., nie ma jednak biblioteki polskiej, jak również nie ma w niej związków grupujących emigrantów z sąsiednich okolic; takie związki sąsiedzkie są bardzo liczne w północno-zachodniej dzielnicy polskiej. W całem Poludniowem Chicago Bush zachował najwięcej przeniesionych z kraju tradycji, i najwięcej ofiarował na 10-milionowy Fundusz dla Polski. Południowe Chicago ma dwie lokalne gazety: dziennik drukowany po angielsku Daily Calumet (zał. około 1880 r.) i tygodnik polski (drukowany w formie gazety) Polonia (zał. w 1906 r.). 2. Początki kolonji polskiej. Najstarsza parafia polska w tej dzielnicy, Parafia Niepokalanego Poczęcia powstała w 1882, a według ustnie przekazanej historii parafii około 1873 r. było tutaj zaledwie 7 8 rodzin polskich. Znaczną część obecnej dzielnicy pokrywały jeszcze wówczas bagna, a tam, gdzie obecnie idzie część głównej lokalnej arterii handlowej, Commerciał Avenue, Main Street Południowego Chicago, polowan w najlepsze na kaczki. Dopiero z założeniem stalowni w 1881 r. rozpoczyna się rozwój Południowego Chicago, które do tej daty było miejscowością rybacką i farmerską. Rozwój ten wiąże się ściśle z napływem polskich emigrantów do stalowni. W tym przełomowym dla SoChicago roku dzielnica ta, licząca obecnie zgórą 50 tys. mieszkańców, zaledwie rozpoczynała swoją egzystenję. Wówczas opowiada stary postmaster, który przybył tutaj w 1881 r. jako chłopiec można było stanąć na rogu i policzyć wszystkie domy w Poł. Chicago... Mieszkali tu Anglicy, Walijczycy, Niemcy i trochę polskich rodzin, wszystkiego razem znacznie mniej niż sto rodzin. Polska kolonja tworzyła się tułaj w sposób swobodny i bezplanowy. Często nie pytano nawet do kogo należała ziemia, na której budowano domki. I nierzadko właściciel zgłaszał się dopiero później. Budowano bez planu i jak się komu podobało i dopiero w kilkanaście lat później władza zarządziła przesunięcie domków i ustawienie ich w jakiś porządek, ażeby i dla parku zrobić miejsce. 2

3 Początkowo też była to społeczność głównie kawalerska. Wyjeżdżali sami mężczyźni na zwiady. Ściągali następnie krewnych i sąsiadów. Obecnie jeszcze wśród emigrantów powyżej lat 21 liczba mężczyzn znacznie przewyższa liczbę kobiet. W B u s h u w 1930 r. na foreign born white w wieku 21 lat i wyżej mężczyźni stanowili (w tem 210 kawalerów), a kobiety 916 (w tem 37 panien). Pominąłem tu Meksykańczyków, wśród których, jako najnowszej emigracji, przewaga mężczyzn jest jeszcze większa. Wśród nich liczba mężczyzn jest dwukrotnie wyższa niż kobiet. O początkach dzielnicy i jej pierwszych polskich mieszkańcach opowiadają jeszcze starzy mieszkańcy.,,to tu tak było. że ojciec jak przyjechał to świnie z miasta na piechotę goniuł, bo żadnych karów (tramwaii) jeszcze nie było. Jeno zwyczajne drogi. A w fabryce to brał 1 dolara, albo 1 dolara i 15 centy, to nie było wiele za 10 go- dzinów pracy, ale i cyny były bardzo niskie. 3 fonty nyrek kosztowało 1 cynt; a cały miesiąc to żył za 7 talary (dolary), jak brał na książkę na samego siebie, ale jak we czterech, to wyszło dużo tani, bo jakie 4 talary na każdego na miesiąc. To jak mój ojciec wzion 25 talary na miesiąc, to z tego 15 wystał do kraju, a przecie i wypoil także. Ale to ja już sam pamintam jak uni tu mieszkali, 20 chlapa w jednym roomie (pokoju), dziesięć pracowało na dzień a dziesięć na noc, to jak się pokładły na zimi, to tak jak szczury jeden kolo drugiego leżeli. A ta kobita to gotowała im w taki wanince, saganie od prania, i jak ugotowała to każdemu to jego mięso na kijku dala to byl jego font. To tu na początku to tych kobit to było bardzo mało do żyniaczki. jeno same chłopy. To jak się który zwiedział, że drugi ma siostrę w kraju, to jeno tak kolo niego chodził a fundował mu, żeby się mógł z tą jego siostrą ożynić. To niejeden szyfkartę kupił i sprowadził ją na swój koszt, a ta jak przyjechała, to jeno mu dupę pokazała i poszła do stokjardów na robotę. Ale i niejeden się tak ożynił. Nikt to wtynczas nie stojał o to czy on jo znal czy nie, jak jeno guzik przyszyła to już było dobrze, wincy nie trza było. Familijno-sąsiedzki sposób rekrutowania się kolonistów spowodował, że do kolonii napływał głównie element, który byl nie tylko etnicznie jednorodny, ale pochodził z jednych okolic. Napływała tu ludność głównie z Kujaw (tak spod zaboru pruskiego, jak i rosyjskiego). Bismarkami i Ruskami zwali się wzajemnie przybysze spod obydwóch zaborów. Bardzo niewielu pochodziło z Galicji. Porządek społeczny, jaki się tu zaczął wytwarzać wyrastał z tych treści społecznych: zwyczajów, obyczajów i pojęć moralnych i organizacyjnych, które ze sobą i w sobie przynieśli. Władze amerykańskie nie narzucały im się z opieką, pozostawiały ich samym sobie. Odtwarzano też możliwie wiernie wzory społeczne przeniesione z wiejskiego, sąsiedzkiego życia. Pierwotnie też osada przypominała raczej polską wioskę, niż amerykańską osadę przemysłową. Domy to były takie gorsze jeszcze, jak kurniki po dworach. Każdy to se jeszcze krowy trzymał, kurów to tu było zatrzynsienie, niektórzy tyż mieli po 50 kaczków. A w niedziele to muzyki grali, i wesoło tu było. 3. Pierwsze instytucje społeczne. Jedną z pierwszych instytucji nowo powstającej osady imigranckiej była karczma. Do karczmy kierowały się pierwsze kroki nowego przybysza ze starego kraju: tułaj bowiem spotykali się z krewnymi i znajomymi i korzystali ze świalłej rady karczmarza obytego najlepiej z lokalnymi stosunkami. 3

4 Tu na cale to South Chicago to wtedy był jeden policyjant. A lampy to jeszcze były kerasynowe. To jak w saloonie (karczmie) spierać się zaczyni o dziewuchę, to jeden lampę rozbił, nóż tymu drugiemu u w brzuch wcisnył i flaki wypruł, salooniarz nic nie powiedział i się nie wydało. Salooniarz to była tu najwinksza władza. To jakem tu przyjechał na dypo (stację kolejową) opowiadał inny, staruszek mieszkający w osadzie od 12 lat to nie wiedziałem gdzie się podziać, tom się pytał jednego gdzie je ten, a tyn, co był mój znajomy. To on nie wiedział, ale mi mówił, żebym sedł do saluniarza, to on mi powi, bo oni się tam wszystkie schodzą. Karczma była dla osady nie tylko urzędem meldunkowym, miejscem zebrań, zabawy, lecz i bankiem. U karczmarza bowiem inkasowano czeki otrzymywane za pracę. Wkrótce po zebraniu się małej gromadki rodaków, przeważnie sąsiadów z tej samej okolicy w kraju (początkowo głównie z Poznańskiego), utworzyło się towarzystwo religijne i wzajemnej pomocy Sw. Wincentego a Paulo w Pol. Chicago. Następnie założone zostało Tow. Bratniej Pomocy Króla Jana III Sobieskiego; później Legion Sw. Jozafata; Tow. wzajemnej pomocy Jana Kilińskiego; Tow. im. T. Kościuszki; Związek Braci Polaków (r. zał. 1900). Wszystko to były tow. wzajemnej pomocy, które zajmowały się pogrzebem: płaciły pośmiertne, a nawet i zapomogi tygodniowe w czasie choroby. Staraniem najstarszego towarzystwo św. Wincentego założona została pierwsza parafia w dzielnicy Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marji Panny. Według księgi Jubileuszu 50-lecia istnienia Parafii N.P.N.M.P., w 1882 r. (rok założenia parafii) było już w dzielnicy około 70 rodzin polskich. W 10 lat później w 1892 r. kolonia polska już się tak rozrosła, że od tej parafii macierzystej nie bez silnego sprzeciwu z jej strony, oddzieliła się część i utworzyła parafię Sw. Michała Archanioła. Następnie powstały jeszcze dwie nowe parafie Św. Magdaleny (zał. 1910) i Św. Bronisławy (zał. 1929), tak że obecnie dzielnica ma 4 polskie parafie i cztery szkoły parafialne. W r szkoła parafialna Św. Michała Archanioła miała 1725 dzieci; szkoła N.P.N.M.P. 1029; szkoła Św. Magdaleny 850 i szkoła Św. Bronisławy Parafia w życiu zbiorowem kolonji. Parafii musimy się przyjrzeć bliżej. Jest to bowiem forma społeczna o zasadniczem znaczeniu dla zbiorowego życia kolonii polskiej w Ameryce. Przenika ona wszystkie sfery życia zbiorowego; jest zasadniczą, naczelną grupą społeczną i podstawowym stereotypem myślowym, przy pomocy którego emigrant myśli o zbiorowości o sprawach społecznych wogóle, o samym sobie. Ze stereotypem parafji kojarzy się nierozłącznie jego poczucie wartości, jego poczucie godności. Rozpatrzmy więc zasadnicze funkcje społeczne parafii i właściwości jej struktury. 1. Parafja jest organizacją wspólnego, zbiorowego kultu religijnego. Kult ten zajmuje w życiu zbiorowem polskich robotników centralne miejsce. Znikły wprawdzie wioskowe odpusty, ale cztcrdziestogodzinne nabożeństwo, nowenna, przyjmowanie Pierwszej Komunji Świętej przez dzieci szkolne, pogrzeb, misje - 4

5 w dalszym ciągu należą do najważniejszych wydarzeń kolonii. Kult ten zachował charakter zbiorowy jest sprawą całej grupy. U podłoża tej rełigijno-parafialnej więzi, leży jeszcze, choć już mocno nadwyrężone, przekonanie o zbiorowej solidarnej odpowiedzialności całej parafii wobec Boga. Inteligentny robotnik z parafii Sw. Michała zakończył swoje opowiadanie o rozpuście, jaką widział w jednym z klubów amerykańskich, zdaniem: Gdyby u nas w kolonii coś podobnego działo się, to byśmy się bali, aby kara Boża na całą kolonię za to nie spadła. W hierarchji społecznej stanowisko księdza należy do najzaszczytniejszych. Michałowo dumne jest z tego, że żadna parafia w So Chicago, nie wydała tyle księży. Nasza parafia to bituje inne. Żadna parafia się tak nie szczyci jak nasza: z naszy najwinej księży wyszło. Ten nasz kościół to całe SoChicago zdobi. Wyświęcenie nowego księdza, należy do największych uroczystości kolonii. Na uroczystym obiedzie prymicyjnym ks. Z. z parafii Sw. Michała zebrało się, jak podaje Polonia, około 600 osób. Uwzględniając tę bogatą treść społeczno-religijną parafii, łatwo zrozumieć, że i nazwa parafii nie jest sprawą obojętną. Święty, którego parafia wybiera sobie za patrona - jest dla parafian nie tyłko symbolem, bogatym w skojarzenia, lecz realną istotą, która ma pośredniczyć pomiędzy parafią a Bogiem i roztaczać nad parafią opiekę. Nie obojętne jest więc, jaki święty będzie parafii patronował. Przyjęcie nazwy dla najstarszej w dzielnicy parafji N.P.N.M.P. poprzedziła walka o świętego patrona dla parafii. Członkowie... Towarzystwa Sw. Wincentego a Paulo czytamy w Księdze Złotego Jubileuszu Parafii N.P.N.M.P. - pragnęli ją mieć pod swojego świętego wezwaniem, a uczestnicy zaś innego stowarzyszenia, młodszego od pierwszego, ale już wówczas liczniejszego i silniejszego, mianowicie Tow. Św. Jozafata chcieli koniecznie mieć pod swego patrona opieką. Zdawało się chwilowo, że sporom nie będzie końca, jedni drugim ustąpić nie chcieli, udano się ostatecznie ze sprawą do ks. Proboszcza. Po przesłuchaniu obydwóch stron przez ks. Proboszcza i komitetu ad huc wybranego doszli do przekonania, aby przedmiot sporów usunąć i oddać parafię pod wezwanie i opiekę Niepokalanego Poczęcia Najśw. Maryi Panny; na to ostatecznie ogół się zgodził. Siłę więzi parafii jako grupy zbiorowego kultu religijnego potęguje fakt znajdowania się wśród obcych na obczyźnie. W przeszczepionym na obczyznę kulcie religijnym skojarzone jest nierozdzielnie to wszystko, do czego w kraju emigrant był przywiązany: okolice rodzinne, groby pozostałych krewnych i krewni żyjący. Kościół jest dla emigranta polskiego symbolem wszystkiego, co rodzinne. Patron parafii, to ten ich patron ze starego kraju, z ich okolicy. Dzwony kościoła parafialnego, wydzwaniają dzień w dzień Anioł Pański, tak samo tutaj na obczyźnie, jak w starym kraju. Przywiązania do ziemi i okolicy rodzinnej, nie potrafiły zerwać ani dobre zarobki amerykańskie, ani pamięć niedoli chłopskiej. Najdrobniejsze pamiątki przypominają mu tę ziemię. Dzwony na Anioł Pański zastały ninie raz na rozmowie z tymi robotnikami. Było lato. Rozmowa nam się urwała, a jeden z robotników odezwał się: Kiedy tak te dzwony dzwonią, to jakby sianem w powietrzu pachniało. I rozmowa nasza zeszła na siano, na zboże gdzie w jakiej okolicy było lepsze - na dziedzica. Parafja, to dla robotnika-emigranta część starego kraju. Część tego z czem czują się związani całą swoją osobowością. Ta część musi im zastąpić wszystko, co zostawili, staje 5

6 się symbolem wszystkiego, co ich było, a od czego musieli odejść. Nic też dziwnego, że rola parafii w psychice emigranta rozrosła się do rozmiarów tak wielkich, w jakich nie występuje w najbardziej zapadłych wioskach Polski. Zajmuje w tej psychice tak nieproporcjonalnie dużo miejsca, że z siły dobroczynnej, staje się dla emigranta szkodliwą, utrudniając mu przystosowanie się do nowych warunków życia i walkę o lepsze miejsce dla siebie w społeczeństwie amerykańskiem. 2. Parafja jest grupą s w o i c h. W tradycyjną, przeniesioną z kraju formę parafii zamknięta została nie tylko treść religijna, ale wszystkie wspólne wartości społeczne, które emigranci przynieśli ze sobą. Parafie narodowe w Ameryce także i polska nie są tworami terytorjalnymi w głębszem rozumieniu, w jakiem są niemi parafie w Polsce. Parafię emigrantów wiąże wspólność wartości, które są przeniesione a nie znajdują oparcia, ani w terytorium, ani w instytucjach szerszego amerykańskiego społeczeństwa. Bodźcem do zawiązania parafii są nie tylko motywy religijne, ale instynktowe dążenie swoich do skupienia się. W Polsce parafia jest pewnego rodzaju nadbudową nad terytorjalno-sąsiedzką więzią wsi. Ziemia i oparte na niej stosunki ekonomiczne istnieją niezależnie od tego, czy istnieje parafia. Wśród emigrantów tworzenie się parafii jest przejawem dążenia do odbudowy tej tradycyjnej formy bytowania zbiorowego, jaką jest sąsiedztwo. Krewny krewnego, sąsiad sąsiada ściąga do Ameryki, zamieszkiwali obok siebie, tworząc kolonie z ludzi z jednej okolicy Jak jeden przyjechał, to popóźni bratu lub siostrze szyfkarte posłał i tak my się tu wszyscy posprowadzali. Zebrawszy się razem, tworzyli parafie, nie tylko dla religji, ale w instynktowem dążeniu do wzmocnienia tego związku rodzinno-sąsiedzkiego, który przeniesiony na obczyznę, oderwany został od ziemi ojczystej i stracił naturalną swoją podstawę. Parafia piszą Thomas i Znaniecki w odniesieniu do parafii emigrantów polskich jest istotnie poprostu dawną pierwotną spoecznością (primary community; zreorganizowaną i skoncentrowaną. W swojej konkretnej całości zastępuje ona zarówno węższą, lecz bardziej zwartą, wioskę, jak i rozleglejszą, lecz bardziej rozproszoną i nie t a k wyraźnie określoną, okolicę. W swojej zinstytucjonalizowanej organizacji pełni te funkcje, jakie w Polsce spełnia parafia i gmina. Pokrewieństwo jest podstawą społeczną parafii. Parafia ma być rozszerzoną rodziną. Rodzina jest też jej najważniejszym fundamentem. Parafia stoi na straży autorytetu rodziców, na straży przywiązania dzieci do rodziców, na straży jedności rodziny. Rozgałęzione stosunki rodzinne są podstawą silnej więzi parafialncj. Nic brak ich też w naszych parafiach. Małżeństwo jednego z najstarszych osadników w Poł. Chicago K., liczy obecnie 150 potomków. Religijno-parafiałna działalność polega wszak na rozszerzaniu tej więzi rodzinnej: tworzy ojców chrzestnych, a przez swoje bractwa: braci i siostry. Element rodzinny, stały i nieruchliwy, stanowi podstawę parafii. Łatwo też zrozumieć niechęć do elementów kawalerskich, zmieniających miejsce pracy i zamieszkania roartników. Jednemu z wybitnych i zasłużonych księży przypisują w parafji powiedzenie: Wolałbym diabła zobaczyć, jak tego wszorza borciarza. 6

7 Tworzenie parafii było dyktowane instynktowem dążeniem do skupienia się swoich, do trzymania się razem. Potęgował je lęk przed zgubieniem się w obcem morzu. Czemże bowiem stawał się emigrant, bez tej grupy swoich? Najemnikiem, wartością ekonomiczną na rynku pracy, istotą bez znaczenia społecznego, z którą nikt się nic liczył. Dopiero w parafii, w grupie swoich nabierał znaczenia. Z siłą tej grupy wiązało się jego poczucie wartości i mocy. Im więcej polskich parafii, im one są większe i silniejsze, tym większe jest znaczenie parafian. Stąd zrozumiała jest reakcja przeciw porzucaniu parafii polskich przez Polaków. Chicagowskie zrzeszenie kapłanów polskich, Pierwsza Grupa Zw. Kapłanów Polskich w St. Zjedn. w r powzięło następującą uchwałę: Ubolewamy nad objawem coraz to częściej dziś się powtarzającym, że nasza inteligencja, która wyrosła w naszych polskich parafiach i w naszych parafiach dorobiła się majątku i na swoich rodakach wzniosła się na wyżyny wpływów politycznych i od tych rodaków jeszcze nadal domaga się poparcia, dziś te parafie polskie opuszcza, dzieci swoje nie wychowuje w tradycjach polskich i nie dba o przyswojenie dzieciom języka swych ojców: ślubuje w kościele nie polskim; chowa się z kościoła niepolskiego; popiera parafie niepolskie, a zostawia trudności w utrzymywaniu tych ostoi tradycji i naszych ojców najbiedniejszym z naszego ludu; nie pomagają ani parafiom polskim, ani też sierocińcowi polskiemu, który otrzymuje tylko pewien procent dochodu z ofiar, złożonych na dobroczynności katolickie jedynie w kościołach polskich... zaraźliwa choroba opuszczania swoich, żywotne sity naszej Polonji Chicagoskicj zupełnie zrujnuje. ( ) Ks. F. Feldheim, sekretarz. Równocześnie parafia broni się przed innym niebezpieczeństwem, które zagraża jej sile i jedności: przed inwazją obcych elementów (przez mieszane małżeństwa katolickie różno-narodowe). W parafii Św. Michała istnieje zasada, żc z zawarciem takiego małżeństwa, parafianin musi się przenieść do niepolskiej parafii katolickiej. Parafia zamyka się przed obcymi, chce zostać grupą swoich. Poza parafiami swoich zaczynają się już Żydy i masony. Żydostwo i masuny runują (rządzą) stalownią. Żydostwa tam tego pełno, co te większe stanowiska zajmują, to oni się tam popierają, ale Polaków to usuwają. I oni też runują całą Ameryką. Oni leż demoralizują Polaków. W baptyslycznym settlemencie są według udzielonej mi przez robotnika informacji same Poloki, ale żydostwa słuchają, bo na tę naukę, co oni mają, to przychodzi jaka żydówka czy angielska. Co oni się tam uczą, to ja nie wim, ale wim, żc im coś tam z książków czyta. Także tym dzieciom to mliko dają. A na wieczór to się tam znów starsze schodzą chłopy i kobity do kupy i cudzołóstwo uprawiają, to taki krzyk robiom, że już trudno wytrzymać. Ja wam powim, że te Polaki to ze wszystkich narodowości najłatwi sie ogłupolać dadzą i najwincy tych nowych wiarów nawytwarzają. Kiedy zaintrygowany powszcchnem używaniem określenia Żyd dla obcych bez zróżnicowania, zapytałem, co rozumieją przez to, odpowiedziano mi: Wszystko, co nie Polak, to są Źydy. 7

8 5. Życie towarzyskie parafii Jak była ta robota to robotniki znali drogę z dumu do fabryki z fabryki do dumu, a tera jak roboty nima, coby się mógł rozweselić (bo ma czas), to znów pinindzy nima. to jeno z dumu do tego parku i spowrotem. I to tak je. Ale w życiu parafialnem były i lepsze czasy. Dawni jak te saluny były otwarte... to pełno było naroda w salunach i muzyka nieraz była. A jak to ten dzień przyszedł, nie pamiętam, jak to nazywają (miał na myśli Thanksghing Day) to grali w kości na indyki i ten, co wygrywał to dostawał indyka, albo gęś, albo kaczkę... Saloony były pootwierane, to się tam najadł. Zapłacił za wiski czy za piwo to ten luncz to miał za darmo..minso było świżo gotowane, niektórzy to trzymali specjalnego kucharza. To niejeden do domu nie szedł na kolację jeno do salunu, bo lepi smakowało. Co to za czasy byli. Jak tylko żem przyjechał (1910), to w parę dni się żynił ten, co to koło mnie siedział. Jaka to zabawa była. A na weselu to musiało być conajmni 16 par przybocznych, wszystko w bieli. I to szli kujawiaki i krakowiaki i wszystko polskie tańce. Na weselu syna robotnika X. w 1925 r. (według informacji rodziców) było 250 gości. Zjedzono 12 tuzinów kur. Pieczywo kosztowało 50 dolarów. Były cztery kucharki i zmywaczka. Czterech muzykantów grało całą noc (za 85 dolarów). Wódka i napoje kosztowały 155 dolarów. Całe wesele bez ślubu kosztowało 1200 dolarów. Na czepek zebrali na weselu 1500 dolarów. Urodziny, chrzciny, imieniny, wesela, jubileusze rodzinne i pogrzeby, to najważniejsze wydarzenia życia parafialnego. Jak w grupie sąsiedzkiej, tak i tutaj ludzie podają sobie z ust do ust wiadomości osobiste, a i tygodnik lokalny zawdzięcza swoją popularność tym właśnie funkcjom plotkarskim. Są wprawdzie towarzystwa, ale starzy należą do nich głównie dla ubezpieczenia. Rok rocznie Polonia podaje sprawozdanie z nowych instalacji, czyli wyborów zarządu, i na tem kończy się przeważnie zainteresowanie towarzystwami u członków. Młodsi mają towarzystwa śpiewackie, ale przede wszyst- kiem sport. Ale sport to nie jest już dziedzina polskiej parafii: dział sportowy drukuje się nawet w Polonii po angielsku; zajmuje on tu jednak niewiele miejsca, jest prawie całkowicie zmonopolizowany przez angielski Daily Calumcl. Młodzież czyta ten dziennik, starzy Polonię. Jak gramy mówił N.. grający obecnie z klubem Brandon Speed Boys, a dawniej członek Świętych Michałów to zawsze w Daily Calumet je opis i pikczery dawają. i jak ja raz wygrał, to i mój pikczer chcieli wziąć, ale ja nie chciał. Ja się nigdy odebrać nie chciał od maleńkości. Polonia jest organem miejscowej elity towarzyskiej. Z niej dowiadują się znajomi o wydarzeniach familijnych i towarzyskich. Niech kto z elity wstępuje w związek małżeński, a Polonia na frontowej, lub najdalej na drugiej stronie drukuje sążniste sprawozdanie ze ślubu i wiadomość, że...młodzi państwo udali się w podróż poślubną automobilem do Hol Springs lub innej miejscowości. Rzadko jednak o taką uroczystość jaką był ślub kuzyna redaktora naczelnego Polonii, na którym zebrała się elita So Chicago. Ślub p. U. z panią A. H. czytamy w Polonii z dn. 22. XI w środę. dn. 21-go b. m. o godz. 5-ej wieczorem sprowadził do kościoła N. P. N. M. P. bardzo liczny zastęp gości i wiernych. 8

9 Na wstępie do kościoła marsza weselnego dla młodych państwa odegrał p. J. J. na skrzypcach z towarzyszeniem organu miejscowego organisty p. F. Sz. Ceremonii ślubnej dokonał ks. W. P., miejscowy asystent i przyjaciel rodziny B.; w sanktuarium też był obecny ks. J. M., prob. par. Sw. Stanisława BM. Cudnie na chórze śpiewała.,veni Creator sympatyczna solistka panienka G. M. obligato na skrzypcach grał p. J. J., Ave Maria (Rosewig) silnym tenorem odśpiewał brat nowożeńca, p. J. B. Nastrój w kościele był uroczysty zewsząd biła radość, rozpromieniało wszystkich wesele to też gdy pp. S. J. i A. B. wyszli z kościoła zaczęły się sypać życzenia otoczyło ich kołem kilkaset ludzi. Łzy radości i wdzięczności rosiły lica szczęśliwej a dobranej pary. Wieczorem o godz. 7-ej w klubie Windsor Shorc, przy 75 ul. i Yates Ave zebrało się przeszło 230 gości weselnych. Zasiedli do kolacji weselnej w dwóch oddzielnych salach, gdyż niemożliwością było aby wszyscy mogli pomieścić się nawet w najobszerniejszej tam sali. Inwokację przed kolacją wypowiedział ks. W. P. Po kolacji program mów otworzył redaktor Polonii i kuzyn nowożeńca. W słowie wstępnem określił on piękne zalety charakteru młodych państwa i z kolei powołał adw., który zna pana młodego od lat chłopięcych. Przemówienie swoje przeplatał humorystycznemi epizodami z dawnych lat ich koleżeńskiego współżycia. Pani K. S. O. w języku polskim snuła życzenia dla młodych i też wspominała o długich latach bliższej znajomości z młodym państwem. Tow. Śpiewu im. Bol. Dembińskiego sprawiło niespodzianki: swemu koledze i wystąpiło ze śpiewem, który tak się zebranym podobał, że aż trzy razy musieli śpiewać. Serdecznie też przemawiali księża. Ob. I...V z Chicago jako długoletni znajomy nowożeńców składał serdeczne życzenia. Następnie życzenia składali: A. L. B., sekr. So Chicagoskiej Izby Handlowej, kapitan policji C. i adwokat M. W. O. Toastmistrz przedstawił tedy zebranym wybitnych obywateli tutejszych i pozamiejscowych. W końcu nowożeniec p. S. B. w serdecznem słowie dziękował we własnem i żony imieniu za tak hojne wyrażenie dla nich uczuć. Nowożeńcom telegramy nadesłali krewni i znajomi z Chicago, South Bend, Milwauke i Detroit. Pod koniec wieczoru przybył na salę p. Mojica, sławny tenor z opery chicagoskiej by złożyć też życzenia. Znakomitość tę goście jeszcze obecni powitali huraganem oklasków. Pan Mojica prześlicznym, bogatym, cudnym swym tenorem dla obecnych odśpiewał kilka pieśni, słuchali goście, wsłuchiwali się a artysta porwał ich, uniósł w stropy artyzmu, pieścił ich uszy, sercem za serce płacił. Goście bawili się do późnej pory przy dźwiękach orkiestry braci U. Dłuższo lub krótsze sprawozdania (zależnie od społecznej i towarzyskiej pozycji osób) z jubileuszów rodzinnych stanowią również stałą część Polonii. Na bankiecie w sali parafialnej Sw. Marji Magdaleny urządzonym przez przyjaciół i znajomych z okazji 25-lecia pożycia małżeńskiego pp. M.S. i P.F., jednego z wybitnych działaczy miejscowych, zebrało się około sześciuset osób. Jubilatów powitano Marszem Weselnym. Podano pisze Polonia naprzód kolację składającą się z kilkunastu dań; kuchmistrzem był p. L. Mowa ks. F. M. W, proboszcza parafii N. P. N. M. P. była nader rzeczową i zastosowaną do okazji. W upominku od zebranych otrzymali pp. F. srebro stołowe i pektolalor. Tańczono do orkiestry braci U. u Szczegóły o kolacji znajdują się 9

10 prawie zawsze w sprawozdaniach. Czasem przy tem, wykwintną kolację urządzają znajomi jako niespodziankę. Również wyjazd, albo powrót do domu z podróży daje powód do zabawy i sprawozdania w Połonii. Oto w domu pani M. L. akuszerki urządzono zabawę na przyjęcie przybyłych z Florydy państwa M. Podano znakomitą kolację do której zasiadło 36 osób. Syn gospodyni, którego p. M. jest chrzestną matką, przemówił pięknie i wręczył państwu M. cudny kosz kwiatów. Piękny bukiet wręczyli p. F. i M. B. Następnie został mianowany toastmistrzem p. A. R., przemawiali pp. M. młodsi i starsi. Pp. M. opowiedzieli nieco szczegółów o pobycie we Florydzie. Następnie rozdano panom cygara, a paniom małe bukieciki kwiatów. Tak samo wielkie bale polskie są uwzględniane. Na bal Polskiego Stow. Dobroczynności w Hotelu Stevens największym obecnie hotelu w świecie blisko osób przyszło. Stroje i toalety pań odznaczały się niezwykłą wytworncścią i zwracały powszechną uwagę, zaś szczególnie licznie wystąpiła najmłodsza generacja polskoamerykańska, uderzając oczy bezstronnego widza swą urodnością i znakomitym układem w zachowaniu. Bardzo uroczyście i z wykwintną kolacją święcone było również 15-lecie istnienia Tow. Św. Stanisława Kostki. W poranek zeszło-niedzielny członkowie-jubilaci przystąpili in corpore do Komunji Świętej podczas Mszy świętej odprawionej na ich intencję w kościele Św. Michała Arch. Wieczorem zaś zebrali się w sali gustownie przybranej w narodowe kolory amerykańskie i polskie. Było obecnych około 200 uczestników uroczystości. Na sali do stołów białymi obrusami nakrytych, z których odbijały się systematycznie poustawiane naczynia, zasiedli goście. Biesiada była przepyszna a przy odgłosie trio muzycznego. fletu, skrzypiec i harfy z orkiestry J.. bawiono się i zajadano potrawy następujące: Oliwki, Korniszony, Buraki, Kompot owocowy, Zupa pomidorowa, Pstrąg pieczony au gratin, Młody indyk pieczony, Sos z Żórawin, Bite kartofelki, Zielony groszek, Sałata z ogórków. Sos francuski, Lody, Ciastka francuskie, Kawa. Nastrój panował wśród wszystkich wspaniały. Panie przybrane były w biel odświętną, panowie we frakach i tuxedo marynarkach sala rzęsiście oświetlona, zieleń na stołach, bukszpany i palmy na estradzie - wszystko to jedną uroczystą całość nadawało chwili. Gdy się już wszyscy pokrzepili, języki się rozwiązały... Parafialne society ma swój savoir-vivre. Zbieranie książek nie należy do zwyczajów parafialnycli i poza Żywotami Świętych rzadko spotykałem bibliolekę, za wyjątkiem drobnej bardzo garstki inteligencji. Raz jednak natrafiłem na interesujący zbiorek książek, w którym obok Tajemnic życia i śmierci Woł owskiego. Drogi do poznania światów tajemnych, Eliksiru życia i Sztuki kochania znalazłem Listy Miłosne. Majnowszy poradnik do pisania listów miłosnych wraz z dodatkiem zawierającym wpisy do imienników, pieśni miłosne oraz toasty weselne Listy miłosne dostarczają wzorów listów na wszystkie okoliczności: oświadczyny po krótkiej znajomości, oświadczyny po dłuższej znajomości, oświadczenie miłości i prośba o spotkanie się, przychylna odpowiedź panny, odmowna odpowiedź, 10

11 wymijająca odpowiedź, odpowiedź brata za siostrę, list do natarczywego kochanka. odpowiedź rodziców, list rzemieślnika np. szewca lub krawca, list młodego farmera do córki farmera, list z ogólnem wynurzeniem miłości i z prośbą o rękę, list jakiegokolwiek rzemieślnika, list górnika, odpowiedź na list rzemieślnika, list wdowca, list żołnierza do kochanki. drugi list żołnierza do oblubienicy, list tęskniącej kochanki, list z Ameryki. zgórą dwadzieścia listów kochanków i narzeczonych i wiele innych. Jeżeli list z oświadczeniem miłości i prośbą o spotkanie się nie spotkał się z odpowiedzią ani odmowną, ani wymijającą i oblubieńcy spotkali się, to przepisy dalszego zachowania się znajdą w innem dziełku p.t. Szlaka kochania, czyli sposoby przypodołninia się, zakochania i znalezienia miłej i dobrej małżonki, względnie miłego i dobrego małżonka. Niezbędny poradnik dla osób mających wejść w związki małżeńskie oraz dla małżonków. Wydał B. Zelski. Na podstawie starożytnych źródeł zaczerpniętych z Salomona Anakreonta, Suphony z Lcsbos i Owidiusa, mistrza w sztuce kochania. (Cena 10 cent, Nakładem i drukiem gazety Motyl, New York, Skład Główny M. P. Paryski. Pittsburgh 1910). Z tej sztuki kochania wynoszą zainteresowani wiele cennych wskazówek, dotyczących poznawania się na ludziach, robienia dobrego wrażenia i podobania się. Oto kilka wskazówek, które panienka rozsądnie pojąć powinna. Oko nieśmiałe, nie pozwala sądzić o zbyt bystrym umyśle. Wzrok niespokojny oznacza gwałtowne namiętności. Kto swemu bliźniemu nie śmie wprost w oczy spojrzeć, ten nie ma czystego sumienia. Kto z otwartymi ustami światu się przygląda, bywa zwyczajnie nieudolnym. Częsty śmiech zdradza głupca. Szyderski uśmiech w około ust oznacza mało szczerości. Twarz, której rysy często się zmieniają, oznacza brak silnych zasad. Nadmierna otyłość mężczyzny oznacza brak siły i duchowych zalet. Nadzwyczajne wychudzenie oznacza burzliwie spędzoną młodość lub też silne namiętności. (s. 74).,,Używanie perfum dowiaduje się czytelnik na innem miejscu nie jest rzeczą złą o ile się ich nie nadużywa, a są one nieraz wprost potrzebne, gdy wrodzony odór ciała jest za ostry i zbyt rażący, nawet pomimo starannego mycia i kapania. Trzeba jednak perfumy odpowiednio dobierać. I tak np. powszechnie lubiane perfumy fiołkowe mniej się nadają dla dziewcząt, więcej raczej dla dam zamężnych. Działają one w kierunku afrodyzyjnym przytłumiająco. Najodpowiedniejsze dla dziewcząt. o ile potrzebne są perfumy różane, w lepszym gatunku. Te bowiem najtrudniejsze są do sztucznego naśladownictwa, a powtóre działają rozkosznie i wzbudzają w otoczeniu uczucie podniecające, afrodyzyjne. Lecz i tu trzeba umieć zachować miarę. Dziewczę młode i czyste, a uczciwe, ma najmilszą perfumę dla młodziana w naturalnym zapachu jej dziewiczego ciała. Są ludzie tak wrażliwi, sami czyści i nietknięci pod względem czystości duszy, którzy po zapachu ciała poznają moralną wartość dziewczęcia. (s. 31). Pomady na włosy nie powinno się używać, chyba z konieczności, bo włosy czystej i zdrowej dziewczyny mają swój specjalny, nęcący zapach naturalny. (s. 33). 11

12

13 Wreszcie książeczka zawiera także sentencje życiowe społecznej i ogólnofilozoficznej natury. Aczkolwiek pycha ludzka czytamy fałszywie równouprawnieniem zwana, stara się zatrzeć różnicę między mężczyzną i kobietą w życiu publicznem, to jednak faktem jest i pozostanie, żc uwarunkowanie bytu ziemskiego kobiety bardzo odmiennem jest od bytu mężczyzny... Biblia mówi, żc kobieta powstała z żebra mężczyzny. Jest więc częścią integralną jego n a t u r y... Ktoby był ciekawy zbadać dwupłciowość istoly ludzkiej, mógłby się dokładnie przekonać, jak dziwnie przystająco do siebie są zbudowane poszczególne członki mężczyzny i kobiety. Podobieństwo między nimi jest mniej więcej takie, jak między formą a odlewem, który wyszedł z formy. (s. (3-7). Nie wiem jak popularny jest ten,,savoir-vivre. Podobne sztuki kochania spotykałem jednak często na wystawach polskich księgarni w Ameryce, leżące obok amerykańskiej art of love making. Wśród młodego pokolenia ta ostatnia wypiera polską, może bardziej udoskonalona, uproszczona i lepiej do samochodu przystosowana. 6. Obowiązek wzajemnego popierania się. Jak wspomniałem poprzednio, towarzystwo o charakterze religijnym i wzajemnej pomocy poprzedzało zorganizowanie parafii. To powiązanie momentu religijnego z momentem wzajemnej pomocy jest bardzo ścisłe i nie przypadkowe. Wzajemna pomoc, dla klórej zawiązywały się pierwsze towarzystwa emigrantów, dotyczyła pierwotnie głównie posług religijnych, a przede wszystkiem pogrzebu. Utrzymywanie kasy pośmiertnej i zorganizowanie pogrzebu dla współczłonka, było naczelnym motywem organizowania takich towarzystw. Funkcja ta stanowi nadal podstawę utrzymywania się licznych związków polskich. Związek Narodowy Polski, jak i Zjednoczenie Polskie Rzym.-Kat. są równocześnie towarzystwami ubczpieczeuiowemi, i funkcje te stanowią podstawę ich liczebności. Zasady wzajemnej pomocy nie należy jednak mieszać z zasadą zbiorowej organizacji zaspokajania potrzeb, z jakiemikolwiek sympatiami dla socjalizmu, dla uspołecznionej formy organizacji zbiorowej. Przeciwnie, duch uspołecznienia w głębszem tego słowa rozumieniu jest obcy polskim parafiom. Jak każdy ostatecznie indywidualnie będzie zbawiony lub potępiony, tak też sam powinien zabiegać o zaspokojenie swoich potrzeb. Indywidualnie powinien się dorabiać. Obowiązkiem grupy swoich jest popieranie się w indywidualnych dążeniach. Parafie dzielnicy jako całość podejmują nadzwyczaj mało funkcji społecznych. Opieka nad biednymi w parafiach dzielnicy jest nadzwyczajnie słabo zorganizowana i nie nosi charakteru parafialnega: prowadzona jest przez szersze organizacje Kościoła Katolickiego. Podobnie rzecz się ma z opieką nad przestępcami. Parafia nie prowadzi również żadnych agend kulturalnych, za wyjątkiem przedstawień i zabaw, które traktowane są jako imprezy dochodowe. Biblioteka polska znajduje się w Południowem Chicago w setlemencie baptystycznym. Urząd i władze parafialne ograniczają swoją działalność niemal wyłącznie do terenu religijnego i towarzystw kościelnych. Obowiązek wzajemnego popierania się jest zasadą moralną, która swój sens zawdzięcza istnieniu obcych. Każe ona popierać swoich a nie obcych, nic natomiast nie

14 mówi o tem, jak swoi powinni współżyć między sobą, kiedy są sami. Zasada ta oznacza postawienie swojego przed obcym. Żeby on tam nie wiem jaki Polak był, to on jeszcze lepszy niż obcy; najgorszy Polak lepszy niż obcy. Jest to wyrazem moralności grupowej, ale nie koniecznie znajduje wysokie zastosowanie etyczne. Jak to się mówi, panie, jak mają być pieniądze ukradzione z insurance (ubezpieczenia), to lepi niech nasz ukradnie, wyjaśniał mi prezes; jednego z najliczniejszych towarzystw miejscowych. a) Popieranie się w ż y c i u p o l i i t y c z n y m. Zasada popierania swoich znajduje więc zastosowanie głównie na terenach stykania się swoich z obcymi: przede wszystkiem więc w życiu polilycznem i ekonomicznem. Funkcja popierania swoich występuje wyraźnie, w związku z ogromną ilością urzędów wybieralnych w administracji lokalnej w Ameryce i dużą ilością jobów. Kandydaci na posady polityczne odwołują się do swoich o poparcie. Oto woźny sądowy podaje swoją fotografię i pod nią umieszcza następujące wezwanie do rodaków, by glosowali za p. S. W. G., któremu on zawdzięcza swoją posadę. Niniejszem zwracam się z serdeczną prośbą do moich rodaków, ażebyście w dniu wyborów poparli swoimi głosami mojego i waszego szczerego przyjaciela p. Sheldona W. Goviera. aldermana 9-ej wardy, ubiegającego się o urząd klerka sądu apelacyjnego. Pamiętajcie w budkach wyborczych o nazwisku tego, który pamięta o was nie tytko w czasie kampanji, ale w każdym czasie. Jestem jednym z tych Polaków, o których pan Govier nie zapomniał, gdy chodziło o rozdanie posad miejskich. Znam pana Govicra od wielu lat i mogę śmiało powiedzieć, aby tacy przyjaciele jak on rodzili się na kamieniu. Mimo swego zaszczytnego urzędu aldermana, jest ou zawsze, dla nas Polaków w szczególności, przyjacielem i w dodalku takim, na którego zawsze możemy liczyć. W mej prośbie gorącej proszę o oddanie jemu głosów w dniu wyborów, abyśmy mogli wykazać, że pamiętamy o tych, którzy pamiętają o nas nie tylko w potrzebie, aie w każdym czasie. A oto znowu wezwanie do rodaków, kandydata na klerka Sądu Najwyższego, pomieszczone na frontowej stronie Polonii pod olbrzymią fotografią kandydata. Rodacy! Nam potrzeba pomocy, bośmy stabi i ponad siły własne są starania, jakie powinny być przeprowadzone. Wszyscy przyznajemy się otwarcie, że nie potrafimy sami bez waszej pomocy, Rodacy nic zrobić. Tak samo jak i Wy odczuwamy kryzys, bo niby pracując całemi miesiącami czekamy na wynagrodzenia, które i tak jest do kości okrojone każdy, z każdej strony natarczywie żąda od każdego kandydata rzeczy wprost niemożliwych w dzisiejszych czasach, a nawet i miliony nie wystarczyłyby na zaspokojenie żądań, gdyby kandydaci miliony posiadali, naciągają ich naciągacze z prawej i lewej strony tak iż wprost trudno się opędzić od natarezywców. W takich warunkach trudnych, ciężkich ubiegają się Polacy o urzędy. Czy Wy, Rodacy pomożecie swoim ludziom? Czy Wy, pozwolicie na to, aby Polaków pomijano, dlatego, że są Polakami? Nigdy w hislorii perspektywa nie była tak przychylną zwycięstwa Polaków jak w nadchodzących wyborach. Pokonali Polacy pierwsze trudności prawyborcze po ciężkiej pracy

15 kampanijnej za co serdeczną i dozgonną wyrażam wdzięczność teraz Rodacy, we własnem imieniu i dla mych kolegów kandydatów na całym balocie demokratycznym o tę szczerą pomoc proszę dla chwały imienia polskiego i amerykańskiego. P. B. pisze znowu Polonia jest synem jednej z najstarszych tu rodzin polskich, bowiem rodzice jego przybyli do Chicago, gdy było tu dopiero około 73 rodzin polskich. Murem wszyscy przy rodaku stańmy jak jeden mąż, oddając p. B. nasze glosy polskie a agitujmy za nim jeszcze w tych ostatnich dniach między Amerykanami. I zwyciężył. A zwyciężywszy, temi słowami dziękuje rodakom: S ł owa wdzię cznoś ci od pana A. F. B.,,Urząd klerka najwyższego sądu stanowego jak rezultaty wyborcze wykazują, przypadł mi w udziale obok zwycięstwa wszystkich demokratów. Pragnę gorąco, Rodacy moi, by moje zwycięstwo było zwycięstwem Waszem wraz ze wszystkimi obywatelami amerykańskimi. Wiem, że wraz z partią demokratyczną cieszycie się ze mną i dlatego szczególnie wdzięczny jestem wszystkim moim rodakom, którzy oddali mi swoje glosy i tym. którzy żywy udział w kampanii mojej wzięli Gdybym chciał ich wszystkich tu wymienić, nie starczyłoby miejsca, ale raczcie wiedzieć, Rodacy, że każdemu, czy to najmniejszemu czy to najwyższemu wszystkim wyrażam słowo wdzięczności, boście wszyscy zrozumieli co to znaczy solidarność. Obok innych narodowości tworzących z nami zespól obywatelstwa amerykańskiego, poszliśmy naprzód i dlatego właśnie, że zaczynamy w życie wprowadzać nasze teorie i hasła, dziś posunęliśmy reprezentację polską w polityce amerykańskiej o kilka szczebli wyżej i da Bóg w następnych kilku latach rodacy nasi jeszcze wyżej pójdą tylko zawsze i wszędzie pracujmy zgodnie i wytrwale, bez zazdrości, bez prywaty, stosując się do okoliczności politycznych w jakich żyjemy i działamy, szczególnie zaś zgodnie też z innemi narodowościami bo w nas i w nich łączna siła to potęga, której nikt się nie oprze. Zdaję sobie rację z faktu, iż jestem drugim Polakiem, który obejmuje urząd stanowy pierwszym był ś. p. Jan F. Smulski, który w roku 1907 objął urząd skarbnika stanowego. Chcę Rodacy dla Was być zaszczytem proszę o dalszą zachętę i podtrzymanie imienia polsko-amerykańskiego jak najwyżej ku chwale i pożytkowi wszystkich Polaków i ku chwale wszystkich obywateli amerykańskich bez względu na pochodzenie, bo w oczach Boga jesteśmy dziećmi Jego równymi. Niech Was Bóg błogosławi za zaufanie, jakiem obdarzyliście mnie. ( ) A. F. Ale życie polityczne parafii polsko-amerykańskiej nie różni się wiele od życia politycznego wogóle. W pięć miesięcy od daty, kiedy na naczelnem miejscu Polonii, drukowany był sążnisty artykuł o zasługach p. B. z jego ogromną fotografią i z adresem kandydata, ukazuje się na ostatniej stronie Polonii drobna notatka Redakcji tej treści. W ubiegłą sobotę rano zawezwano policję do domu pod numerem... do uśmierzenia bójki pomiędzy mężem i żoną. Gdy przybyła policja pod powyższy adres już było wszystko

16 quiet on the western front. Na stacji nie zanotowano nazwiska wojowniczego nałżeństwa. Co się siało? Wybraniec losu nie był w stanie spełnić wszystkich obietnic (lanych przyjaciołom, których poparciu zawdzięcza zwycięstwo. Rozpoczęła się walka o joby, a z nią podziemne knowania pokrzywdzonych. Ci sami ludzie, którzy go przed pól rokiem reklamowali jako największego patriotę, obecnie kopią pod nim dołki. Tak intensywne i pełne wzajemnej nienawiści walki jak ta, która tu właśnie powstała, toczą się tylko wśród swoich. b) Popieranie się w ż yciu ekonomicznem. Drugą dziedziną, w której zasada popierania się wzajemnego znajduje rozległe zastosowanie jest życie ekonomiczne. Propaganda handlowa polska jest oparta na tej zasadzie popierania swoich i ich produktów. Przez jakiś czas rozpoczynano polską godzinę kupiecką w radio wezwaniem Popierajcie tych, którzy nas popierają. Tak smacznych wędlin, jak polskie wędliny reklamuje godzina polska w radio nie ma na świecie. Że my Polacy znamy się lepiej na mleku od innych narodów, tego dowodem jest, że kwaśne mleko z kartoflami jest naszą polską potrawą, podczas gdy inne narody nie wiedzą, co z tem zrobić. Zdążajmy solidarnie do niezawisłości gospodarczej... Popierajmy się nawzajem a świat będzie dla nas rajem...pijcie tylko polskie piwo z nalepką białego orła.,,xn. czystopolska pralnia oddajcie tam swoją bieliznę, a otrzymacie ją czystą, miłą i pachnącą. Gdy Bóg powoła do wieczności jedną z drogich wam osób, to polski pogrzebowy najlepiej was zrozumie i obsłuży. Zarówno udział Polaków w polityce i administracji, jak i ich życie ekonomiczne zależy od istnienia polskich parafii. Polskie życie ekonomiczne rozwinęło się w ramach tych skupień polskich i zależne jest od istnienia patriotyzmu Polaków, od ich trzymania się razem w polskich parafiach, od przywiązania do parafii. Dlatego też politycy, kupcy stanowią ważne filary parafii a propaganda polityczna i handlowa opiera się na parafii. Kupujcie bilety na nasz koncert religijny słyszymy na polskiej godzinie radiowej cały dochód na malowanie Kościoła, prosi was o to serdecznie komisarz powiatowy N...Każdy kupiec polski pisze wybitny działacz kupiecki w artykule propagandowym składa daninę na twój kościół, na twoją szkołę, na twoich śpiewaków, na twoich sokołów, wogóle na twoje wszystkie organizacje ideowe. Nie tylko że składa, ale sam bierze w nich czynny udział. On jest cząstka twego narodu, on jest twoim bratem. Czy wojna, czy głód, czy nieszczęście, on zawsze jest z tobą, pomaga ci podczas gdy różne przybłędy w nieszczęściu opuszczają cię, ogłaszają publicznie, że są neutralni, a ty pozostajesz sam z twoją biedą... Nasz człowiek ma sumienie, jest katolikiem, jest rzetelny, więc sądzi, że i inni rzetelnie obsługiwać go będą. Tymczasem inni nadużywają tych zalet i rabują nasz naród. I dlatego, gdy się słyszy, takie przysłowiowe już zdanie w sklepie polskim:..takiej łaski ja i u Żyda dostąpię, to wtedy wyrywa się wraz z Juliuszem Słowackim wielki krzyk bólu: Niczem Sybir, niczem knuty, lecz narodu duch zatruty, To dopiero bólów ból.

17 Albowiem kupiec polski, jako Polak i jako katolik od tysiąca lat uczony jest, że kradzież jest grzechem, że trzeba mówić prawdę, że trzeba rzetelnie obsługiwać. Więc wyznacza on stałe ceny i od nich odstąpić nie może, bo te ceny są sprawiedliwemi cenami. Zaś przybłędy obce, którzy nie mają sumienia, ceny dostosowują do osoby, którą mają przed sobą. Gdy widzi łatwowiernego rodaka, rzuca się na niego niby wilk na owcę, obrabuje go i jeszcze mu mówi, że mu łaskę zrobit. Dlatego kupujcie u swoich. Właściciel jedynego polskiego w So Chicago Zakładu Fotograficznego ogłasza swój zakład w następujący sposób: Rodzice Polscy! Dzieci przystę pują ce do Komunji Sw. fotografujcie w Polskim Zakł adzie. Za kilkanaście dni przystępować będa do Stołu Pańskiego dzieci polskie, opuszczające mury szkolne. Chwile uroczyste w domach polskich należycie Polacy obchodzą i cieszą się razem z dziatwą. Tę chwilę też utrwalają dla dzieci na pamiątkę życiową w postaci fotografii, która później obok modlitewnej książeczki dorosłej już wtedy młodzieży przypominać będzie w zwątpieniach życiowych tę chwilę, w której poraź pierwszy przystępowały do Stołu Pańskiego. Często się zdarza, że rodzice polscy fotografują u ludzi, którzy wprost lekceważą sobie nasze obrządki reliajne to też przypomnąć im należy o obowiązku fotografowania dzieci w zakładzie polskim i chrześcijańskim.. W Księdze Jubileuszowej 50-lecia isłnienia parafii N. P. N. M. P. składają życzenia jubileuszowe (w postaci reklam) wszystkie lokalne przedsiębiorstwa handlowe: rzeźnicy, aptekarze, piekarze, banki, mleczarnie, spółki budowlano-pożyczkowe, wytwórnia piwa i innych napojów, lekarze, malarze, fabryka trumien, właściciele rcstauracji itp...najserdeczniejsze życzenia składa syn organizatora Parafii Jan I. T. Sala do wynajęcia. Jak najscrdeczniejszę życzenia dalszego rozwoju i zbożnej pracy życzy parafji N. P. N. M. P. Najstarszy Polski Zakład Pogrzebowy w SoChicago, a dla zadokumentowania snae szczerości swoich życzeń umieszcza ogromną fotografj(; swoją, idąc za wzorem innych przedstawicieli elity miejscowej, a zwłaszcza polityków, którzy pomieścili także swoje fotografje. Życzenia od familji składa J. K. Europejski wyrób wędlin. Serdeczne życzenia dla całej parafii składa M. L., akuszerka. Brak tylko życzeń kwiaciarni, które życzeń nic składają od czasu, jak wprowadzono do parafii bukiety duchowe - zamiast kwiatów na trumnę. 7. Społeczno-kulturalny system parafii. Pod wpływem wymagań, które sobie wzajemnie stawiają członkowie parafialnej grupy swoich, wykształca się pewien wzór parafianina. Wzór ten jest podstawą sądu wzajemnego wspólparafian, i choć trudno go całkiem wyczerpująco opisać, to jednak ostatecznie samo istnienie parafii opiera się na istnieniu takiego wzoru, czyli systemu obowiązków i norm obyczajowych stawianych przez parafię swoim członkom. Niejeden z członków parafii, sam w swoich aspiracjach sięga wprawdzie poza sferę parafii, ilekroć jednak jako członek parafii wydaje sąd o współparafianach, to sąd ten opiera na tym

18 systemie norm obyczajowych i społecznych na wzorze parafianina. Na istnieniu takiego stereotypu parafii i parafianina opiera się także publiczna opinja parafii. Bukiety duchowe polegają na tem, że zamiast kwiatów na trumnie zamawia się msze święte za dusze zmarłego. Kartkę z zamówieniami na mszę i z pieniędzmi umieszcza się w kopercie i kładzie na trumnie. Koperty te są do każdego pogrzebu przygotowywane przez pogrzebowych. Najtańsza msza kosztuje 2 dol. 50 cent. W parafiach Poł. Chicago w kościele wogóle kwiatów na trumnie nie wolno umieszczać, trzeba je zostawić w kruchcie, a na trumnie wolno umieszczać tylko bukiety duchowe. Z kwiatów nic nikomu nie przyjdzie uzasadniał mi ten zwyczaj ksiądz X. a modlitwa zawsze powmoże. Zwyczaj bukietów duchowych istnieje także w kościołach irlandzkich. Wzór parafianina decyduje o tem, że pewne tylko jednostki mogą liczyć na uznanie w parafii, inne mogą być tylko tolerowane. Jakżeśmy się przy tem przekonali, parafia jest wścibska: chce wszystko wiedzieć o parafianach, na życie prywatne nie wiele pozostawia miejsca. Dlatego dla typów nie przystosowanych do wymagań parafii miejsca w niej nie ma. Trudno się w niej ukryć. Ksiądz z ambony ogłasza, ile kto dał na ołtarz, a ile na nowe okna w kościele. Normalne kolekty nie są ogłaszane z ambony, drukuje się tylko roczne sprawozdania rachunkowe z wyszczególnieniem imiennem ile kto dał na parafię. Sprawozdanie takie otrzymuje każdy parafianin i na liście alfabetycznej może sprawdzić, ile dał jego sąsiad. Zarząd parafii stara się oszczędzać wszakże nadmiernych przykrości sąsiedzkich, któreby mogły wyniknąć (przez przedwczesne opublikowanie listy ofiarodawców) z niezapłacenia składek zwłaszcza nadzwyczajnych. Nie chcąc przykrości sprawiać parafianom, którzy z powodu złych czasów nie byli w stanie uiścić się z zobowiązań na kolorowe okna czytamy w Sprawozdaniu Finansowem parafii Sw. Michała z 1930 r. sprawozdanie z ofiar na ten cel wydamy pół roku później. W tem sprawozdaniu wyszczególnione będzie, ile kto obiecał, a ile w rzeczywistości dał. System spowiedzi za kartkami stanowi zawsze poważne narzędzie kontroli społecznej, a w warunkach życia polsko-amerykańskiego, gdzie całe życie ogniskuje się przy parafii jest to narzędzie bardzo skuteczne. Nie trzeba imiennego wymieniania z ambony tych, którzy do spowiedzi nie chodzą, czego się nic praktykuje; wystarcza ostrzeżenie w praktykowanej formie: ja wiem kto nie był u spowiedzi, niech się poprawią, będzie z nimi inaczej źle. Nie może więc być mowy o wyłamaniu się spod tego obowiązku. Kto chce żyć w parafii, mieć w niej przedsiębiorstwo, praktykę lekarską lub adwokacką, musi pójść do parafii w godzinach ofisowych po kartkę, przy tej okazji, jak zwyczaj każe, zapłacić 5 dolarów, i odbyć spowiedź. Nie ma innej rady: niewielu może opuścić parafię i przenieść się z przedsiębiorstwem do amerykańskiej dzielnicy. Ja chodzę do spowiedzi zwierza się przede mną X. ze względu na mój interes. Ażeby tę kartkę od księdza dostać. Do Komunii nie chodzę. Dla tego grosza poświęcam moje dziecko, posyłając je do szkoły parafjalnej.,,a co pan myśli mówi inny że ja tu przez sentyment dla Polonii siedzę, nie, gdyby mnie stać było, to bym się wprowadził między Amerykanów.

19 Sami parafianie pilnują, ażeby w życie parafii nie wkradali się ludzie nie odpowiadający wymaganiom wiernego parafianina. P.B. opowiada mi jeden z najwybitniejszych działaczy parafialnych dzielnicy należał do Knights of Pythias i takim był zagorzałym członkiem, że kiedy było wyświęcanie na księdza jego brata, to on do kościoła nie chciał przyjść. Aż tu panie, kiedy mieliśmy posiedzenie organizacyjne klubu kupców, patrzę a P. B. Jest, to jak było czytanie konstytucji, to ja wniosłem, ażeby w konstytucji wstawili, żc do klubu może należeć każdy parafianin (czyli że nieparafianie są wykluczeni). Później widziałem go w kościele i, jak zapytałem księdza to powiedział, że on już chodzi do kościoła od jakich czterech miesięcy. Skuteczność z jaką ksiądz i liderzy parafialni zwalczają odstępstwo od wzoru parafianina, nie jest jednak bynajmniej wyrazem samowladztwa księdza. Cała problematyka antyklerykalna. która stawia z jednej strony społeczność, a przeciw niej księdza, jest bardzo powierzchowna i nie ujmuje istoty zagadnienia. Zapewne zewnętrznego obserwatora, tak samo jak nieliczną garstkę inteligencji polsko-amerykańskiej, która do życia parafii stosuje nieparafialne sprawdziany społeczno-kułturalne, mogą razić bukiety duchowe, zwyczaj płaceniu na kościół przy okazji brania kartki do spowiedzi, sam system kartek, opłaty za msze święte itp. Ale dla parafianina są one przyjętemi zwyczajami, które zaspokajają jego potrzeby religijno-społecznc. Wśród masy robotniczej nie słyszałem na ogół wielu skarg na wysokość opłat kościelnych. I nic dziwnego. W kulturze opartej na pieniądzu możność płacenia jest miarą wartości społecznej i źródłem poczucia mocy. Życie parafii przystosowało się do te j kultury pieniężnej nie tylko w Ameryce, ale równocześnie tę pieniężno-kapilalistyczną kulturę na swój sposób zasymilowało: opłaty kościelnoreligijne, możność płacenia na Kościół i za posługi religijne, uczyniło najbardziej zaszczytnem ze wszystkich wydatków. Każdy ofiarodawca znajdzie się na liście sprawozdania. Datki jubileuszowe są wyszczególnione imiennie w księdze jubileuszowej, a ci co zakupili nową sygnaturkę, są wydrukowani tłustym drukiem. Pogrzeby w parafii odbywają się z największą wystawnością: Trumny muszą być w najlepszym gatunku i księdza na pogrzebie nie może zabraknąć. Ilość dolarów zebranych w bukiecie duchowym na msze święte jest miarą popularności i ważności społecznej zmarłego i jego rodziny. Sami księża muszą nieraz hamować tę ofiarność parafian na kościół. Pp. X. na ślub córki chcieli kupić dywan do kościoła od drzwi frontowych aż do ołtarza, ażeby państwo młodzi szli po dywanie do ślubu. Ksiądz sprzeciwił się i powiedział, że mogą kupić dywan dla kościoła, ale po ślubie. Inna rodzina chciała mieć palmy w kościele przy ślubie. Z płaceniem na parafię w tej lub innej formie, z utrzymywaniem jej wiąże się poczucie wartości parafianina. Gdyby przestał płacić straciłby związek z grupą swoich, stałby się niczem. W systemie parafialnym możność płacenia jest tak ważna dla więzi grupowej i dla poczucia wartości parafianina, jak udział w uroczystościach grupowych, połączonych ze spożywaniem mięsa ze specjalnie hodowanych sakralnych zwierząt, w innym przedkapitalistycznym typie kultury religijnej, u Indian, którzy przed dwoma wiekami mieszkali na miejscu dzisiejszych polskich parafii Pol. Chicago.

20 Każda grupa społeczna wytwarza sposoby oceniania swoich członków: wspólną i uchwytną miarę udziału członków w zbiorowem życiu. Dla grupy parafialnej decydujący jest tu udział w utrzymywaniu parafii, mierzony ofiarnością na kościół. Ofiarność ta musi swyrażać w jakiś objeklywny sposób, inaczej niktby o niej nie wiedział, nie posiadałaby znaczenia społeczncgo. Znaczenie społeczne może się wyrażać tylko w walucie uznanej przez grupę: może to być ilość ziemi posiadanej, ilość wygranych bitew i zdjętych skalpów, ilość niewolników, ilość zwierząt lub ludzi złożonych bogom na ofiarę lub ilość pieniędzy. Wszędzie jednak ilość odgrywa kolosalną rolę, jako miara społeczna. Nie wystarcza subiektywna postawa: ona musi się wyrazić w jakiś sposób zewnętrzny, inaczej nie mogłaby być udzielana innym ludziom. Muszą istnieć symbole, które by każdemu we wspólnie uznawanej walucie pozwalały mierzyć swoje i innych znaczenie społeczne. Taką miarą była w kraju posiadana przez chłopa ilość morgów, stan zagospodarowania: ilość krów i koni; dla robotnika ilość omłóconych snopków na godzinę i popyt na jego pracę. W parafii polsko-amerykańskiej, z oderwaniem od ziemi, znikły te tradycyjne miary znaczenia społecznego i hierarchii u chłopa; wytwórcza praca emigranta w stalowni nie należy do systemu parafialnego, nie ma znaczenia sama przez się dla jego miejsca w parafii. Musiały więc powstać inne zastępcze niejako formy mierzenia wzajemnego znaczenia społecznego. Jeżeli pominiemy budowę domku, bardzo rozpowszechniona, wśród robotników-emigrantów posiać ugruntowania się w znaczeniu spolecznem, to wydatki na reprezentację, czyli życie z ludźmi, i wydatki na kościół zaliczyć trzeba do najważniejszych mierników popularności i znaczenia społecznego. Życie towarzyskie dzielnicy, które przedstawiłem poprzednio, nie przypadkowo nabrało tak wielkiego znaczenia w życiu zbiorowem parafii. Pieniądz zdobyty i schowany nie powiększa znaczenia społecznego: musi zostać zużyty w sposób przez grupę uznany. Chłop lokował swoje oszczędności w gospodarstwie; gospodarstwo, ziemia, zastępowały reprezentację. Na emigracji nie ma gospodarstwa, więc znaczenie reprezentacji musi być tem większe. Stąd istotne znaczenie tych informacji Polonii o jubileuszach rodzinnych, przyjęciach, kolacjach i t.p. Musi także istnieć objektywna miara aktywnego udziału parafian w utrzymywaniu się parafii. Ponieważ życie ekonomiczno-wytwórcze, leży zasadniczo poza sferą parafii system ekonomiczno-wytwórczy do parafii nie należy, przeto tylko ofiarność wyrażona gotówkowo może być legitymacją aktywnego członkostwa. Kto się wyłamuje z tego obowiązku ofiarności wyłącza się z grona parafian. Kościół Sw. Michała Archanioła czytamy w książeczce parafialnej, którą otrzym u j e każdy parafianin powstał z ofiarności parafian i istnieje dla tychże. Kapłani przy nim ordynujący mają obowiązek opiekować się tylko członkami parafii Sw. Michała Archanioła. Parafianinem staje się ten, kto m. in. według możności wspiera Kościół i moralnie popiera działalność tegoż. Kto tego nie czyni nie ma racji: (1) Domagać się jakichkolwiek usług kapłańskich. ( 2 ) Spodziewać się, żc na życzenie dzieci ich przygotowane będą do I-ej Komunji Sw. (3) Nie mają prawa do pogrzebu uroczystego. (4) W ogóle nie mają prawa do jakiegokolwiek uznania ze strony kapłana łub parafii. Autorytet księdza jest wynikiem pewnego specyficznego środowiska społeczno-kulturalnego; jest cechą systemu, a nie odosobnionem zjawiskiem. Fotografię księdza proboszcza widziałem niemal w każdym domu, który odwiedziłem. Jest ona

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

miłość, wierność i uczciwość przed obliczem Boga dnia. o godzinie w Kościele... w... Na tą uroczystość zapraszają W.P. Rodzice i Narzeczeni

miłość, wierność i uczciwość przed obliczem Boga dnia. o godzinie w Kościele... w... Na tą uroczystość zapraszają W.P. Rodzice i Narzeczeni Wybór tekstu zaproszenia 1. Ku radości przyjaciół, za pozwoleniem najbliższych, rozpoczynają wspólna drogę życia Panna Młoda: imię i nazwisko i Pan Młody: imię i nazwisko miłość, wierność i uczciwość przed

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca

Każdy patron. to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie. Pani Ania. Mądra, dobra. i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca Autor wiersza: Anna Sobotka PATRON Każdy patron to wzór do naśladowania. Takim wzorem była dla mnie Pani Ania. Mądra, dobra i zawsze wyrozumiała. W ciszy serca uszczęśliwić mnie umiała. Myśli moje do Niej

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

Wierszyki na wódkę. Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny.

Wierszyki na wódkę. Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny. Wierszyki na wódkę Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny. 1. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a 100 lat w szczęściu

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia polski-polski Życzenia : Ślub Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze

Bardziej szczegółowo

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski

bab.la Zwroty: Korespondencja osobista Życzenia chiński-polski Życzenia : Ślub 祝 贺, 愿 你 们 幸 福 快 乐, 天 长 地 久 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! młodej parze 致 以 我 对 你 们 婚 姻 真 诚 的 祝 福 Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! młodej parze 恭 喜 喜 结

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU

POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU POLACY O WALENTYNKACH W 2001 ROKU Warszawa, luty 2001 roku Niemal wszyscy (94%) badani słyszeli o Święcie Zakochanych. Poziom znajomości Walentynek nie zmienił się od trzech lat. Nieco ponad połowa (52%)

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW

WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW WYBÓR SIEDMIU DIAKONÓW Teksty biblijne: Dz. Ap. 6, 1 7 Tekst pamięciowy: Gal. 6, 10 ( ) dobrze czyńmy wszystkim ( ) Nikt nie jest za mały, aby pomagać innym! Zastosowanie: * Pan Bóg pragnie, abyśmy otoczyli

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r.

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. W dniach 25 26 kwietnia odbyły się w naszym domu w Chełmnie rekolekcje dla rodziców sióstr nowicjuszek. Niektórzy rodzice

Bardziej szczegółowo

Anna Kowalska i Adam Nowak. Anna Kowalska i Adam Nowak

Anna Kowalska i Adam Nowak. Anna Kowalska i Adam Nowak T1 Anna Kowalska i Adam Nowak wraz z Rodzicami serdecznie zapraszają na uroczystość Zaślubin, która odbędzie się15 sierpnia 2015 roku o godzinie 17.00 w Kościele pw. Św. Trójcy przy ul. Krzyckiej 42 we

Bardziej szczegółowo

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii

Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Centrum Misji i Ewangelizacji/www.cme.org.pl Konspekt szkółki niedzielnej propozycja 2. niedziela po Epifanii Główna myśl: Pan Jezus może zmienić twoje serce Tekst: J 2,1-11 Wesele w Kanie Wiersz: : Wiem,

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Miłość nigdy nie ustanie

Miłość nigdy nie ustanie Miłość nigdy nie ustanie Choć kult Serca Pana Jezusa w formie, jaką znamy i praktykujemy dzisiaj, znany jest dopiero od objawień s. Małgorzaty Marii Alacoque (1647-1690), trudno zaprzeczyć, że w swej najgłębszej

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Spis treści PODZIĘKOWANIA ZANIM ZACZNIECIE: SERCE WASZEGO ŚLUBU ROZDZIAŁ 1. Etykieta w okresie narzeczeństwa ROZDZIAŁ 2

Spis treści PODZIĘKOWANIA ZANIM ZACZNIECIE: SERCE WASZEGO ŚLUBU ROZDZIAŁ 1. Etykieta w okresie narzeczeństwa ROZDZIAŁ 2 Spis treści PODZIĘKOWANIA IX ZANIM ZACZNIECIE: SERCE WASZEGO ŚLUBU XV Podtrzymywanie radości w trakcie przygotowań (XVI) Sprawy rodzinne (XIX) Trendy ślubne XXI wieku (XIX) Ślub w sam raz dla was (XXI)

Bardziej szczegółowo

Na wódkę weselną: 1. Wódka Weselna. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a Renata i Dawid 100 lat w szczęściu żyją!!!

Na wódkę weselną: 1. Wódka Weselna. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a Renata i Dawid 100 lat w szczęściu żyją!!! Na wódkę weselną: 1. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a 100 lat w szczęściu żyją!!! 2. Toasty wznosicie za pomyślność Młodej Pary Kielich pierwszy: za Młodych szczęście Drugi: za dziecka poczęcie

Bardziej szczegółowo

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego "tak"! najlepsze na nadchodzącej drodze życia

Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje z okazji wypowiedzenia sakramentalnego tak! najlepsze na nadchodzącej drodze życia 祝 福 : 结 婚 Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulujemy! Życzymy Wam wszystkiego, co najlepsze! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu! Gratulacje i najlepsze życzenia w dniu ślubu!

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić

Tekst zaproszenia. Rodzice. Tekst 2 Emilia Kowal. wraz z Rodzicami z radością pragnie zaprosić Tekst zaproszenia Tekst 1 Mamy zaszczyt zaprosić Sz.P. Na uroczystość PIERWSZEGO PEŁNEGO UCZESTNICTWA WE MSZY ŚIĘTEJ Naszej córki Leny Kardas która odbędzie się dnia 5 maja 2015o godz. 9.30 w kościele

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS

Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS Pomocny Patrol PIELGRZYMKOWY GAZETKA INFORMACYJNA SZKOLNYCH KÓŁ CARITAS DIECEZJI OPOLSKIEJ NR 11 2011 ROK NIECH BĘDZIE POCHWALONY JEZUS CHRYSTUS W numerze m.in.: Ks. Jarosław napisał Nasze rozmowy Z cyklu

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Katalog wzorów statuetek Statuetki z akrylu lub sklejki.

Katalog wzorów statuetek Statuetki z akrylu lub sklejki. Załącznik - Statuetki Katalog wzorów statuetek Statuetki z akrylu lub sklejki. Wykonujemy na indywidualne zamówienie z zawartych w katalogu wzorów. Zmiana tekstu w cenie statuetki. Opcje statuetek do wyboru:

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

Wieści z Bajkowej Krainy

Wieści z Bajkowej Krainy Wrzesień 2015 Wieści z Bajkowej Krainy 10-lecie przedszkola Bajkowa Kraina W tym roku obchodziliśmy rocznicę 10-lecia przedszkola. W tym uroczystym dniu Dyrekcja i kadra pedagogiczna spotkała się, na mszy

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Strona I CEREMONIAŁ SZKOŁY PODSAWOWEJ IM. H. SIENKIEWICZA W STEKLINIE

Strona I CEREMONIAŁ SZKOŁY PODSAWOWEJ IM. H. SIENKIEWICZA W STEKLINIE CEREMONIAŁ SZKOŁY PODSAWOWEJ IM. H. SIENKIEWICZA W STEKLINIE 1 Uroczystość rozpoczęcia roku szkolnego 1. Szkoła powstań. 2. Szkoła baczność. 3. Poczet sztandarowy do szkoły wmaszerować. 4. Do hymnu szkoły.

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce zróżnicowaną pod względem językowym oraz kulturowym. Mimo

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról.

Zapoznaj się z opisem trzech sytuacji. Twoim zadaniem będzie odegranie wskazanych ról. 11. W ramach wymiany młodzieżowej gościsz u siebie kolegę / koleżankę z Danii. Chcesz go / ją lepiej poznać. Zapytaj o jego/jej: miejsce zamieszkania, rodzeństwo, zainteresowania. Po przyjeździe do Londynu

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA

KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA KWESTIONARIUSZ dla osób ubiegających się o tytuł KANDYDATA NA DIAKONA ZDJĘCIE KANDYDATA (nakleić ) Informacje wstępne Dane zawarte w kwestionariuszu są poufne i znajdują się w wyłącznej dyspozycji Naczelnej

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ TRZECI Uzdrowienie wewnętrzne Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk. 4, 38-42 Wysoka gorączka

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Dzieci 6-letnie. Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw

Dzieci 6-letnie. Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw Dzieci 6-letnie Temat: RADOŚĆ I SMUTEK PRAWEM DZIECKA Cele ogólne: Stwarzanie sytuacji edukacyjnych do poznawania przez dzieci swoich praw Cele szczegółowe: DZIECKO: poznaje prawo do radości i smutku potrafi

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego

Kochamy Pana Jezusa. Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej. pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Kochamy Pana Jezusa Zeszyt ćwiczeń do nauki religii dla klasy II szkoły podstawowej pod redakcją ks. Andrzeja Krasińskiego Copyright by Wydział Katechetyczny Kurii Diecezjalnej Płockiej 1 O słuchaniu Boga.

Bardziej szczegółowo

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO"

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat RYTUAŁU RODZINNEGO Rytuał domowy RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO" Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena 67,00 zł 67,00 zł Kwota rabatu: Zadaj pytanie o

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania

Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Przygotowanie do przyjęcia Sakramentu Pojednania Czasem źle postępujemy Przez moje złe czyny (grzechy) inni ludzie się smucą, a czasami nawet płaczą. Moje złe czyny brudzą serce. Serce staje się brudne

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV

Wolontariat. Igor Jaszczuk kl. IV Wolontariat Wolontariat ważna sprawa, nawet super to zabawa. Nabierz w koszyk groszy parę, będziesz miał ich całą chmarę. Z serca swego daj znienacka, będzie wnet Szlachetna Paczka. Komuś w trudzie dopomoże,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć.

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. o. Walerian Porankiewicz Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. To całkowite oddanie się Bogu

Bardziej szczegółowo

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka Po błogosławieństwie kończącym Mszę św. celebrans i inni kapłani udają się przed relikwiarz świętego Stanisława Kazimierczyka. Wszyscy klękają.

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816.

Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816. 1820 r. Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816. Kościół parafialny w Żychlinie rycina z połowy XIX wieku.

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 17

SP Klasa V, Temat 17 Narrator: Po wielu latach od czasu sprzedania Józefa do Egiptu, w kraju Kanaan zapanował wielki głód. Ojciec Józefa Jakub wysłał do Egiptu swoich synów, by zakupili zboże. Tylko najmłodszy Beniamin pozostał

Bardziej szczegółowo

Autorski wiersz grupy IV MISIE

Autorski wiersz grupy IV MISIE Dobre rady na odpady Przedszkole Pod Stokrotką nigdy nie próżnuje, i nieustannie wszystkie odpady segreguje. Cały czas plastik, papier, makulaturę zbieramy, i nawet na chwilę się nie zastanawiamy. Potem

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać!

Miłosne Wierszyki. Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłosne Wierszyki Noc nauczyła mnie marzyć. Gwiazdy miłością darzyć. Deszcz nauczył mnie szlochać A ty nauczyłeś mnie kochać! Miłość jedyna jest Miłość nie zna końca Miłość cierpliwa jest zawsze ufająca

Bardziej szczegółowo

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA

STARY TESTAMENT. ŻONA DLA IZAAKA 8. ŻONA DLA IZAAKA ŻONA DLA IZAAKA 35 Pamiętamy, że Pan Bóg obiecał Abrahamowi i Sarze, że pomimo że są w starym wieku będą mieli syna. O oznaczonym czasie, przepowiedzianym przez Pana Boga narodził się Izaak. Abraham bardzo

Bardziej szczegółowo

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R O G Ó L N E Z A S A D Y Każdy posługujący w liturgii: pamięta, że uczestniczy w misterium i ma innych do niego prowadzić przygotowuje się do swoich zadań

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 36

SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!! Dziecko pilnie poszukuje opiekuna. Kandydat powinien: Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!!

Bardziej szczegółowo

KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA

KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA Dlaczego KONKURUJEMY? tekst: Danuta TERPIŁOWSKA Czym jest konkurencja, dlaczego się jej boimy, dlaczego z niej korzystamy i dlaczego w ogóle konkurujemy? Konkurencja to nic innego, jak brak wiary w siebie,

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej

Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej Scenariusz ślubowania uczniów klasy pierwszej Obsada: - prowadząca - Wielki Magik - pomocnicy magika (2 3 osoby) Pomoce: - 2-3 miotły - 2-3 zraszacze - 2-3 kredy - ołówek z biało-czerwoną kokardą - dyplomy

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014

Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Imię i nazwisko Klasa III Sprawdzian kompetencji trzecioklasisty 2014 Zestaw humanistyczny Kurs fotografii Instrukcja dla ucznia 1. Wpisz swoje imię i nazwisko oraz klasę. 2. Bardzo uważnie czytaj tekst

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo