Paradygmaty kształcenia studentów i wspierania rozwoju nauczycieli akademickich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Paradygmaty kształcenia studentów i wspierania rozwoju nauczycieli akademickich"

Transkrypt

1

2 Anna Sajdak Paradygmaty kształcenia studentów i wspierania rozwoju nauczycieli akademickich Teoretyczne podstawy dydaktyki akademickiej Kraków 2013

3 Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2013 Recenzent: dr hab. Teresa Bauman, prof. UG Redakcja wydawnicza: Justyna Mroczkowska Opracowanie typograficzne: Katarzyna Kerschner Projekt okładki: Irena Czusz Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ISBN Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax: (12) , , Wydanie I, Kraków 2013

4 Spis treści Wprowadzenie Rozdział I Dydaktyka na mapie teoretycznych porządków pedagogicznych U źródeł paradygmatycznego podejścia do rozwoju nauk Kategoria paradygmatu i jej miejsce w teorii T.S. Kuhna Problemy z paradygmatami w naukach humanistycznych i społecznych Niewspółmierność paradygmatów i ryzyko fundamentalizmu Paradygmaty w pedagogice Wzorce, typy myślenia o edukacji Racjonalność adaptacyjna i emancypacyjna Dominujące ideologie edukacyjne Teoria kształcenia w perspektywie stanowisk teoretycznych Użyteczność kategorii paradygmatu w dydaktyce Systemy dydaktyczne i niedookreśloność tzw. dydaktyki współczesnej Paradygmaty dydaktyczne w propozycji D. Klus-Stańskiej Modele, wzory nauczania i uczenia się propozycja B. Joyce a, E. Calhoun, D. Hopkinsa oraz B.D. Gołębniak Modele, strategie kształcenia oparte na behawioralnych wzorach uczenia się Modele, strategie kształcenia oparte na wzorach procesualno-poznawczych Modele, strategie oparte na wzorach uczenia się społecznego Modele, strategie oparte na wzorach uczenia się całościowego, osobowościowego Andragogiczne tropy paradygmatów trzy dydaktyki dorosłych... 80

5 6 Spis treści 4.6. Obiektywizm versus subiektywizm, czyli od behawioryzmu po konstruktywizm i perspektywę krytyczną przegląd wybranych stanowisk Dydaktyka w obliczu kryzysu Znieruchomienie polskiej dydaktyki Przestrzenie paradygmatycznych przesunięć Rozdział II Specyfika akademickiego kształcenia Idea uniwersytetu i akademickiego kształcenia Kształcenie uniwersyteckie w obszarze napięć komercjalizacji Cele akademickiego kształcenia Funkcja rekonstrukcyjna, adaptacyjna i emancypacyjna edukacji Cele w kontekście tradycji i idei uniwersyteckich Cele w kontekście oczekiwań gospodarki rynkowej Humanistyczny wymiar celów edukacji wyższej Relacja mistrz uczeń uniwersyteckie dziedzictwo Relacja mistrz uczeń perła z lamusa Mistrz uczeń kształcenie czy socjalizacja? Obraz mistrza Seminaria ostatni bastion dla mistrza i ucznia Relacja mistrz uczeń w procesie socjalizacji, przygotowywania do pracy naukowej przyszłych naukowców Student i nauczyciel podmioty akademickiego kształcenia Podmiotowość/przedmiotowość w świetle koncepcji K. Obuchowskiego Student między podmiotowością a przedmiotowością Specyfika wieku rozwojowego studenta (i jej edukacyjne konsekwencje) Student podmiot student przedmiot student w ukrytej rzeczywistości propozycja M. Czerepaniak-Walczak Nauczyciel akademicki specyfika roli zawodowej Zróżnicowanie roli zawodowej nauczyciela akademickiego Ambiwalencja roli zawodowej

6 Spis treści Przygotowanie dydaktyczne obszary możliwego wsparcia i rozwoju Dwa podejścia do przygotowania dydaktycznego Perspektywy opisu kompetencji Kompetencje do nauczania prowadzenia zajęć ze studentami Kierunki działań wspomagania nauczycieli akademickich w ich rozwoju zawodowym Nowoczesne technologie w akademickim kształceniu szanse i nieporozumienia Rozdział III Dydaktyka akademicka Zmiany w refleksji nad akademickim kształceniem Szeroki i wąski zakres dydaktyki akademickiej (makro- i mikroperspektywa) Miejsce dydaktyki pośród (sub)dyscyplin nauk Kto zajmuje się refleksją nad dydaktyką akademicką? Dydaktyka akademicka praktyka społeczna wszystkich obszarów nauk Dydaktyka akademicka jako dyscyplina pedagogiczna a jednocześnie multidyscyplinarna Związek z dydaktyką ogólną Związek z dydaktykami przedmiotowymi Związek z naukami pomocniczymi Związek z praktyką społeczną praktyką kształcenia Pedagogiczność i multidyscyplinarność dydaktyki akademickiej obszary napięć Zadania i pola badawcze dydaktyki akademickiej Paradygmatyczne ujęcia dydaktyki akademickiej Dwuparadygmatyczność przyjęcie perspektywy wiedzy jako fenomenu obiektywnego i subiektywnego Paradygmatyczna zmiana from teaching to learning and e-learning, czyli od nauczania do uczenia się i e-uczenia się Ku wieloparadygmatyczności dydaktyki akademickiej

7 8 Spis treści Rozdział IV Paradygmaty dydaktyki akademickiej Uwagi wstępne metodologiczne Zarys paradygmatu behawiorystycznego w dydaktyce akademickiej Teoretyczne źródła konstruowania paradygmatu behawiorystycznego Filozoficzne podstawy paradygmatu behawiorystycznego Koncepcja człowieka sterowanego z zewnątrz Teorie uczenia się inżynieria behawiorystyczna Proces akademickiego kształcenia w perspektywie paradygmatu behawiorystycznego Możliwości wspierania poprzez sterowanie rozwojem kompetencji do nauczania nauczycieli akademickich Zarys paradygmatu humanistycznego w dydaktyce akademickiej Teoretyczne źródła konstruowania paradygmatu humanistycznego Założenia filozoficzne orientacji humanistycznej Koncepcja człowieka autonomicznego, dążącego do samoaktualizacji Edukacyjne wspieranie procesu uczenia się facylitacja uczenia się Proces akademickiego kształcenia w perspektywie paradygmatu humanistycznego Wspieranie jako oferowanie pomocy nauczycielom akademickim w ich rozwoju Zarys paradygmatu konstruktywistycznego Teoretyczne źródła konstruowania paradygmatu konstruktywistycznego Filozoficzne konteksty konstruktywizmu konstruktywizm jako teoria wiedzy i poznania Poznawcza koncepcja człowieka Konstruktywizm jako teoria uczenia się i jej konsekwencje dla idei edukacji wspierającej rozwój Proces akademickiego kształcenia w perspektywie paradygmatu konstruktywistycznego Wspieranie nauczycieli akademickich w rozwoju podejście konstruktywistyczne

8 Spis treści 9 5. Zarys paradygmatu krytyczno-emancypacyjnego Teoretyczne źródła konstruowania paradygmatu krytyczno-emancypacyjnego Edukacja akademicka w perspektywie krytyczno-emancypacyjnej Możliwości wspierania nauczyciela akademickiego w jego rozwoju ku emancypacji Zakończenie Dydaktyka akademicka przestrzenie możliwości rozwoju Bibliografia

9 Wprowadzenie Nie jest dobrze, jeśli traktujemy nauczanie jako uciążliwy dodatek do właściwej pracy, podczas gdy jest ono naszą racją istnienia w murach uczelni 1. Leszek Kołakowski W rzeczywistości akademickiej ostatnich dekad zaszło wiele gwałtownych zmian, wśród których wymienić można intensywny rozwój szkolnictwa wyższego, wzrost liczby studentów, postępującą ekonomizację, procesy informatyzacji, pogłębienie procesu europeizacji w strukturze szkolnictwa, jego celach i treściach kształcenia. Tymczasem dydaktyka odnosząca się do kształcenia na poziomie wyższym wciąż sięga przede wszystkim do tekstów powstałych w latach 70. i 80. XX wieku. W polskiej literaturze pedagogicznej (inaczej niż w literaturze niemieckiej) widać wyraźny niedostatek w teorii i badaniach nad dydaktyką akademicką. Obszar ten za to z powodzeniem jest zagospodarowywany nie przez pedagogów, a przede wszystkim przez działających zgodnie z logiką rozwoju ekonomicznego i globalnej konkurencji: psychologów, socjologów, specjalistów od zarządzania, ekonomii, dziennikarstwa, nauk politycznych, bankowości, międzynarodowych stosunków gospodarczych, marketingu etc. I tak na rynku wydawniczym pojawiają się pozycje, które stanowią poradnikową mieszankę wiedzy z zarządzania, negocjacji, pracy z grupą czy też używania na zajęciach dowcipu. Jeśli autorzy sięgają do ustaleń pedagogiki, czynią to najczęściej w sposób wybiórczy, kierując się użytecznością wiedzy przy zastosowaniu kryterium generatywności recept sprawnego i efektywnego działania. Niekiedy poradniki dydaktyki szkoły wyższej deprecjonują wiedzę pedagogiczną. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn jest zapewne wiele. K. Denek stawia polskiej dydaktyce następującą diagnozę: (...) mamy (...) słabą teorię z zakresu dydaktyki uniwersyteckiej, a jeszcze niższy poziom praktyki edukacyjnej. Brak porozumienia co do wartości i celów kształcenia i wychowania w uniwersytecie między nauczycielami akademickimi powoduje, że praktyka edukacyjna idzie swoją drogą, poszukiwania naukowo-badawcze kroczą odrębną szosą, a teoria pedagogiczna pędzi autostradą. Rozziew ten pogłębia niedostatek 1 L. Kołakowski, Po co uniwersytet?, Gazeta Wyborcza nr 61 z dnia 14 marca 1994, s. 10.

10 12 Wprowadzenie syntezy edukacji uniwersyteckiej i nauk o niej. Zamiast niej panoszy się mozaikowość rozumienia podstawowych pojęć z tego zakresu. Wynika ona ze sprzecznych światopoglądów i założeń filozoficznych autorów 2. Ponadto w myśleniu wielu osób o uniwersyteckim kształceniu pokutuje wywiedziony z tradycji oraz z koncepcji uniwersytetu liberalnego W. Humboldta model dydaktyki oparty na relacji mistrz uczeń. W istocie relacja ta, będąca konsekwencją jedni badań i kształcenia, nie jest żadnym modelem ani żadną świadomie konstruowaną koncepcją dydaktyczną. Nie oznacza to, iż nie przedstawia żadnej wartości, wręcz przeciwnie. Nie może być jednak traktowana jako jedyny opis procesu kształcenia studentów ani przygotowywania do zawodu młodej kadry akademickiej. Potrzeba napisania pracy podejmującej próbę ukazania specyfiki akademickiego kształcenia, dokonania charakterystyki samej dydaktyki akademickiej oraz w pewien sposób porządkującej jej struktury teoretyczne wyrosła przede wszystkim z doświadczeń w prowadzeniu zajęć z doktorantami przygotowującymi się do wejścia w rolę dydaktyka i nauczycielami akademickimi, a także z własnego namysłu nad zróżnicowaniem teoretycznym tej dyscypliny. Do niemal każdego zagadnienia przybliżającego proces kształcenia studentów można bowiem podejść bardzo różnorodnie, wręcz alternatywnie. Ważne zatem staje się odsłanianie teoretycznych podstaw budujących dany typ myślenia. W literaturze dydaktycznej często jednak podstawy teoretyczne opisów procesu kształcenia pozostają w sferze milcząco przyjętych założeń. Czasem także pomijanie ich w uzasadnianiu proponowanych rozwiązań praktycznych powoduje pewnego rodzaju chaos i splątania teoretyczno-praktyczne. Nieliczne prace, pozostające w czystości i spójności teoretyczno-praktycznej 3, zdają się potwierdzać słuszność powyższych obserwacji. W polskiej literaturze dotyczącej dydaktyki akademickiej, dydaktyki szkoły wyższej widać wyraźny niedostatek namysłu nad jej podstawami teoretycznymi. Rozprawa ta w zamierzeniu ma wyjść naprzeciw dostrzeżonym potrzebom. Pierwszym celem podjętej pracy jest ukazanie specyfiki akademickiego kształcenia oraz ujęcie dyscyplinarne dydaktyki akademickiej. W tym miejscu chciałabym uczynić ważną uwagę terminologiczną dotyczącą tego, jak rozumiem pojęcie dydaktyki akademickiej. W literaturze przedmiotu przyjmowane są różne podejścia. Zdaniem S. Palki 4 dydaktyka akademicka jest częścią składową dydaktyki szkoły wyższej. Dydaktyka szkoły wyższej w tym ujęciu jest pojęciem 2 K. Denek, Uniwersytet w perspektywie społeczeństwa wiedzy. Nauka i edukacja w uniwersytecie XXI wieku, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Poznań 2011, s. 108, także K. Denek, Podmiotowość, partnerstwo, etos, Forum Akademickie 2010, nr Przykładem takiej spójnej pracy pokazującej podstawy teoretyczne, z której wywiedzione zostają rozwiązania praktyczne, jest książka E. Filipiak, Rozwijanie zdolności uczenia się. Z Wygotskim i Brunerem w tle, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot S. Palka, Aktualne tendencje w dydaktyce akademickiej, [w:] Studenci we wspólnocie akademickiej, red. D. Skulicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007, s. 31.

11 Wprowadzenie 13 nadrzędnym, gdyż związana jest z refleksją nad kształceniem w szkołach wyższych zarówno zawodowych (nadających absolwentom tytuł licencjata), jak i w szkołach wyższych posiadających status akademicki, czyli w uniwersytetach i różnego typu akademiach. Zdaniem autora termin dydaktyka akademicka odnosi się przede wszystkim do kształcenia na uniwersytetach i w akademiach, gdyż tam proces kształcenia studentów związany jest z rozwijaniem nauki i prowadzeniem badań naukowych. W podobnym rozumieniu dla podkreślenia historycznych korzeni kształcenia na poziomie wyższym odbywającym się w akademiach i uniwersytetach pojęcia dydaktyka akademicka używa D. Skulicz 5. Dla autorki dydaktyka szkoły wyższej ma także szersze znaczenie, gdyż odnosi się do kształcenia w szkołach wyższych różnego typu. Inaczej jest jednak w tradycjach innych państw. W języku niemieckim nie ma rozróżnienia pomiędzy dydaktyką akademicką, dydaktyką uniwersytecką a dydaktyką szkoły wyższej. Na terenie Niemiec i Austrii używa się pojęcia dydaktyka szkoły wyższej (Hochschuldidaktik) bez zróżnicowania co do typu uczelni wyższej. Co więcej, w tradycji niemieckiej istnieje termin niespotykany w Polsce, a mianowicie Hochschulfachdidaktik w odniesieniu do dydaktyki przedmiotowej, ale związanej z kształceniem na poziomie wyższym. W literaturze anglojęzycznej dydaktyka akademicka nie ma swojego naturalnego odpowiednika, występuje jedynie termin higher education, bardziej pojemny znaczeniowo dla podkreślenia faktu, iż jak pisze T. Bauman (...) wiedza o nauczaniu i uczeniu się lokowana jest w szerokim kontekście, nie ogranicza się do instytucjonalnego wymiaru pracy nauczyciela ze studentem, odbywającej się w określonych warunkach 6. Gdyby przyjąć, iż termin dydaktyka akademicka odnosi się jedynie do kształcenia w uniwersytetach i akademiach, amputowano by ważny obszar jej refleksji. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, iż w szkolnictwie wyższym dokonało się wiele zmian, wskutek których niektóre wyższe szkoły uzyskały status uniwersytetów przymiotnikowych lub akademii. W pracy używam zatem zamiennie terminów dydaktyka akademicka oraz dydaktyka szkoły wyższej w odniesieniu do szkolnictwa wyższego, którego celem jest prowadzenie badań naukowych oraz kształcenie na studiach pierwszego i drugiego stopnia. Rozdzielam także zakresowo pojęcia dydaktyka szkoły wyższej oraz pedagogika szkoły wyższej, która zdaniem S. Palki jest nauką o wychowaniu, kształceniu i samokształtowaniu młodzieży szkół wyższych 7. W tym wąskim kontekście przedmiot dydaktyki szkoły wyższej ogniskuje się na problematyce 5 Patrz D. Skulicz, Tradycja, ciągłość i zmiana dydaktyki akademickiej, [w:] W poszukiwaniu modelu dydaktyki akademickiej, red. D. Skulicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004, s T. Bauman, Dydaktyka szkoły wyższej ujęcie dyscyplinarne, [w:] Problemy edukacji w szkole wyższej, red. A. Szerląg, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006, s S. Palka, Pedagogika w stanie tworzenia. Kontynuacje, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003, s. 66.

12 14 Wprowadzenie procesów kształcenia i samokształtowania (samokształcenia), a aspekt wychowawczy redukowany jest do wychowania intelektualnego. Realizacja pierwszego celu, jakim jest zaprezentowanie specyfiki akademickiego kształcenia, przedstawiona została w rozdziale II pracy. Przybliżam w nim kolejno wątki związane z myślą o kształceniu uniwersyteckim wzorowanym na tradycji Humboldtowskiego uniwersytetu liberalnego i nakreślam pola dyskusji decydujące o celach i kształcie edukacji na poziomie wyższym. Podejmuję także problematykę zakorzenionego, a wywiedzionego z tradycji mitu uczenia się od mistrza w relacji mistrz uczeń, która z jednej strony intuicyjnie określa sposób kształcenia studentów, z drugiej zaś pokutuje w myśleniu o przygotowywaniu młodej kadry do podjęcia zawodu nauczyciela akademickiego. Specyfika uniwersyteckiego kształcenia obrazuje się także w specyfice samych podmiotów owego kształcenia w osobie studenta i jego możliwościach rozwojowych, a także w specyfice roli zawodowej nauczyciela akademickiego, naznaczonej zróżnicowaniem i ambiwalencją. W pracy podejmuję także problematykę przygotowania nauczyciela akademickiego do prowadzenia zajęć ze studentami. Przyjmuję definicję pojęcia kompetencje do nauczania za I. Stahr 8, gdyż termin kompetencje dydaktyczne jest stanowczo za wąski. Według autorki kompetencję do nauczania (Lehrkompetenz) buduje pięć ważnych obszarów kompetencje osobowe ukierunkowane na refeksyjne rozwijanie siebie w roli nauczyciela, kompetencje metodyczne związane z dydaktyką ogólną, kompetencje społeczne, kompetencje w obszarze dydaktyki przedmiotowej oraz kompetencje systemowe. Kolejny cel pracy, jakim jest ujęcie dyscyplinarne dydaktyki akademickiej, wymagał podjęcia badań i określenia związków dydaktyki akademickiej z dydaktyką ogólną, z dydaktykami przedmiotowymi, z naukami pomocniczymi oraz społeczną praktyką kształcenia, co obrazuje rozdział III pracy. Rezultatem badań jest pedagogiczne i jednocześnie multidyscyplinarne ujęcie omawianej dyscypliny. Dydaktyka akademicka nie może być zawłaszczana przez żadną z dyscyplin, nie może być też traktowana jedynie jako subdyscyplina pedagogiki. Stanowisko to ma swoje konsekwencje w propozycji budowania interdyscyplinarnych zespołów badawczych, w których obszarze zainteresowań znalazłby się problem wspierania nauczycieli akademickich w ich rozwoju. Podjętej pracy postawiony został także cel rekonstrukcji możliwych paradygmatów dydaktyki akademickiej. Wszelkie systematyzowanie wymaga przyjęcia i określenia jakiejś kategorii, która stanowiłaby klucz porządkowania. Podejmując się zadania opisania pewnego rodzaju mapy teoretycznych porządków w dydaktyce akademickiej, musiałam znaleźć i dookreślić taką kategorię. Możliwości było wiele np. kategoria ideologii edukacyjnych, prądów pedagogicznych, podejść 8 I. Stahr, Academic Staff Development: Entwicklung von Lehrkompetenz, [in:] Wandel der Lehrund Lernkulturen, R. Schneider, B. Szczyrba, U. Welbers, J. Wildt (Hrsg.), W. Bertesmann Verlag, Bielefeld 2009, s

13 Wprowadzenie 15 teoretycznych, modeli kształcenia, wreszcie także paradygmatów pedagogicznych. Przyjęcie każdej z tych propozycji jest dyskusyjne z uwagi na niejednoznaczność pojęć w humanistyce i różnorodność ich definiowania przez poszczególnych autorów 9. Jedną z bardziej obiecujących kategorii wydawała się kategoria ideologii edukacyjnych bądź to w rozumieniu określonym przez L. Kohlberga i R. Mayer, którzy pisali, iż nazwać wzorzec myśli wychowawczej ideologią, oznacza wskazać, że jest ona dość systematycznym połączeniem teorii psychologicznych i znajomości społecznych faktów ze zbiorem zasad aksjologicznych 10, bądź w rozumieniu przyjętym za R. Meighanem jako zbiór idei i przekonań wyznaczonych przez grupę ludzi na temat formalnych ram edukacji, zwłaszcza szkolnictwa i często przez rozszerzenie tego terminu lub przez implikację także na temat nieformalnych aspektów edukacji, np. nauki w domu 11. Wskazane jednak przez poszczególnych autorów klasyfikacje ideologii wydawały się zbyt wąskie i nieodpowiadające zróżnicowaniu teoretycznemu samej dydaktyki akademickiej. Ideologie edukacyjne w ujęciu L. Kohlberga i R. Mayer zostały już zresztą przeze mnie spożytkowane w innej pracy do zbudowania matrycy komparatystycznej umożliwiającej interpretacje i porównanie teorii i praktyk szkół okresu progresywizmu i Nowego Wychowania 12. Formuła wyróżnienia ideologii transmisji kulturowej, ideologii progresywnej oraz ideologii romantycznej nie obejmuje jednak wątków krytyczno-emancypacyjnych, które silnie znaczą swą obecność w opisach dydaktyki akademickiej. Osadzenie kategorii ideologii pedagogicznych w kontekście ideologii politycznych oraz formuła wyróżnienia ideologii konserwatywnej, liberalnej i radykalnej nie oddaje z kolei zróżnicowania teoretycznego teorii kształcenia wywodzonych z konstruktywizmu. O nieprzydatności w podjętej przeze mnie pracy kategorii prądów pedagogicznych oraz podejścia teoretycznego przesądził fakt ich obfitości oraz zróżnicowania utrudniającego budowanie syntez 13. Po przeprowadzeniu szerokich studiów nad literaturą przedmiotu polsko- i niemieckojęzyczną zdecydowałam się na przyjęcie w pracy kategorii paradygmatu z całą świadomością jej dyskusyjności w świecie nauk humanistycznych i społecznych. Kategoria ta jednak trwale zakorzeniła się w przestrzeni refleksji za sprawą prac Z. Kwiecińskiego, B. Śliwerskiego, T. Hej nickiej-bezwińskiej, J. Rutkowiak, B. Milerskiego, K. Ru- 9 Swoisty porządek w pedagogicznej wieży Babel zaprowadza książka B. Śliwerskiego B. Śliwerski, Współczesna myśl pedagogiczna. Znaczenia, klasyfikacje, badania, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków L. Kohlberg, R. Mayer, Rozwój jako cel wychowania, [w:] Alternatywy myślenia o/dla edukacji, red. Z. Kwieciński, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2000, s R. Meighan, Socjologia edukacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 1993, s Patrz A. Sajdak, Edukacja kreatywna, WAM, Kraków Przykładem pracy klasyfikującej prądy pedagogiczne jest dzieło L. Chmaja, Prądy i kierunki w pedagogice XX wieku, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1963.

14 16 Wprowadzenie bachy, L. Witkowskiego, J. Gniteckiego, M.S. Szymańskiego, M. Malewskiego, A. Krause, D. Klus-Stańskiej i wielu innych badaczy. Z powodzeniem funkcjonuje także w literaturze niemieckiej zarówno w odniesieniu do dydaktyki ogólnej, jak i dydaktyki szkoły wyższej. W rozdziale I pracy zatytułowanym Dydaktyka na mapie teoretycznych porządków pedagogicznych dokonuję zatem rekonstrukcji myśli na temat kategorii paradygmatów, paradygmatów w pedagogice, wzorców i typów myślenia oraz ideologii edukacyjnych. Kategoria paradygmatu zaistniała w nauce za sprawą zasadniczej tezy T.S. Kuhna przedstawionej w głośnej książce Struktura rewolucji naukowych. W swych źródłach paradygmat pozwalał opisać autorowi dynamikę rewolucyjnej zmiany dokonywanej w naukach przyrodniczych, a polegającej na zastąpieniu jednej struktury teoretycznej przez inną, całkowicie odmienną. Poglądy T.S. Kuhna na przestrzeni lat oraz wskutek konfrontacji z problemami w aplikacji teorii paradygmatycznej zmiany w obszar nauk humanistycznych i społecznych zmieniały się. Kategoria paradygmatu pozostała ciągle jednak niedookreślona (sam autor używał jej w swoich pracach, definiując ją na 23 różne sposoby). Najczęściej jednak rozumiana jest dwojako: po pierwsze, jako konstelacja podzielanych w ramach danej wspólnoty naukowej przekonań tworzących consensus co do sposobu widzenia świata, opisywania go i badania oraz po drugie, jako pewnego typu wzorzec przykład, model stanowiący podstawę do rozwiązywania konkretnych problemów w nauce. W pedagogice przy zastrzeżeniu, iż nie jest nauką paradygmatyczną w klasycznym rozumieniu prezentowanym przez T.S. Kuhna (jako ponastępujących po sobie na drodze rewolucji kolejnych paradygmatów), lecz wieloparadygmatyczną (poliparadygmatyczną, multiparadygmatyczną), a zatem umożliwiającą jednoczesne funkcjonowanie w przestrzeni teorii, badań i myślenia o edukacji wielu paradygmatów paradygmat najczęściej rozumiany jest za Z. Kwiecińskim jako (...) zbiór ogólnych i ostatecznych przesłanek w wyjaśnianiu jakiegoś obszaru rzeczywistości, przyjętych w społeczności uczonych przedstawicieli danej dyscypliny naukowej, a następnie upowszechniony jako wzór myślenia w normalnych zbiorowościach użytkowników nauki 14. W 2009 roku Z. Kwieciński, dokonując swego rodzaju analizy funkcjonowania kategorii paradygmatu w pedagogice, skonstatował, iż pojęcie to najczęściej jest stosowane w trzech znaczeniach 15 : jako główne nurty myśli pedagogicznej, czyli uogólnione wzory myślenia w naukach pedagogicznych bądź ich wydzielonych 14 Z. Kwieciński, Mimikra czy sternik? Dramat pedagogiki w sytuacji przesilenia formacyjnego, [w:] Spory o edukację, red. Z. Kwieciński, L. Witkowski, Warszawa Toruń 1993, s. 18; także [w:] Z. Kwieciński, Tropy ślady próby. Studia i szkice z pedagogiki pogranicza, Wydawnictwo Edytor, Poznań Olsztyn 2000, s Patrz Z. Kwieciński, Spory o paradygmat w pedagogice, wykład inauguracyjny w Elbląskiej Uczelni Humanistyczno-Ekonomicznej, 3 października 2009, publikowany w: Z. Kwieciński, Cztery i pół. Preliminaria liminaria varia, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, Wrocław 2011, s

15 Wprowadzenie 17 subdyscyplinach; jako ideologie edukacyjne, czyli typowe wzory myślenia o rozwoju, wychowaniu, kształceniu zakotwiczone w myśleniu potocznym i w kulturze, rozpoznawane wtórnie w pedagogice, filozofii, psychologii, socjologii, kulturoznawstwie, politologii, literaturoznawstwie (...), formułowane wprost lub implicite, nie wprost w tekstach kultury i opinii publicznej, w przekonaniach zawodowych i naturalnych wychowawców 16 ; oraz jako modele, wzory praktyki edukacyjnej, wzorce warte naśladowania. Kategoria paradygmatu pozwala zatem określić zarówno to, co dla jednych jest teoriami znajdującymi swoje uzasadnienie w różnych epistemologiach oraz teoriach uczenia się (jak w przypadku paradygmatu behawiorystycznego i konstruktywistycznego), jak i to, co dla drugich wydaje się mieć jedynie uzasadnienie ideologiczne (jak np. w przypadku paradygmatu humanistycznego i krytyczno-emancypacyjnego). Typowa dla nauk społecznych swoista multiparadygmatyczność pozwala na budowanie mapy paradygmatów, także w obszarze dydaktyki. Jak jednak podkreśla D. Klus-Stańska, identyfikacja paradygmatów w naukach społecznych, w tym także w dydaktyce, nie jest jednoznaczna i może być prowadzona według różnych kryteriów. Jej efekt zawsze pozostaje dyskusyjny i obarczony uproszczeniami 17. Stosując głównie kryterium antropologiczne określające sposób widzenia człowieka w procesach edukacyjnych oraz na podstawie analizy polsko- i niemieckojęzycznej literatury przedmiotu wyróżniam cztery paradygmaty dydaktyki akademickiej: behawiorystyczny, humanistyczny, konstruktywistyczny oraz krytyczno-emancypacyjny. Drogę wskazania wymienionych paradygmatów opisuję w rozdziale III pracy w części zatytułowanej Paradygmatyczne ujęcia dydaktyki akademickiej. Rozdział IV pracy Paradygmaty dydaktyki akademickiej został poświęcony rekonstrukcji poszczególnych paradygmatów. Każdy opisywany zarys paradygmatu dydaktyki akademickiej jest traktowany jako pewnego rodzaju konstrukcja teoretyczna łącząca wizję procesu kształcenia studentów oraz wspierania rozwoju nauczycieli akademickich z teoretycznymi podwalinami konstytuującymi rozwiązania praktyczne. Opisane w ten sposób paradygmaty dydaktyki akademickiej stanowią pewnego rodzaju modelowe reprezentacje, konstrukcje teoretyczne. Rekonstrukcji zarysu paradygmatów dokonuję z uwagi na trzy ważne i powiązane ze sobą aspekty: rekonstrukcja teoretycznych źródeł konstruowania paradygmatu, opis procesu akademickiego kształcenia konstytuowanego przez dany paradygmat, opis możliwości wspierania rozwoju nauczycieli akademickich, wspierania rozwoju ich kompetencji do nauczania, jakie uprawomocnia przyjęcie danego paradygmatu. 16 Tamże, s D. Klus-Stańska, Polska rzeczywistość dydaktyczna paradygmatyczny taniec św. Wita, [w:] Paradygmaty współczesnej dydaktyki, red. L. Hurło, D. Klus-Stańska, M. Łojko, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009, s. 66.

16 18 Wprowadzenie W rekonstrukcji zarysu paradygmatów dydaktyki akademickiej dokonuję wyboru jedynie niektórych perspektyw, ważnych z punktu widzenia przedstawienia możliwych obrazów procesu kształcenia studentów oraz wspierania rozwoju nauczycieli akademickich. Źródeł konstruowania danego paradygmatu szukam zatem w przyjętej ontologii, antropologii, epistemologii oraz w psychologicznych teoriach dotyczących procesu uczenia się. Krok drugi rekonstrukcji wiąże się z opisem procesu akademickiego kształcenia studentów konstytuowanym przez dany paradygmat. W pracy wykorzystuję kategorie celów kształcenia opartych na bazie aksjologicznej, treści, metod, form, środków i zasad kształcenia, kontroli i oceny, czynników warunkujących przebieg i efekty kształcenia oraz relację między podmiotami procesu dydaktycznego zmodyfikowaną propozycję S. Palki 18, który wyróżnił tzw. składniki strukturalne procesu kształcenia występujące jako elementy stałe w teorii i praktyce dydaktycznej. Trzeci krok w rekonstrukcji zarysu paradygmatów dydaktyki akademickiej związany jest z opisem możliwości wspierania nauczycieli akademickich w ich rozwoju zawodowym, w rozwoju ich kompetencji do nauczania. Chciałabym jednak wyraźnie zaznaczyć, iż kompetencja do nauczania nie jest umocowana w paradygmacie nauczania, zwłaszcza instrukcyjnego, dyrektywnego nauczania. Nauczanie jest tu rozumiane także jako wspieranie procesu samodzielnego uczenia się studenta. Zdaję sobie sprawę z tradycyjnej, wywiedzionej z Herbartowskiej dydaktyki konotacji samego terminu nauczanie. Nie ma jednak terminów neutralnych, język także jest niedoskonały, nieoddający istoty rzeczywistości. Wspieranie nauczycieli w ich rozwoju, w rozwoju ich kompetencji do nauczania przybierać może wiele różnorodnych form od zorganizowanych jednolitych kursów, po indywidualny coaching i superwizję. Zasadność stosowania każdej z tych form konstytuuje przyjęcie określonych założeń teoretycznych, budujących dany paradygmat dydaktyki akademickiej. Zrekonstruowany opis paradygmatów kształcenia studentów stanowi propozycję mapy. Jednak złożoność współczesnego świata, także w obszarze szkolnictwa wyższego, nie pozostawia złudzeń co do roszczeń wyłączności jakichkolwiek narracji dyscyplinarnych. Traktuję zatem swoją wypowiedź jako jedną z możliwych narracji w debacie nad paradygmatami dydaktycznymi. W ich różnorodności i możliwości współwystępowania upatruję wartości, nie zaś słabości dydaktyki. Wyjście w myśleniu o edukacji wyższej poza paradygmat behawiorystyczny, zwłaszcza w stronę humanistycznego i emancypacyjno-krytycznego, powoduje, że (...) decyzje dydaktyczne nie są już techniczne, tracą instruktażową pewność i aplikacyjny charakter. Są wyborem zawsze obarczonym konsekwencjami, wymagają ciągłego rozpoznawania i wyważania racji. Czynią z dydaktyka osobę, 18 S. Palka, Związki pedagogiki ogólnej z teorią i praktyką dydaktyczną, [w:] Pedagogika ogólna a teoria i praktyka dydaktyczna, red. M. Myszkowska-Litwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011, s

17 Wprowadzenie 19 która traci pewność siebie, ale zyskuje horyzont pytań 19. Nauczyciel akademicki nie może być niewolnikiem żadnego paradygmatu oraz żadnej narzuconej wizji kształcenia. Trudno bowiem rozstrzygać, która ścieżka dydaktyczna jest lepsza, każda bowiem służy innym celom, każda wymaga także znalezienia w sobie i uruchomienia innych zasobów osobowych umożliwiających funkcjonowanie zgodne z przepisem roli. Uniwersytecka wolność nauczania polega także na tym, iż nauczyciel może dokonać wolnego wyboru w zakresie projektowania autorskiej propozycji dla studenta projektu przedmiotu, doboru treści, wyboru metody, formy i środków etc., wreszcie układania własnych relacji ze studentami. Ważne, by wybory te były wolne, ale i dokonywane ze świadomością możliwości alternatywnych. W tym miejscu chciałabym podziękować wszystkim osobom, bez których niniejsza książka by nie powstała. Dziękuję Panu prof. Stanisławowi Palce za możliwość merytorycznych dyskusji, które zaowocowały dookreśleniem koncepcji rozprawy. Szczególne wyrazy podziękowania i szacunku składam Pani prof. Teresie Bauman za podjęcie trudu recenzowania pracy i wszystkie cenne uwagi, które okazały się niezmiernie pomocne w ponownym namyśle nad poruszaną problematyką i ostatecznej redakcji rozprawy. Chcę także podkreślić, iż niezwykle ważne było dla mnie okazywane przez Koleżanki i Kolegów z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego różnorodne wsparcie, jakiego doświadczałam podczas pisania pracy. Szczególnie serdecznie chcę podziękować dr Bożenie Czerskiej oraz dr Markowi Kościelniakowi za inspiracje, konsultacje i nieocenioną pomoc. Miałam i mam szczęście uczyć się od znakomitych dydaktyków akademickich, którzy dzielą się ze mną własnym doświadczeniem, dylematami, pomysłami ich rozwiązań oraz refleksją nad procesem kształcenia studentów. Mój rozwój w roli teoretyka i praktyka dydaktyki akademickiej stał się możliwy zwłaszcza dzięki współpracy z dr Jadwigą Kędzierską. Serdecznie dziękuję Jej za opiekę oraz gotowość do przekraczania dydaktycznych horyzontów. Chciałabym także wyrazić wdzięczność Najbliższym mężowi i córce, których obecność, zrozumienie i niezachwiana wiara w sens podejmowanych wysiłków była nieocenionym źródłem wsparcia emocjonalnego. 19 D. Klus-Stańska, Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2010, s. 133.

18 Zakończenie Dydaktyka akademicka przestrzenie możliwości rozwoju Przemiany w szkolnictwie wyższym, jakie dokonały się w ostatnich dziesięcioleciach, wymagają głębokich zmian zarówno na poziomie myślenia o dydaktyce akademickiej, jak i na poziomie badań i refleksji naukowej. Pobieżny choćby ogląd praktyki ukazuje dominację instrumentalnego podejścia do procesu kształcenia oraz zapotrzebowanie na technologicznie pojmowane przepisy dydaktyczne, algorytmy efektywnych (czasem także efektownych) działań gwarantujących wykonawcom odniesienie sukcesu. W swojej praktyce nauczyciela akademickiego wiele razy spotykałam się z pytaniem: Jak motywować studentów do nauki?, wyrażanym z oczekiwaniem, iż podam kilka sprawdzonych recept, sztuczek odsłaniających tajemnicę własnego warsztatu. Takie przepisy w dydaktyce oczywiście istnieją, ale ich prawomocność konstytuuje paradygmat behawiorystyczny. Moje odpowiedzi ukazujące całe spektrum podmiotowych i dydaktycznych warunków, jakie muszą być spełnione, by zmotywować studentów do nauki, spotykały się czasem z komentarzem to takie idealistyczne albo ale jak to zrobić w sytuacji, gdy... Zapotrzebowanie na dydaktykę instrumentalną konstruowaną w paradygmacie behawiorystycznym staje się coraz wyraźniejsze w związku z niespotykanym dotąd zjawiskiem masowości studiów wyższych i taką organizacją procesu nauczania, w której poznanie możliwości studenta, odkrycie jego potencjału czy też budowanie atmosfery bezpieczeństwa i zaufania pozostają w sferze niespełnionych haseł i życzeń. Dydaktyka akademicka wymaga głębokich przemian także na poziomie świadomości nauczycieli akademickich oraz kadry zarządzającej by przestała się kojarzyć tylko z narzędziem poprawiającym jakość procesu kształcenia, przy czym jakość definiowaną najczęściej w kategoriach skuteczności i efektywności. Przed dydaktyką akademicką ujmowaną jako dyscyplina pedagogiczna, a jednocześnie multidyscyplinarna otwierają się duże możliwości rozwoju. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić konieczność budowania interdyscyplinarnych zespołów, które zdolne będą do podejmowania badań we wszystkich trzech obszarach dydaktyki akademickiej: badań w jej makroperspektywie, związanych z procesem

19 470 Zakończenie. Dydaktyka akademicka przestrzenie możliwości rozwoju kształcenia studentów oraz budowaniem propozycji wspierających rozwój nauczycieli akademickich. Rozwój dydaktyki akademickiej bez wątpienia wymaga zaplecza osobowego (i to nie tylko w gronie pedagogów) naukowców zainteresowanych prowadzeniem badań w tym obszarze. O. Gaus 1 podkreśla, iż dydaktyka szkoły wyższej jest znakomitym polem eksperymentalnym dla poszukiwań odpowiedzi na różnorodne pytania, polem, w którym opłaca się przekraczać interdyscyplinarne granice. Zdaniem autora niemiecki badacz J. Wildt był wizjonerem, który umożliwił rozwój dydaktyki szkoły wyższej na terenie Niemiec. Otwierając pola jej zainteresowań na inne dyscypliny oraz na arenę międzynarodową, dał impuls do rozwoju dydaktyki szkoły wyższej, także on line, centrów dydaktycznego dokształcania czy wreszcie całego projektu dydaktycznej profesjonalizacji dla nauczycieli akademickich. Istnieje konieczność współdziałania pomiędzy przedstawicielami pedagogiki, nauk pomocniczych (m.in. psychologii, filozofii, socjologii, nauk o zarządzaniu), przedstawicielami dyscyplin macierzystych, dydaktyk przedmiotowych oraz jednostek zajmujących się systemowymi warunkami projektowania, przebiegu i ewaluacji zajęć dydaktycznych (np. platformami zdalnego nauczania). Badania prowadzone w interdyscyplinarnych zespołach mogą wnieść znaczący i ożywczy nurt w rozwój teorii i praktyki dydaktyki akademickiej w trzech głównych obszarach: Schemat 39. Obszary badań i rozwoju dydaktyki akademickiej Rozwój teorii i praktyki dydaktyki akademickiej makroperspektywa analiza szerokiego kontekstu funkcjonowania szkolnictwa wyższego uwarunkowania celów kształcenia, koncepcji programowych konteksty społeczne, kulturowe, polityczne szkolnictwa w perspektywie krytyczno-emancypacyjnej mikroperspektywa paradygmaty kształcenia analiza procesu kształcenia studentów cele, metody, formy, środki kształcenia, zagadnienie kontroli, oceny, ewaluacji, możliwości wykorzystywania nowoczesnych technologii diagnoza potrzeb nauczycieli akademickich w zakresie dydaktyki możliwości wspierania nauczycieli akademickich w rozwoju ich kompetencji do nauczania w różnych paradygmatach Źródło: opracowanie własne. 1 O. Gaus, Die Maske des Agamemnon. Schliemanns Erben oder hochschuldidaktik im Wandel, [in:] The Shift from Teaching to Learning..., dz. cyt., s

20 Zakończenie. Dydaktyka akademicka przestrzenie możliwości rozwoju 471 Badania prowadzone przez interdyscyplinarne zespoły we wskazanych obszarach mogą przyczynić się do zbudowania wielowymiarowego obrazu dydaktyki akademickiej oraz stać się podstawą do projektowanych zmian. Niezwykle pożądane jest szersze włączenie się środowiska pedagogów w debatę nad edukacją wyższą i jej kondycją ukazujące m.in. ważne konteksty kulturowe edukacji, demaskujące dehumanizacyjne mechanizmy działania gospodarki rynkowej w obszarze szkolnictwa wyższego, przedstawiające odczytywanie i krytyczną analizę celów, którym edukacja służy. Ważną problematyką, którą należy wprowadzić do debaty, są także zagadnienia społeczno-psychologiczne związane z edukacją wyższą. W obszarze tym pojawia się wiele nowych problemów związanych z niskimi kompetencjami społecznymi studentów, w tym przede wszystkim kompetencjami komunikacyjnymi, których brak prowadzi do zaniku interakcji międzyludzkich. Zdaniem M. Zwyssiga 2 jest to być może następstwem umasowienia kształcenia na poziomie wyższym, które stopniowo gubi coraz bardziej jednostkę. Aby zmienić tę sytuację, potrzeba przebudowy celów kształcenia tak, by wzmacniały kompetencje komunikacyjne, ale też przeorientowania całej dydaktyki. Kolejny problem związany jest z praktyczno-zawodowym wymiarem kształcenia oraz z pogłębiającym się rozdźwiękiem pomiędzy oczekiwaniami studentów co do zdobycia praktycznych umiejętności a ofertą programową uczelni oraz działaniami zmierzającymi do integracji teorii i praktyki. To pytanie także o określenie zakresu kwalifikacji uzyskanych przez studenta wraz z dyplomem. Jak konstatuje T. Bauman, w Polsce obszar badań nad przekładalnością treści poszczególnych przedmiotów na konkretne umiejętności studenta jest stanowczo za mało penetrowany 3. Autorka zwraca uwagę na fakt, iż na terenie Niemiec istnieją specjalne ośrodki zajmujące się dydaktyką szkoły wyższej, które inicjują w ramach różnych dyscyplin nauki i na styku interesów gospodarczych oraz społecznych badania nad jakością kwalifikacji absolwentów. W Polsce mamy żywą tkankę przemian dokonanych zgodnie z wymaganiami KRK, które mogą stać się kierunkiem podjęcia badań nad szkolnictwem wyższym w omawianym zakresie. Problematyka procesu kształcenia, a zatem dydaktyka akademicka w jej mikroperspektywie, jest najszerzej reprezentowana w pracach pedagogicznych i nie tylko pedagogicznych. Podejmowane badania mają jednak najczęściej charakter rozproszony. Praktyka akademickiego kształcenia studentów wymaga przeprowadzenia badań w kierunku identyfikacji paradygmatów obrazowanych, np. w przekonaniach osobistych nauczycieli, ich ideologiach edukacyjnych, które konstytuują cele działania, podejście do treści kształcenia, metody i formy kształcenia, sposób przeprowadzania kontroli i oceny oraz osobowe relacje między uczestnikami procesu kształcenia, ich przedmiotowy lub podmiotowy wymiar. 2 Patrz M. Zwyssig, Hochschuldidaktik der Betriebswirtschaftslehre..., dz. cyt., s Patrz T. Bauman, Dydaktyka szkoły wyższej ujęcie dyscyplinarne, dz. cyt., s

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PEDAGOGIKA Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium magisterskie nt. Organizacje pozarządowe i edukacja w perspektywie porównawczej. Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego KARTA PRZEDMIOTU WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI z siedzibą w Zamościu KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE (WYPEŁNIA TOK STUDIÓW) Nazwa przedmiotu Wydział Kierunek studiów Poziom Profil Rok

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie. Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem,

Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie. Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie Katedra Pedagogiki Pracy dr hab. Henryk Bednarczyk Technologia kształcenia zawodowego Plan nauczania Specjalność: Pedagogika pracy z zarządzaniem i marketingiem,

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI

ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI ROLA SZKOŁY WYŻSZEJ W KSZTAŁTOWANIU KOMPETENCJI NAUCZYCIELI DO PRACY Z MŁODSZYMI DZIEĆMI (na przykładzie kompetencji autokreacyjnych) dr Ewa Kochanowska Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Załącznik do Uchwały nr 125/2014 Senatu UKSW z dnia 25 września 2014 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu wg USOS Poziom

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG

INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA. Na Studiach Doktoranckich Psychologii prowadzonych przez Instytut Psychologii UG UNIWERSYTET GDAŃSKI Wydział Nauk Społecznych Załącznik nr 1 (wymagany do wniosku do Senatu UG w sprawie zatwierdzenia programu studiów) INFORMACJE OGÓLNE O PROGRAMIE KSZTAŁCENIA Na Studiach Doktoranckich

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

Liczba TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU (przedmiotu) godzin Semestr I 30 Konteksty kształcenia szkolnego Szkoła w cyfrowym uścisku, izolacja szkoły

Liczba TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU (przedmiotu) godzin Semestr I 30 Konteksty kształcenia szkolnego Szkoła w cyfrowym uścisku, izolacja szkoły A OGÓLNAAKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Dydaktyka ogólna Kod modułu: xxx Koordynator modułu: wykł. Marek Lipiec Punkty ECTS: 1 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Wydział: Wydział Humanistyczno - Społeczny

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r.

Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. Uchwała nr 28/II/2013 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 lutego 2013 r. w sprawie: utworzenia na Wydziale Filologicznym UJ stacjonarnych i niestacjonarnych studiów drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3 Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Pielęgniarstwo Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna

Specjalnościowe efekty kształcenia. dla kierunku. KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia Specjalność: edukacja artystyczna Załącznik do Uchwały nr 46/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Specjalnościowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika S YL AB US MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Pedagogika Obowiązkowy Nauk o

Bardziej szczegółowo

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Konferencję stażystów z pracodawcami, z cyklu Realia rynku pracy IV Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Jarosław Hermaszewski Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Legnica, 20.11.2013

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Pedagogika ogólna

SYLABUS Pedagogika ogólna SYLABUS Pedagogika ogólna (rozporządzenie MNiSzW z 17.01.2012 w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela) Nazwa Pedagogika ogólna Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk

Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk Katedra Pedagogiki Pracy Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie prof. dr hab. Henryk Bednarczyk Technologia kształcenia zawodowego e-repetytorium Spis treści I. Ramowy plan nauczania 1. Cel studiów

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA Załącznik do Uchwały Nr Senatu PWSZ w Nowym Sączu z dnia 23 marca 2012 r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA Nowy Sącz, 2012

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny Karta przedmiotu obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA PRAKTYKA PEDAGOGICZNA DYDAKTYCZNA Studia podyplomowe w zakresie: Edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej Nabór: Imię i nazwisko słuchacza:. Nr albumu:. Rok akademicki:... Poznań, dnia... Szanowny/a Pan/i...

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 03/04 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA

ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA ELEMENTY DYDAKTYKI DOROSŁYCH DYDAKTYKA TECHNOLOGICZNA DYDAKTYKA HUMANISTYCZNA DYDAKTYKA KRYTYCZNA Warunki uczenia się Słuchacze odczuwają potrzebę uczenia się Zasady nauczania 1. Nauczyciel ujawnia studentom

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA. Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Rektora UKW Nr 48/2009/2010 z dnia 14 czerwca 2010 r. Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu PSYCHOLOGIA WYCHOWAWCZA Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU

UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu w języku polskim angielskim UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA W PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOLE ZAWODOWEJ W SANDOMIERZU Załącznik do procedury nr USZJK-II KARTA

Bardziej szczegółowo

Edukacja elastyczna flexischooling

Edukacja elastyczna flexischooling Edukacja elastyczna flexischooling James Hemming Jon Holt Roland Meighan Philip Toogood 1 Edukacja elastyczna Pedagogika skoncentrowana na uczniu, proces nauczania odpowiada potrzebom dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Edukacja ekologiczna. Ecological Education. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Edukacja ekologiczna Ecological Education Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP Zespół dydaktyczny Dr hab. Katarzyna Potyrała Prof. UP

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki Forma

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA Moduł/Przedmiot: Metodologia pracy badawczej i naukowej Kod modułu:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Coaching sportowy KOD S/I/st/29 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Public Relations wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii UKW.

OPIS PRZEDMIOTU. Public Relations wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii UKW. OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Rektora UKW Nr 48/2009/2010 z dnia 14 czerwca 2010 r. Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Public Relations wypełnia instytut/katedra Wydział Wydział Pedagogiki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/i semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6.

Bardziej szczegółowo

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 15, Egz, 2 ECTS Semestr IV: Semestr V: Semestr VI:

Semestr I: Semestr II: Semestr III: 15, Egz, 2 ECTS Semestr IV: Semestr V: Semestr VI: AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Podstawy dydaktyki szkoły wyższej Kod modułu: xxx Koordynator modułu: wykł. Marek Lipiec Punkty ECTS: Status

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Europejski wymiar edukacji historycznej i obywatelskiej

Europejski wymiar edukacji historycznej i obywatelskiej Dr Violetta Julkowska Zakład Dydaktyki Historii Instytutu Historii UAM Europejski wymiar edukacji historycznej i obywatelskiej Wykład V rok studiów niestacjonarnych Rok akademicki 2007/2008 20 godzin Kontakt:

Bardziej szczegółowo

Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej

Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej 3 Grzegorz Łuszczak Od teorii stopni formalnych do teorii komunikacji i dialogu w dydaktyce szkolnej i katechetycznej Akademia Ignatianum Wydawnictwo WAM Kraków 2012 5 Spis treści Wprowadzenie 11 Rozdział

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz.

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz. KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne

Pielęgniarstwo. Nauki społeczne Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Nazwa modułu / przedmiotu (przedmiot lub grupa przedmiotów) Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki

Kierunek studiów - PEDAGOGIKA. Tezy egzaminacyjne (podstawowe) Egzamin licencjacki Rada Wydziału 23.04.2014 Kierunek studiów - PEDAGOGIKA Tezy egzaminacyjne (podstawowe) 1. Znaczenie pojęć pedagogicznych: pedagog, edukacja, wychowanie, socjalizacja, pedagogia, pedagogika. 2. Miejsce

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia rozwoju osobistego. Coaching NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Zarządzania 4. Kod przedmiotu/modułu

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Zarządzania 4. Kod przedmiotu/modułu SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Diagnoza i rozwój kompetencji pracowników Moduł 181 : Coaching w organizacji 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Coaching in organization

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :...

Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK. Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... Pieczęć Uczelni: DZIENNIK PRAKTYK Imię i nazwisko studenta / studentki:... Wydział i kierunek studiów:... Nr I N D E K S U :... 1 I Udokumentowanie realizacji praktyk przedmiotowo-metodycznych przez studenta

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Programowanie treści kształcenia metodą/wersją blokową: wybór materiałów Oprac. Marta Boszczyk Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach, 2016 r.

Programowanie treści kształcenia metodą/wersją blokową: wybór materiałów Oprac. Marta Boszczyk Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach, 2016 r. Programowanie treści kształcenia metodą/wersją blokową: wybór materiałów Oprac. Marta Boszczyk Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach, 2016 r. Wydawnictwa zwarte 1. Bereźnicki, Franciszek : Dydaktyka

Bardziej szczegółowo

kierunek PEDAGOGIKA specjalność: PORADNICTWO ZAWODOWE I COACHING KARIERY (studia 2-letnie magisterskie)

kierunek PEDAGOGIKA specjalność: PORADNICTWO ZAWODOWE I COACHING KARIERY (studia 2-letnie magisterskie) kierunek PEDAGOGIKA specjalność: PORADNICTWO ZAWODOWE I COACHING KARIERY (studia 2-letnie magisterskie) Studia na specjalności Poradnictwo zawodowe i coaching kariery umożliwiają zdobycie interdyscyplinarnej

Bardziej szczegółowo

Psychologia. Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching. NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE STATUS MODUŁU PUNKTY ECTS LICZBA GODZIN

Psychologia. Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching. NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE STATUS MODUŁU PUNKTY ECTS LICZBA GODZIN Psychologia Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR STATUS MODUŁU Moduł ogólny Filozofia 18 Logika 12 6 I I podstawowy

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia

1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 1. Nazwa kierunku studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE- studia I stopnia 2. Obszar kształcenia Stosunki międzynarodowe jako kierunek studiów lokuje się w obszarze kształcenia w zakresie nauk społecznych. 3.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr.../2015 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 17 kwietnia 2015 r.

UCHWAŁA Nr.../2015 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 17 kwietnia 2015 r. PSP.0-5/15 (projekt) UCHWAŁA Nr.../015 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 17 kwietnia 015 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla specjalności Bibliotekoznawstwo i

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Liczba punktów ECTS za zaliczenie przedmiotu: 4 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY

SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY Pytania: Jaką szkołę będziemy wspomagać? Jakie działania nauczycieli chcemy wzmacniać, doskonalić? Najbardziej

Bardziej szczegółowo

NAUCZYCIELSKIE STUDIA PODYPLOMOWE ODNAWIALNE ZASOBY I ŹRÓDŁA ENERGII

NAUCZYCIELSKIE STUDIA PODYPLOMOWE ODNAWIALNE ZASOBY I ŹRÓDŁA ENERGII NAUCZYCIELSKIE STUDIA PODYPLOMOWE ODNAWIALNE ZASOBY I ŹRÓDŁA ENERGII Rok akademicki 2013/2014, PLAN ZAJĘĆ DODATKOWY MODUŁ KSZTAŁCENIA DO SIATKI PROGRAMOWEJ XIV EDYCJI STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ODNAWIALNE ZASOBY

Bardziej szczegółowo

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40%

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 1. Nazwa kierunku: Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi (studia I stopnia) 2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 3. Dziedziny nauki i dyscypliny, do których

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE EDUKACYJNO - FILOZOFICZNYM AKADEMII POMORSKIEJ W SŁUPSKU

SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE EDUKACYJNO - FILOZOFICZNYM AKADEMII POMORSKIEJ W SŁUPSKU Uchwała Nr 23/2012/13 Rady Wydziału Edukacyjno Filozoficznego Akademii Pomorskiej w Słupsku Z dnia 03 lipca 2013 r. SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ KSZTAŁCENIA NA WYDZIALE EDUKACYJNO - FILOZOFICZNYM AKADEMII

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Rocznik Pedagogiczny 37/2014 PL ISSN 0137-9585 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Konferencja Naukowa

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2013/2014

SYLABUS na rok 2013/2014 SYLABUS na rok 013/014 (1) Nazwa przedmiotu Pedagogika () Nazwa jednostki Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego prowadzącej przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo